Ticari Defter İncelemesinin Uyuşmazlıkla Sınırlandırılması Dilekçesi | TTK 84 Word

Kısa ve net cevap: Ticari defter incelemesinin uyuşmazlıkla sınırlandırılması dilekçesi, mahkemeye ibraz edilen defterlerde hangi dönem, hesap ve işlemlerin inceleneceğinin belirlenmesini ister. TTK m.84, uyuşmazlıkla ilgili kısımların tarafların katılımıyla incelenmesini ve gerekli görülen yapraklardan suret alınmasını düzenler. TTK m.85 kapsamındaki bütün içerik incelemesi ayrıca değerlendirilir. Bu başvuru, defter ibrazından kaçınma veya mahkemenin delil toplama kararını etkisiz bırakma aracı değildir. İstenen sınırlama somut dava konusu, kayıt bağlantısı ve incelemenin gerekçesi üzerinden açıklanır.

Dilekçenin amacı ve kullanım alanı

Ticari alacak davasında defterler, belirli bir satışın, hizmetin, ödemenin veya mahsup işleminin kayda geçip geçmediğini araştırmak için incelenir. İbraz edilen defterin aynı hesap dönemindeki bütün müşterileri, çalışanları ve tedarikçileri kapsaması, bu kayıtların tamamının dava konusu olduğu anlamına gelmez. Mahkemenin ve bilirkişinin çözmesi gereken sorular, dava ve cevap dilekçelerindeki çekişmeli vakıalarla birlikte okunmalıdır. Dilekçe, inceleme için gerekli kayıtları belirler; uyuşmazlık dışındaki bölümlerin neden araştırma konusu yapılmaması gerektiğini açıklar.

Örneğin tek bir hizmet sözleşmesinden doğan bakiye alacak tartışılıyorsa incelemenin başlangıç noktası o sözleşmeye ait faturalar, karşı taraf cari hesabı ve bunlarla bağlantılı ödeme kayıtlarıdır. Ancak davalı bir ödemenin başka bir faturaya mahsup edildiğini ileri sürmüşse o diğer faturanın kaydı da bağlantılı olabilir. Sınırlama, yalnız başvurucunun lehine görünen satırların seçilmesi değildir. Dava konusu ilişkinin gerçek akışını gösterecek açılış bakiyesi, düzeltme, virman ve mahsup kayıtları birlikte değerlendirilir.

Bu içerik, genel bir ticari defter ibraz rehberinden farklı olarak incelemenin sınırlarını ve taraf katılımını ele alır. Defterin bulunduğu yer nedeniyle fiziksel teslim sorunu varsa ticari defter başka şehirdeyse mahkemeye ibraz rehberi ayrıca okunmalıdır. Buradaki dilekçe, yerinde inceleme talebinin yerine geçmez; mahkemenin görevlendirdiği incelemenin hangi kayıtları ve soruları kapsayacağını somutlaştırır.

TTK 83–86 ve HMK hükümleri

Adalet Bakanlığının güncel Türk Ticaret Kanunu metni m.83, ticari uyuşmazlıklarda mahkemenin tarafların ticari defterlerinin ibrazına kendiliğinden veya istem üzerine karar verebilmesini düzenler. Tarafın yabancı gerçek ya da tüzel kişi olması, bu düzenlemede ayrıca belirtilmiştir. Defterin ibrazı ile bu defterin bütün içeriğinin karşı tarafa verilmesi aynı işlem değildir. İbraz kararı, inceleme kapsamı ve dosyaya alınacak suretler ayrı konulardır.

TTK m.84, ibraz edilmiş ticari defterlerin uyuşmazlıkla ilgili kısımlarının tarafların katılımıyla incelenmesini öngörür. İlgili yapraklardan suret alınması ise gereklilik değerlendirmesine bağlanmıştır. Dilekçenin temel dayanağı bu bağlantıdır: defter adı, dönem, hesap kodu, işlem ve çekişmeli vakıa birbirine bağlanır. Maddenin kaldırılmış son cümlesi güncel bir hüküm gibi kullanılmaz. Güncel metinde bulunmayan bir usul veya otomatik ret sonucu dilekçeye eklenmez.

TTK m.85, malvarlığı hukukuna ilişkin uyuşmazlıklarda, özellikle miras, mal ortaklığı ve şirket tasfiyesi bakımından mahkemenin defterlerin teslimine ve bütün içeriklerinin incelenmesine karar verebilmesini düzenler. Bu hüküm yalnız üç örnekle sınırlı bir liste olarak okunmaz. Diğer yandan her fatura davasında bütün defter içeriğinin inceleme konusu olacağı da söylenemez. Dilekçe, mahkemenin geniş inceleme ihtiyacını dosya üzerinden değerlendirmesini ister; m.85’i mutlak yasak veya tarafın tek başına karar vereceği bir istisna hâline getirmez.

TTK m.86, görüntü ya da veri taşıyıcısı üzerinden ibraz edilen belgelerin okunabilmesi için gerekli araçların hazır tutulmasını ve gerektiğinde okunabilir kopya sunulmasını düzenler. Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.27 hukuki dinlenilme hakkı, m.194 vakıaların somutlaştırılması ve delillerin gösterilmesi, m.219 belge ibrazı ve m.222 ticari defterlerin ispat işlevi bakımından birlikte değerlendirilir. İncelemenin sınırını belirleyen talep, defterlerin delil niteliğine ilişkin nihai değerlendirmeyi peşinen belirlemez.

HMK m.219/2, ticari defter gibi devamlı kullanılan belgelerin yalnız ilgili kısımlarının onaylı örneklerinin ibraz edilebilmesini açıkça düzenler. Bu hüküm, ilgili kayıtların kimliği ve onay biçimi korunarak örnek sunumunun planlanmasına dayanak sağlar. HMK m.222/3 ise şartlarına uygun defterlerde sahibinin lehine ve aleyhine olan kayıtların birbirinden ayrılamayacağını belirtir. İncelemeyi dava konusu ile sınırlama istemi, aynı ticari ilişki içindeki aleyhe kayıtları dışlama yetkisi vermez. Bu iki düzenleme birlikte okunmalıdır.

İlgili kayıt incelemesi ve bütün içerik incelemesi

Dar incelemede amaç, çekişmeli ticari ilişkinin kayıtlardaki karşılığını ortaya koymaktır. Bütün içerik incelemesinde ise daha kapsamlı bir malvarlığı, tasfiye veya hesap ilişkisi araştırılır. Ayrım yalnız dava başlığından yapılmaz. Davanın talepleri, ileri sürülen işlemler, karşı tarafın savunması ve mahkemenin araştırma soruları birlikte değerlendirilir. “Alacak davasıdır, hiçbir başka satıra bakılamaz” cümlesi eksiktir; bağlantılı kayıtlar alacağın gerçek tutarını veya ödeme savunmasını açıklayabilir.

Başvurucu, geniş incelemenin gereksiz olduğunu ileri sürerken hangi bilgilerin uyuşmazlığa etkisi bulunmadığını göstermelidir. Başka müşterilere ait satışların, personel ücretlerinin veya ilgisiz projelerin topluca aktarılmasına itiraz ediliyorsa bu kategoriler açıkça yazılır. Buna karşılık ortak hesaptan gelen ödeme, başka cari hesaba yapılan hatalı kayıt veya sonradan düzeltme fişi gibi bağlantılı işlemler kapsam dışına itilmez. İnceleme zincirini koparan seçici belge sunumu, başvurunun amacını zayıflatır.

Mahkeme bütün içerik incelemesini gerekli görmüşse başvurucu bu kararın gerekçesini ve dava konusuyla bağını değerlendirmesini isteyebilir. Mahkemece verilen ibraz emri yürürlükteyken yalnız talep dilekçesi sunulması, emrin ortadan kalktığını göstermez. Geniş inceleme talebine karşı görüş ile delil ibraz yükümlülüğü aynı anda yönetilmelidir. Talebin kabulü, incelemenin bütünüyle kaldırılması veya tarafın bütün kayıtlarını gizleyebilmesi sonucunu kendiliğinden doğurmaz.

Dönem ve işlem bağlantısı nasıl gösterilir?

Dilekçenin ekinde kısa bir kayıt eşleştirmesi hazırlanır. Her tartışmalı işlem için tarih, belge numarası, tutar, cari hesap ve ispat konusu ayrı yazılır. Dönem seçimi, sözleşmenin yürürlüğü ve ödeme akışıyla açıklanır. Önceki yıl kapanış bakiyesi yeni yıl açılışını etkiliyorsa önceki dönemin ilgili kapanış kaydı da incelemeye eklenir. Sonraki dönemde gerçekleşen ödeme veya iade, aynı borcun sona ermesi iddiasına bağlıysa bu kayıt da göz ardı edilmez.

Hesap kodu tek başına yeterli açıklama değildir. Şirketlerin hesap planı ve yardımcı hesap kullanımı değişebilir. Dilekçede karşı tarafın tam ticaret unvanı, müşteri veya tedarikçi kodu ve ilgili alt hesap belirtilir. Aynı unvanın eski ve yeni biçimi kullanılmışsa her iki kayıt eşleştirilir. Unvan değişikliği, şirket birleşmesi veya devralma nedeniyle hesap farklı yerde tutuluyorsa bu ilişki ticaret sicili ve muhasebe kayıtlarıyla açıklanır.

• Uyuşmazlık: hangi sözleşme, teslim veya ödeme tartışılıyor?
• Defter: yevmiye, defteri kebir ve ilgili yardımcı kayıtlar hangileri?
• Dönem: başlangıç ve bitiş tarihleri hangi işlem zincirine dayanıyor?
• Bağlantı: fatura, dekont, mahsup veya düzeltme kaydı hangi vakıayı açıklıyor?
• Suret: dosyaya alınması istenen yaprak veya elektronik bölüm nasıl tanımlanıyor?
• Genişleme: ilk incelemede yeni bağlantı ortaya çıkarsa ek inceleme nasıl belirleniyor?

Bu eşleştirme bilirkişiye verilecek soruların da temelidir. “Bütün hesapları inceleyip borcu bulun” yerine belirli faturanın hangi yevmiye maddesinde kayıtlı olduğu, ödemenin hangi hesaba işlendiği ve mahsup işleminin dayanak belgesi sorulur. Bilirkişi eksik bağlantı saptarsa bunun raporda gösterilmesi ve mahkemenin ek kapsam hakkında karar vermesi istenir. Taraf, uzmanı hukuki sonuca yönlendiren bir soru kurmaz.

Tarafların katılımı ve inceleme tutanağı

TTK m.84’te tarafların katılımı açıkça yer alır. İnceleme tarihi, yeri, inceleyen kişi ve kapsamın taraflara bildirilmesi talep edilir. Katılımın şekli, mahkemenin verdiği görevlendirme ve uygulanabilir usul üzerinden belirlenir. Tarafın gelip gelmemesi veya davetin sonuçları somut kayıtla değerlendirilir; her yokluğun incelemeyi otomatik geçersiz kılacağı ileri sürülmez. Amaç, tarafın inceleme konusu belgeleri ve yaptığı itirazı takip edebilmesidir.

İnceleme tutanağında sunulan defterlerin adı, yılı, sayfa veya dosya bilgisi ve incelenen bölümler yazılmalıdır. Alınan suretler ayrı tanımlanır. Bir kayıt okunamıyorsa nedeninin ve gerekli tamamlamanın açıklanması istenir. Başvurucu kendi itirazının tutanağa geçirilmesini talep edebilir; fakat tutanakta olmayan bir işlemi sonradan olmuş gibi yazamaz. Kayıtların gerçek kimliği korunur, dosyaya alınan kopyalar asıl kayıtlara bağlanır.

Elektronik defterlerde kapsam

Elektronik defter incelemesinde ekrana verilen cari hesap dökümü ile özgün elektronik defter aynı belge değildir. Bir yazılım çıktısı yalnız belirli satırları gösterir; yevmiye ve kebir kayıtlarının bütünlüğü farklı araçlarla doğrulanır. Talep, özgün dosyanın değiştirilmesini veya bağlantılı kayıtların silinmesini içermez. İlgili satırların rapora taşınması, kaydın ait olduğu dosya ve doğrulama bilgilerinin korunmasıyla birlikte planlanır.

Defter dosyalarının teknik olarak tam sunulması gerekiyorsa inceleme ve raporlama sınırı ayrıca açıklanır. Tam dosyanın mahkemeye veya görevlendirilmiş uzmana sunulması, ilgisiz tüm satırların rapor ekine aktarılmasını zorunlu kılmaz. Özgün defter, okunabilir çıktılar ve ilgili kayıtların eşleştirmesi ayrı tutulur. muhasebe programı kayıtlarının elektronik ortamda ibrazı dilekçesi, elektronik veri sunumunun biçimini ele alır; bu yazının konusu inceleme kapsamıdır.

Ticari sır ve kişisel bilgiler

Ticari sır iddiası, mahkemenin gerekli delile erişimini ortadan kaldıran genel bir engel olarak ileri sürülmez. Hangi kayıtların hangi nedenle hassas olduğu ve dava konusuyla ilgisinin bulunup bulunmadığı açıklanır. Tarafın müşteri listesini veya maliyet kalemlerini koruma ihtiyacı, karşı tarafın savunma hakkıyla birlikte değerlendirilir. Dosyaya sunulması gerekli bir delilin aslı veya bütünlüğü başvurucu tarafından tek taraflı değiştirilmez.

İlgisiz kişisel bilgilerin suretlere aktarılmaması için mahkemece uygun yöntem belirlenmesi istenebilir. Bu talep, otomatik bir anonimleştirme emri bulunduğu anlamına gelmez. İşlem tutarı, ödeme sahibi veya bağlantılı hesap bilgisi uyuşmazlığın çözümü için gerekliyse görünürlüğü ayrıca değerlendirilir. İtiraz, “gizlidir” sözcüğüyle bırakılmaz; kayıt kategorisi, açıklanma ihtiyacı ve önerilen yöntem dosyaya özgü biçimde gösterilir.

Başvuru zamanı ve ibraz süresi

TTK m.84 kapsamındaki bu talep için maddede ayrı bir sabit gün süresi düzenlenmemiştir. Ancak mahkemenin ibraz için verdiği süre, bilirkişi raporuna itiraz süresi ve başka usuli süreler işlemeye devam eder. Kapsamın açıklanması dilekçesi sunmak bu süreleri kendiliğinden uzatmaz. İnceleme yapılmadan kapsamın belirlenmesi için ara karar ve görevlendirme yazısı öğrenildiğinde gecikmeden başvurmak, sonradan oluşabilecek tartışmayı azaltır.

İbraz mümkün değilse bunun nedeni, mevcut belgeler ve mahkemeden istenen çözüm ayrı açıklanır. Başvurucu “kapsamı daraltma istedim, bu yüzden hiçbir defter sunmadım” savunmasına dayanamaz. vakıa ve delil eşleştirme dilekçesi, hangi delilin hangi iddiayı ispat edeceğinin belirlenmesini tamamlayan bir başvurudur. Süreli rapor itirazı söz konusuysa o başvuru da süresinde ve ayrı gerekçelerle yapılır.

Ticari defter incelemesinin uyuşmazlıkla sınırlandırılması dilekçesi örneği

Ticari defter incelemesinin uyuşmazlıkla sınırlandırılması Word dilekçesini indir

Başvurudan sonra dosya takibi

Dilekçenin teslim veya UYAP kaydı saklanır. Mahkemenin kapsam hakkında verdiği karar ile bilirkişiye gönderilen görevlendirme yazısı karşılaştırılır. İnceleme sonrası raporda hangi defterin, dönemin ve kaydın kullanıldığı okunur. İlgisiz kayıtlar eklenmiş veya gerekli ödeme zinciri dışarıda bırakılmışsa itiraz somut bölüm üzerinden hazırlanır. Talebin sunulmuş olması, incelemenin bu talebe uygun yapılmış olduğunun kanıtı değildir.

Rapor bir tutarı yalnız toplam bakiyeden çıkarmışsa dayanak satır ve belgeler kontrol edilir. Yeni bir hesap ilişkisi saptanmışsa ek inceleme gereksinimi değerlendirilir. Kullanılan suretin özgün kayda bağlanamaması, tarih aralığının belirsiz kalması veya taraf itirazının cevapsız bırakılması ayrı yazılır. Nihai hükme yönelik kanun yolu incelemesi ile bilirkişi raporuna yönelik usuli itiraz birbirinden ayrılır.

Sık yapılan hatalar

• İbraz ara kararını kaldırılmış sayıp defterleri hiç sunmamak.
• Yalnız lehe satırları seçerek bağlantılı ödeme ve mahsup kayıtlarını gizlemek.
• TTK m.85’i yalnız üç dava türünde uygulanabilir sanmak.
• Teknik dosya teslimi ile rapora bütün kayıtların aktarılmasını aynı işlem kabul etmek.
• İlgisiz bilgi iddiasını kayıt kategorisi ve gerekçe göstermeden ileri sürmek.
• Taraf katılımı veya kapsam talebinin başka usuli süreleri durdurduğunu düşünmek.
• Asıl defter dosyasını değiştirerek veya satır silerek sunmak.
• Bilirkişiden mahkemenin yerine hukuki sonuç kurmasını istemek.

Sık sorulan sorular

1. Ticari defter incelemesinin uyuşmazlıkla sınırlandırılması dilekçesi hangi mahkemeye verilir?

İnceleme kararını veren ve ilgili dava dosyasını yürüten mahkemeye sunulur. Mahkeme adı ve esas numarası gerçek dosya üzerinden yazılır; yalnız inceleme yeri nedeniyle yeni dava açılmaz.

2. TTK 84 tüm defterlerin teslimini yasaklar mı?

Hayır. İlgili kısımların incelenmesini ve gerekli suretleri düzenler. TTK m.85 bütün içerik incelemesini ayrıca düzenler; mahkemenin ihtiyaç değerlendirmesi dosyaya göre yapılır.

3. Talep dilekçesi ibraz süresini durdurur mu?

Hayır. Mahkemenin süre ve ibraz kararı yürürlükte kalır. Süre değişikliği veya başka usul kararı ayrıca alınmadan kendiliğinden erteleme kabul edilmez.

4. Önceki yılın kayıtları kapsam dışında kalır mı?

Otomatik olarak kalmaz. Açılış bakiyesi veya aynı işlem zinciriyle ilgili önceki dönem kaydı uyuşmazlığın çözümü için gerekli olabilir; bağlantı gösterilmelidir.

5. E-defterin özgün dosyasından ilgisiz satırlar silinebilir mi?

Bu dilekçe böyle bir işlem için yetki vermez. Özgün dosya bütünlüğü korunur; inceleme ve rapora aktarılacak bölümün belirlenmesi mahkemenin usul kararına göre yapılır.

6. Karşı taraf incelemeye katılabilir mi?

TTK m.84 ilgili kısımların tarafların katılımıyla incelenmesini öngörür. Bildirim, katılım yöntemi ve tutanak düzeni dosyadaki görevlendirme ile somutlaştırılır.

7. Ticari sır gerekçesi bütün defterlerin saklanmasını sağlar mı?

Hayır. Gerekli delilin sunulması ve karşı tarafın savunma hakkı korunur. Hassas kayıt kategorileri açıklanarak uygun inceleme ve suret yöntemi istenir.

8. Şirket tasfiyesi davasında geniş inceleme yapılabilir mi?

TTK m.85 şirket tasfiyesini özellikle belirtir. Mahkeme defterlerin teslimine ve bütün içeriklerinin incelenmesine karar verebilir; kapsam kararı gerçek uyuşmazlık üzerinden değerlendirilir.

9. Başvuru için zorunlu noter ihtarı gerekir mi?

Bu dosya içi talep için TTK m.84’te zorunlu noter ihtarı düzenlenmemiştir. Dilekçe, mahkemeye dosya numarasıyla sunulur ve teslim kaydı korunur.

10. Word dilekçesi değiştirilmeden kullanılabilir mi?

Hayır. Mahkeme, taraf, dönem, hesap ve işlem bilgileri gerçek belgelerle doldurulmalıdır. Kullanıcıya yönelik uyarlama notları mahkemeye gönderilecek metinden ayrılır.

Yazar ve kaynak kontrolü

Kaynak ve kapsam: 8 Ekim 2026 tarihinde TTK m.83–86 ile HMK hükümleri resmî mevzuat kaynaklarından kontrol edilerek hazırlanmış genel dilekçe örneğidir. Dava konusu, ara karar ve gerçek defterler incelenmeden sonuç değerlendirmesi yapılamaz. Başvurunun kabulü veya belirli bir dava sonucu garanti edilmez.