15 Yaş Altı Çocukta Sosyal İnceleme Olmadan İddianame Düzenlenebilir mi? CMK 174/1-e | 2026
Kısa ve net cevap: 7593 sayılı Kanunla CMK m.174/1’e eklenen (e) bendi uyarınca, fiili işlediği sırada on beş yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılmadan iddianame düzenlenmesi iddianamenin iadesi sebebidir. Düzenleme 18 Ağustos 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu nedenle 12–15 yaş grubundaki çocuklar hakkında soruşturma tamamlanırken yalnız suç delilleri değil, çocuk hakkında kanunun aradığı sosyal inceleme de tamamlanmalıdır.
Bu yazı 11 Eylül 2026 tarihindeki yürürlükteki CMK m.174, TCK m.31 ve 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır.
CMK 174/1-e Tam Olarak Neyi Değiştirdi?
Ceza Muhakemesi Kanunu m.174, iddianamenin hangi eksikliklerde Cumhuriyet Başsavcılığına iade edileceğini düzenler. 7593 sayılı Kanun öncesinde iddianamenin iadesi; suçun sübutuna etki edecek mutlak delilin toplanmaması, ön ödeme veya uzlaştırma usulünün uygulanmaması ve kanunda gösterilen diğer sebepler üzerinden değerlendirilmekteydi. Yeni (e) bendi çocuklar bakımından ayrı ve açık bir iade sebebi getirmiştir.
Yeni kurala göre, fiili işlediği sırada on beş yaşını doldurmamış çocuk bakımından sosyal inceleme yaptırılmadan iddianame düzenlenmişse mahkeme iddianameyi CMK m.174 kapsamında denetler. Böylece sosyal inceleme yalnız kovuşturma aşamasında giderilebilecek sıradan bir eksiklik olarak görülmemiş, soruşturma ile iddianame hazırlığının zorunlu unsurlarından biri haline getirilmiştir.
Düzenlemenin merkezinde çocuğun suç tarihindeki yaşı bulunur. Çocuk iddianame tarihinde veya dava sırasında 15 yaşını doldurmuş olsa bile fiil tarihinde 15 yaşından küçükse yeni hükmün uygulanması gerekir.
Sosyal İnceleme Nedir ve Ne Amaçlar?
Sosyal inceleme, çocuğun yalnız isnat edilen fiille değil, gelişim koşullarıyla birlikte değerlendirilmesini sağlar. Aile yapısı, eğitim durumu, yaşadığı çevre, ekonomik ve sosyal koşullar, akran ilişkileri, risk faktörleri, daha önce alınan tedbirler, çocuğun korunma ihtiyacı ve suça yönlendirilme ihtimali gibi alanlar uzman tarafından incelenir.
Bu inceleme ceza yargılamasının “çocuk yetişkinin küçüğü değildir” ilkesine uygun yürütülmesini destekler. 12–15 yaş grubunda TCK m.31/2 uyarınca çocuğun fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişip gelişmediği ceza sorumluluğunun temel şartıdır. Sosyal inceleme, bu hukuki değerlendirmeye tek başına karar vermez ancak çocuğun gelişimsel ve sosyal özelliklerinin anlaşılmasına önemli veri sağlar.
İncelemenin amacı suçun işlendiğini veya işlenmediğini ispatlamak değildir. Maddi olayın delilleri ayrıca toplanır. Sosyal inceleme, çocuğun bireysel koşullarının ve uygulanabilecek koruyucu, destekleyici veya rehberlik tedbirlerinin belirlenmesine hizmet eder.
Hangi Çocuklar İçin CMK 174/1-e Uygulanır?
Kanunun yaş ölçütü “fiili işlediği sırada on beş yaşını doldurmamış olmak”tır. Buna göre on iki yaşından küçük çocuklar ile 12–15 yaş grubundaki çocuklar hükmün yaş kapsamına girer. Ancak on iki yaşından küçük çocukların TCK m.31/1 gereği ceza sorumluluğunun bulunmaması, soruşturma ve koruyucu tedbir sisteminde ayrıca dikkate alınır.
12–15 yaş grubunda ise TCK m.31/2 gereği algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneği değerlendirilir. CMK m.174/1-e’deki sosyal inceleme zorunluluğu bu yaş grubundaki ceza sorumluluğu incelemesinin usul güvencelerinden biri haline gelmiştir.
15–18 yaş grubundaki çocuklarda sosyal incelemenin çocuk adaleti bakımından önemi devam eder; ancak CMK m.174/1-e’deki açık iade sebebi “on beş yaşını doldurmamış” çocuklara özgüdür. Bu nedenle 16 veya 17 yaşındaki çocuk hakkında sosyal inceleme eksikliği aynı bent üzerinden otomatik iade sonucu doğurmaz; diğer çocuk koruma hükümleri ayrıca uygulanır.
İddianameyi Hangi Mahkeme İade Eder?
Cumhuriyet savcısı soruşturma sonunda yeterli şüphe bulunduğu kanaatine varırsa CMK m.170’e uygun iddianame düzenler. İddianame görevli ve yetkili mahkemeye gönderilir. Mahkeme iddianameyi CMK m.174 çerçevesinde inceler ve kanunda gösterilen iade nedenlerinden biri varsa iddianamenin Cumhuriyet Başsavcılığına iadesine karar verir.
Çocuk ağır ceza mahkemesi veya çocuk mahkemesinin görevli olduğu dosyalarda da iddianame denetimi aynı temel CMK sistemi içinde yapılır. Görevli mahkeme suçun niteliğine, çocuğun statüsüne ve özel kanun hükümlerine göre belirlenir.
İade kararı, sanık hakkında beraat kararı değildir. Savcılık eksikliği gidererek yeniden iddianame düzenleyebilir. CMK m.174/1-e açısından eksiklik sosyal incelemenin yaptırılmamasıdır; bu işlem tamamlandıktan sonra soruşturmanın bütün delilleri yeniden değerlendirilir.
Sosyal İnceleme Raporu Ceza Ehliyeti Raporu ile Aynı mıdır?
Hayır. Sosyal inceleme ile ceza sorumluluğuna ilişkin tıbbi veya adli değerlendirmeler birbirinden farklı işlevlere sahiptir. TCK m.31/2’deki algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneği hukuki bir sonuçtur; hâkim veya mahkeme uzman raporları ve tüm deliller üzerinden bu sonuca ulaşır.
Sosyal inceleme çocuğun yaşadığı koşulları, gelişimsel ve sosyal durumunu, aile ve çevre ilişkilerini ortaya koyar. Akıl hastalığı, zihinsel yetersizlik veya başka tıbbi konular bulunuyorsa adli tıp veya sağlık kurumu incelemeleri ayrıca gerekebilir. Tek raporla bütün hukuki sorunların çözüldüğü kabul edilemez.
Dosyada hem sosyal inceleme hem sağlık/uzman raporu bulunması gereken durumlarda bunların her biri kendi amacı çerçevesinde değerlendirilir. Savunma, raporlar arasında maddi çelişki varsa bu çelişkinin giderilmesini isteyebilir.
Rapor Kalıp ve Yetersizse Ne Yapılır?
CMK m.174/1-e bakımından şeklen “bir sosyal inceleme raporu dosyaya konulmuş olması” her tartışmayı sona erdirmez. Raporun çocuğa özgü olması, güncel ve doğru verilere dayanması, inceleme alanlarının somut biçimde değerlendirilmesi gerekir. Başka dosyadan kopyalanmış izlenimi veren, çocuğun ailesi veya eğitim bilgileri hatalı olan raporlar maddi gerçeğe hizmet etmez.
Müdafi; hatalı bilgilerin düzeltilmesini, eksik aile veya okul verilerinin tamamlanmasını, gerekli görülürse ek sosyal inceleme yapılmasını isteyebilir. Cumhuriyet savcısı da iddianame öncesinde raporun soruşturma dosyasındaki diğer verilerle uyumlu olup olmadığını değerlendirmelidir.
Mahkeme, yalnız rapor başlığının varlığına bakmak yerine raporun kanuni amacını karşılayıp karşılamadığına göre değerlendirme yapar. Bununla birlikte her içerik eksikliği otomatik olarak CMK m.174 kapsamında iade sonucu doğurur şeklinde kanunda bir kural yoktur; iade sebebi ve eksikliğin niteliği somut dosyada değerlendirilir.
7593 Sonrası Savcılık Aşamasında İzlenecek Yol
İlk olarak çocuğun kimlik ve yaş bilgisi resmi kayıtla kesinleştirilir. İkinci olarak suç tarihindeki yaş grubu belirlenir. Çocuk 15 yaşından küçükse sosyal inceleme süreci başlatılır. 12–15 yaş grubunda ayrıca TCK m.31/2 kapsamında algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneği yönünden gerekli uzman değerlendirmeleri tamamlanır.
Üçüncü olarak suçun maddi delilleri toplanır. Çocuk beyanı, kamera, dijital materyal, tanık, adli rapor ve diğer deliller hukuka uygun usulle elde edilir. Dördüncü olarak çocuk hakkında uygulanabilecek koruyucu ve destekleyici tedbir ihtiyacı değerlendirilir. Beşinci olarak bütün deliller üzerinden yeterli şüphe bulunup bulunmadığı belirlenir.
Yeterli şüphe varsa iddianame CMK m.170’e uygun hazırlanır. Sosyal inceleme yapılmadan iddianame düzenlenmesi ise yeni m.174/1-e nedeniyle iade riski değil, açık kanuni iade sebebidir.
18 Ağustos 2026 Öncesindeki Soruşturmalar Ne Olacak?
Usul hükümlerinde kural, yürürlükteki usul normunun derhal uygulanmasıdır. Ancak dosyanın aşaması, iddianamenin düzenlenme tarihi, kesinleşmiş usul işlemleri ve kanunun geçici hükümleri birlikte değerlendirilmelidir. 7593 sayılı Kanun 18 Ağustos 2026’da yürürlüğe girdiğinden, bu tarihten sonraki iddianame denetimlerinde yeni CMK hükmü dikkate alınır.
Burada maddi ceza hukukundaki “lehe kanun” tartışmasıyla usul hukukunun zaman bakımından uygulanması karıştırılmamalıdır. TCK m.7 ceza normlarının geçmişe uygulanmasına ilişkin temel ilkedir; CMK’daki usul değişikliği ayrı değerlendirilir.
Dosyada tereddüt varsa iddianamenin tarihi, mahkemenin kabul/iade kararı ve çocuğun suç tarihindeki yaşı birlikte incelenmelidir.
İddianame İade Edilmez ve Dava Açılırsa Ne Yapılabilir?
Mahkeme iddianameyi kabul etmiş olsa dahi çocuk hakkında sosyal inceleme ve diğer çocuk adaleti güvenceleri önemini kaybetmez. Müdafi eksik incelemenin giderilmesini, sosyal inceleme yaptırılmasını ve çocuğun kişisel-sosyal özelliklerinin değerlendirilmesini talep edebilir. Mahkeme de maddi gerçeğin araştırılması ve çocuğa özgü hükümler gereği gerekli işlemleri yapar.
CMK m.174’te iddianamenin kabulünden sonra iade yasağı ve iddianamenin iadesine ilişkin özel sistem bulunduğundan, kabul edilmiş iddianamenin kovuşturma aşamasında “yeniden iadesi” genel bir yol değildir. Ancak sosyal inceleme eksikliğinin kovuşturmada giderilmesi ve kanun yolu bakımından ileri sürülmesi mümkündür.
Çocuk yargılaması hakkında genel bilgi için çocuk ceza yargılaması rehberi, iddianame sonrası aşamalar için ceza davası süreci rehberi incelenebilir. 7593 sayılı Kanunun resmi kabul bilgileri TBMM sayfasında yer alır.
Sık Sorulan Sorular
14 yaşındaki çocukta sosyal inceleme yapılmadan iddianame düzenlenirse ne olur?
CMK m.174/1-e uyarınca bu durum iddianamenin iadesi sebebidir.
Çocuk dava açıldığında 15 yaşını geçmişse kural değişir mi?
Hayır. Kanun fiili işlediği sıradaki yaşı esas alır. Suç tarihinde 15 yaşını doldurmamışsa hüküm uygulanır.
Sosyal inceleme raporu ceza ehliyeti raporu mudur?
Hayır. Sosyal inceleme çocuğun sosyal ve gelişimsel koşullarını değerlendirir; ceza sorumluluğuna ilişkin hukuki değerlendirme tüm delillerle birlikte yapılır.
15–18 yaş grubunda sosyal inceleme gereksiz midir?
Hayır. Çocuk adaleti bakımından önemini korur. Ancak CMK m.174/1-e’deki açık iddianame iade sebebi 15 yaşını doldurmamış çocuk için düzenlenmiştir.
İddianamenin iadesi beraat anlamına gelir mi?
Hayır. Savcılık eksikliği giderip soruşturmayı tamamladıktan sonra şartları varsa yeniden iddianame düzenleyebilir.
Düzenleme ne zaman yürürlüğe girdi?
7593 sayılı Kanunun 18 Ağustos 2026’da yayımlanmasıyla yürürlüğe girdi.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Bu içerik 11 Eylül 2026 itibarıyla CMK m.174, TCK m.31 ve 7593 sayılı Kanun esas alınarak hazırlanmıştır. Kanunda bulunmayan süre veya varsayımsal içtihat eklenmemiştir.
Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil 3472
(E-İMZALIDIR)
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
