Yurt Dışında Kaybolan Türk Vatandaşı İçin Gaiplik Kararı: MÖHUK 11 | 2026
Yurt dışında yaşayan bir kişinin uzun süredir kendisinden haber alınamaması, ölüm tehlikesi içinde kaybolması veya bulunduğu ülkede ölmüş sayılmaya ilişkin işlem yapılması; Türkiye’de mirasın açılması, taşınmazların yönetimi, banka hesapları, evlilik durumu ve nüfus kayıtları bakımından doğrudan sonuç doğurabilir. Bu nedenle “kişi kayıp, Türkiye’de hemen gaiplik kararı alınır” yaklaşımı doğru değildir. Yabancılık unsuru bulunan dosyada önce MÖHUK m.11 uygulanır.
MÖHUK m.11, gaiplik veya ölmüş sayılma kararının hangi ülke hukukuna göre verileceğini belirler. Yetkili Türk mahkemesinin tespiti ise kişinin Türk veya yabancı olmasına, Türkiye’deki yerleşim ve malvarlığı bağlantılarına göre MÖHUK m.41 veya m.42 ile iç hukuk hükümleri üzerinden yapılır. Uygulanacak hukuk ile mahkeme yetkisi birbirinden farklı konulardır.
- MÖHUK 11’in temel kuralı
- Kaybolan kişi Türk vatandaşıysa
- Kaybolan kişi yabancıysa
- Türkiye’de mal bulunmasının etkisi
- Türk eş veya mirasçı bağlantısı
- TMK 32 ve devamında gaiplik şartları
- Hangi Türk mahkemesi yetkilidir?
- Gaiplik kararının miras ve aile hukukuna etkileri
- Yurt dışından toplanacak belgeler
- Sık sorulan sorular
MÖHUK 11: Gaiplik ve Ölmüş Sayılmada Hangi Hukuk Uygulanır?
MÖHUK m.11’in ilk cümlesi açık bir bağlama kuralıdır: gaiplik veya ölmüş sayılma kararı, hakkında karar verilecek kişinin millî hukukuna tâbidir. Kişinin vatandaşlığı belirlenmeden doğrudan Türk Medeni Kanunundaki gaiplik şartlarına geçilmez. Çok vatandaşlık ve vatansızlık hâllerinde MÖHUK m.4 uygulanır.
Kişi hem Türk hem yabancı devlet vatandaşıysa vatandaşlığa dayalı bağlama kuralında Türk hukuku uygulanır. Türk vatandaşı olmayan çok vatandaşlı kişide en sıkı ilişkili devlet hukuku belirlenir. Vatansız ve mülteci statüsündeki kişilerde MÖHUK m.4/a’daki yerleşim yeri, mutad mesken ve bulunulan ülke sırası kullanılır.
Yabancı hukuk yetkili olduğunda Türk hâkimi MÖHUK m.2 uyarınca yabancı hukuku re’sen uygular. Yabancı hukukun gaiplik, ölüm karinesi, kayıp kişi veya benzeri bir kurum için getirdiği maddi şartlar araştırılır. Kurumun yabancı hukukta farklı adla düzenlenmiş olması tek başına engel değildir; hukuki işlev esas alınır.
Yurt Dışında Kaybolan Kişi Türk Vatandaşıysa Hangi Hukuk Uygulanır?
Kaybolan kişi Türk vatandaşıysa MÖHUK m.11 gereğince millî hukuk Türk hukukudur. Bu durumda gaipliğin maddi şartları 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu m.32 ve devamı hükümlerine göre değerlendirilir. Kişinin olay sırasında Almanya, Fransa, Hollanda, ABD veya başka bir ülkede bulunması millî hukuk bağlantısını tek başına değiştirmez.
Yurt dışındaki olayın niteliği ve tarihleri ise gaiplik şartlarının gerçekleşip gerçekleşmediğini ispatlamak bakımından önemlidir. Yabancı polis kaydı, arama tutanağı, konsolosluk yazışması, deniz veya hava kazası belgesi, afet kayıtları, hastane veya işveren kayıtları, tanık beyanları ve kişinin son temasını gösteren iletişim kayıtları delil olarak kullanılabilir. Belgelerin Türkiye’de kullanılabilmesi için gerektiğinde apostil veya tasdik ve Türkçe tercüme tamamlanır.
Kaybolan Kişi Yabancıysa Türk Hukuku Hiç Uygulanmaz mı?
Hayır. MÖHUK m.11 ikinci cümlesi özel bir istisna getirir. Kişinin millî hukukuna göre hakkında gaiplik veya ölmüş sayılma kararı verilemiyorsa ve kanunda gösterilen Türkiye bağlantılarından biri varsa Türk hukukuna göre karar verilir. Bu bağlantılar iki gruptur: kişinin mallarının Türkiye’de bulunması veya eşinin ya da mirasçılarından birinin Türk vatandaşı olması.
Dolayısıyla yabancı kişinin millî hukukunda gaiplik kararının hiç öngörülmemesi, Türkiye’deki malvarlığının ve Türk eş/mirasçıların sürekli bir hukuki belirsizlik içinde kalmasına yol açmak zorunda değildir. MÖHUK m.11, bu durumlarda Türk hukukuna geçiş imkânını açıkça düzenler.
Ancak m.11’deki istisnanın uygulanması için yabancı millî hukukta karar verilememesi şartının ve Türkiye bağlantısının ayrı ayrı ispatlanması gerekir. Yalnız yabancı kişinin Türkiye’de bir yakınının bulunması yeterli değildir; kanunda eş veya mirasçılardan birinin Türk vatandaşı olması ya da malların Türkiye’de bulunması öngörülmüştür.
Kayıp Yabancının Türkiye’de Malı Varsa Ne Olur?
Yabancı kişinin millî hukukuna göre gaiplik veya ölmüş sayılma kararı verilemiyorsa ve kişinin Türkiye’de malları bulunuyorsa MÖHUK m.11 Türk hukukunun uygulanmasına izin verir. “Mal” kavramı yalnız taşınmazla sınırlı değildir. Türkiye’deki taşınmaz, banka hesabı, şirket payı, araç, alacak veya diğer malvarlığı unsurları hukuki bağlantının somutlaştırılmasında önem taşır.
Bu malvarlığının bulunduğu yer aynı zamanda mahkeme yetkisi bakımından da önem kazanabilir. Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayan yabancı hakkında gaiplik ve ölmüş sayılma kararlarını düzenleyen MÖHUK m.42, ilgilinin Türkiye’de sâkin olduğu yer; sâkin değilse mallarının bulunduğu yer mahkemesini yetkili kabul eder.
Eş veya Mirasçılardan Birinin Türk Vatandaşı Olması Neyi Değiştirir?
MÖHUK m.11, yabancının millî hukukunda gaiplik/ölmüş sayılma kararı verilemiyorsa, eşinin veya mirasçılarından birinin Türk vatandaşı olmasını Türk hukukuna geçiş için yeterli bağlantılardan biri sayar. Bu düzenleme özellikle uzun süredir yurt dışında kayıp olan yabancı eş nedeniyle Türk vatandaşının evlilik ve miras statüsünün belirsiz kaldığı dosyalarda önemlidir.
Mirasçı sıfatının kimde bulunduğu, soybağı ve evlilik kayıtlarıyla ispatlanmalıdır. Yabancı doğum, evlilik veya nüfus belgelerindeki ad-soyad farklılıkları ve tarih uyuşmazlıkları dosya açılmadan önce giderilmelidir. Türk vatandaşı mirasçı bağlantısı, gaiplik kararı verildiğinde mirasın nasıl paylaşılacağını tek başına belirlemez; mirasa uygulanacak hukuk ayrıca MÖHUK m.20’ye göre tespit edilir.
Türk Hukuku Uygulanırsa TMK 32 ve Devamı Ne Düzenler?
Türk Medeni Kanunu m.32, ölüm tehlikesi içinde kaybolan veya kendisinden uzun zamandan beri haber alınamayan bir kimsenin ölümü hakkında kuvvetli olasılık varsa, hakları bu ölüme bağlı olanların başvurusu üzerine mahkemenin gaipliğe karar verebileceğini düzenler. Kanun, başvuru süreleri, ilan ve kararın etkileri için devam eden maddelerde özel usul öngörür.
Bu sebeple kaybolma tarihinin kesinleştirilmesi önemlidir. Ölüm tehlikesi içinde kaybolma ile uzun zamandır haber alınamama aynı başlangıç ve ispat yapısına sahip değildir. Mahkeme ilan yoluyla bilgisi bulunanları çağırır ve kanundaki süreleri gözetir. Gaiplik kararı, kişinin gerçekten öldüğü tarih hakkında maddi bir ölüm kaydı bulunmadığı için olağan ölüm tescilinden farklıdır.
Gaiplik dilekçesi yapısı için sitedeki Gaiplik Kararı Dilekçesi Örneği ayrıca incelenebilir; yabancı unsur varsa bu dilekçeye MÖHUK m.11 ve yetki bağlantıları mutlaka eklenmelidir.
Yurt Dışında Kaybolan Kişi İçin Türkiye’de Hangi Mahkeme Yetkilidir?
Kaybolan kişi yabancı ve Türkiye’de yerleşim yeri yoksa MÖHUK m.42 özel yetki kuralı uygulanır. Kişi Türkiye’de sâkinse sakin olduğu yer; değilse mallarının bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir. Kaybolan kişi Türk vatandaşıysa kişi hâllerine ilişkin milletlerarası yetki bakımından MÖHUK m.41 ve iç hukuk hükümleri birlikte değerlendirilir.
MÖHUK m.41, Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde Türkiye’de yer itibarıyla yetkili mahkemeyi; bu yoksa ilgilinin sakin olduğu yeri, Türkiye’de sakin değilse son yerleşim yerini, o da yoksa Ankara, İstanbul veya İzmir mahkemelerinden birini yetkili kılar. İç hukukta gaiplik için TMK m.32 ve devamındaki yetki bağlantıları da gözetilir.
Gaiplik Kararı Miras, Evlilik ve Malvarlığını Nasıl Etkiler?
Gaiplik kararı tek bir sonuç doğurmaz. Mirasın açılması, mirasçıların hakları, güvence yükümlülükleri, eşin evlilik statüsü, mal rejimi, taşınmaz ve banka işlemleri ayrı hukuki kurallara tâbidir. Yabancılık unsuru varsa mirasa uygulanacak hukuk MÖHUK m.20, evlilik ve boşanma sonuçları MÖHUK m.13-15, aynî haklar ise MÖHUK m.21 üzerinden ayrıca belirlenebilir.
Bu nedenle gaiplik kararından sonra doğrudan tapu devri veya banka hesabı paylaşımı yapılacağı varsayılmamalıdır. Veraset belgesi, mirasın uygulanacak hukuku, varsa yabancı mirasçılar, vergi ve banka prosedürleri ayrı tamamlanır. Yurt dışındaki miras işlemleri için Yurt Dışı Bağlantılı Veraset ve Miras rehberi yararlı bir başlangıçtır.
Yurt Dışındaki Kayıp Olayında Hangi Belgeler Toplanır?
- Kayıp kişinin kimlik, pasaport ve vatandaşlık belgeleri.
- Son yerleşim ve mutad mesken kayıtları.
- Yabancı polis veya arama birimi kayıtları.
- Varsa afet, kaza, savaş, denizcilik veya havacılık olayı belgeleri.
- Konsolosluk ve dış temsilcilik yazışmaları.
- Son iletişim tarihini gösteren hukuka uygun kayıtlar.
- Türkiye’deki taşınmaz, banka, şirket veya diğer malvarlığı kayıtları.
- Türk vatandaşı eş veya mirasçı bağlantısını gösteren nüfus/soybağı belgeleri.
- Yabancı hukukta gaiplik kararı verilemediğini gösteren güvenilir hukuk kaynağı veya resmî bilgi.
- Yabancı belgelerin gerektiğinde apostil/tasdik ve Türkçe tercümeleri.
Yurt dışındaki belgelerin Türkiye’de kullanılması ve vekâlet süreci için Yurt Dışındaki Müvekkiller sayfasındaki işlem planı kullanılabilir.
Resmî Kaynaklar
- 5718 sayılı MÖHUK – m.4, m.11, m.41 ve m.42
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu – m.32 ve devamı
- T.C. Dışişleri Bakanlığı Konsolosluk İşlemleri
- UYAP Vatandaş Portal
Sık Sorulan Sorular
1. Yurt dışında kaybolan Türk vatandaşı için hangi hukuk uygulanır?
MÖHUK m.11 gereğince kişinin millî hukuku uygulanır; Türk vatandaşı bakımından bu hukuk Türk hukukudur.
2. Yabancı kişi için Türkiye’de gaiplik kararı verilebilir mi?
Millî hukukuna göre karar verilebiliyorsa kural olarak o hukuk uygulanır. Verilemiyorsa ve Türkiye’de malı veya Türk vatandaşı eşi/mirasçısı varsa MÖHUK m.11 uyarınca Türk hukuku uygulanabilir.
3. Türkiye’de taşınmaz bulunması yeterli bağlantı mıdır?
MÖHUK m.11’de, millî hukukta karar verilememesi şartıyla, Türkiye’de mal bulunması Türk hukukuna geçiş bağlantısıdır.
4. Türk vatandaşı mirasçı bulunması neden önemlidir?
MÖHUK m.11, yabancının millî hukukunda karar verilememesi hâlinde mirasçılardan birinin Türk vatandaşı olmasını Türk hukukunun uygulanması için yeterli bağlantı sayar.
5. Gaiplik ile ölüm belgesi aynı şey midir?
Hayır. Gaiplik, ölüm hakkında kuvvetli olasılık bulunan ve kanuni şartları gerçekleşen kayıp kişi hakkında mahkeme kararıdır; olağan ölüm tescilinden farklıdır.
6. Yabancı polis kaydı kullanılabilir mi?
Evet. Usulüne uygun resmî kayıt kaybolma olgusunun ve tarihinin ispatında kullanılabilir; tasdik ve tercüme şartları ayrıca tamamlanır.
7. Gaiplik kararı çıkınca miras otomatik paylaşılır mı?
Hayır. Mirasın açılması ve taksimi için MÖHUK m.20 ve Türk miras hukuku işlemleri ayrıca uygulanır.
8. Yabancı hakkında Türkiye’de hangi mahkeme yetkilidir?
Türkiye’de yerleşim yeri olmayan yabancı için MÖHUK m.42 uyarınca sakin olduğu yer; Türkiye’de sakin değilse mallarının bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.
9. Türk vatandaşının dosyasında MÖHUK 41 ne zaman önemlidir?
Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davalarında yabancı ülke mahkemelerinde dava açılmadığı veya açılamadığı hâllerde MÖHUK m.41 Türkiye’de basamaklı yetki kuralı getirir.
10. Yurt dışından avukat aracılığıyla başvuru yapılabilir mi?
Usulüne uygun vekâletname ve gerekli yabancı belgelerle dosyanın hazırlanması ve takibi avukat aracılığıyla yürütülebilir; mahkemenin kişisel dinleme veya ek delil kararları ayrıca yerine getirilir.
Türkiye’de miras, taşınmaz veya nüfus sonucu doğuran kayıp olaylarında yabancı kayıtlar, vatandaşlık bağlantısı ve Türk mahkemesinin yetkisi tek dosya planında birleştirilmelidir.
Mersin Barosu, Sicil 3472
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Bu içerik 15.09.2026 tarihinde yürürlükteki MÖHUK m.11, m.41, m.42 ve TMK m.32 ve devamı hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır.
(E-İMZALIDIR)
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
