Gemi Ana Makine Revizyonu Hatalı Yapılırsa Tersanenin Sorumluluğu

Gemi ana makinesinin revizyonunu üstlenen tersane veya servis, kararlaştırılan işi mesleki ve teknik özenle tamamlamak zorundadır. TBK m. 471 özen borcunu; m. 474–478 ayıbın incelenmesini, bildirilmesini, seçimlik hakları ve zamanaşımını düzenler. Motorun onarımdan sonra yeniden arızalanması, hangi işin hatalı olduğunu ve zararla bağlantısını teknik olarak incelemeyi gerektirir.

Talep, sadece yeniden kesilen servis faturasından kurulmaz. Revizyon öncesi durum, iş kapsamı, kullanılan parçalar, ölçüm ve test kayıtları ile sonraki işletme verileri karşılaştırılır. Bu yazının konusu, ticari gemide hatalı revizyonu yapan işletmeye karşı sözleşmesel taleptir; gemi kiraya vereniyle kiracının tamir gideri paylaşımı ayrı ilişkidir.

Revizyon sözleşmesinde hangi sonuç üstlenilmiştir?

TBK m. 470 kapsamında eser sözleşmesinde yüklenici bir eser meydana getirmeyi üstlenir. Mevcut ana makinenin belirli teknik duruma getirilmesi için yapılan revizyonda işin sınırları, sipariş ve kabul edilmiş tekliften belirlenir. Yalnız arıza teşhisi, belirli parçanın değiştirilmesi ve bütün makinenin kapsamlı revizyonu aynı taahhüt değildir.

İş emri, parça listesi, ölçü toleransları, yapılacak testler ve kapsam dışında bırakılmış işler birlikte okunur. “Genel bakım” veya “tam revizyon” gibi tek başına geniş ifadeler, hangi işlemin üstlenildiğini açıklamaya yetmez. Söküm sırasında ortaya çıkan yeni iş için verilen onay ve bu onayı vermeye yetkili kişi ayrıca kaydedilir.

Tersanenin yalnız işçilik üstlendiği, parçaları gemi işletmesinin sağladığı iş ile parçaları da seçip temin ettiği iş ayrılır. Faturanın kalemleri bu ayrımı destekler fakat tek belirleyici değildir. Teslim edilen sonuçla sözleşmedeki edim karşılaştırılmadan, her sonraki arıza aynı eski işin ayıbı sayılmaz; başka bir müdahaleye ilişkin sorun da ilk revizyon dosyasına açıklamasız eklenmez.

Tersane, servis, parça satıcısı ve gemi işletmesi nasıl ayrılır?

Sözleşmeyi kimin yaptığı ve revizyonu kimin kendi borcu olarak üstlendiği belirlenir. Teklif veren tersane, işi fiilen yapan servis ve parçayı satan şirket farklı kişilerse sipariş ve ödeme zinciri çıkarılır. Aynı ticari grupta bulunmak, bütün şirketlerin her borçtan birlikte sorumlu olduğunu tek başına göstermez.

TBK m. 116, borcun ifasında kullanılan yardımcı kişinin işi yürütürken verdiği zararı düzenler. Tersane işi kendi ediminin ifası olarak servise yaptırmışsa sırf servis ayrı şirket diye kendi sözleşmesel borcu ortadan kalkmaz. İş sahibinin servisle ayrıca bağımsız sözleşme kurması farklı değerlendirilir. Yüklenicinin işi başkasına yaptırması ve özen borcu bu ayrımın genel temelini açıklar.

Geminin sahibi ile revizyonu sipariş eden kiracı veya işletmeci de aynı kişi olmayabilir. Kendi ödediği servis bedelini isteyen sözleşme tarafıyla geminin mülkiyet zararını taşıyan kişinin talepleri ayrı belirlenir. Kaptan veya teknik müdürün yaptığı onayın kimin adına ve hangi yetkiyle verildiği dosyaya alınır. Bir kişinin gemide görev yapması, bütün şirketler adına sınırsız işlem yetkisi vermez.

Revizyon öncesindeki arızanın kaydı neden önemlidir?

Önceki makine saati, bakım geçmişi, yağ ve soğutma kayıtları, arıza alarmları, söküm bulguları ve önceki onarımlar ilk durum dosyasına alınır. İnceleme, satıcı veya servisin sonradan hazırladığı genel kanaatten ibaret olmamalıdır. Hangi parçanın ne zaman hangi nedenle değiştiği ve ilk arızada görülen izin yeri gösterilmelidir.

Sökümde eski çatlak, aşınma veya önceki yanlış işlem tespit edilmişse fotoğrafın hangi parçaya ait olduğu belirlenir. Yalnız yakın plan görüntü, parça kimliği ve çekim tarihi olmadan sınırlı bilgi verir. Değiştirilen parçalar numaralanmalı, inceleme için ayrılanlarla iade veya hurdaya gönderilenler kaydedilmelidir. Böylece ilk arızanın nedeni, revizyonun kalitesi ve sonraki arızanın nedeni ayrı araştırılır.

İş sahibinin verdiği eski raporla servisin kendi incelemesi çelişiyorsa çelişki açıklanır. Yüklenicinin mesleki özeni gereği kontrol etmesi gereken hususlarla sözleşmede üstlenmediği kapsamlı testler ayrılır. Hiçbir işlem kaydı bulunmadan yalnız motorun yaşı gerekçe gösterilerek her zarar gemi işletmesine yüklenemez.

Yanlış veya kullanılmış parça takılması nasıl değerlendirilir?

TBK m. 472, yüklenicinin sağladığı malzemenin ayıbından satıcı gibi sorumlu olmasını düzenler. İş sahibi malzemeyi sağlamışsa yüklenici onu gereken özenle kullanmak, hesabını vermek ve artanı geri vermek zorundadır. Parçayı kimin temin ettiği bu nedenle doğrudan hukuki sonuç taşır.

Yeni, yenilenmiş veya kullanılmış parça konusunda kararlaştırılan nitelik sözleşmeden belirlenir. Parçanın ambalaj etiketi, seri numarası, tedarik faturası ve montaj kaydı eşleştirilir. Bir parçanın markalı olması, o makineye uygun veya sözleşmedeki özellikte olduğunu kendiliğinden göstermez. Aynı şekilde yenilenmiş parçanın taraflarca açıkça kararlaştırılmış olması ile yeni diye sunulması farklıdır.

İş sahibinin sağladığı parçada ayıp anlaşılması veya revizyonun gereği gibi yapılmasını tehlikeye sokan başka durum ortaya çıkması hâlinde m. 472 uyarınca hemen bildirim gerekir. Talimatın elverişsiz olduğu bilindiği hâlde işlem yapılıp sonradan bütün sorumluluğun müşteriye bırakılması, zamanında uyarının yerine geçmez. TBK m. 476 bakımından açık uyarı, talimat ve sonuç arasındaki bağ ayrıca gösterilir.

Liman testi, yük altında deneme ve teknik kabul neyi ispatlar?

Testin amacı ve ölçtüğü özellik baştan belirlenir. Makinenin kısa süre çalıştırılması, sözleşmede ayrıca kararlaştırılmış yük veya süre koşullarının tamamlandığını göstermez. Test raporunda hangi çalışma koşullarının uygulandığı, hangi değerlerin ölçüldüğü ve hangi sınırlamaların bulunduğu açık olmalıdır. Yapılmayan test yapılmış gibi kabul tutanağına geçirilmez.

Klas veya diğer teknik kuruluşun belirli kapsamlı incelemesiyle yüklenicinin bütün sözleşmesel borçlarının kabulü aynı değildir. Raporda incelenen konular, varsa açıklamalar ve sonraki kontroller gösterilir. Sözleşmede vaat edilmiş performansın raporun kapsamına girip girmediği ayrıca okunur. Teknik rapor, hukukî sorumluluk hakkında mahkeme kararının yerine geçmez.

Teslim sırasında hangi parçaların kontrol edildiği, açık eksikler, tamamlanacak belgeler ve tekrar testleri tutanağa yazılır. Gemi işletmesinin sefere hazırlık nedeniyle işin belirli bölümünü teslim alması, her konu için genel ibra verdiği anlamına gelmez. Bununla birlikte açık kabul ve çekincesiz açıklamaların hukuki sonuçları da görmezden gelinmez.

Revizyondan sonra tekrarlayan arıza nasıl incelenir?

Arızanın revizyondan sonra ortaya çıkması zaman ilişkisini gösterir; teknik sebep ayrıca belirlenir. Yeni arızanın hangi parçadan başladığı, onarım sırasında hangi parçaya müdahale edildiği ve arada hangi işletme olaylarının yaşandığı karşılaştırılır. Tekrar eden aynı belirti, nedenin mutlaka aynı olduğu sonucuna tek başına yetmez.

Yakıt, yağlama, soğutma, yüklenme ve sonraki müdahale kayıtları ilgili oldukları ölçüde incelenir. Gemi işletmesinin kullandığı malzeme veya bakım davranışı hakkında savunma varsa bunun arızayla nedensellik bağı gösterilir. Tersanenin sözleşmedeki işi eksik yapmasıyla işletme döneminde meydana gelen bağımsız sorun aynı hesapta birleştirilmez.

TBK m. 112 çerçevesinde iş sahibi borca aykırılığı, zararını ve aradaki bağı somutlaştırır; yüklenici kendisine kusur yüklenemeyeceğini ispat etmedikçe zararı giderir. Bu düzen, ne her arızada otomatik sınırsız yüklenici sorumluluğu ne de iş sahibinin bütün iç servis sürecini kendisinin bilmek zorunda olması biçiminde yorumlanmalıdır. Eldeki teknik veriler hukuki iddiayla eşleştirilir.

Ayıp ne zaman ve nasıl bildirilmelidir?

TBK m. 474 uyarınca teslimden sonra işlerin olağan akışında imkân bulunur bulunmaz eser gözden geçirilir ve ayıp uygun sürede bildirilir. M. 477, sonradan ortaya çıkan ayıbın gecikmeksizin bildirimini düzenler. Gemi ilk seferde arıza verdiğinde yalnız işletme içi kayıt açılması, yükleniciye bildirim yapıldığını göstermez.

Bildirimde gemi ve makine kimliği, revizyon tarihi, belirti, ilk tespit zamanı ve inceleme talebi açıkça yer alır. Henüz belirlenmemiş teknik neden kesinmiş gibi yazılmaz. Ancak ayrıntılı laboratuvar veya söküm sonucunun beklenmesi, mevcut ayıbın bildiriminin gereksiz yere ertelenmesine dönüşmemelidir. İlk olgu bildirimiyle sonraki teknik rapor birbirini tamamlar.

Bu ilişki eser niteliğindeyse ticari mal satışındaki iki ve sekiz günlük süreler sırf taraflar şirket olduğu için bütün revizyona uygulanmaz. Ayrı parça satışının kendi kuralları ayrıca incelenir. Teslim tutanağı, kabul ve gizli ayıp açıklaması, revizyon dosyasında da kabulün sınırlarını anlamaya yardım eder.

İş sahibi yeniden onarım, indirim veya dönmeden hangisini ister?

TBK m. 475’te yüklenicinin ayıptan sorumlu olduğu hâllerde seçimlik haklar düzenlenir. Aşırı masraf gerektirmeyen ücretsiz onarım, eseri elde tutarak ayıp oranında bedel indirimi ve kullanılamazlık ya da hakkaniyeten kabule zorlanamama düzeyindeki ağır ayıpta dönme ayrı şartlara bağlıdır. Her teknik eksiklik sözleşmenin bütün sonuçlarını geriye döndürmez.

Ücretsiz yeniden onarım isteniyorsa hangi arızanın giderileceği, yöntem, teknik kabul ve tamamlanma düzeni açıklanır. Parçanın tekrar işlenmesi güvenli ve sözleşmeye uygun sonucu sağlamıyorsa bunun gerekçesi teknik raporla gösterilir. İş sahibinin hiçbir gerekçe olmadan uygun çözümü reddetmesiyle, yetersiz tamiri kabul etmemesi aynı davranış değildir.

Bedel indirimi, ilk revizyon ücretinin ayıp nedeniyle eksilen değerine ilişkin bir seçenektir. Makinenin başka parçalarında oluşan bağımsız zarar veya haklı ek giderler tazminat koşullarıyla ayrıca incelenir. Aynı işçilik bedeli hem iade hem indirim hem zarar içinde üç kez hesaba katılmaz. Talep sonucu hangi hakkın kullanıldığıyla uyumlu olmalıdır.

Gemi başka limanda acil onarıma girerse ilk servis ne öder?

İlk yükleniciye haber verilmesi, inceleme imkânı ve aciliyetin belgelendirilmesi önemlidir. Can, mal veya çevre güvenliği için alınan gerekli önlem ile olağan ticari program değişikliği aynı gerekçe değildir. Acil müdahalenin neden bekleyemediği, neyi kapsadığı ve hangi delillerin korunabildiği olay zamanındaki kayıtlara bağlanmalıdır.

İkinci servisin bütün faturası otomatik biçimde ilk yüklenicinin borcuna dönüşmez. İlk revizyon ayıbını gideren işler, yeni bakım, kapasite artışı veya ilgisiz parça değişimleri ayrılır. Sökülen parçaların saklanması, ilk durum fotoğrafları ve ikinci servisin gerekçeli açıklaması olay zincirini gösterir. Sadece yeni faturada aynı makinenin adının bulunması yeterli bağlantı değildir.

İş devam ederken TBK m. 473/2’ye dayanılarak üçüncü kişiye yaptırma ile teslim sonrası ayıp giderimi farklı aşamalardır. İlk fıkra veya ikinci fıkra her acil servis olayına gelişigüzel uygulanmaz. Talep, ayıp hakları ve genel ifa/tazminat hükümlerinin somut şartları üzerinden kurulmalıdır. Yapılmış acil masrafın gerekliliği ve makullüğü ayrıca incelenir.

Sefer kaybı, ek liman gideri ve sigorta ödemesi nasıl hesaplanır?

Gemi işletmesinin kaybı, onarım günlerinin tamamına günlük brüt navlun çarpılmasıyla belirlenmez. Etkilenen taşıma taahhüdü, gerçek gelir, yapılmayan gider, ikame imkânı ve makul onarım süresi birlikte değerlendirilir. Zaten planlanmış bakım nedeniyle çalışılmayacak günler arızanın sebep olduğu kayıp döneminden ayrılır.

Römorkör, ek liman kalışı, zorunlu teknik inceleme veya parça sevki gibi giderlerde hasarla bağ gösterilir. Aynı bekleme gününü farklı faturalar üzerinden tekrar zarar yazmak önlenir. TBK m. 114/2 ve 52 kapsamında zarar görenin zararın artmasına etkisi hesaba katılır. Güvenli olmayan çalışma veya delilin yok edilmesi ise zarar azaltma tedbiri olarak sunulamaz.

Sigorta ödemesi yapılmışsa karşılanan bölüm ve kalan zarar ayrılır. TTK m. 1472 uyarınca sigortacının halef olduğu tutar, iş sahibinin aynı zararı tekrar tahsil edeceği bir kalem değildir. Kiracı ve malikin kendi aralarındaki tamir/kira hesabı için TTK m. 1124 gider paylaşımı ayrı incelenir; bu iç ilişki tersanenin hatalı revizyon borcunun yerine geçmez.

Makine sökülmeden delil tespiti nasıl planlanır?

HMK m. 400–403, delilin kaybolması veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşması hâlinde tespit yolunu düzenler. Ana makine yeniden sökülecekse ilk izler ve montaj düzeni değişeceğinden ihtiyaç somutlaştırılır. Dava açılmadan önce m. 401’deki görev ve yetki seçenekleri; dava açıldıktan sonra davayı gören mahkemenin yetkisi dikkate alınır.

Teknik sorular, ilk ve sonraki arızanın ilişkisi, yapılan revizyonun kapsamı, parça uygunluğu, ölçümler, işletme etkisi ve onarım maliyeti üzerinden kurulur. Delil tespiti rehberi usul aşamasını açıklar. Bilirkişiden hukuki sonucu tek cümlede vermesi yerine, mahkemenin değerlendireceği teknik olguları dayanaklarıyla ortaya koyması istenir.

Servis garantisinin bitmesi kanuni talebi sona erdirir mi?

Sözleşmedeki garanti süresiyle kanuni zamanaşımı ve ayıp bildirim borcu ayrı kurallardır. TBK m. 478, taşınmaz yapı dışındaki ayıplı eserden doğan davalarda teslimden itibaren iki yıl; yüklenicinin ağır kusurunda eserin niteliğine bakılmaksızın yirmi yıl düzenler. Ana makine revizyonuna sırf yüksek bedelli iş olduğu için taşınmaz yapının beş yıllık süresi uygulanmaz.

İlk teslim, sonraki onarım, kabul ve bildirim tarihleri korunur. Tekrar servis yapılmasının her olayda bütün süreleri aynı biçimde başlattığı veya kestiği varsayılmaz; yapılan işlemin hukuki niteliği belirlenir. Ticari para alacağı ve tazminat davasında TTK m. 5/A kapsamındaki arabuluculuk şartı kontrol edilir. Süre incelemesi, teknik raporun tamamlanmasından sonraya bırakılmamalıdır.

Sık sorulan sorular

Motor revizyondan sonra tekrar arızalandıysa tersane kesin sorumlu mudur?

Tek başına zaman sırası yeterli değildir. Üstlenilen iş, revizyon öncesi durum, yapılan işlem ve yeni arızanın teknik nedeni karşılaştırılır. TBK m. 112 kapsamında borca aykırılık, zarar ve nedensellik somutlaştırılır; yüklenicinin kusursuzluğunu ispat düzeni korunur.

Parçayı gemi işletmesi sağladıysa servis her sorumluluktan kurtulur mu?

Hayır. TBK m. 472 özenli kullanım, hesap ve artanı geri verme yükümlülüğü getirir. Malzeme ayıbı veya işi tehlikeye sokan durum anlaşıldığında hemen bildirim gerekir. Yanlış malzeme ile servisin uygulama hatası ayrı incelenir.

Tersane revizyonu başka servise yaptırdıysa talep yalnız servise mi yönelir?

Tersane kendi edimini yardımcı kişiyle yerine getiriyorsa TBK m. 116 değerlendirilir. Bağımsız olarak iş sahibinin kurduğu ayrı servis sözleşmesi farklıdır. Sipariş, ödeme ve işin yönetimi gerçek borç ilişkisini gösterir.

Klas incelemesinden geçmek bütün ayıp iddialarını bitirir mi?

Hayır. Teknik raporun kapsamı ve sözleşmedeki taahhütler birlikte okunur. Belirli teknik şartın incelenmesi, bütün sözleşmesel performansın kabulü veya tüm sorumluluktan ibra anlamına gelmez.

Revizyon ayıbında iki ve sekiz günlük ticari satış süreleri uygulanır mı?

Eser niteliğindeki revizyonda TBK m. 474 ve 477 uygulanır. Teslim sonrası uygun sürede inceleme ve bildirim; sonradan çıkan ayıpta gecikmeksizin bildirim gerekir. Bağımsız parça satışının kendi hükümleri ayrıca incelenir.

Hatalı revizyonda servis ücretinin iadesi ve makine zararı birlikte istenir mi?

Seçilen TBK m. 475 hakkı ile genel tazminat talebi ayrılır. Aynı işçilik veya aynı ekonomik kayıp iki kez hesaplanmaz. Bağımsız parça hasarı ve gerekli ek giderler kendi sorumluluk koşullarıyla gösterilir.

Başka limandaki ikinci servisin bütün faturası ilk tersaneye yüklenir mi?

Otomatik olarak yüklenmez. İlk revizyon ayıbını gideren işlemler, yeni bakım ve geliştirmelerden ayrılır. Aciliyet, bildirim, ilk durum delili ve giderin makullüğü belgelenir.

Sefer yapılamayan günler için brüt navlun tazminat mıdır?

Brüt gelir doğrudan net zarar değildir. Gerçek iş kaybı, yapılmayan giderler, ikame çözüm ve makul onarım süresi değerlendirilir. Zararın artmasına katkı TBK m. 114/2 ve 52 kapsamında incelenir.

Makine yeniden sökülmeden mahkeme tespiti istenir mi?

HMK m. 400 kapsamında delilin kaybolması veya ispatın önemli ölçüde zorlaşması riski varsa istenir. Sökümün hangi izleri değiştireceği ve incelenecek parçalar başvuruda somutlaştırılır.

Ana makine revizyonu ayıbında kanuni zamanaşımı nedir?

TBK m. 478 kapsamında taşınmaz yapı dışındaki ayıplı eserde teslimden itibaren iki yıl; yüklenicinin ağır kusurunda yirmi yıl uygulanır. Garanti ve ayıp bildirimi ayrı değerlendirilir; her tekrar servis bütün süreleri otomatik yenilemez.

İstanbul ve Mersin arasında revizyon dosyasının hazırlanması

İstanbul’da revizyon görüp Mersin’de arıza veren ticari gemide ilk tersanenin kayıtları, sonraki liman belgeleri ve ikinci servisin bulguları aynı makine kimliğine bağlanır. Parçanın başka şehre veya yurt dışına gönderilmesinde kimden alındığı, ambalajı, numarası ve inceleme aşaması kaydedilir. Şehir adı tek başına sorumluyu veya görevli mahkemeyi belirlemez. Taraflar, sözleşme ve delilin bulunduğu yer kendi kanuni kurallarıyla değerlendirilir; yabancı hukuk veya tahkim şartı varsa ayrıca incelenir.

Kanun maddeleri ve resmî kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — güncel resmî metin: 52, 112, 114, 116, 470–478
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu — güncel resmî metin: 266, 400–403
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — güncel resmî metin: 5/A, 1124, 1472

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →