Yurt Dışı Sözleşmede Tahkim Varsa Türkiye’de İhtiyati Tedbir veya Haciz Alınabilir mi? MTK m.6 | 2026

Kısa ve Net Cevap

Tahkim Anlaşması Varsa Türk Mahkemesinden Tedbir İstenebilir mi?

MTK m.6’nın ilk cümlesi bu soruya doğrudan cevap verir. Taraflardan biri, tahkim yargılamasından önce veya tahkim yargılaması sırasında mahkemeden ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz isteyebilir. Bu talep tahkim anlaşmasına aykırılık oluşturmaz.

Bu kural uluslararası ticari uyuşmazlıklarda son derece önemlidir. Tahkim anlaşması esas uyuşmazlığın hakemlerce çözüleceğini belirler; ancak malvarlığının kaçırılması, banka hesabının boşaltılması, teminatın paraya çevrilmesi veya delilin yok olması gibi acil risklerde hakem heyeti henüz kurulmamış olabilir.

Örneğin Alman şirket ile Türk şirket arasında ICC tahkim şartı bulunan satış sözleşmesinde Türk şirket Türkiye’deki malvarlığını hızla üçüncü kişilere devrediyorsa yabancı taraf, tahkim anlaşması var diye korumasız değildir. MTK m.6 ve ilgili HMK/İİK hükümleri çerçevesinde Türk mahkemesinden geçici koruma isteyebilir.

Mahkemeye tedbir için başvurmak, esas uyuşmazlığı Türk mahkemesinde çözme iradesi anlamına gelmez. Bu nedenle karşı taraf “mahkemeye başvurdun, tahkim şartından vazgeçtin” sonucunu yalnız geçici koruma başvurusuna dayanarak ileri süremez.

Hakem veya Hakem Kurulu İhtiyati Tedbir Kararı Verebilir mi?

Evet. MTK m.6’ya göre taraflar aksini kararlaştırmadıkça hakem veya hakem kurulu, taraflardan birinin istemi üzerine ihtiyati tedbire veya ihtiyati hacze karar verebilir. Hakem heyeti talepte bulunan taraftan uygun bir güvence verilmesini de isteyebilir.

Taraflar tahkim anlaşmasında hakemlerin geçici koruma yetkisini sınırlamış veya kaldırmışsa bu sözleşme hükmü dikkate alınır. Kurumsal tahkimde ICC, ISTAC veya başka kurumun tahkim kuralları da acil hakem ve geçici tedbir sistemi bakımından önem taşıyabilir.

Hakem kurulu henüz oluşmadan önce kurumsal kurallarda “emergency arbitrator” mekanizması bulunabilir. Bu mekanizmanın varlığı MTK m.6 uyarınca mahkemeye başvuru imkânını otomatik olarak ortadan kaldırmaz; tahkim sözleşmesi ve seçilen kurallar birlikte incelenir.

Hakemlerin tedbir kararı vermesi, kararın Türkiye’de üçüncü kişilere ve resmî icra organlarına karşı nasıl uygulanacağı sorusunu ayrıca doğurur. Kanun bu noktada açık bir sınır koymuştur.

Hakem Kurulu Hangi Tedbirleri Veremez?

MTK m.6, hakem veya hakem kurulunun cebri icra organları veya diğer resmî makamlar tarafından yerine getirilmesi gereken ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz kararı veremeyeceğini düzenler. Aynı şekilde üçüncü kişileri bağlayan tedbirlere de hakemler karar veremez.

Örneğin taraf olmayan bir bankanın hesabı bloke etmesi, tapu müdürlüğünün taşınmaza şerh koyması veya üçüncü kişinin malvarlığına haciz uygulanması resmî makamların yetkisini gerektiriyorsa mahkeme kararı gerekir.

Hakem kurulu taraflardan birine “şu malı devretme” veya “belirli sözleşmeyi feshetme” yönünde taraflar arası tedbir verebilir; ancak taraf tedbire uymaz ve cebri icra gerekir hale gelirse mahkeme desteği gündeme gelir.

Bu ayrım uluslararası tahkimde tedbir stratejisinin baştan doğru kurulmasını gerektirir. Talep doğrudan banka, tapu, icra dairesi veya üçüncü kişi üzerinde etki yaratacaksa Türk mahkemesine başvuru çoğu zaman zorunludur.

Milletlerarası Tahkimde İhtiyati Haciz Ne Zaman İstenir?

İhtiyati haciz, para alacağının ileride tahsilini güvence altına almaya yönelik geçici cebri icra tedbiridir. Tahkim şartlı sözleşmede para alacağı bulunması ihtiyati haczi engellemez.

İİK m.257 ve devamındaki şartlar sağlanıyorsa alacaklı, Türkiye’deki borçlu malvarlığı üzerinde ihtiyati haciz talep edebilir. Muaccel para alacağı, rehinle temin edilip edilmediği, borçlunun kaçma veya mal kaçırma durumu ve özel şartlar somut dosyada değerlendirilir.

Yabancı şirketin Türkiye’de banka hesabı, taşınmazı veya ticari alacağı bulunan Türk borçluya karşı tahkim başlatması hâlinde, tahkim kararı çıkana kadar malvarlığının korunması ticari açıdan kritik olabilir.

İhtiyati haciz kararı alındıktan sonra İİK’daki tamamlama merasimi ve dava/tahkim süreciyle bağlantılı süreler takip edilmelidir. Tedbiri alıp tahkimi zamanında başlatmamak veya gerekli belgeleri sunmamak haczin kalkmasına yol açabilir.

İhtiyati Tedbir ile İhtiyati Haciz Arasındaki Fark

İhtiyati tedbir, uyuşmazlık konusu hakkın korunması için HMK m.389 ve devamında düzenlenen geniş geçici hukuki koruma yoludur. İhtiyati haciz ise para alacağının tahsilini güvence altına alan İİK’ya özgü korumadır.

Örneğin ortak girişim sözleşmesindeki payın devrinin engellenmesi, belirli makinenin üçüncü kişiye devredilmemesi veya ticari sırların açıklanmamasına yönelik koruma ihtiyati tedbir niteliğinde olabilir. Para alacağı için borçlunun taşınmaz veya banka hesabına geçici haciz uygulanması ihtiyati hacizdir.

Talebin yanlış hukuki koruma türüyle sunulması reddedilme riskini artırır. Tahkim sözleşmesinin varlığı yerine, korunmak istenen hakkın niteliği belirleyicidir.

Tahkimden Önce Tedbir ve Haciz: 30 Günlük Süre

Evet. MTK m.6, tahkim başlamadan önce mahkemeden ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz istenmesine izin verir. Başvuruda tahkim anlaşması, korunacak hak ve geçici korumayı gerektiren deliller sunulur; esas uyuşmazlığın tahkimde çözüleceği açıklanır.

MTK m.10/A uygulanıyorsa mahkemeden tedbir veya haciz kararı alan taraf, 30 gün içinde tahkim davasını açmak zorundadır. Bu yükümlülük yerine getirilmezse ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz kendiliğinden ortadan kalkar. Dolayısıyla yalnız genel dava açma sürelerini anmak, milletlerarası tahkime ilişkin bu özel hükmü açıklamak için yeterli değildir.

Tahkim davasının hangi tarihte açılmış sayılacağı, tarafların geçerli anlaşması ve MTK m.10/A’daki başlangıç kurallarına göre belirlenir. Hakem seçimine ilişkin başvuru veya karşı tarafa yapılan bildirimin usulü önem taşır. İlk duruşmanın yapılması, her dosyada tahkimin başlangıç tarihi değildir.

30 günlük tahkime başlama süresi, tedbir veya haciz kararının uygulanmasını isteme süresinden ayrıdır. Kararın infazına ilişkin usul işlemleri ayrıca ve kendi sürelerinde tamamlanmalıdır.

Yabancı tahkim yeri ayrımı: MTK m.1, tahkim yeri Türkiye dışında olsa da m.5 ve m.6’nın uygulanacağını belirtir. Bu hüküm, m.10/A’nın bütün yabancı merkezli tahkimlere kendiliğinden uygulanacağı anlamına gelmez. Bu nedenle önce tahkim yeri ve uygulanacak usul rejimi belirlenir; ardından tamamlama süresi hesaplanır.

Yurt Dışındaki Şirket veya Kişi Türkiye’ye Gelmeden Tedbir Alabilir mi?

Evet. Yabancı şirket veya yurt dışındaki kişi Türkiye’deki avukata usulüne uygun vekâletname vererek ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz başvurusu yapabilir.

Yabancı şirketin ticaret sicili, temsil yetkilisi ve vekâletname belgeleri apostil veya ilgili tasdik ve Türkçe tercüme kurallarına uygun hazırlanır. Türk konsolosluğunda düzenlenen vekâletnameler doğrudan kullanılabilir.

Geçici hukuki korumada hız önemli olduğundan şirket belgelerinin güncel ve hazır olması gerekir. Yabancı şirketin haftalarca apostil ve tercüme beklemesi malvarlığının kaçırılmasına yol açabilir; dosya riski ortaya çıkar çıkmaz belge hazırlığı başlanmalıdır.

Hangi Türk Mahkemesinden Tedbir veya Haciz İstenir?

Görevli mahkeme ile yetkili yer mahkemesi ayrı ayrı belirlenir. MTK m.3, bu Kanunda mahkemece yapılacağı belirtilen işlerde davalının yerleşim yeri, olağan oturma yeri veya işyerinin bulunduğu yeri esas alır. Davalının Türkiye’de bu bağlantılardan hiçbiri yoksa maddede İstanbul mahkemesi gösterilir.

MTK Ek m.1 gözden kaçırılmamalıdır: Kanunda asliye hukuk mahkemesine verilen görev ve yetkiler, uyuşmazlığın konusuna göre asliye hukuk veya asliye ticaret mahkemesi tarafından kullanılır. Bu nedenle ticari nitelikteki bir dosya için yalnız eski metindeki “asliye hukuk” ibaresine dayanılarak görevli mahkeme seçilmez.

MTK m.6, genel usul ve icra hükümlerine göre başvuru haklarını da saklı tutar. İhtiyati tedbir bakımından HMK, ihtiyati haciz bakımından İİK’nın ilgili görev ve yetki hükümleri; tahkim yeri, uyuşmazlık türü ve seçilen başvuru yolu ile birlikte değerlendirilir. Sırf malvarlığı belirli bir ilde bulunuyor diye o yerin bütün başvurular için kendiliğinden yetkili olduğu kabul edilmez.

Başvurunun konusu geçici koruma olmalıdır; mahkeme desteği talebi, tahkimde çözülecek esas uyuşmazlığı mahkemeye taşıyan bir dava gibi düzenlenmemelidir. Yabancı tahkim kurumunun seçilmiş olması da tek başına Türkiye’de geçici koruma istenmesini engellemez.

Tedbir İçin Teminat ve Yaklaşık İspat Gerekir mi?

Mahkemeden ihtiyati tedbir isteyen taraf HMK m.390 uyarınca tedbir sebebini yaklaşık olarak ispat etmek zorundadır. Tedbir talep edenin haklılığı tam ispat seviyesinde karara bağlanmaz; ancak soyut iddia yeterli değildir.

Mahkeme haksız tedbir nedeniyle karşı tarafın muhtemel zararını güvence altına almak için teminat isteyebilir. İhtiyati hacizde de İİK m.259 teminat sistemi uygulanır.

Hakem veya hakem kurulu da MTK m.6 uyarınca uygun bir güvence verilmesini şart koşabilir. Bu nedenle yabancı taraf tedbir stratejisinde olası teminat maliyetini baştan hesaba katmalıdır.

Uluslararası Sözleşmede Tedbir İçin 10 Adımlık Kontrol

1. Tahkim şartının kapsamını ve tahkim yerini tespit edin.
2. Seçilen kurumsal tahkim kurallarını inceleyin.
3. Korunacak hakkın para alacağı mı başka bir hak mı olduğunu belirleyin.
4. İhtiyati haciz mi ihtiyati tedbir mi gerektiğini seçin.
5. Hakem heyetinin kurulup kurulmadığını kontrol edin.
6. Üçüncü kişi veya resmî makam etkisi gerekiyorsa mahkeme yolunu kullanın.
7. Yaklaşık ispat delillerini hazırlayın.
8. Teminat ihtiyacını hesaplayın.
9. Tedbir sonrası tahkimi kanuni sürede başlatın veya mevcut tahkim dosyasına bildirin.
10. Tedbir kararının infazını UYAP/icra/tapu/banka nezdinde takip edin.

Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması

Milletlerarası tahkimde geçici hukuki koruma Türkiye’deki malvarlığı ve uyuşmazlık bağlantısına göre ilgili Türk mahkemesinden istenir. Mersin’de bulunan taşınmaz, ticari işletme veya malvarlığı için görev ve yetki kuralları elveriyorsa Mersin mahkemeleri devreye girebilir.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun tek fiziksel ofisi Mersin’dedir. Yurt dışı bağlantılı tahkim ve Türkiye’deki ihtiyati tedbir/haciz işlemleri yetkili mahkeme ve tahkim kurumu nezdinde Mersin’den koordine edilebilir.

Sık Sorulan Sorular

Tahkim şartı varsa Türk mahkemesine hiç gidilemez mi?

Hayır. MTK m.6 geçici hukuki koruma için mahkemeye başvurunun tahkim anlaşmasına aykırı olmadığını açıkça düzenler.

Tahkim başlamadan önce ihtiyati haciz alınabilir mi?

Evet. MTK m.6 tahkim öncesi mahkeme başvurusuna izin verir.

Hakem kurulu banka hesabına doğrudan haciz koyabilir mi?

Resmî cebri icra organı veya üçüncü kişiyi bağlayan işlem gerekiyorsa hakem kurulunun yetkisi sınırlıdır; mahkeme kararı gerekir.

Hakemler teminat isteyebilir mi?

Evet. MTK m.6 hakem kurulunun uygun güvenceyi şart koşabilmesini düzenler.

İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz aynı mı?

Hayır. Tedbir HMK kapsamında hakkı koruyan genel geçici koruma; haciz ise para alacağını güvenceleyen İİK kurumudur.

Yabancı şirket Türkiye’ye gelmeden başvurabilir mi?

Evet. Usulüne uygun şirket ve vekâlet belgeleriyle Türkiye’deki avukat başvuruyu yapabilir.

ICC tahkiminde Türk mahkemesinden tedbir istenebilir mi?

Uyuşmazlık ve malvarlığı Türkiye ile bağlantılıysa MTK m.6 ve ilgili usul kuralları çerçevesinde mümkündür; ICC kuralları da ayrıca dikkate alınır.

Mahkemeden tedbir istemek tahkimden vazgeçmek midir?

Hayır. Kanun bu başvurunun tahkim anlaşmasına aykırılık oluşturmadığını belirtir.

Tedbir veya hacizden sonra tahkimi kaç gün içinde başlatmalıyım?

MTK m.10/A uygulanıyorsa mahkemeden ihtiyati tedbir veya ihtiyati haciz kararı alan taraf 30 gün içinde tahkim davasını açmalıdır; aksi hâlde koruma kendiliğinden kalkar. Bu süre, kararın uygulanmasını isteme süresinin yerine geçmez. Tahkim yeri yurt dışındaysa m.10/A’nın uygulanması ayrıca değerlendirilir; yalnız m.6’ya dayanılarak her dosyada 30 gün sonucuna varılmaz.

Tedbir kararı otomatik olarak yabancı ülkede uygulanır mı?

Hayır. Yabancı ülkedeki icra veya tedbir, o ülkenin hukukuna ve uygulanabilir uluslararası düzenlemelere tabidir.

Resmî Kaynaklar ve İlgili İçerikler

• 4686 sayılı Kanun: TBMM kabul metni, m.1, m.3, m.6 ve m.10/A
• 7101 sayılı Kanun m.54: MTK Ek m.1 görevli mahkeme değişikliği
• ISTAC
• UYAP

İlgili içerikler: MTK m.1 uygulama alanı, MTK m.2 yabancılık unsuru, MTK m.15 hakem kararı iptali.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →