Yurt Dışındaki Taraf Ön İnceleme Duruşmasına Katılmazsa Ne Olur? HMK 139-140 | 2026
Kısa ve Net Cevap
Ön İnceleme Duruşmasının Amacı Nedir?
Hukuk Muhakemeleri Kanunu, yazılı yargılama usulünde dilekçelerin karşılıklı verilmesinden sonra ön inceleme aşamasını düzenler. Ön incelemenin amacı davanın esasına ilişkin tahkikata geçmeden önce usulî çerçeveyi netleştirmektir. Mahkeme dava şartlarını, ilk itirazları, tarafların anlaştıkları ve anlaşamadıkları hususları belirler; tarafları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder ve tahkikat için gerekli hazırlığı yapar.
Bu nedenle ön inceleme duruşması sıradan bir formalite değildir. Hangi vakıaların çekişmeli kaldığı, hangi delillerin hangi vakıa için ileri sürüldüğü ve davanın hangi sınırlar içinde tahkik edileceği bu aşamada somutlaşır. Yurt dışında yaşayan davacı veya davalı bakımından da aynı hükümler uygulanır.
Tarafın Almanya, Fransa, Hollanda, İngiltere, ABD, Kanada, Avustralya veya başka bir ülkede bulunması mahkemenin ön inceleme aşamasını ertelemesi için tek başına kanuni sebep değildir. Dosya usulüne uygun vekil aracılığıyla takip ediliyorsa avukat ön inceleme duruşmasında tarafı temsil edebilir.
HMK 139 Ön İnceleme Duruşma Davetiyesinde Hangi Uyarılar Bulunur?
HMK m.139, ön inceleme duruşması için taraflara çıkarılacak davetiyede önemli ihtarların yer almasını öngörür. Bunların başında taraflardan yalnızca birinin duruşmaya gelmesi ve yargılamaya devam etmek istemesi hâlinde gelmeyen tarafın yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edemeyeceği uyarısı gelir.
Ayrıca tarafların dilekçelerinde gösterdikleri ancak henüz sunmadıkları belgeleri mahkemeye sunmaları veya başka yerden getirilecek belgelerin getirilebilmesi için gerekli açıklamayı yapmaları için davetiyenin tebliğinden itibaren iki haftalık kesin süre vardır. HMK 139 uyarınca yapılan ihtara rağmen bu yükümlülüğü süresinde yerine getirmeyen tarafın söz konusu belgelere dayanmaktan vazgeçmiş sayılmasına HMK 140/5 uyarınca karar verilir. Sonradan delil sunulmasına ilişkin HMK 145 hükmü ayrıca değerlendirilir.
Davetiyenin usulüne uygun tebliği büyük önem taşır. Yurt dışında vekili bulunan taraf bakımından tebligat kural olarak vekile yapılır. Vekilsiz tarafın yurt dışındaki adresine tebligat çıkarılacaksa 7201 sayılı Tebligat Kanunu, Tebligat Yönetmeliği ve hedef ülke bakımından geçerli milletlerarası sözleşmeler uygulanır.
Usulsüz tebligat ile usulüne uygun tebligata rağmen duruşmaya katılmama birbirinden farklıdır. Birinci durumda tebligatın hukuki sonucu tartışılır; ikinci durumda HMK 139’daki yokluk sonuçları gündeme gelir.
Yurt Dışındaki Taraf Ön İnceleme Duruşmasına Gelmezse Ne Olur?
Taraflardan yalnızca biri ön inceleme duruşmasına gelir ve yargılamaya devam etmek isterse mahkeme gelmeyenin yokluğunda ön inceleme işlemlerini yapabilir. Usulüne uygun davet edilen ancak gelmeyen taraf, yokluğunda yapılan işlemlere sonradan sırf katılmadığı gerekçesiyle itiraz edemez.
Bu sonuç, gelmeyen tarafın davayı otomatik olarak kaybettiği anlamına gelmez. Mahkeme yine iddia, savunma ve delilleri hukuka göre değerlendirir. Ancak ön incelemede uyuşmazlık noktalarının tespiti, delillerin değerlendirilme planı ve usulî işlemler taraf yokken tamamlanabilir. Bu nedenle duruşmayı takip etmemek önemli usul riskidir.
Her iki taraf da gelmez veya davayı takip etmeyeceklerini bildirirse HMK 150 kapsamındaki dosyanın işlemden kaldırılması gündeme gelebilir. İşlemden kaldırılan dosyanın yenilenmesi hakkında ayrı olarak HMK 150 yenileme rehberinde ayrıntılı açıklama bulunmaktadır.
Davacı ve davalı vekille temsil ediliyorsa esas olan vekilin duruşmayı takip etmesidir. Tarafın bizzat yurt dışında bulunması, vekil duruşmaya katıldığı sürece ön incelemenin yapılmasına engel oluşturmaz.
İki Haftalık Kesin Delil Süresi Neden Kritik?
Ön inceleme davetiyesindeki iki haftalık kesin süre, dava veya cevap dilekçesinde dayanıldığı belirtilmiş fakat henüz dosyaya sunulmamış belgelerin tamamlanması ya da başka kurumdan getirtilmesi gereken belgenin hangi kurumda olduğunun açıklanması içindir. Bu iki haftalık kesin süre, ön inceleme duruşması gününden değil, davetiyenin tebliğinden itibaren işler; duruşma gününü beklemek hak kaybına yol açabilir.
Yurt dışında bulunan banka, şirket, hastane, üniversite, noter, sicil veya kamu kurumundan belge getirilecekse belgenin bulunduğu kurumun adı, adresi, belge tarihi, kayıt numarası ve mümkün olan diğer ayırt edici bilgiler mahkemeye verilmelidir. Mahkemenin “yurt dışındaki tüm banka kayıtları araştırılsın” şeklinde belirsiz bir talebi yerine getirmesi beklenemez.
Belge tarafın elindeyse bu iki haftalık sürede dosyaya sunulmalıdır. Belge yabancı dildeyse HMK 223 uyarınca Türkçe tercümesi de hazırlanmalıdır. Yabancı resmî belgelerde HMK 224 ve ilgili milletlerarası sözleşmelere göre apostil veya tasdik gerekliliği ayrıca kontrol edilir.
İki haftalık kesin süre kaçırılmışsa delilin sonradan sunulması ancak HMK 145’teki şartlar çerçevesinde değerlendirilebilir. Bu konuda yurt dışından sonradan delil sunma HMK 145 rehberi kullanılabilir.
HMK 140 Uyarınca Ön İncelemede Hangi İşlemler Yapılır?
Mahkeme ön incelemede dava şartları ve ilk itirazlar hakkında karar verir. Gerekirse bu konularla ilgili delilleri değerlendirir. Daha sonra tarafların iddia ve savunmaları çerçevesinde hangi hususlarda anlaştıkları ve hangilerinde uyuşmazlık bulunduğu belirlenir.
Mahkeme tarafları sulhe veya arabuluculuğa teşvik eder. Tarafların sulh veya arabuluculuk konusunda sonuç alabilecekleri kanaatine varılırsa gerekli usul işlemleri yapılır. Anlaşma sağlanamazsa uyuşmazlık konuları tek tek tespit edilir ve tahkikat bu çerçevede yürütülür.
Ön incelemenin sonunda düzenlenen tutanak önemlidir. Tahkikat bu tutanakta belirlenen çekişmeli vakıalar üzerinden yürür. Bu nedenle tarafın veya vekilinin tutanakta uyuşmazlığın doğru ifade edilip edilmediğini dikkatle kontrol etmesi gerekir.
Tarafın yurt dışında olması, Türk hukukundaki sulh veya arabuluculuk seçeneklerini ortadan kaldırmaz. Vekâletnamede sulh ve arabuluculuk bakımından gereken özel yetkiler varsa avukat bu süreçleri de temsil yetkisi sınırında yürütebilir.
Yurt Dışındaki Taraf Türkiye’ye Gelmeden Ön İncelemeye Katılabilir mi?
Usulüne uygun avukatlık vekâletnamesi varsa tarafın sırf ön inceleme duruşması için Türkiye’ye gelmesi kural olarak gerekmez. Avukat duruşmada temsil sağlar, delil ve usul beyanlarını sunar ve tutanağı takip eder.
Tarafın kişisel beyanına ihtiyaç duyulan özel durumlar ayrıca değerlendirilir. HMK m.149 ses ve görüntü nakli yoluyla duruşmaya katılma imkânını düzenler; bunun uygulanması mahkemenin kararı ve teknik imkânlara bağlıdır. Yurt dışındaki tarafın e-duruşmaya katılımının mümkün olup olmadığı somut mahkeme ve sistem koşullarına göre değerlendirilir.
Yurt dışından düzenlenen vekâletnamede yabancı noter veya Türk konsolosluğu seçenekleri kullanılabilir. Yabancı noter belgesinin Türkiye’de geçerli kullanımı için apostil/tasdik ve tercüme gerekliliği belgenin düzenlendiği ülkeye göre kontrol edilmelidir.
Yurt Dışında Olmak Geçerli Mazeret Sayılır mı?
Tek başına yurt dışında ikamet etmek veya seyahat etmek otomatik mazeret değildir. Mazeretin duruşmaya katılımı gerçekten engelleyen, somut ve belgelenebilir bir nedene dayanması gerekir. Ağır hastalık, ulaşımın objektif olarak imkânsızlaşması veya tarafın bizzat bulunmasını gerektiren ve önceden öngörülemeyen başka bir engel varsa mahkeme bunu somut olayda değerlendirir.
Vekille takip edilen dosyada tarafın kişisel seyahat engeli çoğu zaman vekilin duruşmaya katılmasına engel değildir. Bu nedenle vekil de duruşmaya katılmayacaksa mazeret gerekçesinin avukatın katılımı yönünden de açıklanması gerekir.
Mazeret dilekçesi duruşma tarihinden önce, engeli belgeleyen evrakla birlikte sunulmalıdır. Mahkemenin mazereti kabul edeceği varsayılarak duruşmanın takipsiz bırakılması doğru değildir; mazeret hakkında verilen karar UYAP üzerinden izlenmelidir.
Yurt Dışındaki Belgeler Ön İncelemede Nasıl Hazırlanmalıdır?
Yabancı dilde belgeye dayanılıyorsa HMK 223 gereği Türkçe tercüme zorunludur. İngilizce banka ekstresi, Almanca iş sözleşmesi, Fransızca şirket belgesi veya Hollandaca kira sözleşmesi sunulurken Türkçe tercümesi de mahkemeye verilmelidir. Belgenin örneği sunulmuşsa mahkeme HMK 216 uyarınca aslını da isteyebilir; asıl veya onaylı örnek gerekliliği belgenin niteliği ve ilgili özel hükümler bakımından ayrıca değerlendirilir.
Yabancı resmî belge bakımından ayrıca HMK 224 değerlendirmesi yapılır. Apostil Sözleşmesi uygulanan belgelerde apostil; sözleşme dışında kalan durumlarda konsüler veya diplomatik tasdik gerekliliği gündeme gelebilir. Tercüme ile apostil aynı işlem değildir.
Elektronik e-posta, WhatsApp veya ekran görüntüsü HMK 199 kapsamında belge niteliğinde olabilir. Yabancı dildeyse tercüme edilir; aidiyet ve bütünlük ayrıca ispatlanır. Ayrıntı için HMK 199 dijital delil rehberi incelenebilir.
Ön İnceleme Öncesi Dosya Kontrol Listesi
Duruşma günü doğru mu; davetiye usulüne uygun tebliğ edildi mi; vekâletname dosyada mı; vekilin sulh/arabuluculuk özel yetkileri gerekli mi; dilekçelerde gösterilip sunulmayan belge var mı; başka kurumdan getirilecek belge için yeterli açıklama hazır mı; yabancı dilde belgelerin tercümesi tamam mı; apostil/tasdik gereken resmî belge var mı; uyuşmazlık konuları doğru listelendi mi; mazeret varsa zamanında ve belgeli sunuldu mu? Ön inceleme öncesinde bu on başlık birlikte kontrol edilmelidir.
En Sık Yapılan Hatalar
Yurt dışında yaşamanın otomatik mazeret olduğunu düşünmek; vekil varken duruşmayı yine de takipsiz bırakmak; HMK 139’daki iki haftalık kesin süreyi sıradan süre sanmak; yabancı belgeyi tercümesiz sunmak; “mahkeme yurt dışından kendisi bulur” diyerek kurum ve kayıt bilgisi vermemek; ön inceleme tutanağındaki uyuşmazlık noktalarını kontrol etmemek; mazeret dilekçesinin kabul edildiğini teyit etmeden duruşmaya katılmamak ve işlemden kaldırma riskini göz ardı etmek başlıca hatalardır.
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
HMK 139-140 Türkiye genelinde uygulanır. Mersin’de görülen hukuk davalarında yurt dışında yaşayan taraf için ayrı bir ön inceleme usulü yoktur. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu yurt dışındaki müvekkillerin ön inceleme, delil, tebligat ve vekâlet işlemlerini Mersin’den takip etmektedir.
Resmî Kaynaklar
Temel düzenlemeler 6100 sayılı HMK m.139 ve m.140’tır. Sonradan delil için m.145, dosyanın işlemden kaldırılması için m.150, yabancı dilde belge için m.223 ve yabancı resmî belge için m.224 birlikte değerlendirilir. Güncel kanun metni: Mevzuat Bilgi Sistemi – HMK.
Sık Sorulan Sorular
1. Yurt dışındaysam ön inceleme duruşmasına gelmek zorunda mıyım?
Vekille temsil ediliyorsanız avukat duruşmayı takip edebilir; tarafın bizzat katılımı gereken özel durumlar ayrıca değerlendirilir.
2. Ön incelemeye gelmeyen taraf davayı kaybeder mi?
Otomatik olarak kaybetmez; ancak yokluğunda yapılan işlemlere itiraz edememe ve usul haklarını etkin kullanamama riski doğar.
3. İki haftalık kesin süre ne içindir?
Dilekçede gösterilip henüz sunulmayan belgelerin sunulması veya başka yerden getirilecek belge için gerekli açıklamanın yapılması içindir. Süre, ön inceleme duruşması gününden değil, davetiyenin tebliğinden itibaren başlar.
4. Yurt dışındaki bankadan belge gelmediyse ne yapılır?
Belgenin hangi kurumdan getirileceği, kayıt bilgileri ve yapılan başvuru somut biçimde mahkemeye açıklanmalıdır.
5. İngilizce belgeyi tercümesiz verebilir miyim?
Hayır. HMK 223 uyarınca Türkçe tercümesi de sunulmalıdır.
6. Ön inceleme duruşması ertelenir mi?
Geçerli ve mahkemece kabul edilen mazeret varsa ertelenebilir; yurt dışında bulunmak tek başına otomatik erteleme sebebi değildir.
7. Her iki taraf da gelmezse ne olur?
Şartları varsa HMK 150 uyarınca dosyanın işlemden kaldırılması gündeme gelir.
8. Ön incelemede sulh yapılabilir mi?
Evet. Mahkeme tarafları sulhe ve gerekli durumlarda arabuluculuğa teşvik eder.
9. Uyuşmazlık konuları neden önemlidir?
Tahkikat, ön incelemede belirlenen çekişmeli vakıalar üzerinden yürütülür.
10. Geç sunulan delil hiç kabul edilmez mi?
HMK 145’teki istisna şartları varsa mahkeme sonradan delil sunulmasına izin verebilir.
Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.
Son mevzuat kontrolü: 12.09.2026.
Yurt Dışı Dosyanız İçin İletişime Geçin
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
