Zincir Marketlerde Yöresel Ürün Rafı Zorunlu mu? Yüzde 1 Raf Kuralı – 6585 m.12 (2026)
Kısa ve net cevap: Evet. 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun’un 12. maddesine göre hızlı tüketim mallarının satıldığı büyük mağaza ve zincir mağazalar ile bayi işletme ve özel yetkili işletmelerde satış alanının en az yüzde birine tekabül eden raf alanı, mağazanın bulunduğu ilde üretilen yöresel ürünlerin satışına ayrılır. Bu ürünler coğrafi işaretle tescilli olabilir; tescilli değilse meslek kuruluşlarının uygun görüşü alınarak ticaret il müdürlüğünce belirlenir. Yöresel ürünlerle doldurulamayan raf alanı diğer ürünlerin satışı için kullanılabilir. Aynı madde AVM’lerde esnaf ve sanatkâra en az yüzde beş yer, kaybolmaya yüz tutmuş mesleklere ise en az binde üç yer ayrılmasını da düzenler.
- Yöresel ürün rafı zorunluluğu hangi işletmeler için geçerli?
- Yüzde 1 raf alanı nasıl hesaplanır?
- Hangi ürünler yöresel ürün sayılır?
- Coğrafi işaret zorunlu mu?
- Ürün aynı ilde üretilmiş olmalı mı?
- Yöresel ürün bulunamazsa ne olur?
- Üretici mağazaya doğrudan başvurabilir mi?
- Ticaret il müdürlüklerinin rolü
- AVM’de esnaf ve sanatkâra yüzde 5 yer ayırma
- Kaybolmaya yüz tutmuş mesleklere binde 3 alan
- Kira bedeli dörtte bir sınırı
- Denetim ve ispat
- Sık yapılan hatalar
- Sık sorulan sorular
Yöresel Ürün Rafı Zorunluluğu Hangi İşletmeler İçin Geçerlidir?
6585 m.12/3, hızlı tüketim mallarının satışının yapıldığı büyük mağaza ve zincir mağazalar ile bayi işletme ve özel yetkili işletmeleri kapsar. Dolayısıyla yükümlülük yalnız halk arasında “zincir market” olarak bilinen işletmelerle sınırlı değildir; kanuni tanımlara giren diğer organize perakende işletmeleri de kapsam içindedir.
Kanunun 3. maddesine göre hızlı tüketim malı; gıda, içecek, temizlik ve kişisel bakım ürünlerini ifade eder. Büyük mağaza, zincir mağaza, bayi işletme ve özel yetkili işletme kavramlarının da kanunda özel tanımları vardır. Bir işletmenin sadece ticari tabelasına bakarak kapsam dışında olduğu sonucuna varılamaz.
Yüzde 1 Raf Alanı Nasıl Hesaplanır?
Kanun “satış alanlarının en az yüzde birine tekabül edecek şekilde raf alanı” ayrılmasını ister. Bu nedenle önce işletmenin mevzuattaki satış alanı belirlenir; ardından en az yüzde birlik bölüm yöresel ürünlere ayrılır.
Satış alanı kavramı yalnız binanın toplam brüt metrekaresi değildir. 6585 m.3’te satış alanının kapsamı ayrıca tanımlanır; büro, depolama, üretim ve ortak kullanım alanları gibi bazı bölümler bu hesaba dahil edilmez. Bu nedenle yükümlülüğün hesabı “mağaza tapuda 2.000 metrekare” denilerek yapılmamalı; doğrudan satış alanı esas alınmalıdır.
İşletme, yüzde bir alanı göstermelik ve fiilen ulaşılamayan bir bölümde tutmamalıdır. Yöresel ürünün gerçek satışa sunulması, tüketicinin erişimine açık olması ve mevzuat amacına uygun raf tahsisi yapılması gerekir.
Hangi Ürünler Yöresel Ürün Sayılır?
6585 m.12/3 iki grubu kapsar. Birincisi mağazanın bulunduğu ilde üretilen ve coğrafi işaretli olarak tescil edilmiş hızlı tüketim mallarıdır. İkincisi ise coğrafi işareti bulunmasa bile meslek kuruluşlarının uygun görüşü alınarak ticaret il müdürlüklerince belirlenen hızlı tüketim malı niteliğindeki yöresel ürünlerdir.
Bu düzenleme, yöresellik kavramını işletmenin kendi pazarlama kararına bırakmaz. “Yöresel”, “köy ürünü” veya “yerel” etiketi taşıyan her ürün otomatik olarak m.12 kapsamında sayılmaz. Ürünün üretim yeri ve resmi belirleme süreci önemlidir.
Coğrafi İşaret Zorunlu mu?
Hayır. Kanun coğrafi işaretli ürünleri doğrudan kapsarken, coğrafi işareti olmayan ürünler için de bir yol öngörür. Meslek kuruluşlarının uygun görüşü alınarak ticaret il müdürlüğünce belirlenen ve hızlı tüketim malı niteliği taşıyan yöresel ürünler de yüzde bir raf alanında satışa sunulabilir.
Bu nedenle küçük üretici veya tedarikçinin ürünü henüz Türk Patent ve Marka Kurumunda coğrafi işaret tescili almamış olsa bile, mevzuattaki yerel liste ve belirleme süreci üzerinden raf tahsisine konu olabilir.
Ürün Aynı İlde Üretilmiş Olmalı mı?
Evet. M.12/3 yöresel raf için mağazanın bulunduğu ilde üretilme koşulunu açıkça arar. Mersin’deki mağaza bakımından Mersin’de üretilen ve diğer koşulları sağlayan ürünler esas alınır; başka ilde üretilen bir ürün, Türkiye çapında tanınmış yöresel ürün olsa dahi Mersin mağazasındaki bu özel yüzde bir yükümlülüğünü kendiliğinden karşılamaz.
Bu şart, düzenlemenin yerel üreticiyi mağazanın bulunduğu pazarda destekleme amacını ortaya koyar. Ürünün hammadde kaynağı ile üretim yeri farklı olabilir; hukuki değerlendirmede düzenlemenin aradığı üretim yeri esas alınır.
Yöresel Ürünlerle Raf Doldurulamazsa Ne Olur?
Kanun bu ihtimali açıkça düzenler. Yöresel ürünlerle doldurulamayan raf alanları diğer ürünlerin satışı amacıyla kullanılabilir. Ancak işletmenin hiçbir araştırma veya tedarik süreci yürütmeden baştan itibaren alanı başka ürünlerle doldurması farklı bir durumdur.
Uygulamada ticaret il müdürlüklerinin yayımladığı yöresel ürün ve üretici/tedarikçi listeleri takip edilmelidir. İlgili ürün veya uygun tedarikçi bulunmadığında bu durumun yazışmalarla ve satın alma kayıtlarıyla belgelenmesi denetimde önem taşır.
Üretici Mağazaya Doğrudan Başvurabilir mi?
Yöresel ürün üreticileri ve tedarikçileri, perakende işletmelerin satın alma birimlerine ürün teklifinde bulunabilir. Ancak ürünün resmi yöresel ürün listesinde yer alması gereken hâllerde ticaret il müdürlüğü ve ilgili meslek kuruluşu sürecinin tamamlanması gerekir.
Üretici başvuruda ürünün üretim yerini, faaliyet ve kayıt belgelerini, varsa coğrafi işaret tescilini, ürünün hızlı tüketim malı niteliğini ve tedarik kapasitesini ortaya koymalıdır. Perakendeci de ürünün gıda veya diğer teknik mevzuata uygunluğunu ayrıca kontrol eder.
Ticaret İl Müdürlüklerinin Rolü Nedir?
Coğrafi işareti bulunmayan yöresel ürünlerin m.12 kapsamındaki belirlenmesinde ticaret il müdürlükleri görev alır. Meslek kuruluşlarının uygun görüşüyle il bazlı listeler oluşturulur ve duyurulur. Bu sistem, raf yükümlülüğünün her ilde somut olarak uygulanmasını sağlar.
2026 döneminde de ticaret il müdürlüklerinin sonraki dönemlere ilişkin yöresel ürün listeleri hazırladığı ve ilan süreçlerini yürüttüğü görülmektedir. İşletmeler yalnız eski listelerle çalışmamalı; güncel il duyurularını izlemelidir.
AVM’de Esnaf ve Sanatkâra Yüzde 5 Yer Ayırma Kuralı
6585 m.12/1, alışveriş merkezlerinde toplam satış alanının en az yüzde beşi oranında yerin esnaf ve sanatkâr işletmecilerine rayiç bedel üzerinden kiralanmak üzere ayrılmasını zorunlu kılar.
Yeterli esnaf ve sanatkâr talebi yoksa veya boşalan yerler duyuru tarihinden itibaren yirmi gün içinde doldurulamazsa bu alanlar diğer talep sahiplerine de kiralanabilir. Dolayısıyla yüzde beş alanın amacı esnaf ve sanatkâra gerçek kiralama imkânı sağlamaktır; ancak talep yokluğunda alanın süresiz boş tutulması gerekmemektedir.
Kaybolmaya Yüz Tutmuş Mesleklere Binde 3 Alan
M.12/2’ye göre alışveriş merkezlerinde geleneksel, kültürel veya sanatsal değeri olan kaybolmaya yüz tutmuş meslekleri icra edenlere kiraya verilmek üzere toplam satış alanının en az binde üçü oranında yer ayrılır.
Hangi mesleklerin bu kapsamda olduğu ilgili üst meslek kuruluşunun görüşü alınarak Bakanlıkça belirlenir ve ilan edilir. AVM yönetimi kendi takdiriyle istediği faaliyet kolunu “kaybolmaya yüz tutmuş meslek” ilan edemez.
Kira Bedeli İçin Dörtte Bir Sınırı
Kaybolmaya yüz tutmuş meslekler için ayrılan m.12/2 alanlarının kira bedeli, rayiç bedelin dörtte birinden fazla olamaz. Bu hüküm yalnız alan ayırmayı değil, alanın ekonomik olarak erişilebilir olmasını da amaçlar.
Örneğin benzer mağaza alanının rayiç kirası üzerinden hesaplanan bedelin dörtte birini aşan kira talebi, m.12/2’deki özel üst sınırla bağdaşmaz. Aidat ve ortak giderler ise ayrıca 6585 m.11 ve ilgili yönetmelik kapsamında değerlendirilir.
Denetim ve İspat Nasıl Yapılır?
Yüzde bir raf yükümlülüğü bakımından mağazanın satış alanı hesabı, ayrılan raf metrekareleri, yöresel ürün listesi, ürünlerin üretim yeri, tedarik faturaları ve raftaki fiili durum önem taşır. AVM alan tahsisi bakımından ise toplam satış alanı, kiralama planı, esnaf/sanatkâr başvuruları ve duyuru kayıtları incelenebilir.
İşletme, “ürün bulamadım” veya “talep yoktu” savunmasını geriye dönük somut kayıtlarla desteklemelidir. Satın alma talepleri, e-posta yazışmaları, liste sorguları ve duyurular saklanmalıdır.
Sık Yapılan Hatalar
- Yöresel ürün rafı yükümlülüğünün yalnız coğrafi işaretli ürünlere ait olduğunu düşünmek.
- Mağazanın bulunduğu ilde üretim şartını gözden kaçırmak.
- Yüzde biri toplam bina alanına göre hesaplamak.
- Rafı ayırıp fiilen başka ürünlerle sürekli doldurmak.
- Esnaf ve sanatkâra ayrılacak yüzde 5 alan ile yöresel ürün rafını aynı yükümlülük sanmak.
- Binde 3 alanın kira bedelinde rayicin dörtte biri sınırını uygulamamak.
- Yirmi günlük talep süresini belgelememek.
- Güncel ticaret il müdürlüğü listelerini takip etmemek.
Sık Sorulan Sorular
Zincir marketler yöresel ürün satmak zorunda mı?
Kanuni kapsamda hızlı tüketim malı satan zincir mağazalarda satış alanının en az yüzde birine tekabül eden raf alanı yöresel ürünlere ayrılmalıdır.
Yöresel ürün mutlaka coğrafi işaretli mi olmalı?
Hayır. Coğrafi işaretli olmayan ürünler de meslek kuruluşlarının uygun görüşüyle ticaret il müdürlüğünce belirlenebilir.
Başka ilde üretilen yöresel ürün yüzde 1 rafı karşılar mı?
M.12/3 mağazanın bulunduğu ilde üretilme şartını arar.
Yöresel ürün bulunamazsa raf boş mu kalır?
Hayır. Yöresel ürünlerle doldurulamayan alanlar diğer ürünler için kullanılabilir.
AVM’de esnafa ne kadar alan ayrılır?
Toplam satış alanının en az yüzde beşi rayiç bedel üzerinden esnaf ve sanatkâr işletmecilerine kiralanmak üzere ayrılır.
Esnaf talep etmezse alan ne olur?
Yeterli talep olmaması veya boş yerlerin duyurudan itibaren yirmi gün içinde doldurulamaması hâlinde diğer talep sahiplerine kiralanabilir.
Kaybolmaya yüz tutmuş mesleklere ne kadar alan ayrılır?
Toplam satış alanının en az binde üçü ayrılır.
Bu mesleklerde kira ne kadar olabilir?
Kira bedeli rayiç bedelin dörtte birinden fazla olamaz.
Yüzde 1 hesabında depo alanı dikkate alınır mı?
6585’teki satış alanı tanımı esas alınır; depolama alanları satış alanı hesabına dahil edilmez.
Mersin’de hangi ürünler yöresel raf kapsamındadır?
Güncel liste Mersin Ticaret İl Müdürlüğü ile ilgili meslek kuruluşlarının mevzuata uygun belirleme ve ilan sürecine göre kontrol edilmelidir.
Kanuni Dayanak ve Resmî Kaynaklar
- 6585 sayılı Perakende Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun: m.3, m.12 ve m.18.
- Perakende Ticarette Uygulanacak İlke ve Kurallar Hakkında Yönetmelik.
- Yöresel Ürünler Hakkında Genelge ve il müdürlüğü duyuruları.
- Ticaret Bakanlığı – Perakende Ticaret Mevzuatı
- Mevzuat Bilgi Sistemi
- Resmî Gazete
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
Yöresel ürün rafı il bazlı işlediği için Mersin’deki mağazada Mersin’de üretilen ve güncel mevzuat/listelere uyan ürünler esas alınır. Yüzde 1 oranı Türkiye genelinde aynı kanuni temele dayanır; ürün listesi ise ilin üretim yapısına göre farklılaşır.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Yazar: Av. Halil Bakırcı — Mersin Barosu Sicil No: 3472
İnceleyen: Av. Emirhan Keskin — Mersin Barosu Sicil No: 5507
Son mevzuat kontrolü: 11 Eylül 2026
Bu içerik genel hukuki bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Somut işletmenin satış alanı, işletme türü, il bazlı yöresel ürün listesi ve fiili raf tahsisi birlikte incelenmelidir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
