Yeni Kurulan Depo Rafı Çökerse Montaj Firmasının Sorumluluğu

Depoya kurulan rafın çökmesi, montaj firmasının otomatik sorumluluğunu veya kullanıcının otomatik aşırı yüklediğini göstermez. Kararlaştırılmış raf düzeni, yük kapasitesi, bağlantı ve zemin koşulları, fiilî yerleştirme ile sonradan yapılan değişiklikler birlikte incelenir. Belirli bir raf sistemini kurmayı üstlenen yüklenici bakımından TBK m.471’in mesleki özen borcu ve m.472’nin uyarı yükümlülüğü temel önemdedir.

Rafın kendisindeki ayıp ile raf üzerindeki malların uğradığı zarar farklı taleplerdir. TBK m.475 ayıplı eserde seçimlik hakları; m.112 ise borca aykırılıkla bağlantılı ek zararı düzenler. Bu rehber, yeni kurulan depo rafının yapım ve montaj ilişkisinden doğan ticari uyuşmazlığı ele alır; genel depoculuk veya çalışanların iş kazası haklarını aynı başlıkta toplamaz.

Raf elemanları mı, kullanılabilir depolama sistemi mi satın alındı?

TBK m.19 uyarınca tarafların gerçek ortak iradesi belirlenir. Standart parçaların satılması, parçaların müşterinin projesine göre monte edilmesi ve depoya uygun sistemin projelendirilip teslim edilmesi aynı kapsam değildir. Yüklenici yerleşim, kapasite ve kurulum sonucunu birlikte üstlenmişse yalnız doğru sayıda parça sevk edildiğini göstermek yeterli olmaz. İş sahibinin ayrıca yaptırdığı bağımsız tasarımın kapsamı ise ayrı incelenir.

Rafın hangi alana, hangi ürün ve palet düzeni için yapılacağı teklif eklerinden çıkarılmalıdır. Toplam palet yeri, tek bölüm kapasitesi ve kullanılacak ekipman için verilen açıklamalar kendi ölçü birimleriyle okunur. “Ağır hizmet rafı” gibi genel bir ad tek başına bütün kullanım koşullarını göstermez. İş sahibinin bildirdiği ihtiyacın teklifte nasıl karşılandığı belgelendirilmelidir; sonradan farklı depolama düzenine geçilmesi başlangıçta verilen bilginin yerine konulamaz.

Belirli kurulum sonucunun üstlenildiği ilişki TBK m.470 ve devamında değerlendirilir. Ayrı satış sözleşmesi niteliğindeki parça tedariki, bağımsız montaj ve bakım ilişkileri kendi hükümlerini korur. Eser sözleşmesinin tanımı, bu ilk ayrımı açıklar. Sözleşmenin türü belirlenmeden bütün şirketler arası işlemlere aynı ayıp ihbar süresinin uygulanması doğru değildir.

Yük kapasitesi belgesinde hangi birim esas alınmıştır?

Kapasite bilgisinin tek palet, kiriş çifti, raf seviyesi, dikme grubu veya bütün ünite için mi verildiği belirlenmelidir. Bu birimler birbirine eşitmiş gibi hesap yapılmaz. Sözleşme, teknik çizim, yük levhası ve kullanıcıya verilen belge aynı düzeni tanımlamalıdır. Levhanın genel ürün serisine ait olması ile depoda kurulmuş gerçek konfigürasyonu göstermesi farklıdır. Teknik bilirkişi bu belgeleri fiilî düzenle karşılaştırmalıdır.

Paletin ağırlığı ile üzerindeki ürünün ağırlığı, yükün dağılımı ve yerleştirme biçimi ispat açısından ayrı kaydedilir. İş sahibinin bütün depodaki toplam stoku, çöken bölümde o anda bulunan yükü tek başına göstermez. Ürün yönetim sistemi, sevk listesi ve fiziksel konum kayıtları olay saatine göre eşleştirilir. Sonradan hazırlanmış günlük toplam, belirli raf gözüne hangi yükün yerleştirildiğini açıklamıyorsa bu boşluk teknik incelemede belirtilmelidir.

Bu yazı raf kurulum veya yükleme talimatı vermez; belirli kapasite değerinin nasıl hesaplanacağını yetkili teknik uzman belirler. Hukuki soru, yüklenicinin hangi kapasiteyi hangi koşullarda üstlendiği ve müşterinin bu koşullara göre bilgilendirilip bilgilendirilmediğidir. Genel satış broşüründeki en yüksek değer, başka yerleşim için hazırlanmışsa uyuşmazlıktaki rafın otomatik kapasitesi sayılamaz.

Raf seviyesi veya yerleşim sonradan değiştirildiyse ne olur?

Teslim çizimi ile olay günündeki düzen karşılaştırılmalıdır. Raf seviyesinin taşınması, bölüm eklenmesi, başka parçaların birleştirilmesi veya depo içinde yer değiştirme yapılmışsa değişikliği kimin yaptığı belirlenir. Yüklenicinin yazılı olarak üstlendiği yeni hesap ve montaj ile işletmenin kendi müdahalesi aynı değildir. Değişiklik sonrası eski kapasite levhasının kullanılmasının etkisi teknik olarak araştırılır.

İş sahibinin değişikliği, ilk montajdaki bütün bağımsız ayıpları kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Değişiklik ile çökme arasında nedensellik kurulmalıdır. Aynı şekilde iş sahibi de yaptığı esaslı düzenlemeyi gizleyerek ilk teslim dosyasına göre bütün sonucu yükleniciye bağlayamaz. Kimden hangi onayın istendiği, verilen yanıt ve değişikliğin hangi bölümleri kapsadığı kayıtlı olmalıdır.

İkinci el parça veya başka marka bileşen kullanımı iddiasında parça kimlikleri, teslim listeleri ve değişim tarihleri önemlidir. Bütün rafı tek ürün adıyla tanımlamak uyuşmazlığı çözmez. Başlangıçta yüklenicinin seçtiği birleşim ile müşterinin sonradan eklediği parça ayrılır. Teknik uyum hakkında tarafların bildiği ve bildirdiği bilgiler TBK m.471–472 çerçevesinde değerlendirilir.

Depo zemini uygun değilse montaj firmasının yükümlülüğü nedir?

TBK m.472, iş sahibinin gösterdiği yerin ayıbı anlaşılır veya başka bir durum eserin gereği gibi yapılmasını tehlikeye sokarsa hemen bildirim gerektirir. Raf kurulacak zeminin mevcut durumu, yüklenicinin aldığı bilgi ve üstlendiği inceleme bu nedenle önemlidir. Zeminin başka firma tarafından yapılmış olması, montajcının fark ettiği tehlikeyi bildirme borcunu kaldırmaz. Bununla birlikte her gizli zemin özelliğinin sınırsız incelemesi otomatik olarak montajcıya yüklenmez; mesleki özen ve sözleşme kapsamı belirlenir.

Bağlantı uygulaması, kullanılan elemanların kimliği, saha değişiklikleri ve kurulum kontrolü ilgili bölgeye bağlanmalıdır. Teslimden sonra zeminde başka bir çalışma yapılmışsa bu müdahale de dosyaya eklenir. Çökme sonrasında görülen bağlantı hasarının sebep mi sonuç mu olduğu teknik uzmanlık gerektirir. Fotoğrafta kırık bir eleman bulunması tek başına başlangıçta hatalı monte edildiğini kanıtlamaz.

TBK m.476’da açık uyarıya rağmen iş sahibinin talimatından doğan veya başka biçimde ona yüklenebilen ayıp düzenlenir. Uyarının genel değil, belirli teknik risk ve sonucu hakkında olması gerekir. Yüklenicinin “zemin size aitti” savunması, neyi ne zaman bildirdiği açıklanmadan yeterli değildir. Malzeme ve yer ayıbında yüklenicinin uyarı borcu bu hukuki çerçeveyi tamamlar.

Montaj bitişi ile kullanılabilir teslim aynı mıdır?

Sahadaki ekibin işi bıraktığı tarih, bütün kontrol ve teslimin tamamlandığı anlamına gelmez. Sözleşmede öngörülen son kontrol, eksik listesi, kullanım belgesi ve yük bilgileri değerlendirilir. Bölüm bölüm teslim yapılmışsa hangi alanın kullanıma açıldığı kayıtlı olmalıdır. İş sahibinin henüz teslim edilmemiş bölümde depolamaya başlamasıyla yüklenicinin kontrol edilmemiş bölümü kullanılabilir diye sunması ayrı davranışlardır.

TBK m.474, işlerin olağan akışına göre imkân bulunur bulunmaz inceleme ve ayıbın uygun sürede bildirilmesini gerektirir. Açık bir eksiklik teslimde görülmüşse belirsiz bir genel şikâyet yerine yer ve parça bazında bildirilmelidir. Kasten gizlenen veya usulüne uygun incelemede fark edilemeyen ayıpların kabulden sonraki durumu TBK m.477’de ayrıca düzenlenir. Sonradan ortaya çıkan ayıp gecikmeksizin bildirilir.

Rafın ilk kez yüklenmesi, kabul tutanağı ve hakediş ödemesi birlikte incelenir. Kullanıma başlanması her durumda bütün haklardan vazgeçme değildir; buna karşılık açık veya örtülü kabulün kanuni sonuçları da yok sayılamaz. Hangi kusurun inceleme sırasında görülebilir olduğu teknik raporda açıklanmalıdır. Sözleşmedeki garanti süresi, inceleme ve bildirim külfetinin aynısı değildir.

Forklift darbesi savunması nasıl denetlenir?

Montaj firması rafın forklift çarpmasıyla çöktüğünü ileri sürüyorsa darbenin yeri, zamanı ve etkisi belirlenmelidir. Olaydan önceki hasar kaydı, kamera görüntüsü, operatör açıklaması ve parçaların durumu birlikte incelenir. Çökme sırasında oluşmuş ezilmeyi önceki darbe gibi sunmak doğru değildir. Önceden var olan belirgin hasar da teslimdeki montaj kusuru gibi değerlendirilmemelidir.

Yüklenicinin önerdiği koruma elemanları, sözleşmede kabul edilen kullanım ve depo düzeni değerlendirilir. Her darbenin sistemi çökertmesinin teknik olarak kaçınılmaz olduğu veya her darbeye karşı sınırsız dayanım taahhüdü verildiği varsayılmaz. Tarafların sözleşmesi ve teknik kurallar somut olaya uygulanır. Koruma elemanının hiç kurulmamış olmasıyla sonradan sökülmesi ayrı kayıtlara dayanmalıdır.

Birden fazla etken bulunması hâlinde kusur veya zarar payları kanunda olmayan sabit oranla bölüştürülemez. TBK m.114/2 ve m.52 kapsamında iş sahibinin zarara katkısı incelenir. Hasarlı bölümün kullanıma devam edilmesi, bildirim ve alınan teknik önlemler bu değerlendirmeye girer. Bununla birlikte kullanıcının davranışı, yüklenicinin bağımsız tasarım veya montaj ihlalinin araştırılmasını gereksiz kılmaz.

Çökme alanında hangi kayıtlar korunmalıdır?

İnsan güvenliği ve yetkili teknik müdahale öncelikle sağlanırken rafın ilk olay sonrası durumu imkân ölçüsünde belgelenmelidir. Güvensiz alana yalnız delil toplamak amacıyla girilmemelidir. Genel yerleşim, çöken bölüm kodu, ürün konumları, yük levhası, bağlantı ve hasarlı parçalar birbiriyle ilişkilendirilir. Sonradan tek yığın hâlinde toplanmış parçalar olay yerindeki konumlarıyla eşleştirilemiyorsa ispat zorlaşır.

Depo yazılımındaki konum ve hareket kayıtları olay saatinden önceki durumu göstermelidir. Olay sonrası stok düzeltmesi yapıldığında eski kayıt silinmeden değişiklik geçmişi korunur. HMK m.199 elektronik kayıtların belge niteliğini düzenler; tek ekran görüntüsü bütün veri zincirini kesinleştirmez. HMK m.194 gereği hangi kaydın hangi olguyu ispatladığı açıklanmalıdır.

Bir bölümde başlayan çökmenin bitişik raflara yayıldığı iddiasında başlangıç noktası ile son hasar alanı ayrılmalıdır. Birbirine bağlı bütün ünitelerin aynı anda kusurlu olduğu sonucuna yalnız nihai görüntüden varılmaz. Komşu rafların teslim tarihleri, bağlantı düzeni, aradaki geçişler ve olayın sırası incelenir. Farklı yüklenicilerin kurduğu bölümler bulunuyorsa bu ayrım sorumluluk ve zarar hesabını da etkiler. Sonradan güvenlik amacıyla sökülen sağlam bölümlerle olayda gerçekten çöken bölümler aynı hasar listesine açıklamasız yazılmamalıdır. Zorunlu sökümün gerekçesi, teknik değerlendirmesi ve yeniden kullanılabilir parçalar ayrıca kaydedilir.

Söküm veya yeniden kurulum ilk durumu ortadan kaldıracaksa HMK m.400 kapsamında delil tespiti değerlendirilir. Hukuki yarar, delilin kaybolması veya sonradan ispatın önemli ölçüde zorlaşması tehlikesiyle somutlaştırılır. HMK m.266 uyarınca teknik sorular; başlangıç tasarımı, fiilî yük, bağlantılar, darbe ve çökme sırası üzerine kurulmalıdır. Bilirkişinin teknik bulgusu mahkemenin hukuki değerlendirmesinin yerine geçmez.

Rafın onarımı ile stok zararı nasıl ayrılır?

Rafın kendisindeki ayıp için TBK m.475’in seçimlik hakları değerlendirilir. Ücretsiz onarım aşırı masraf gerektirmemeli; dönmede ayıbın kanundaki ağırlık koşulları bulunmalıdır. Taşınmaz üzerinde yapılan eserin sökülüp kaldırılmasının aşırı zarar doğurması durumunda dönmeye ilişkin özel sınır da incelenir. Rafın yapıyla birleşme biçimi belirlenmeden bütün sistemler için tek sonuç kurulmaz.

Üzerindeki malların zararı ise TBK m.112 çerçevesinde ayrı gösterilir. Borca aykırılık, gerçek zarar ve nedensellik ortaya konulur; yüklenici kusursuzluğunu ispatla sorumluluktan kurtulma imkânına sahiptir. Hangi ürünün tamamen kaybedildiği, hangisinin onarılabilir veya yeniden paketlenebilir olduğu ve kalan ekonomik değeri belirlenir. Bütün stokun satış fiyatını tek toplam olarak yazmak gerçek zarar hesabı değildir.

Değer hesabında olay öncesi durum, ürünün maliyeti ve gerçek ekonomik kayıp uygun belgelerle açıklanır. Aynı mal için hem tam ürün bedeli hem yeniden işleme bedeli birlikte istenirken mükerrerlik kontrol edilir. Hurda satışı veya başka kullanım imkânı varsa kalan değer hesaba yansıtılır. Hasar tespiti tamamlanmadan bütün ürünün imhası veya kayıt dışı satışı, sonraki ispatı zayıflatır.

Raf üzerindeki mallar başka müşterilere aitse

Depo işletmecisinin raf yüklenicisine karşı sözleşme hakkı ile mal sahibinin depoculuk ilişkisi aynı değildir. Kimin hangi zararı gerçekten taşıdığı belirlenmelidir. Depo işletmecisinin müşterisine yaptığı ödeme için dayanak, ödeme belgesi ve aynı ürünle bağlantı gösterilir. Mal sahibinin başka bir kaynaktan zaten karşılanan zararını ikinci kez talep etmek doğru değildir; sigorta ve diğer ödemeler açıklanmalıdır.

Sözleşmeye taraf olmayan mal sahibinin doğrudan yükleniciye talebinde uygun hukuki sebep ayrıca incelenir. TBK m.49 ve devamındaki haksız fiil şartları, sözleşme tarafının m.112 talebiyle birebir aynı ispat düzenine sahip değildir. Depolanan malın korunmasına ilişkin ayrı sorumluluk çerçevesi bu ilişkinin neden montaj sözleşmesinden ayrıldığını gösterir. Yeni rafın çökmesi, bütün depoculuk yükümlülüklerini tek şirkete devretmez.

Geçici depo ve iş kesintisi giderleri neye dayanır?

Güvenlik nedeniyle başka bölümlerin boşaltılması veya geçici depoya taşınma gerekiyorsa kapsam teknik gerekçeyle açıklanır. Nakliye, geçici depolama, ayıklama, yeniden yerleştirme ve zorunlu inceleme giderleri ayrı belgelenir. Daha önce planlanmış depo büyütmesi veya yeni otomasyon yatırımı, çökme nedeniyle doğan giderle karıştırılmaz. Yeni sistemden elde edilen bağımsız kapasite artışı zarar hesabında ayrıca değerlendirilir.

Depolama kapasitesinin kaybı her gün bütün işletmenin cirosunu zarar yapmaz. Etkilenen sipariş, gecikme süresi, alternatif alan ve yapılmayan giderler incelenir. Uygun teknik çözüm sağlandıktan sonra depo açılışının başka ticari nedenle ertelenmesi yüklenici zararına açıklamasız eklenemez. Zararı azaltma davranışları m.114/2 ve m.52 çerçevesinde değerlendirilirken iş sahibinin güvensiz alanı erken kullanması da beklenemez.

İhbar, süre ve dava dosyası nasıl kurulur?

Talep yazısı sözleşmeyi, raf bölümünü, ileri sürülen ayıbı, olay tarihini, korunacak kayıtları ve istenen incelemeyi göstermelidir. Tacirler arasındaki temerrüt, fesih ve dönme bildiriminde TTK m.18/3 dikkate alınır. Teknik ihbar, tazminat talebi ve sözleşmeyi sona erdirme iradesi aynı cümleye belirsiz biçimde sıkıştırılmamalıdır. Ticari para ve tazminat davalarında TTK m.5/A kapsamı kontrol edilir.

TBK m.478’de ayıplı eser için teslimden itibaren taşınmaz yapı dışında iki, taşınmaz yapıda beş, ağır kusurda niteliğe bakılmaksızın yirmi yıl öngörülür. Rafın niteliği ve talebin sebebi belirlenmelidir. Haksız fiil talebinde m.72; eser ayıbından farklı bağımsız borç ihlalinde uygun genel süre ayrıca incelenir. Kanuni bildirim yükümlülüğü zamanaşımından ayrı takip edilir. Dosya, tasarım kapasitesi ile gerçek olay yükünü ve zarar kalemlerini aynı bölüm kodlarıyla bağlamalıdır.

Sık sorulan sorular

Yeni raf çöktüyse montaj firması otomatik sorumlu mudur?

Otomatik sonuç kurulmaz. Sözleşmedeki kapasite, montaj, zemin, gerçek yük ve sonradan müdahaleler incelenir. TBK m.471–472 kapsamında borç ve uyarı; m.112 kapsamında ihlal, zarar ve nedensellik belirlenir.

Kapasite levhasındaki sayı her raf düzeninde geçerli midir?

Levhanın hangi konfigürasyonu ve hangi birimi tanımladığı belirlenmelidir. Tek palet, seviye ve bütün ünite kapasitesi aynı değildir. Sonradan değişmiş düzende eski levhanın etkisi teknik olarak değerlendirilir.

Zemin başkasına aitse montajcı hiç sorumlu olmaz mı?

TBK m.472, gösterilen yerin ayıbı veya işi tehlikeye sokan durum anlaşılınca hemen uyarı gerektirir. Zemini kimin yaptığı ile montajcının mesleki inceleme ve bildirim borcu farklı sorulardır.

Forklift izi bulunması bütün sorumluluğu kullanıcıya yükler mi?

İzin olaydan önce mi çökme sırasında mı oluştuğu ve teknik etkisi araştırılır. Darbe, tasarım ve montaj etkileri birlikte incelenir. TBK m.52 kapsamında katkı somutlaştırılmadan sabit bir pay veya tam muafiyet kurulmaz.

Raf seviyesi değiştirildiyse önceki ayıp hakları tamamen biter mi?

Değişikliği kimin yaptığı, verilen onay ve çökme ile bağlantısı belirlenir. Sonradan müdahale bağımsız başlangıç ayıbını otomatik ortadan kaldırmaz; ilk yüklenici de ilgisiz yeni düzenin her sonucundan sorumlu sayılamaz.

Rafı kullanmaya başlamak bütün ayıpları kabul etmek midir?

Teslim, kullanım, inceleme ve bildirimin bütünü değerlendirilir. TBK m.477’de kabulün sonuçları ve gizli veya kasten gizlenen ayıplara ilişkin istisnalar bulunur. Sonradan ortaya çıkan ayıp gecikmeksizin bildirilmelidir.

Raf onarımı ile bozulan ürünün bedeli aynı talep midir?

Hayır. Rafın ayıbında TBK m.475 seçimlik hakları; stok zararında m.112’nin tazminat koşulları ayrıca incelenir. Aynı ekonomik kayıp farklı başlıklarla iki kez karşılanamaz.

Müşteriye ait stok için depo işletmecisi bütün bedeli isteyebilir mi?

Talep hakkı, gerçek zarar, müşteriye yapılan ödemenin dayanağı ve diğer ödemeler belirlenir. Mal sahibinin depoculuk ilişkisi ile montaj sözleşmesi ayrıdır. Sözleşme dışı doğrudan talepler kendi hukuki şartlarıyla değerlendirilir.

Raf sökülmeden delil tespiti alınmalı mı?

Her olayda zorunlu değildir; ancak söküm ilk durumu ortadan kaldıracaksa HMK m.400’deki hukuki yarar değerlendirilir. Güvenlik tedbirleri geciktirilmeden parçaların kimliği ve ilk konumu mümkün olduğu ölçüde korunmalıdır.

Bütün stokun satış fiyatı zarar olarak yazılabilir mi?

Tek toplam yeterli değildir. Tam kayıp, onarılabilir ürün, yeniden paketleme ve kalan değer ayrılır. Gerçek ekonomik zarar, olayla bağlantısı ve mükerrer ödeme bulunmadığı belgelenmelidir.

İstanbul ve Mersin’de depo rafı uyuşmazlığı için teklif ve yerleşim planı, kapasite levhaları, montaj ve teslim kayıtları, olay saatindeki stok hareketleri birlikte hazırlanmalıdır. Türkiye genelinde aynı kanun hükümleri uygulanır. Çöken parçaların farklı yere taşınması gerekiyorsa bölüm kodu, ilk konum ve teslim zinciri korunarak teknik inceleme koordine edilmelidir.

Kanun maddeleri ve resmî kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu – Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat: 19,49–52,72,112,114,470–478
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu – Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat: 18/3,5/A
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu – Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat: 194,199,266,400–403

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →