Yerel İklim Değişikliği Eylem Planı Nasıl Hazırlanır? YİDEP 31 Aralık 2027

YİDEP’in Hukuki Dayanağı Nedir?

7552 sayılı İklim Kanununun 7. maddesi yerel iklim değişikliği eylem planlarının hazırlanmasını kanuni yükümlülük hâline getirir. Kanun, iklim değişikliğiyle mücadelenin yalnız merkezi idarenin ulusal politikalarıyla yürütülemeyeceğini kabul eder; ulaşım, atık, bina, su, tarım ve kentsel altyapı gibi yerel hizmetlerin de iklim hedeflerine bağlanmasını öngörür.

Bu kanuni çerçeve 4 Ağustos 2026 tarihli ve 33330 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları ile İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulları Hakkında Yönetmelikle ayrıntılandırılmıştır. Yönetmelik planın hazırlanması, koordinasyon, süre ve güncelleme yapısını belirler.

YİDEP bir belediye strateji belgesinden daha geniştir. İl ölçeğinde azaltım ve uyum politikalarını ortaklaştırır. Ancak plan tek başına imar planı, bütçe, ihale veya ruhsat yerine geçmez. Eylemlerin uygulanması için ilgili kurum kendi özel mevzuatındaki karar süreçlerini tamamlar.

Planın hukuki değeri, kurumların iklim hedefini kendi faaliyet programlarına ve yatırımlarına entegre etmesidir. Eylem yalnız “yapılacak” şeklinde yazılmamalı; sorumlu kurum, başlangıç-bitiş tarihi, finansman ve performans göstergesi belirlenmelidir.

İlk YİDEP Ne Zamana Kadar Hazırlanacak?

Yönetmelikteki geçiş hükmüne göre ilk Yerel İklim Değişikliği Eylem Planları 2028-2032 dönemini kapsar ve 31 Aralık 2027 tarihine kadar kabul edilir. Bu tarih ilk beş yıllık plan döneminden önce kurumsal ve teknik hazırlığın tamamlanmasını amaçlar.

Bakanlığın, Yönetmelikte öngörülen yetki çerçevesinde bu süreyi en fazla bir yıl uzatma imkânı vardır. Ancak bu olasılık mevcut son tarihin kendiliğinden 2028’e taşındığı anlamına gelmez. Yetkili makam uzatma kararı almadıkça uygulanacak tarih 31 Aralık 2027’dir.

İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurullarının 31 Aralık 2026’ya kadar oluşturulması öngörüldüğünden, 2027 yılı plan hazırlığının teknik çalışma dönemidir. Bir yıllık sürede emisyon envanteri, risk analizi, sektör hedefleri, paydaş görüşleri ve maliyetlendirme yapılmalıdır.

Planı son aylarda yalnız metin üretimi olarak hazırlamak, veri doğruluğu ve uygulanabilirlik bakımından risklidir. Belediyeler ve kurumlar 2026 içinde veri sorumlularını belirlemeli ve envanter altyapısını kurmalıdır.

YİDEP’i Kim Hazırlar?

Büyükşehir belediyesi bulunan illerde yerel iklim planlamasında büyükşehir belediyesi temel uygulayıcıdır ve süreç valilik koordinasyonunda yürütülür. Büyükşehir olmayan illerde il belediyesi ile il özel idaresinin görev yapısı önem taşır. İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu kurumlar arası eşgüdümü sağlar.

İlçe belediyeleri planın veri ve uygulama ortaklarıdır. Atık, bina, imar, yerel ulaşım, yeşil alan ve diğer hizmetlerde ilçe düzeyi eylemler bulunabilir. Büyükşehir planı ilçe gerçeklerini görmezden gelemez.

Su, tarım, enerji, afet, sağlık, ulaşım ve çevre alanındaki merkezi idare birimleri de planın önemli veri ve eylem paydaşlarıdır. Üniversiteler bilimsel yöntem, meslek kuruluşları teknik görüş, özel sektör ise faaliyet ve yatırım verisi sağlayabilir.

Paydaş katılımı planın resmî yetkisini değiştirmez. Son karar ve uygulama, Yönetmelik ve ilgili kurumların özel mevzuatındaki yetki dağılımına göre yürütülür.

Yerel Sera Gazı Emisyon Envanteri Nasıl Oluşturulur?

Azaltım hedefi koymak için önce ilin emisyon kaynağı bilinmelidir. Enerji tüketimi, binalar, ulaşım, atık, sanayi ve diğer ilgili sektörlerden kaynaklanan sera gazı emisyonları ortak metodolojiyle hesaplanır.

Envanterde baz yıl açıkça belirtilmelidir. Farklı sektörlerde farklı yıl verisi kullanılıyorsa uyarlama yapılmalıdır. Verinin kaynağı, belirsizlik ve kapsam notları raporda gösterilmelidir.

Şirketlerin ETS kapsamında raporladığı tesis emisyonları ile yerel envanterdeki sektör verisi çifte sayılmamalıdır. Benzer şekilde elektrik tüketimine bağlı dolaylı emisyon ile elektrik üretim tesisinin doğrudan emisyonu farklı muhasebe sınırlarında tutulmalıdır.

Envanter güncellenebilir veri sistemi olarak kurulmalıdır. Bir kez hesaplanan 2025 veya 2026 rakamının beş yıl boyunca kullanılmasının plan izleme açısından anlamı yoktur. Eylemlerin sonucu yıllık veya uygun periyotta ölçülmelidir.

YİDEP’te İklim Risk ve Kırılganlık Analizi

Uyum bölümü, ilin hangi iklim tehlikelerine maruz kaldığını belirler. Aşırı sıcak, kuraklık, su kıtlığı, taşkın, fırtına, yangın, deniz seviyesi ve ekosistem değişimi bölgenin özelliklerine göre analiz edilir.

Risk yalnız tehlike haritası değildir. Hangi nüfus, altyapı, ekonomik sektör veya ekosistemin maruz kaldığı ve ne kadar kırılgan olduğu değerlendirilir. Yaşlı nüfusun yoğun olduğu mahalle aşırı sıcağa karşı daha yüksek sağlık riski taşıyabilir.

Geleceğe dönük iklim projeksiyonları kullanılmalıdır. Plan dönemi 2028-2032 olsa da uzun ömürlü altyapı yatırımlarında daha uzun senaryolar incelenebilir. Yeni içme suyu, kıyı koruma veya ulaşım altyapısı onlarca yıl kullanılacaktır.

Risk analizi sonucunda uyum eylemleri önceliklendirilir. Her risk için maliyet ve fayda değerlendirilmeli; en yüksek can, ekonomik ve ekosistem zararını azaltan tedbirler önce uygulanmalıdır.

YİDEP’te Hangi Azaltım Eylemleri Yer Alabilir?

Ulaşımda toplu taşıma, yaya ve bisiklet altyapısı, düşük emisyonlu araçlar ve lojistik optimizasyonu değerlendirilebilir. Binalarda enerji verimliliği, yenilenebilir enerji ve düşük karbonlu ısıtma-soğutma tedbirleri uygulanabilir.

Atık sektöründe önleme, yeniden kullanım, geri dönüşüm, organik atık yönetimi ve metan kontrolü önem taşır. Belediye tesislerinde enerji yönetimi ve yenilenebilir elektrik kullanımı doğrudan kamu emisyonunu azaltabilir.

Sanayi için yerel planın yetkisi ulusal ETS’nin yerine geçmez. Ancak sanayi bölgelerinde enerji verimliliği, endüstriyel simbiyoz, atık ısı kullanımı, düşük karbonlu lojistik ve su verimliliği gibi yerel destekleyici eylemler yer alabilir.

Arazi ve yutak alanlarda kent ormanı, ekosistem restorasyonu ve toprak koruma eylemleri geliştirilebilir. Ancak karbon azaltım miktarı bilimsel yöntemle hesaplanmalı ve başka mevzuat izinleri gözetilmelidir.

YİDEP’te Hangi Uyum Eylemleri Yer Alabilir?

Su yönetiminde kayıp-kaçak azaltımı, kuraklık planı, alternatif kaynak ve havza koruması; taşkında drenaj, dere rehabilitasyonu ve erken uyarı; aşırı sıcaklarda gölgeleme, yeşil alan ve sağlık eylemleri planlanabilir.

Tarımda su verimliliği, ürün deseni ve toprak koruma; orman ve kırsal alanlarda yangın risk azaltımı; kıyıda deniz seviyesi ve fırtına dalgası analizi yapılabilir.

Sağlıkta sıcak hava eylem planı, hassas gruplara erişim ve acil kapasite; ulaşımda aşırı sıcak ve taşkına dayanıklı altyapı gibi tedbirler yer alabilir.

Uyum eylemleri yalnız belediye bütçesiyle sınırlı düşünülmemelidir. Merkezi idare, özel sektör, uluslararası finans ve hibe kaynakları sorumluluk ve finansman yapısına göre kullanılabilir.

Planın Bütçesi ve Sorumlu Kurumu Nasıl Belirlenir?

Her eylem için sorumlu kurum ve destekleyici kurum belirlenmelidir. “İklim değişikliğiyle mücadele edilecek” gibi sorumlusu belirsiz ifade uygulanabilir eylem değildir.

Eylemin maliyet tahmini ve finansman kaynağı planlanmalıdır. Belediye bütçesi, merkezi bütçe, kredi, hibe, özel sektör yatırımı veya kamu-özel iş birliği gibi kaynaklar mevzuata uygun şekilde gösterilebilir.

Yatırım bütçesine girmeyen yüksek maliyetli eylemin gerçekleşme ihtimali düşüktür. Bu nedenle plan ile belediyenin stratejik planı, performans programı ve yatırım takvimi arasında bağ kurulmalıdır.

Performans göstergesi ölçülebilir olmalıdır. “Toplu taşıma artırılacak” yerine yolcu sayısı, filo dönüşümü veya araç-kilometre gibi göstergeler; “su tasarrufu” yerine kayıp-kaçak oranı veya tüketim yoğunluğu izlenebilir.

YİDEP Nasıl İzlenir ve Ne Zaman Güncellenir?

Yönetmelik yerel iklim planlarının dönemsel olarak izlenmesini ve beş yıllık döngü içinde güncellenmesini öngörür. İklim verisi, teknoloji, nüfus ve yatırım koşulları değiştiği için plan statik belge değildir.

Yıllık veya belirlenen periyotta eylem gerçekleşme oranı raporlanmalıdır. Geciken eylemlerin nedeni, bütçe sorunu, yetki engeli veya teknik sorun açıklanmalıdır.

Emisyon envanteri güncellendiğinde hedef patikasıyla gerçekleşme karşılaştırılır. Uyum tarafında afet kaybı, sıcaklık etkisi, su göstergeleri veya diğer risk metrikleri izlenebilir.

Plan güncellemesinde başarısız eylemler otomatik olarak tekrar edilmemeli; etki analizi yapılarak yeni araçlar geliştirilmelidir. Başarılı pilot uygulamalar ilin diğer bölgelerine ölçeklenebilir.

Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması

Mersin büyükşehir belediyesi bulunan il olduğundan YİDEP sürecinde Mersin Büyükşehir Belediyesi ile valilik koordinasyonu merkezi önemdedir. Akdeniz, Yenişehir, Mezitli, Toroslar ve diğer ilçelerin farklı emisyon ve risk profilleri plana yansıtılmalıdır.

Mersin’de azaltım tarafında liman-lojistik, karayolu ulaşımı, sanayi, binalar ve atık; uyum tarafında su, tarım, aşırı sıcak, kıyı, taşkın ve orman yangını başlıkları değerlendirilmelidir. Kesin öncelik emisyon envanteri ve risk analizi sonucunda belirlenir.

Şirketler YİDEP hazırlığında sektör kuruluşları üzerinden veri ve görüş sağlayabilir. Planın kabulünden sonra yerel ulaşım, atık, su ve imar yatırımları ticari faaliyetleri etkileyebileceği için şirket hukuk ve yatırım ekipleri planı takip etmelidir.

Sık Sorulan Sorular

YİDEP nedir?

İlin sera gazı azaltımı ve iklim değişikliğine uyum eylemlerini hedef, sorumlu kurum, takvim ve göstergelerle belirleyen Yerel İklim Değişikliği Eylem Planıdır.

Her il YİDEP hazırlamak zorunda mı?

Evet. 7552 m.7 ve 2026 Yönetmeliği ülke genelinde yerel planlama sistemini kurar.

İlk YİDEP hangi dönemi kapsıyor?

2028-2032.

Son tarih ne?

31 Aralık 2027. Yetkili Bakanlık mevzuattaki koşullarla en fazla bir yıl uzatma kararı verebilir; uzatma otomatik değildir.

Büyükşehirlerde planı kim hazırlar?

Yönetmelikteki görev yapısına göre valilik koordinasyonunda büyükşehir belediyesi temel hazırlama rolünü yürütür.

Plan yalnız emisyon azaltımı mı içerir?

Hayır. Azaltım ve iklim değişikliğine uyum birlikte ele alınır.

YİDEP imar planının yerine geçer mi?

Hayır. İmar, bütçe, ihale ve ruhsat kararları kendi mevzuatındaki yetkili makamlarca alınır.

Plan kaç yılda güncellenir?

Yönetmelikteki planlama döngüsü beş yıllık dönemler üzerinden yürütülür.

İlgili İçerikler ve Resmî Kaynaklar

İl İklim Değişikliği Koordinasyon Kurulu · İklim Değişikliğine Uyum Risk Analizi · İklim Kaynaklı Afetlerde Erken Uyarı.

Resmî kaynaklar: 7552 sayılı İklim Kanunu m.7 · 4 Ağustos 2026 tarihli Yerel İklim Yönetmeliği.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin Ofisi: İhsaniye, 4903. Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin · +90 552 224 43 66

Hukuki konu hakkında iletişim

İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.

Telefonla AraWhatsAppİletişim Bilgileri

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →