5651 m.8/A Nedir? Acil İçerik Çıkarma ve Erişim Engelleme 2026
5651 m.8/A neden ayrı bir düzenlemedir?
5651 m.8/A, internet yayınının belirli üstün kamu ve kişi güvenliği değerleri bakımından gecikmeye tahammül etmeyen risk doğurabildiği durumlar için özel bir mekanizma kurar. Bu hüküm, m.8’deki katalog suç listesinin devamı değildir. M.8 suç tipi merkezli çalışırken m.8/A yaşam hakkı, güvenlik, millî güvenlik, kamu düzeni, suçun önlenmesi ve genel sağlık gibi koruma amaçları üzerinden işler.
Bu ayrım başvurunun hukuki temelini belirler. Bir internet içeriği yalnız hakaret içerdiği için m.8/A kapsamında değerlendirilemez; hükümde sayılan koruma sebeplerinden biriyle somut bağlantı kurulmalıdır. Yetki istisnai ve hızlı olduğu için karar gerekçesinin korunan değer, risk ve hedef içerikle ilişkisini göstermesi gerekir.
M.8/A’nın varlığı bütün tartışmalı içeriklerin idari kararla kaldırılabileceği anlamına gelmez. İfade ve basın özgürlüğü, haber alma hakkı ve ölçülülük ilkesi tedbirin kapsamının belirlenmesinde önem taşır. Tedbir yalnız amacı gerçekleştirmek için gerekli içerik ve erişim alanıyla sınırlı tutulmalıdır.
5651 m.8/A hangi sebepleri tek tek sayar?
Kanun altı temel koruma alanını sayar: yaşam hakkının korunması; kişilerin can ve mal güvenliğinin korunması; millî güvenliğin korunması; kamu düzeninin korunması; suç işlenmesinin önlenmesi; genel sağlığın korunması. Karar bu sebeplerden bir veya birkaçına dayanabilir.
Kanunda sayılmayan genel bir “sakıncalı içerik” kategorisi yoktur. Örneğin siyasi açıdan rahatsız edici, eleştirel veya yanlış olduğu ileri sürülen bir yayın tek başına m.8/A sebebi oluşturmaz. Karar makamı içeriğin hükümde sayılan değerlerden hangisi bakımından somut tehlike yarattığını ortaya koymalıdır.
Genel sağlık kavramı özellikle salgın, tehlikeli sağlık davranışı veya toplum sağlığını doğrudan etkileyen acil risklerde gündeme gelebilir. Buna karşılık sıradan tıbbi görüş ayrılığı ile genel sağlık için acil tehlike birbirinden ayrılmalıdır.
M.8/A kapsamında hâkim doğrudan karar verebilir mi?
Evet. M.8/A/1 hükmü hâkimin sayılan sebeplere bağlı olarak internet yayını hakkında içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararı verebilmesini düzenler. Hâkim kararı normal yargısal güvenceyi oluşturur; deliller, gerekçe, tedbirin zorunluluğu ve kapsamı değerlendirilir.
Hâkim kararında hedef yayın mümkün olduğunca açık gösterilmelidir. URL, içerik bölümü, hesap veya teknik adres belirlenmeden verilen belirsiz kararın uygulanması hem teknik hem hukuki sorun doğurur. Özellikle bütün alan adının engellenmesi, tek bir içeriğin hedeflenmesiyle aynı ölçekte müdahale değildir.
Kararın içeriğin çıkarılması mı, erişimin engellenmesi mi yoksa ikisini birlikte mi içerdiği de açık olmalıdır. İçerik çıkarma yayın kaynağına, erişim engelleme ise kullanıcıların o yayına erişmesine ilişkin farklı teknik sonuçlar doğurur.
“Gecikmesinde sakınca bulunan hâl” ne demektir?
Gecikmesinde sakınca bulunan hâl, normal karar sürecinin beklenmesi durumunda kanunda korunan değer bakımından ciddi ve telafisi güç risk oluşması ihtiyacını ifade eder. Bu kavram her olayda soyut olarak kullanılamaz; aciliyet somut olayın şartlarından anlaşılmalıdır.
Örneğin kişilerin can güvenliğini doğrudan tehlikeye atan anlık yayın, suçun işlenmesini kolaylaştıran ve hızla yayılan kritik içerik veya kamu düzeni bakımından derhal müdahale gerektiren somut risk aciliyet değerlendirmesinde etkili olabilir. Buna karşılık haftalardır yayında olan ve yakın tehlikesi açıklanmayan içerikte acil idari yetkinin gerekçesi daha sıkı sorgulanır.
Acil yetkinin amacı, yargısal denetimi ortadan kaldırmak değil ilk saatlerde koruma sağlamaktır. Bu nedenle Başkan tarafından verilen kararlar kanunun öngördüğü şekilde yargısal denetime sunulur.
Gecikmesinde sakınca bulunan hâlde kim talepte bulunabilir?
Güncel m.8/A/1’e göre gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhurbaşkanlığı veya millî güvenlik ve kamu düzeninin korunması, suç işlenmesinin önlenmesi ya da genel sağlığın korunmasıyla ilgili bakanlıkların talebi üzerine Başkan karar verebilir. Yetki, sıradan özel kişi başvurusu şeklinde düzenlenmemiştir.
Bu nedenle bir vatandaşın veya şirketin “m.8/A ile bu içeriği hemen kapatın” şeklindeki doğrudan talebi, kanundaki idari talep zincirinin yerine geçmez. Özel kişiler kendi haklarına ilişkin diğer yargısal veya idari başvuru yollarını kullanır.
Yetkili makam talebinde karar sebebi, hedef içerik ve aciliyet unsuru açıkça belirlenmelidir. Başkanın kararı da bu talebin hukuki sınırları içinde kurulmalıdır.
Başkan m.8/A kapsamında ne yapabilir?
Yetkili talep üzerine Başkan internet yayını hakkında içeriğin çıkarılması ve/veya erişimin engellenmesi kararı verebilir. Karar derhâl erişim sağlayıcılara ve ilgili içerik ve yer sağlayıcılara bildirilir. Böylece kaynaktan çıkarma ve teknik erişim engelleme aynı anda veya kararın kapsamına göre ayrı ayrı uygulanabilir.
Başkanın yetkisi kanunda sayılan amaçlarla sınırlıdır. İçeriğin yalnız eleştirel veya istenmeyen olması m.8/A yetkisini doğurmaz. Karar, somut yayının yaşam hakkı, güvenlik, millî güvenlik, kamu düzeni, suçun önlenmesi veya genel sağlıkla bağını göstermelidir.
Başkanlık rolü 2026 tarihli 5651 değişiklikleriyle kurumsal terminoloji bakımından güncellenmiştir. Eski kaynaklarda TİB veya farklı başkanlık ifadeleri görülebilir; 2026 içeriklerinde güncel kanun metni esas alınmalıdır.
M.8/A kararı kaç saat içinde uygulanır?
Kanun açıktır: kararın gereği derhâl ve en geç kararın bildirilmesi anından itibaren dört saat içinde yerine getirilir. Bu süre, tedbirin acil niteliğinin temel unsurlarından biridir.
Uygulamada elektronik bildirim zamanı, erişim sağlayıcının sisteme aldığı saat ve teknik engelin aktif olduğu an ayrı ayrı kayıt altına alınmalıdır. Dört saatlik yükümlülüğün yerine getirilip getirilmediği bu kayıtlar üzerinden belirlenebilir.
Süre, kararın teknik kapsamını keyfî genişletme gerekçesi değildir. Erişim sağlayıcı hızlı hareket etmek zorundadır ancak yalnız kararın hedeflediği içeriğe ve yöntemlere göre işlem yapmalıdır.
Erişim engeli URL ile mi uygulanır?
5651’in genel ölçülülük yaklaşımında mümkün olduğunda ihlale konu içeriğe yönelik URL temelli uygulama önem taşır. Ancak m.8/A’nın somut olayında tedbirin teknik yöntemi kararın amacı, içeriğin yapısı ve erişim engelinin etkinliği göz önünde bulundurularak belirlenir.
Tek bir sayfadaki yayının bütün alan adına yaygın tedbirle engellenmesi, gerekçelendirilmesi gereken daha ağır bir müdahaledir. Aynı içerik farklı adreslere taşınıyorsa yeni adreslerin karar kapsamıyla ilişkisi teknik olarak ortaya konulmalıdır.
Karar metni teknik olarak ne kadar açık olursa hem uygulanması hem sonradan yargısal denetlenmesi o kadar sağlıklı olur.
Başkanın acil kararı hâkim denetimine tabi midir?
Evet. M.8/A hızlı idari müdahalenin devamını yargısal denetime bağlar. Başkanın acil kararı kanunda belirlenen sürede sulh ceza hâkiminin onayına sunulur. Hâkim, tedbirin kanuni sebeplerini, aciliyeti ve kapsamını değerlendirir.
Bu denetim, yürütme organına verilen acil yetkinin sınırsız olmadığını gösterir. Tedbir ifade özgürlüğüne ağır müdahale ettiği için kararın gerekçesi ve ölçülülüğü önemlidir.
Karar yargısal denetim sonunda onaylanmaz veya kaldırılırsa teknik uygulamanın da yeni hukuki duruma göre sona erdirilmesi gerekir. Erişim sağlayıcılar yalnız yürürlükte olan karara göre hareket eder.
M.8/A kararına karşı hangi hukuki itirazlar ileri sürülebilir?
İtirazda öncelikle m.8/A’da sayılan koruma sebeplerinden birinin gerçekten bulunup bulunmadığı tartışılır. İkinci olarak gecikmesinde sakınca bulunan hâl gerekçesinin somut olup olmadığı incelenir. Üçüncü olarak tedbirin kapsamı ve daha dar bir yöntemle aynı amacın sağlanıp sağlanamayacağı değerlendirilir.
İçerik haber niteliğindeyse kamu yararı ve basın özgürlüğü, siyasi ifade niteliğindeyse demokratik toplum bakımından koruma düzeyi, sağlık bilgisiyse bilimsel tartışma alanı ayrıca önem taşır. M.8/A gerekçesinin varlığı bu temel hak dengelemesini ortadan kaldırmaz.
Teknik itirazlar da önemlidir. Kararda yanlış URL, ilgisiz alan adı veya karar konusu olmayan içerik bulunuyorsa uygulanma kapsamının düzeltilmesi talep edilebilir.
5651 m.8 ile m.8/A arasındaki fark nedir?
M.8 katalog suç listesine dayanır. Hangi suçların m.8 kapsamında olduğu kanunda tek tek yazılmıştır. M.8/A ise suç listesi yerine yaşam hakkı, can-mal güvenliği, millî güvenlik, kamu düzeni, suçun önlenmesi ve genel sağlık sebeplerini esas alır.
M.8’de soruşturma ve kovuşturma evresine göre hâkim, mahkeme ve acil durumda savcı karar mekanizması vardır. M.8/A’da hâkim yanında gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhurbaşkanlığı veya ilgili bakanlıkların talebi üzerine Başkanın idari karar yetkisi bulunur.
İki maddede de hızlı uygulama öngörülmekle birlikte hukuki dayanak ve karar zinciri farklıdır. Dosyada hangi maddenin uygulanacağı içeriğin niteliğine göre belirlenmelidir.
5651 m.9/A ile m.8/A arasındaki fark nedir?
M.9/A özel hayatının gizliliği ihlal edilen bireye doğrudan Başkanlığa başvuru imkânı verir. Talep tam URL, ihlal açıklaması ve kimlik doğrulama bilgilerini içermelidir. Başkan talebi derhâl Birliğe bildirir ve erişim sağlayıcılar en geç dört saat içinde uygular.
M.8/A ise bireysel özel hayat başvurusu değildir; kanunda sayılan kamu ve güvenlik sebeplerine ilişkin acil tedbirdir. Yetkili idari talep mercileri farklıdır.
Özel hayat ihlali varsa doğru yol m.9/A’dır; kamu düzeni veya can güvenliği riski varsa şartları oluştuğunda m.8/A gündeme gelir. Aynı olayda farklı hukuki değerler bulunabilir ancak başvuru dayanağı açık kurulmalıdır.
M.8/A dosyasında hangi deliller önemlidir?
Karara konu yayının tam URL’si, ekran kaydı, tarih-saat, hesap adı ve içeriğin tam bağlamı korunmalıdır. Aciliyet iddiası varsa tehlikenin neden beklemeye tahammül etmediğini gösteren somut veri ayrıca dosyalanmalıdır.
İçeriğin çok hızlı yayılması, kullanıcı sayısındaki ani artış veya gerçek dünyadaki olayla doğrudan bağlantısı teknik verilerle gösterilebilir. Ancak yalnız görüntülenme sayısı kanundaki güvenlik sebeplerinden birini otomatik ispatlamaz.
Karar uygulandıktan sonra da hangi sağlayıcıda hangi tarihte engellendiği kayıt altına alınmalıdır. Sonraki itiraz ve tazminat uyuşmazlıklarında uygulamanın kapsamı önem taşır.
Türkiye geneli ve Mersin uygulaması
M.8/A Türkiye genelinde uygulanır. İçeriğin Mersin’deki kişiler bakımından can-mal güvenliği veya kamu düzeni riski doğurması halinde yetkili makamlar genel kanuni mekanizmayı kullanır; karar yalnız il sınırlarıyla sınırlı olmak zorunda değildir, kararın teknik kapsamına göre uygulanır.
Mersin’deki kişi veya şirketler kendilerine yönelik özel hayat ihlali yaşıyorsa m.8/A yerine çoğu kez m.9/A veya genel kişilik hakkı yolları daha doğru hukuki dayanak olabilir. Dosya kurulurken korunan hakkın niteliği ayrıştırılmalıdır.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu Mersin’deki İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerden Türkiye genelindeki 5651, erişim engelleme, internet yayını ve dijital delil uyuşmazlıklarını güncel mevzuat üzerinden takip eder.
M.8/A kararında gerekçe, süre ve kapsam nasıl denetlenir?
M.8/A tedbiri ağır bir temel hak müdahalesi olduğu için kararın yalnız kanun maddesini tekrar etmesi yeterli değildir. Hangi yayının yaşam hakkı, can ve mal güvenliği, millî güvenlik, kamu düzeni, suçun önlenmesi veya genel sağlık bakımından hangi somut riski doğurduğu açıklanmalıdır. Özellikle Başkanın gecikmesinde sakınca bulunan hâlde verdiği kararda aciliyet unsurunun neden normal yargısal sürecin beklenmesine izin vermediği ortaya konulmalıdır.
Kararın hedefi teknik olarak belirli olmalıdır. Tek bir gönderi, video veya sayfa risk oluşturuyorsa bütün platforma veya alan adına erişimin engellenmesi daha ağır bir müdahaledir. URL bazlı daha dar tedbirin yeterli olup olmadığı değerlendirilmeden geniş engelleme yapılması ölçülülük yönünden tartışma doğurur.
Dört saatlik uygulama süresi, kararın kanuni kapsamının dışına çıkma yetkisi vermez. Erişim sağlayıcı ve ilgili teknik aktörler kararın hedeflediği adres ve yönteme göre işlem yapar. Karar sonradan hâkim tarafından onaylanmaz, kaldırılır veya hukuki dayanağını kaybederse teknik engel de gecikmeden sona erdirilmelidir.
Yargısal denetimde başvuran veya etkilenen taraf; kararın dayandığı somut olgunun bulunmadığını, aciliyetin gerekçelendirilmediğini, daha dar tedbirle amacın sağlanabileceğini veya kararın ilgisiz içerikleri de kapsadığını ileri sürebilir. İfade ve basın özgürlüğü söz konusuysa yayının kamu yararı, güncelliği ve haber niteliği de değerlendirmeye dahil edilir.
M.8/A kararı ceza mahkûmiyeti değildir. Bir yayına acil erişim tedbiri uygulanması, içeriği üreten kişinin otomatik olarak suçlu olduğu anlamına gelmez. Ceza sorumluluğu varsa ayrı soruşturma ve kovuşturma sürecinde, suçun kanuni unsurları ve failin fiili üzerinden belirlenir.
Kararın uygulanmadığı iddia edilirse hangi kayıtlar incelenir?
Kararın yetkili sisteme giriş zamanı, ilgili sağlayıcıya bildirim zamanı, erişim engelinin aktif edildiği an ve farklı erişim sağlayıcılardan yapılan testler birlikte incelenir. Dört saatlik süre nedeniyle dakika ve saat kayıtları önemlidir. Yalnız tek cihazdan alınan ekran görüntüsü; önbellek, DNS veya ağ farklılıkları sebebiyle tek başına teknik uygulamanın tamamını göstermeyebilir.
Kararın belirli URL’yi hedeflemesine rağmen farklı URL’deki aynı içerik erişilebilir durumdaysa bunun karar kapsamına girip girmediği ayrıca değerlendirilir. Karar metninin teknik sınırları, yeni adresin eski içerikle ilişkisi ve yetkili makamın ek kararı bulunup bulunmadığı dosyada açık tutulmalıdır.
5651 m.8/A hakkında sık sorulan sorular
M.8/A her hukuka aykırı içerikte uygulanır mı?
Hayır. Maddede sayılan koruma sebeplerinden biri bulunmalıdır.
Hâkim m.8/A kararı verebilir mi?
Evet. Hüküm hâkime doğrudan karar yetkisi verir.
Acil durumda kim talepte bulunur?
Cumhurbaşkanlığı veya maddede belirtilen alanlarla ilgili bakanlıklar talepte bulunabilir.
Başkan karar verebilir mi?
Evet. Gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde yetkili talep üzerine karar verebilir.
Karar kaç saatte uygulanır?
Bildirimden itibaren derhâl ve en geç dört saat içinde.
Karar yargısal denetime tabi mi?
Evet. Acil idari karar sulh ceza hâkimi denetimine sunulur.
Kamu düzeni m.8/A sebebi midir?
Evet. Kanunda açıkça sayılmıştır.
Genel sağlık m.8/A kapsamında mı?
Evet. Kanunda sayılan sebeplerden biridir.
Özel hayat ihlalinde m.8/A mı uygulanır?
Özel hayat için özel olarak 5651 m.9/A düzenlenmiştir.
M.8 ile m.8/A aynı mı?
Hayır. M.8 katalog suçlara, m.8/A ise kanunda sayılan acil kamu ve güvenlik sebeplerine dayanır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
