Yazılım Testi Canlı Sistemde Yanlış İşlem Oluşturdu: Sipariş ve Stok Zararları

Yazılım testi yapılmasına izin verilmesi, şirketin gerçek sipariş ve stok sisteminde sınırsız işlem yetkisi verilmesi değildir. Testin hangi ortamda, hangi veriyle ve hangi onayla yürütüleceği belirlenir. Deneme sırasında gerçek sipariş oluşturulmuş, stok hareketi işlenmiş veya ticari kayıt değiştirilmişse yazılım firmasının üstlendiği borç ile yapılan müdahale karşılaştırılır.

Türk hukukunun uygulandığı işletmeler arası ilişkide TBK m. 112 ve m. 114 tazminatın temelini; eser niteliğindeki işte m. 471–472, uygun iş görme ilişkisinde m. 505–506 özen ve talimat düzenini sağlar. Bu yazı yedekleme hizmetinin başarısızlığını değil, test faaliyeti nedeniyle canlı işletme kayıtlarında oluşturulan hatalı işlemin sorumluluğunu inceler.

Test izninin kapsamı nasıl belirlenir?

Önce yazılım firmasına verilen işin ne olduğu gösterilmelidir. Belirli modülü test etmek, canlı ortama yeni sürüm yüklemek, eski kayıtları dönüştürmek ve gerçek sipariş akışını çalıştırmak farklı işlemlerdir. Test planı, teklif, erişim talebi ve onay yazışmaları birlikte okunur. Şirketin yönetici hesabı açmış olması, bu hesabın bütün teknik imkanlarının sınırsız kullanılmasına tek başına izin verildiğini göstermez.

TBK m. 19, sözleşmenin içeriğinde gerçek ortak iradeyi esas alır. Yetki, yalnız parola veya kullanıcı rolünden çıkarılmamalıdır. Hangi ortamın kullanılacağı, hangi işlemlerin yasaklandığı ve canlı deneme için ek onay gerekip gerekmediği belgelenir. Sözleşmede açık olmayan bölüm, işin amacı ve üstlenilen mesleki özenle birlikte değerlendirilir. Sonradan düzenlenen genel test tutanağı, işlem anındaki yetkinin yerine geçirilmez.

Canlı ortam ile deneme ortamı karışmışsa hangi kayıtlar incelenir?

Hatalı işlem yapılmış olması, hangi sistemde gerçekleştiğini açıklamaz. Kullanılan bağlantı, ortam adı, kullanıcı hesabı, işlem zamanı ve etkilenen veri alanı belirlenir. Şirketin günlük faaliyetiyle bağlantılı kayıt ile yalnız test için ayrılmış kayıt birbirinden ayrılır. Ekranda görünen ortam etiketi tek başına bütün teknik bağlantıların gerçekten deneme ortamına yöneldiğini kanıtlamaz; fiilî işlem izi araştırılır.

Yanlış ortam bilgisini kimin verdiği, yazılım firmasının bunu doğrulama görevi ve fark edilebilir uyarılar birlikte değerlendirilir. Müşterinin yanlış bağlantı paylaşması otomatik olarak bütün sorumluluğu kaldırmaz; yüklenicinin bağımsız özen borcu ayrıca incelenir. Buna karşılık yalnız sonuçtan hareketle firmanın her erişim bilgisini baştan bildiği kabul edilemez. Olay dosyası, sistem adı yerine gerçekten işlem yapılan kaynağı ve yetki zincirini göstermelidir.

Yazılım firmasının mesleki özen borcu hangi kanuna dayanır?

Belirli yazılım sonucunun meydana getirilmesi ve teslimi üstlenilmişse TBK m. 470–471 kapsamında eser sözleşmesi değerlendirilir. TBK m. 471, iş sahibinin haklı menfaatlerini gözeten sadakat ve mesleki özeni düzenler. Benzer alanda iş üstlenen basiretli yüklenicinin mesleki ve teknik kurallara uygun davranışı esas alınır. Test yapılması, mevcut işletme kayıtlarına gereksiz zarar verilmesini normal ifa hâline getirmez.

Sürekli bakım veya danışmanlık işinde TBK m. 502 ve m. 506, niteliğine uygun düştüğü ölçüde değerlendirilir. Bütün bilişim ilişkileri tek sözleşme türü değildir. Hangi edimin ihlal edildiği belirlenmeden yalnız yazılımın ayıplı olduğu söylenmemelidir. Test sırasında mevcut kayda zarar verilmesi, teslim edilecek ürünün fonksiyon hatasından ayrı bir sözleşmeye aykırılık oluşturabilir. Bu ayrım talebin dayanağı ve süreleri bakımından önemlidir.

Açık test talimatından ayrılmak mümkün müdür?

Vekâlet hükümlerinin uygulandığı bölümde TBK m. 505, açık talimata uyma borcunu düzenler. Talimattan ayrılma istisnası, izin alma imkanının bulunmaması ve durum bilinseydi vekâlet verenin de izin vereceğinin açık olması koşullarına bağlıdır. Yalnız işin hızlanması veya testin kolaylaşması, bu koşulların yerine geçmez. Canlı ortamda işlem yapılmaması yönündeki talimatın muhataba ulaştığı tarih korunmalıdır.

Kanun, istisna dışındaki sapmada vekilin doğan zararı karşılamadıkça işi görmüş olsa bile borcunu ifa etmiş olmayacağını belirtir. Teknik sonuç elde edilmiş olması, yetki dışı müdahaleyi kendiliğinden uygun hâle getirmez. Müşteri canlı denemeye izin vermişse izin kapsamındaki veri, işlem ve süre sınırları incelenir. Belirli bir test onayının sonraki bütün sürüm ve sistemler için sürekli yetki oluşturduğu varsayılmaz.

Risk fark edildiğinde firma hangi bildirimle yükümlüdür?

TBK m. 472, eserin gereği gibi veya zamanında meydana getirilmesini tehlikeye düşüren durumun hemen iş sahibine bildirilmesini düzenler. Test için sağlanan ortamın gerçek ticari kayıtlarla bağlantılı olduğunun anlaşılması bu kapsamda somutlaştırılır. Firma hangi riski ne zaman fark ettiğini, kime ilettiğini ve hangi cevabı aldığını göstermelidir. Genel risk formu, sonradan ortaya çıkan belirli sorunun zamanında bildirilmesinin yerine geçmez.

Bildirim, yalnız teknik terimlerden oluşmamalıdır; mevcut işlemlerin etkilenme ihtimali ve gerekli karar açıklanmalıdır. Şirketin açık cevabı, yetkili kişi ve onaylanan önlem kayda geçirilir. Firma riski bildirdikten sonra kendi borçlarından otomatik kurtulmuş sayılmaz. Verilen talimatın sınırı, işlemin uygunluğu ve üstlenilen koruma görevi ayrıca değerlendirilir. İş bittikten sonra düzenlenen açıklama, önceden yapılması gereken uyarıyı geçmişe etkili biçimde tamamlamaz.

Test kaydı gerçek satış veya sipariş borcu doğurur mu?

Sistemde sipariş numarası oluşmasıyla üçüncü kişiyle hukuken bağlayıcı sözleşme kurulması aynı şey değildir. TBK m. 1 uyarınca karşılıklı ve birbirine uygun irade açıklamaları; temsil kullanılmışsa m. 40 ve devamındaki yetki hükümleri incelenir. İşlem hangi muhataba iletilmiş, hangi kabul gerçekleşmiş ve yazılım firmasına hangi temsil yetkisi verilmiş, bunlar ayrıca belirlenir. İç veri kaydı tek başına bütün bu soruları cevaplamaz.

Yetkisiz temsil söz konusuysa TBK m. 46 çerçevesinde onama değerlendirilir. Şirket iç sistemdeki kaydı silerek üçüncü kişiyle doğmuş bütün hukuki sonuçları otomatik kaldırdığını ileri süremez. Aynı şekilde yazılım firmasının “testti” açıklaması karşı tarafın durumunu tek başına belirlemez. Bu yazıdaki tazminat talebi, şirket ile yazılım firması arasındadır; üçüncü kişi sözleşmesinin kurulması veya sona ermesi kendi koşullarıyla ayrıca ele alınmalıdır.

Hatalı stok hareketi nasıl somut zarar hâline gelir?

Stok ekranındaki yanlış rakam, fiziksel mal kaybı veya ticari zarar ile aynı değildir. Hangi kayıtların değiştiği ve bu değişikliğin gerçek faaliyeti nasıl etkilediği ortaya konur. Yanlış sevkiyat, gereksiz satın alma, karşılanamayan sipariş veya düzeltme emeği ileri sürülüyorsa her biri ayrı belgeyle desteklenir. Kayıt hatası nedeniyle etkilenen bütün ürünlerin toplam değeri otomatik zarar hesabı yapılamaz.

Şirketin hatayı fark ettiği an ile yanlış kayda dayanılarak işlem yapılan dönem ayrılır. Aynı stok hareketinin bağlı birden fazla raporda görünmesi tek ekonomik kaybın çoğaltılmasını haklı kılmaz. Gerçek sayım, mal hareketi ve sistem kaydı karşılaştırılarak farkın kapsamı belirlenir. Muhasebe ve resmî belgelerde gerekli düzeltmeler kendi kurallarına göre yürütülür; sözleşmesel tazminat incelemesi belgeyi gerçeğe aykırı değiştirme yetkisi oluşturmaz.

Bağlı sistemlere yansıyan işlemler kime yüklenir?

Bir test işleminin sipariş, depo, sevkiyat veya başka uygulamaya aktarılması olay zinciriyle açıklanmalıdır. İlk işlemi yapan kişi, aktarımı sağlayan yapı ve sonradan müdahale eden ekipler ayrı gösterilir. Sözleşmede entegrasyonların test sırasında nasıl ele alınacağı kararlaştırılmışsa bu görev dağılımı esas alınır. Müşterinin başka sağlayıcısı bulunması, ana firmanın kendi kontrolündeki işlemi açıklama borcunu kaldırmaz.

Yazılım firması ifayı çalışanına veya yardımcı kişiye bırakmışsa TBK m. 116 değerlendirilir. İşin başkasına vekâlet yoluyla gördürülmesinde m. 506–507’nin yetki, seçim ve talimat düzeni ayrıca önemlidir. Her üçüncü kişi aynı hukuki statüde değildir. Müşterinin doğrudan sözleşme yaptığı bağımsız sağlayıcıyla firmanın kendi ifa yardımcısı ayrılmalıdır. Kusurun yalnız adı geçen son yazılıma yöneltilmesi, sorumluluk zincirinin yerine geçmez.

Hatalı işlemler düzeltilirken hangi sınırlar korunmalıdır?

Şirketin faaliyeti sürdürme ihtiyacı ile delillerin korunması birlikte planlanır. Hangi kayıtların yanlış olduğu, hangi işlemlerin gerçek müşteri hareketi içerdiği ve hangi düzeltmenin istendiği belirlenir. Toplu silme veya eski duruma döndürme işlemi, arada oluşan geçerli kayıtları etkiliyorsa bunun sonucu teknik ekipçe değerlendirilmelidir. Hukuki talep belirli bir tehlikeli teknik komutu tarif etmek yerine istenen doğru sonucu somutlaştırır.

Firmanın düzeltme önerisi, kapsamı ve etkilediği kayıtlar bakımından yazılı alınır. Yapılan müdahalenin zamanı, sorumlusu ve önceki durum korunur. Şirketin acil düzeltmeye izin vermesi, bütün geçmiş zarardan vazgeçtiği anlamına gelmez. Teknik düzeltme onayı ile sulh veya ibra farklı işlemlerdir. Hatanın giderildiğine ilişkin son açıklama, yalnız sistemin açılmasıyla değil kararlaştırılmış kayıt bütünlüğünün doğrulanmasıyla ilişkilendirilmelidir.

Firma kendi test hatasını düzeltmek için ek ücret isteyebilir mi?

Talep edilen ek işin gerçekten yeni kapsam mı yoksa üstlenilmiş borcun gereği gibi ifası mı olduğu belirlenir. Firmanın kendi sorumluluğundaki aykırılığın giderimini yeni geliştirme diye adlandırması tek başına ek ücret hakkı yaratmaz. Buna karşılık müşteri düzeltme sırasında yeni modül veya farklı süreç de istemişse bu ilave kapsam ayrı değerlendirilir. Her çalışma saati aynı hukuki kaleme yazılmamalıdır.

Teslim edilmiş eser ayıplıysa TBK m. 475’in koşullu onarım, indirim ve dönme hakları; mevcut kayda verilen zarar bakımından genel borca aykırılık hükümleri incelenir. Yazılım kabulü ve ayıp bildirimi ile test faaliyetinin verdiği zarar aynı talep olmayabilir. Firma düzeltmeyi yapmıyorsa ifa, temerrüt ve gerektiğinde TBK m. 113 kapsamındaki ikame ifa yolunun şartları ayrıca kurulmalıdır.

Tazminat için hangi unsurlar ispatlanır?

TBK m. 112 uyarınca borcun hiç veya gereği gibi ifa edilmemesinde borçlu, kendisine kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe zararı gidermekle yükümlüdür. Şirket, ihlal edilen görevi, gerçek zararını ve bağlantıyı ortaya koyar. Testin zarardan önce yapılmış olması başlangıç verisidir; tek başına bütün kayıpların testten doğduğunu kanıtlamaz. Önceden var olan hata ve daha sonraki bağımsız müdahaleler ayrılmalıdır.

Teknik olay raporu ile mali hesap birlikte çalışmalıdır. Raporda belirlenen her etkilenen işlem için ticari sonuç ayrıca gösterilir. Yanlış sipariş sonradan masrafsız düzeltilmişse parasal sonuç başka; gereksiz sevkiyat ve iade masrafı doğmuşsa başka olacaktır. Fiilî zarar bulunmayan kayıt bozulması için otomatik yüksek tazminat rakamı yazılmaz. Firmanın kusursuzluk savunması da olayın gerçek işlem zinciri üzerinden denetlenir.

Düzeltme emeği ve iş kesintisi nasıl hesaplanır?

Olay nedeniyle zorunlu dış uzman gideri, ek mesai, yeniden kayıt kontrolü ve hatalı sevkiyat masrafı ayrı belgelenir. Şirketin normal işletme gideriyle olay yüzünden artan gider ayrılır. Aynı işin hem dış hizmet faturasında hem personel hesabında tekrar yazılması önlenir. Daha kapsamlı yeni sistem yatırımı, yalnız olay sonrasında yapılmış olması nedeniyle bütünüyle eski firmanın zarar borcuna dönüştürülemez.

Kesinti nedeniyle kaybedildiği ileri sürülen kazançta gerçek sipariş ve üretim kapasitesi incelenir. Sonradan tamamlanan işlem ile tamamen kaybedilen iş aynı değildir. Brüt ciro net kazanç kaybı olarak kabul edilmez; giderler ve tasarruflar değerlendirilir. TBK m. 114’ün yollamasıyla m. 52 kapsamında şirketin zararın büyümesine etkisi de dikkate alınır. Bu değerlendirme kanıtsız, peşinen belirlenmiş kusur yüzdelerine dayanmaz.

Şirket çalışanının onayı yazılım firmasını kurtarır mı?

Onayı veren kişinin görevi ve yetkisi belirlenmelidir. Teknik erişim açmaya yetkili çalışan, gerçek ticari işlem yapılmasını veya haklardan vazgeçilmesini kabul etmeye ayrıca yetkili olmayabilir. TBK m. 40 ve m. 46 çerçevesinde temsil ve onama değerlendirilir. Firmanın hangi talimatı hangi yetki görünümüne dayanarak uyguladığı belgelenir; sadece mesajda şirket uzantılı adres bulunması bütün soruları bitirmez.

Müşterinin talimatı eser ayıbına neden olmuşsa TBK m. 476’nın açık uyarı ve iş sahibine yüklenebilirlik düzeni ayrıca incelenir. Test faaliyetindeki ayrı zarar talebinde de müşterinin davranışı ve nedensellik değerlendirilir. Firma verdiği teknik açıklamanın kapsamını göstermelidir. Müşterinin “teste başlayın” yanıtı, açıklanmamış bütün riskleri kabul ettiği veya firmanın ağır kusurunu önceden bağışladığı biçiminde yorumlanmamalıdır.

Test ortamındaki her zarar müşteriye aittir kaydı geçerli midir?

Önce kaydın gerçekten sözleşmeye dahil olup olmadığı ve hangi işlemi kapsadığı belirlenir. Önceden çok sayıda müşteri için hazırlanmış hükümler TBK m. 20–25 kapsamındaki denetime tabidir. Genel işlem koşulu incelemesi, ticari müşteri bulunduğu için gereksiz hâle gelmez. Test ortamı için yazılmış kayıt, canlı sistemde yetki dışı işlem iddiasına açıklamasız genişletilmemelidir.

TBK m. 115, borçlunun kendi ağır kusurundan önceden sorumsuzluğunu kesin hükümsüz sayar. TBK m. 116 kapsamındaki yardımcı kişi kaydı kendi sınırlarıyla ayrıca incelenir. Kanun veya yetkili makam izniyle yürütülen uzmanlık faaliyetlerine ilişkin özel kural, bütün bilişim hizmetlerine otomatik uygulanmaz. Sözleşmenin risk paylaşımı, fiilin niteliği ve zararın hangi borçtan doğduğu birlikte değerlendirilmeden her sorumsuzluk geçerli veya geçersiz ilan edilmez.

Olayın elektronik delilleri nasıl korunur?

HMK m. 199 elektronik verileri belge kapsamında kabul eder. Test planı, erişim onayı, işlem kaydı, hata bildirimi ve düzeltme sürümleri birlikte korunur. Farklı sistemlerin saatleri ve zaman dilimleri karşılaştırılır. Aynı dakika içinde gerçekleşen olayların yalnız ekran sırasına bakılarak kesin neden zincirine dönüştürülmesi önlenir. İşlemi gerçekleştiren hesap ile hesabı fiilen kullanan kişinin ayrılması da önemlidir.

HMK m. 194 uyarınca her delil belirli iddiayla eşleştirilir. HMK m. 219 kapsamında karşı tarafın elindeki hangi kayıtların istendiği açıklanır. Silinme veya sonradan ileri sürmenin önemli ölçüde zorlaşması tehlikesi varsa HMK m. 400 uyarınca delil tespiti değerlendirilir. Teknik tespit, bütün tazminat hakkını kesinleştiren karar değildir; uyuşmazlığın çözümünde kullanılacak somut durumu korur.

Firmaya yapılacak bildirim ve kapanış nasıl hazırlanır?

Bildirimde testin tarihi, yetki sınırı, etkilenen işlemler ve istenen düzeltme açıkça gösterilir. Muaccel borç bakımından TBK m. 117; karşılıklı edimlerde m. 123–125 koşulları incelenir. Tacirler arasındaki temerrüt, fesih ve dönme bildirimlerinde TTK m. 18/3’teki yollar gözetilir. Günlük hata bileti, talep edilen bütün hukuki sonuçların yerine geçtiği varsayımıyla bırakılmaz.

Düzeltme sonunda hangi kayıtların kontrol edildiği ve hangi zarar kalemlerinin açık kaldığı tutanakta ayrılır. Firma ile hizmete devam edilmesi geçmiş iddiaların kendiliğinden sona erdiği anlamına gelmez. Yeni test düzeni, erişim sınırları ve onay süreci sonraki dönem için açıklaştırılır. Teknik hata kapanışı ile ücret ve tazminat uzlaşması farklı belgeler veya açık ayrı hükümlerle gösterilir; belirsiz bir tamamlandı işareti bütün alacakları kapatmış sayılmaz.

Sık sorulan sorular

Yazılım firmasına yönetici hesabı vermek canlı sistemde her teste izin midir?

Hayır. Teknik erişim ile sözleşmesel yetki ayrılır. Test planı, ortam, veri ve onay sınırları TBK m. 19 çerçevesinde belirlenir. Hesabın teknik imkanı tek başına sınırsız işlem yetkisi oluşturmaz.

Şirket yanlış bağlantıyı verdiyse firma tamamen sorumsuz mudur?

Olayın gerçek etkisi ve firmanın doğrulama, uyarma ve özen görevleri birlikte incelenir. Müşterinin katkısı otomatik tam sorumsuzluk değildir; firmanın bağımsız ihlali ayrıca değerlendirilir.

Test başarılı sonuçlandıysa talimata aykırılık önemini kaybeder mi?

Kaybetmez. Uygun iş görme ilişkisinde TBK m. 505 açık talimata uyulmasını düzenler. Kanuni istisna dışındaki sapmada doğan zarar karşılanmadan iş yapılmış olması tek başına gereği gibi ifa sayılmaz.

Test siparişi sistemde görünüyorsa şirket üçüncü kişiye borçlanmış mıdır?

Sistem kaydı tek başına yeterli değildir. TBK m. 1 kapsamındaki sözleşme kuruluşu ile m. 40 ve devamındaki temsil yetkisi incelenir. Yetkisiz temsilde m. 46 kapsamında onama ayrıca değerlendirilir.

Yanlış stokta görünen bütün malların değeri zarar sayılır mı?

Hayır. Kayıt hatası, fiziksel kayıp ve ticari sonuç farklıdır. Gerçek sevkiyat, satın alma, düzeltme emeği veya kaybedilen iş ayrı kanıtlanır. Aynı ekonomik kayıp birden fazla raporda göründüğü için çoğaltılmaz.

Firma kendi hatasını düzeltmek için yeni hizmet ücreti isteyebilir mi?

Önce işin kendi sorumluluğundaki aykırılığın giderimi mi yoksa kabul edilmiş yeni geliştirme mi olduğu belirlenir. Sadece düzeltmeye yeni ad verilmesi ek ücret hakkı yaratmaz. Gerçek ilave kapsam ayrı değerlendirilir.

Testi firmanın çalışanı yaptıysa şirket yalnız çalışana mı başvurur?

Hayır. Sözleşme tarafının ifa yardımcıları bakımından TBK m. 116 incelenir. Vekâletin başkasına gördürülmesinde m. 506–507 ayrı koşullar içerir. Yardımcı kişi ile bağımsız başka sağlayıcı aynı statüde sayılmaz.

Acil düzeltmeye izin vermek tazminattan vazgeçmek midir?

Teknik müdahale onayı ile sulh veya ibra farklıdır. Onayın kapsamı ve varsa açık vazgeçme metni incelenir. Düzeltme sırasında ilk durum ve yapılan işlemler de delil olarak korunmalıdır.

Sözleşme her test zararını müşteriye yüklüyorsa ağır kusur da kapsamda mıdır?

TBK m. 115 ağır kusurdan önceden sorumsuzluğu kesin hükümsüz sayar. Standarda bağlanmış kayıtlar TBK m. 20–25 kapsamında ayrıca denetlenir. Kaydın test ve canlı ortam için gerçek kapsamı belirlenir.

Delil tespiti yapılınca zarar otomatik tahsil edilir mi?

Hayır. HMK m. 400 kapsamındaki tespit delili korur. Tazminat için TBK m. 112 kapsamında ihlal, zarar ve nedensellik ile kusursuzluk savunması ayrıca değerlendirilir. Teknik rapor tek başına tahsil hükmü değildir.

İstanbul ve Mersin ofislerinde canlı sistem testinden doğan uyuşmazlık, erişim yetkisi ve işlem zinciri üzerinden hazırlanır. Test planı, onay, gerçek sipariş ve stok hareketleri ile düzeltme kayıtları birlikte incelenir. Teknik inceleme somut müdahaleyi; mali belgeler bunun ekonomik sonucunu açıklar. Şirketin talebi, gerçek kaydı düzeltme ile kanıtlanmış zararın giderilmesini ayrı gösterir.

Kanun maddeleri ve resmî kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — güncel resmî UYAP metni: m. 1, 19–25, 40, 46, 52, 112–117, 123–125, 470–472, 475–476, 502 ve 505–507
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — güncel resmî UYAP metni: m. 18/3
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — güncel resmî UYAP metni: m. 194, 199, 219 ve 400

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →