Yazılım Firması İşi Habersiz Alt Yükleniciye Verdi: Ekip Taahhüdü ve Sorumluluk

Yazılım projesinin başka bir geliştiriciye verilmesi her sözleşmede kendiliğinden yasak değildir. Önce sözleşmede belirli kişinin veya ekibin işi yapmasının üstlenilip üstlenilmediği, işin eser mi yoksa iş görme niteliğinde mi olduğu ve üçüncü kişinin hangi görevi yerine getirdiği belirlenir. Ana firmanın çalışan kullanması, bağımsız alt yüklenici görevlendirmesi ve sözleşmeyi tamamen başka tarafa devretmesi ayrı işlemlerdir.

TBK m. 471 eser sözleşmesinde işi yürütme düzenini; m. 506–507 uygun vekâlet ilişkisinde başkasına gördürmeyi; m. 116 ifa yardımcılarının fiillerinden sorumluluğu düzenler. Müşterinin sorunu yalnız ekibin adının değişmesi değildir: taahhüt edilen uzmanlık, teslim, erişim sınırı ve kod üzerindeki kullanım hakkının korunması birlikte incelenmelidir.

Projeye katılan üçüncü kişi hangi rolde çalışıyor?

Firmanın kendi çalışanı, onun yönetimindeki geçici uzman, belirli modülü bağımsız üreten alt yüklenici ve müşterinin doğrudan anlaştığı başka sağlayıcı aynı kişi değildir. Sözleşme zinciri, fatura ve görev dağılımı incelenir. Proje toplantısına farklı isim katılması tek başına bütün işin devredildiğini kanıtlamaz. Buna karşılık ana firmanın yalnız faturayı kesip bütün üretim ve kontrolü başka şirkete bırakması da sıradan ekip içi görev değişikliği gibi sunulmamalıdır.

Kimin işi planladığı, teknik kararları verdiği, müşteri talimatını aldığı ve teslimi üstlendiği gösterilmelidir. Ticari unvan, geliştirici hesabı ve kod kaydı aynı soruyu cevaplamaz. Uyuşmazlığın ilk aşaması, kişilerin gerçek hukuki ve operasyonel rolünü ortaya çıkarmaktır. Bu ayrım kurulmadan TBK m. 116 ile m. 507’nin farklı sorumluluk düzenleri birbirinin yerine uygulanmamalıdır.

Belirli uzman ekibin çalışacağı sözü bağlayıcı mıdır?

Teklifte belirli uzmanların adlarının yazılması, özgeçmiş sunulması ve işin bu kişilerin katkısına göre seçilmesi birlikte değerlendirilir. Hangi kişinin hangi görevde bulunacağının sözleşmeye bağlanıp bağlanmadığı belirlenmelidir. Tanıtım sunumundaki bütün çalışan isimleri otomatik olarak proje boyunca değiştirilemez ekip taahhüdü değildir. Buna karşılık açıkça kararlaştırılmış kritik uzman şartı yalnız satış sunumu denilerek yok sayılamaz.

TBK m. 19 gerçek ortak iradeyi esas alır. Ekip değişikliğinde onay, bildirim veya eşdeğer yeterlilik şartı varsa uygulanır. Müşterinin onayı belirli değişiklik için verilmişse sonraki bütün değişikliklere sınırsız izin sayılmamalıdır. Kişinin ayrılması nedeniyle yeni plan yapılmışsa teslim süresi, sorumlu rol ve teknik bilgi aktarımı açıklaştırılır. Önceki dönem ihlallerinin kapanıp kapanmadığı ayrıca gösterilmelidir.

Eser sözleşmesinde TBK m. 471 neye izin verir?

TBK m. 471, yüklenicinin eseri doğrudan kendisinin yapmasını veya kendi yönetimi altında yaptırmasını düzenler. Yüklenicinin kişisel özellikleri önem taşımıyorsa işi başkasına yaptırabilmesine de imkan verir. Bu nedenle belirli yazılım sonucunun teslimine ilişkin her sözleşmede bütün kodun firma sahibinin eliyle yazılması gerektiği söylenemez. İşin kişiye bağlı niteliği, sözleşmede seçilmiş özellikler ve gerçek görev düzeni incelenmelidir.

Aynı madde sadakat ve mesleki özen borcunu da içerir. Başkasından yararlanma imkanı, kararlaştırılan kaliteyi, yönetimi ve teslimi sağlama yükümlülüğünü kaldırmaz. Müşterinin belirli yeterlilik veya onay şartını kabul ettirdiği işte buna aykırı hareket ayrıca değerlendirilir. Sözleşmeye uygun alt yüklenici kullanılmasıyla sonuç borcunun başka tarafa aktarıldığı sonucuna varılamaz. Ana firmanın kendi edimini yerine getirip getirmediği esas inceleme olmaya devam eder.

İş görme ilişkisinde şahsen ifa kuralı nasıldır?

TBK m. 502 kapsamında vekâlet hükümlerinin uygulanmasına elverişli iş görme bölümünde m. 506 önemlidir. Vekil borcunu bizzat ifa eder; yetki verilmesi, durumun zorunlu olması veya teamülün mümkün kılması hâlinde başkasına gördürme düzeni değerlendirilir. Bu istisnalar her yazılım hizmetine açıklamasız uygulanmaz. Sürekli danışmanlıkta belirli uzmana verilen görev ile belirli ürünün firma tarafından teslimi ayrı nitelendirilebilir.

Şahsen ifa ve başkasından yararlanma ayrımı, basit yardımcı işlemle görevin esasının başka kişiye bırakılmasını ayırır. Firmanın iş yükünün fazla olması tek başına her devir için kanuni zorunluluk oluşturmaz. Müşterinin kabul ettiği yetkinin hangi görev ve kişilerle sınırlı olduğu belirlenir. Sektörde üçüncü kişilerle çalışıldığına ilişkin genel söylem, somut sözleşmedeki kişisel taahhüdün yerine geçmez.

Yetkili ve yetkisiz alt vekil kullanımında sorumluluk nasıl değişir?

TBK m. 507/1, vekilin yetkisi dışına çıkarak işi başkasına gördürmesinde onun fiilinden kendisi yapmış gibi sorumlu olmasını düzenler. Yetkili biçimde başkasına vekâlet verilmişse m. 507/2 seçmede ve talimat vermede gerekli özeni esas alır. Alt vekilde sorumluluk bu nedenle yetkinin varlığı ve kapsamı belirlenerek incelenir.

Bu farklılık, bütün yazılım alt yüklenicilerinin otomatik olarak m. 507/2’deki sınırlı sorumluluk kapsamına girdiği anlamına gelmez. Önce gerçek ilişkinin alt vekâlet mi, ifa yardımcılığı mı veya başka bir yapı mı olduğu belirlenir. Ana firmanın ayrıca üstlendiği koordinasyon ve teslim borçları da sürer. Müşteriye yalnız alt geliştiricinin iletişim bilgisini göndermek, sözleşmedeki kendi borcunun gereği gibi ifa edildiğini kanıtlamaz.

Çalışan veya ifa yardımcısının hatasından kim sorumludur?

TBK m. 116, borcun ifasının veya hakkın kullanılmasının yardımcı kişiye bırakılması hâlindeki sorumluluğu düzenler. İşlem, kendisine bırakılan işi yürütürken doğan zararla ilişkilendirilir. Yazılım firmasının kendi çalışanının yaptığı kod veya yapılandırma hatasını yalnız çalışana yönlendirmesi, müşteriye karşı sözleşmesel sorumluluğunu kendiliğinden kaldırmaz. Ana sözleşme tarafı ile fiili işlemi yapan kişinin farklı olması incelemenin başlangıcıdır.

Yardımcı kişinin fiilinden sorumsuzluğa ilişkin kayıt varsa m. 116’nın ikinci ve üçüncü fıkraları ayrıca okunur. Her uzmanlık işi, kanun veya yetkili makam izniyle yürütülen faaliyet sayılmaz. Ana firmanın kendi ağır kusuruna ilişkin önceden sorumsuzluk ise TBK m. 115 kapsamında değerlendirilir. Sorumluluğu sınırlayan sözleşme kaydının varlığı ve kapsamı gösterilmeden otomatik tam sorumluluk veya otomatik sorumsuzluk sonucu kurulmaz.

Alt yüklenici kullanımı sözleşmenin devri anlamına gelir mi?

Bir modülün başka ekip tarafından hazırlanmasıyla müşterinin sözleşmesindeki tarafın değişmesi farklıdır. TBK m. 205, sözleşmenin devrinde devreden, devralan ve sözleşmede kalan taraf arasındaki anlaşmayı düzenler; önceden izin veya sonradan onama yapısı da maddede yer alır. İfa için başkasından yararlanıldığı söylenerek bütün borçların yeni firmaya geçtiği kabul edilemez.

Devir iddiasında hangi sözleşmenin, hangi tarihte ve hangi kapsamda devredildiği belirlenir. Geçerlilik şekli, devredilen sözleşmenin şekline bağlıdır. Müşterinin yeni ekipten bir teknik mesaj alması, bütün devir şartlarının gerçekleştiğini tek başına göstermez. Ödeme alıcısı ve teslim muhatabı değiştirilecekse hukuki dayanak açık olmalıdır. Önceki ihlaller ve teminatlar bakımından da devir belgesinin kapsamı ayrıca incelenir.

Alt geliştiricinin hangi bilgi ve sistemlere eriştiği neden önemlidir?

Projeye dahil olan kişiye açılan kaynak deposu, iş kuralı, müşteri dokümanı ve canlı sistem erişimi görevle ilişkilendirilmelidir. Bir modülün yazılması için verilen yetki, şirketin tüm sistemlerine sınırsız erişim hakkı değildir. Ana sözleşmedeki gizlilik, erişim ve kullanım sınırlarının üçüncü kişiye nasıl aktarıldığı belgelenir. İzinli alt yüklenici kullanımı, müşteriyle kabul edilen bilgi koruma borçlarını ortadan kaldırmaz.

İhlal iddiasında hangi bilginin kim tarafından, hangi amaçla ve ne zaman açıldığı somutlaştırılır. Başka bir geliştiricinin adının kod kaydında görünmesi tek başına bütün ticari sırların ifşa edildiğini kanıtlamaz. Sözleşmedeki yasak ve gerçek erişim birlikte gösterilmelidir. Ana firma hangi erişimin gerekli olduğunu ve iş bittikten sonra nasıl kapatıldığını açıklamalıdır. Gereksiz bilgi aktarımıyla teknik işbirliğinin zorunlu alanı ayrı tutulur.

Alt yüklenicinin yazdığı kodun kullanım hakkı nasıl tamamlanır?

Müşteriye vaat edilen kullanım veya devir yetkisinin hak zinciriyle desteklenmesi gerekir. Ana firmanın müşteriden ücret alması, bağımsız geliştiricinin bütün mali haklarının kendiliğinden firmaya geçtiğini göstermez. FSEK m. 52 yazılılık ve hakların ayrı ayrı gösterilmesi şartını düzenler. FSEK m. 49 da devralınmış hak veya ruhsatın ileri devrinde yazılı muvafakatı konu alır.

Çalışan eserindeki FSEK m. 18 düzeni ile bağımsız alt geliştirici sözleşmesi aynı değildir. Çalışanın yazdığı yazılımda mali hak kullanımı, işin görülmesi sırasında meydana getirilen eser ve kanundaki aksi düzenleme ihtimaliyle değerlendirilir. Müşteri açısından soru, vaat edilen kullanımın gerçekten sağlanıp sağlanmadığıdır. Ana firmanın alt sözleşmesinin bütün ticari ayrıntılarını açıklamasıyla gerekli hak zincirini belgelemesi ayrı kapsamlar olabilir.

Alt geliştiricinin ücreti müşteriden ayrıca istenebilir mi?

Ana sözleşmede sabit veya götürü bedelle üstlenilen işin yerine getirilmesi için kullanılan ekibin gideri, sırf üçüncü kişi faturası bulunduğu için müşterinin yeni borcu olmaz. TBK m. 480’deki götürü bedel düzeni ve varsa kanuni özel koşullar incelenir. Müşterinin ayrıca sipariş verdiği ek iş ise farklıdır. Aynı teslim için ana firmanın bedeliyle alt geliştiricinin bedelinin ikinci kez istenip istenmediği kontrol edilmelidir.

Doğrudan müşteri adına rezervasyon veya hizmet satın alımı yapılmışsa temsil yetkisi ve kabul edilen gider düzeni ayrıca değerlendirilir. Firma kendi adına üstlendiği her alt sözleşme borcunu müşteriye tek taraflı aktaramaz. Teklifte ekip giderleri dahil denilmişken sonradan “uzman ücreti” adıyla aynı işin yeniden faturalandırılması sözleşmeyle karşılaştırılır. Müşterinin alt geliştiriciye teknik talimat vermesi, ücret sözleşmesinin tarafı hâline geldiğini her durumda göstermez.

Müşteri doğrudan alt geliştiriciye başvurabilir mi?

Önce doğrudan sözleşme veya başka bir hak temeli bulunup bulunmadığı belirlenir. TBK m. 507/3, vekâlet verenin asıl vekilin kendi yerine koyduğu kişiye karşı sahip olduğu hakları doğrudan o kişiye ileri sürebilmesini düzenler. Bu hak yetkili ve yetkisiz tevkil bakımından vardır. Fakat her yazılım alt yükleniciliğine, ilişkinin niteliği araştırılmadan aynı hüküm uygulanamaz.

Müşterinin hangi edimi istediği de açıklanmalıdır: kod teslimi, belirli belgenin verilmesi, aykırılığın giderilmesi veya para alacağı aynı talep değildir. Ana firmanın alt geliştiriciye karşı hiç sahip olmadığı sınırsız bir yetki, m. 507/3 üzerinden yaratılmaz. Ayrı haksız fiil iddiası varsa onun unsurları incelenir. Birden fazla kişiye yöneltilen taleplerde aynı zararın iki kez tahsili amaçlanmamalıdır; her muhatabın dayanağı gösterilmelidir.

Ekip değişikliği teslim gecikmesini haklı kılar mı?

Firmanın personel planındaki değişiklik, kararlaştırılmış teslim tarihini kendiliğinden uzatmaz. Değişikliğin hangi işi etkilediği, müşteriye ne zaman bildirildiği ve yeni takvimin kabul edilip edilmediği gösterilir. Yeni ekip yetişsin diye kullanılan her süre sözleşmesel mazeret değildir. Müşterinin ilave kapsam veya geciken onayı da varsa etkisi ayrı zaman çizelgesinde ele alınır.

Eser niteliğindeki işte TBK m. 472 kapsamındaki zamanında uyarı ve m. 473 kapsamındaki erken dönme veya aykırılığın giderilmesi şartları değerlendirilir. Teslim edilmiş işin ayıpları için m. 474–477’nin inceleme, bildirim ve seçimlik hak düzeni ayrıdır. Alt yüklenicinin çalışması teknik olarak başarılı olmuşsa sırf dışarıdan olması her kalite ihlalini kanıtlamaz; sözleşmedeki kişisel ifa şartının ayrı ihlali yine incelenebilir.

Yetkisiz ekip değişikliğinde zarar nasıl gösterilir?

TBK m. 112 kapsamında ihlal, zarar ve nedensellik ortaya konur; borçlu kendisine kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe sorumludur. İzin veya ekip şartına aykırılık bulunması, bütün proje bedelinin otomatik tazminat olarak ödeneceği anlamına gelmez. Yeniden inceleme, hatalı kodun giderilmesi, zorunlu geçiş veya doğrulanabilir gecikme kaybı somut kalemlerle açıklanır.

Müşterinin üçüncü kişi kullanıldığını öğrenince aldığı her yeni hizmet eski firmanın zararı sayılmaz. Giderin neden gerekli olduğu ve ihlalle bağlantısı belgelenir. Doğru çalışan teslimin değerini tamamen yok sayan hesap kurulmaz. TBK m. 114’ün yollamasıyla m. 52 kapsamında zararın büyümesine katkı da değerlendirilir. Genel güvensizlik ifadesi yerine taahhüt edilen ve gerçekleşen iş arasındaki farkın ekonomik sonucu ortaya konmalıdır.

Sözleşme hangi yolla sona erdirilebilir?

İhlalin niteliğine göre ifanın sözleşmeye uygun biçimde sürdürülmesi, uygun ekip sağlanması veya sona erme hakkı değerlendirilir. TBK m. 117 ve m. 123–125’in temerrüt koşulları ile eser sözleşmesindeki özel hükümler ayrılmalıdır. Her habersiz görev değişikliği otomatik ve masrafsız dönme hakkı yaratır denilemez. Sözleşmede bu konuda özel geçerli hak düzenlenmişse onun koşulları da gösterilir.

Vekâlet bölümünde TBK m. 512; iş sahibinin serbest tercihle eser işini durdurmasında m. 484 farklı mali sonuçlar içerir. İhlale dayanan bildirim bunlarla karıştırılmamalıdır. Tacirler arasında temerrüt, fesih ve dönme bildirimlerinde TTK m. 18/3 dikkate alınır. Yeni ekipten devralınacak dosyalar, erişimlerin düzenlenmesi ve geçmiş zarar talebi sona erme işlemiyle uyumlu kurulmalıdır.

Alt yüklenici kullanıldığı hangi kayıtlarla ispatlanır?

HMK m. 199 kapsamında elektronik yazışma, depo erişimi, görev kaydı ve teslim dosyası belge olarak değerlendirilir. Kodu kaydeden hesabın kime ait olduğu, gerçek çalışanın sıfatı ve işi hangi talimatla yaptığı birlikte incelenir. Hesap adından doğrudan işveren ilişkisi veya sözleşme devri sonucu çıkarılmaz. Ekip taahhüdüyle fiilî görev listesi yan yana gösterilmelidir.

Karşı tarafın elindeki belirli belgeler HMK m. 219 çerçevesinde talep edilebilir. Bütün şirket arşivini istemek yerine uyuşmazlığın görev, dönem ve teslimiyle ilgili kayıtlar belirtilir. HMK m. 400 kapsamında kaybolma veya sonra ileri sürmenin önemli ölçüde zorlaşması tehlikesi varsa delil tespiti değerlendirilir. İnceleme, alt ekibin varlığıyla birlikte taahhüt ve hak zincirine etkisini de ortaya koymalıdır.

Çözüm anlaşmasında hangi düzen tamamlanmalıdır?

Hizmete devam edilecekse onaylanan kişiler, görevler, değişiklik yöntemi ve ana firmanın koordinasyon borcu belirlenir. Kimin hangi sisteme erişeceği ve hangi dosyaları teslim edeceği yazılır. Yeni ekibin önceki çalışmayı devralması, eski hataların sorumluluğunu açıklamasız müşteriye yüklememelidir. Devam anlaşmasının geçmiş zarar ve ücret iddialarını kapatıp kapatmadığı ayrıca gösterilir.

Proje başka firmaya geçecekse kaynak kodun mevcut sürümü, kullanılabilirliği, gerekli izinler ve eksik teslimler tutanakta yer alır. Eski alt geliştiriciyle ücret hesabının çözülmemiş olması, müşteriye vaat edilmiş bütün kullanım yetkisinin var olduğu gibi gösterilmemelidir. Ana firma kendi sözleşme zincirini tamamlayarak hangi edimi yerine getirdiğini belgelemelidir. Sonuç, kişilerin yalnız isim listesini değil, müşterinin alacağı somut işi ve kalan sorumlulukları açıklamalıdır.

Sık sorulan sorular

Yazılım firması her durumda müşteriden izin almadan çalışan kullanamaz mı?

Her çalışan kullanımı bağımsız iş devri değildir. TBK m. 471, eserin bizzat veya yüklenicinin yönetiminde yapılmasını düzenler; kişisel özellikler önem taşımıyorsa başkasına yaptırma da değerlendirilir. Sözleşmedeki özel ekip ve onay şartı ayrıca korunur.

Teklifte adı yazan her uzman proje boyunca değiştirilemez mi?

İsmin hangi taahhüt içinde yer aldığı belirlenir. Tanıtım listesi ile belirli görevin o uzman tarafından yapılacağı açık anlaşma farklıdır. TBK m. 19 kapsamında gerçek ortak irade ve değişiklik koşulları incelenir.

Vekâlet niteliğindeki işte başkasına gördürme hangi şartlarla olur?

TBK m. 506 yetki verilmesi, durumun zorunlu olması veya teamülün mümkün kılması hâllerini düzenler. İstisnanın gerçek kapsamı gösterilmelidir. Basit yardımcı işlemle işin esasının başkasına bırakılması ayrılır.

Yetkili alt vekil varsa ana firma hiçbir şeyden sorumlu değil midir?

TBK m. 507/2 seçmede ve talimat vermede gerekli özeni arar. Ana firmanın ayrıca üstlendiği koordinasyon ve teslim borçları da incelenir. Her alt geliştirici otomatik alt vekil sayılmadığından önce ilişki nitelendirilmelidir.

Alt yüklenici kullanılması sözleşmenin tarafını değiştirir mi?

Kendiliğinden değiştirmez. TBK m. 205 sözleşmenin devrinin anlaşma, izin veya onama düzenini ve şeklini içerir. İfa için üçüncü kişiden yararlanma ile bütün sözleşme hak ve borçlarının devri ayrı işlemlerdir.

Alt geliştirici ücretini müşteriden ayrıca isteyebilir mi?

Doğrudan sözleşme veya başka hak temeli belirlenmelidir. Ana firmanın kendi alt sözleşme borcu otomatik müşteri borcu olmaz. Teknik talimat vermek de her durumda ayrıca ücret sözleşmesi kurulduğunu göstermez.

Alt geliştiricinin kodu ana firmanın müşterisine otomatik geçer mi?

Hayır. FSEK m. 52 yazılı ve hakları ayrı gösteren düzeni; ilgili ileri devirde m. 49 yazılı muvafakati gerektirir. Çalışan eseri için m. 18 ile bağımsız geliştirici ilişkisi ayrı değerlendirilir.

Müşteri alt vekile doğrudan başvurabilir mi?

TBK m. 507/3 kapsamında asıl vekilin kendi yerine koyduğu kişiye karşı sahip olduğu haklar doğrudan ileri sürülebilir. Ancak her bilişim alt yükleniciliğine aynı hüküm otomatik uygulanmaz; ilişkinin niteliği ve talep edilen hak belirlenir.

Ekip değişince teslim tarihi kendiliğinden uzar mı?

Hayır. Değişikliğin etkisi, bildirim ve varsa kabul edilmiş yeni takvim gösterilmelidir. Firmanın kendi personel planı kararlaştırılmış süreyi otomatik değiştirmez. Müşterinin bağımsız gecikmesi ayrıca değerlendirilir.

Habersiz alt yüklenici bütün proje bedelinin tazminatını doğurur mu?

Otomatik doğurmaz. TBK m. 112 kapsamında ihlal, gerçek zarar ve nedensellik belirlenir. Sözleşmeye uygun çalışan teslimin değeri yok sayılmaz; yeniden inceleme veya giderim masrafının gerekliliği belgelenir.

İstanbul ve Mersin ofislerinde yazılım ekibi veya alt yüklenici uyuşmazlığı incelenirken teklif, uzman listesi, değişiklik onayları, fiilî görev kayıtları ve kod kullanım zinciri birlikte değerlendirilir. Talep, yalnız işi başka kişinin yaptığını söylemekle sınırlanmaz; hangi kişisel taahhüdün, teslimin veya bilgi koruma borcunun ihlal edildiği belirlenir. Ana firma ve üçüncü kişinin muhataplığı ayrı kurulmalıdır.

Kanun maddeleri ve resmî kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — güncel resmî UYAP metni: m. 1, 19, 52, 112, 114–117, 123–125, 205, 470–477, 480, 484, 502 ve 506–507, 512
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — güncel resmî UYAP metni: m. 18/3
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — güncel resmî UYAP metni: m. 199, 219 ve 400
• 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu — güncel resmî UYAP metni: m. 18, 49 ve 52

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →