Yurt Dışındaki Davacı Türkiye’de Adli Yardım Alabilir mi? Teminat ve Karşılıklılık 2026

Kısa ve net cevap: Yurt dışında yaşamak, Türkiye’de adli yardım talep etmeye engel değildir. Türk vatandaşı olup Almanya’da veya başka bir ülkede yaşayan kişi, HMK m.334’teki ekonomik yetersizlik ve talebin açıkça dayanaktan yoksun olmaması şartlarını taşıyorsa adli yardım isteyebilir. Yabancı vatandaş bakımından ise HMK m.334/3 uyarınca ayrıca karşılıklılık şartı aranır. Bunun yanında yabancı gerçek ve tüzel kişinin Türk mahkemesinde dava açması, davaya katılması veya icra takibi yapması hâlinde MÖHUK m.48’de düzenlenen yabancılık teminatı ayrıca gündeme gelebilir.

Türk vatandaşı olmak her durumda teminat muafiyeti sağlamaz. Türkiye’de mutad meskeni bulunmayan Türk vatandaşının dava açması, davacı yanında davaya müdahalesi veya takip yapması bakımından HMK m.84/1-a ayrıca uygulanır. Yabancı gerçek ve tüzel kişilerde ise MÖHUK m.48 ve uygulanabilir sözleşmeler değerlendirilir. Adli yardım, bu teminat türlerinden farklı bir kurumdur. Yalnız adli yardım talep edilmesi muafiyet kararı yerine geçmez; adli yardımdan yararlanma kararı verilmesi hâlinde HMK m.85/a ve m.335/1-b kapsamındaki teminat muafiyeti kararda gözetilir.

Yurt dışından dava takibi için Türkiye vekâletli avukatlık, Almanya’daki işlemler için Almanya Türk Konsoloslukları ve Almanca hizmet sayfası için Almanca ana sayfa incelenebilir.

HMK m.334’e Göre Adli Yardım Nedir?

HMK m.334/1 uyarınca kendisi ve ailesinin geçimini önemli ölçüde zor duruma düşürmeksizin gereken yargılama veya takip giderlerini kısmen veya tamamen ödeme gücünden yoksun kişiler; iddia ve savunmalarında, geçici hukuki korunma taleplerinde ve icra takibinde, taleplerinin açıkça dayanaktan yoksun olmaması şartıyla adli yardımdan yararlanabilir.

Bu düzenleme iki temel inceleme gerektirir. Birincisi ekonomik durumdur. Kişinin yalnız aylık geliri değil, malvarlığı, düzenli giderleri, aile yükümlülükleri ve dava giderini karşılama kapasitesi birlikte değerlendirilir. İkincisi davanın veya savunmanın açıkça dayanaktan yoksun olmamasıdır. Adli yardım aşamasında davanın kazanılacağı kesin olarak ispatlanmaz; ancak tamamen temelsiz talep için kamu kaynaklarıyla yargılama gideri karşılanmaz.

Anayasa Mahkemesi, 24 Eylül 2024 tarihli E.2024/78, K.2024/164 sayılı kararında HMK m.334/2’deki “Kamuya yararlı dernek ve vakıflar,…” sınırlamasını Anayasa’ya aykırı bulmuştur. 21 Kasım 2024’te yayımlanan kararın dokuz aylık ertelenmiş yürürlük süresi 21 Ağustos 2025’te dolmuştur. AYM’nin Türkçe resmî açıklaması, diğer özel hukuk tüzel kişilerinin kategorik olarak adli yardımın dışında bırakılmasını ele alır. Bu karar, bütün şirketlere koşulsuz adli yardım verilmesi anlamına gelmez; başvurunun mali ve hukuki koşulları incelenir. Yabancılar için m.334/3’teki karşılıklılık düzenlemesi ayrı bir hükümdür.

Almanya’da Yaşayan Türk Vatandaşı Adli Yardım İsteyebilir mi?

Evet. Türk vatandaşının yurt dışında ikamet etmesi tek başına adli yardım hakkını kaldırmaz. Almanya’da yaşayan Türk vatandaşı, Türkiye’de açacağı veya taraf olduğu hukuk davasında HMK m.334/1 şartlarını taşıyorsa talepte bulunabilir. Ancak ekonomik durumun yalnız Türkiye’deki kayıtlarla incelenmesi yeterli olmayabilir. Almanya’daki gelir, sosyal yardım, kira, banka, vergi ve malvarlığı belgelerinin de sunulması gerekebilir.

Yabancı para üzerinden gelir elde edilmesi otomatik olarak ödeme gücü bulunduğu anlamına gelmez. Mahkeme gelir ile aile giderlerini birlikte değerlendirir. Buna karşılık Türkiye’de ve Almanya’da önemli malvarlığı bulunan kişinin yalnız “yurt dışında yaşıyorum” beyanıyla adli yardım alması mümkün değildir.

Türk Vatandaşı Gurbetçide HMK m.84 Teminatı

HMK m.84/1-a bakımından ölçüt yalnız yabancı ülkede bulunmak değil, Türkiye’de mutad meskenin bulunmamasıdır. Kısa süreli seyahat ile yaşamın fiilen yurt dışında sürdürülmesi aynı değildir. Adres kaydı, oturum belgesi ve kişinin yaşam düzeni somut dosyada değerlendirilir. Türk vatandaşı davacıya MÖHUK m.48 uygulanmaması, HMK m.84 yönünden inceleme yapılmayacağı anlamına gelmez.

HMK m.85’teki istisnalar ayrıca incelenir: adli yardımdan yararlanma; yurt içinde istenen teminatı karşılayan taşınmazın veya ayni teminatla güvence altına alınmış alacağın bulunması; sırf küçüğün menfaatlerini korumaya yönelik dava; ilama bağlı alacak için ilamlı icra takibi gibi hâllerde teminat istenmez. Mahkemenin verdiği teminat kararının dayanağı, miktarı, türü ve kesin süresi dosyadan kontrol edilir. HMK m.88’deki sürede teminat yatırılmamasının sonucu ile dava harcı veya delil avansı eksikliği birbirine karıştırılmaz.

Yabancıların Adli Yardımında Karşılıklılık

HMK m.334/3’e göre yabancıların adli yardımdan yararlanabilmesi ayrıca karşılıklılık şartına bağlıdır. Buradaki karşılıklılık, yabancının vatandaşı olduğu ülkenin Türk vatandaşlarına benzer adli yardım imkânı tanıyıp tanımadığı üzerinden incelenir. Karşılıklılık yalnız kanun metniyle değil, uluslararası sözleşme veya fiilî uygulamayla da ortaya çıkabilir.

Mahkeme, karşılıklılık konusunda Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğünden bilgi isteyebilir. Bu nedenle “Alman vatandaşı olduğu için kesin adli yardım alır” veya “yabancı olduğu için alamaz” biçiminde peşin sonuç kurulmaz. Vatandaşlık ve uygulanabilir uluslararası düzenleme somutlaştırılır.

MÖHUK m.48: Yabancı Davacının Teminat Yükümlülüğü

5718 sayılı MÖHUK m.48/1 uyarınca Türk mahkemesinde dava açan, davaya katılan veya icra takibinde bulunan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, yargılama ve takip giderleriyle karşı tarafın zarar ve ziyanını karşılamak üzere mahkemenin belirleyeceği teminatı göstermek zorundadır. Aynı maddenin ikinci fıkrası, karşılıklılık esasına göre teminattan muafiyet öngörür.

Teminat konusu dava şartlarıyla bağlantılıdır. Mahkeme teminatın gerekli olduğuna karar verir ve tamamlanabilir eksiklik için kesin süre verirse, bu sürenin geçirilmesi davanın usulden reddi sonucunu doğurabilir. Bu nedenle yabancı davacının dosyasında teminat meselesi dava açıldıktan aylar sonra fark edilecek ikincil bir ayrıntı değildir; başlangıçta vatandaşlık ve muafiyet incelemesi yapılmalıdır.

Sitede mevcut yabancıların Türkiye’de dava açarken teminat yükümlülüğü rehberi MÖHUK m.48’i ayrıntılı ele almaktadır. Bu yazının odağı ise yurt dışındaki kişi açısından adli yardım ile teminatın birbirine karıştırılmamasıdır.

Adli Yardım ile Yabancılık Teminatı Arasındaki Fark

Bu ayrım özellikle çifte vatandaşlık ve sonradan yabancı vatandaşlığa geçen kişilerde önemlidir. Mavi Kart sahibi veya Türk vatandaşlığından çıkmış kişi bakımından güncel vatandaşlık statüsü, dava tarihindeki hukuki durum ve uygulanabilir sözleşmeler birlikte incelenir.

Yurt Dışından Adli Yardım Talebinde Hangi Belgeler Sunulur?

HMK adli yardım talebinde kişi, ekonomik durumunu ve yargılama giderini karşılayamayacağını gösteren belgeleri sunmalıdır. Almanya’da yaşayan kişi bakımından örneğin maaş bordrosu, emeklilik veya sosyal yardım belgesi, kira sözleşmesi, banka hesap özeti, vergi belgesi, aile yükümlülüklerini gösteren kayıtlar ve malvarlığına ilişkin belgeler gündeme gelebilir. Yabancı dildeki belgelere dayanan taraf HMK m.223/1 uyarınca Türkçe tercümelerini de sunar. Mahkemenin m.223/2 kapsamında resmî tercüme istemesi ise ayrı bir husustur; her ilk ibrazda otomatik noter onayı şartı olduğu sonucu çıkarılmaz.

Yabancı resmî belgeler bakımından HMK m.224 ile Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerin tasdik/apostil hükümleri dikkate alınır. Her belge için otomatik apostil gerektiği varsayılmamalı; belgenin resmî niteliği ve mahkemenin hangi amaçla istediği belirlenmelidir.

Yabancı belgenin Türkiye’de kullanımı konusunda apostil ve tercüme rehberi incelenebilir.

Adli Yardım Başvurusu Yurt Dışından Nasıl Yapılır?

Talep dava açılırken dava dilekçesiyle birlikte veya yargılama sırasında ilgili mahkemeye sunulabilir. Dava henüz açılmamışsa görevli ve yetkili mahkeme doğru belirlenmelidir. Talepte ekonomik durum, aile yükümlülükleri, gider kalemleri ve davanın dayanağı somut biçimde açıklanır; belgeler eklenir.

Yurt dışındaki kişi Türkiye’de usulüne uygun vekâletname vererek avukat aracılığıyla başvuruyu takip edebilir. Vekâletnamenin düzenlenmesi için Almanya’dan avukata vekâletname rehberi kullanılabilir. Mahkeme ek belge veya açıklama isterse süre içinde tamamlanmalıdır.

HMK m.336: Başvuru Mercii ve Ekonomik Durum Dosyası

Adli yardım, asıl talep veya işin karara bağlanacağı mahkemeden istenir. İcra ve iflas takiplerinde başvuru icra mahkemesine yöneltilir. Kanun yoluna başvuru sırasında adli yardım talebi, HMK m.336 uyarınca ilgili bölge adliye mahkemesine veya Yargıtaya yapılır. Barodan avukat görevlendirilmesini istemek bu başvurunun yerine geçmez; hangi gider ve işlem için yardım istendiği açıkça yazılır. Daha önce verilmiş adli yardım kararının kapsamı ve devamı varsa önce o karar okunur.

Ekonomik durum dosyasında yalnız aylık maaş rakamı değil, düzenli gelir, zorunlu gider, bakmakla yükümlü olunan kişiler ve kullanılabilir malvarlığı birlikte gösterilir. Almanya’da alınan sosyal yardım belgesi destekleyici niteliktedir; Türkiye’deki mahkemeye adli yardım yönünden otomatik kabul emri vermez. Belgenin hangi dönemi ve hangi kişileri kapsadığı okunur. Eski gelir belgesi ile güncel işsizlik durumu birbirinden ayrılır; başvurunun yapıldığı tarihteki gerçek durum açıklanır.

Yabancı dildeki belgelere dayanan taraf HMK m.223 gereğince Türkçe tercümelerini sunar; gerektiğinde mahkemenin resmî tercüme talebi karşılanır. Belge ile tercüme aynı kayıt numarası ve tarih üzerinden eşleştirilir. Ekonomik durum açıklamasında aylık gider ile yıllık gider birbirine karıştırılmaz. Bir defalık para girişi düzenli maaş gibi, banka hesabındaki bütün hareketler de harcanabilir gelir gibi gösterilmez. Sunulan bilgilerin eksiksiz ve gerçeğe uygun olması esastır.

Adli Yardım Kararı Hangi Kalemleri Kapsıyor?

HMK m.335 kapsamındaki olanakların tamamı veya bir kısmı hakkında karar verilir. Bu nedenle kararın yalnız başlığını görmek yeterli değildir. Harç ve giderlerin geçici muafiyet kapsamında olup olmadığı, teminat muafiyeti, Devletçe karşılanacak avans ve avukat görevlendirilmesi gereği ayrı okunur. Davanın sonucuna ilişkin kabul kararıyla adli yardım kabulü birbirine karıştırılmaz. Yardım verilmesi, karşı tarafın bütün iddialarının reddedildiği anlamına gelmez.

Başvuru sahibi aynı anda hem mahkemeden yardım hem de özel avukattan ücretli hizmet alıyorsa, özel sözleşmenin kapsamı ayrıca açıklanır. Avukatla yapılmış ücret anlaşması mahkeme kararı nedeniyle kendiliğinden ortadan kalkmaz. Dava giderinin ileride tahsili, kullanılmayan avansın iadesi ve özel ücret hesabı da birbirinden farklıdır. Harç ve avans rehberi, dosyadaki ödeme kalemlerinin ayrılmasını açıklar.

Son olarak, yurt dışında yaşamanın yarattığı belge temin güçlüğü ile ödeme gücünden yoksunluk aynı şey değildir. Başvuruda iki durum ayrı anlatılır. Banka kaydının geç gelmesi için açıklama veya ilgili usul talebi gerekirken, giderleri karşılayamama için adli yardım koşulları belgelenir. Müvekkilin Türkiye’ye gelmesini beklemek, mahkemenin istediği belge ve giderler bakımından işleyen süreleri kendiliğinden durdurmaz.

Adli Yardımın Reddine İtiraz: İki Haftalık Süre

HMK m.337/2 uyarınca ret kararına karşı tebliğden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye dilekçe verilerek itiraz edilir. İtirazı inceleyecek mahkeme aynı fıkradaki sıra ve görev kurallarına göre belirlenir; itiraz üzerine verilen karar kesindir. İki haftalık süre, 7499 sayılı Kanun m.37/10-c ve geçici m.1 uyarınca 1 Haziran 2024 ve sonrasında verilen kararlar için geçerlidir. Daha eski ret kararında geçiş hükmü ayrıca incelenir.

İtiraz dilekçesinde ret gerekçesine cevap verilir: eksik mali belge tamamlanır, talebin açıkça dayanaktan yoksun olmadığı açıklanır veya yabancının karşılıklılık/sözleşme durumu gösterilir. Ödeme gücünde sonradan ciddi azalma gerçekleşirse yeni ekonomik duruma dayanılarak yeniden adli yardım istenir; bu imkân kaçırılan itiraz süresinin yerine geçen genel bir uzatma değildir.

Adli Yardım, Giderleri Her Durumda Silmez

HMK m.335 kapsamındaki muafiyetin niteliği ve kararda hangi kalemlerin kapsandığı kontrol edilir. Adli yardım önceki yargılama giderlerini kapsamaz. Dava veya takip sonunda ertelenen giderlerin tahsili HMK m.339’a göre karara bağlanır; ekonomik durum, taksitlendirme ve kanundaki muafiyet şartları ayrıca değerlendirilir. Barodan avukat görevlendirilmesi ile mahkemenin harç ve giderler yönünden adli yardım kararı aynı başvuru değildir. Özel avukatlık sözleşmesindeki ücret de kendiliğinden devlet borcuna dönüşmez.

Üç Örnek

1. Almanya’da yaşayan Türk vatandaşı

Örneğin Almanya’da düşük gelirle yaşayan Türk vatandaşı Mersin’de miras davası açacaktır. MÖHUK m.48’deki yabancılık teminatı sırf yurt dışı ikamet nedeniyle uygulanmaz; fakat Türkiye’de mutad meskeni yoksa HMK m.84/1-a ve m.85’teki istisnalar incelenir. Adli yardım için ekonomik durum belgelenir; yararlanma kararı verildiğinde m.85/a ve m.335/1-b kapsamındaki teminat muafiyeti gözetilir. Yalnız Türk vatandaşlığına veya yalnız düşük gelir beyanına dayanılarak bütün teminat yükümlülüklerinin kalktığı söylenmez.

2. Alman vatandaşı davacı

Alman vatandaşı Türkiye’de alacak davası açacaksa hem MÖHUK m.48 teminat muafiyeti hem de adli yardım isteniyorsa HMK m.334/3 karşılıklılığı ayrı ayrı incelenir. Uluslararası sözleşmeler ve karşılıklılık araştırması dosyaya yansıtılır.

3. Çifte vatandaş

Hem Türk hem Alman vatandaşlığı bulunan kişi bakımından Türk vatandaşlığının devam edip etmediği ve dava tarihindeki statü belirlenir. Sadece Alman pasaportuyla işlem yapıldığı için otomatik olarak “yabancı davacı” kabulü yapılmamalıdır.

Resmî Kaynaklar ve İlgili Sayfalar

• Adalet Bakanlığı – HMK
• 5718 sayılı MÖHUK
• Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve AB Genel Müdürlüğü
• Yurt Dışındaki Müvekkiller

Sık Sorulan Sorular