Konteyner Yükü Hatalı Sabitlenirse Lashing Firmasının Sorumluluğu

Yükü konteynere veya taşıma platformuna sabitlemeyi bağımsız sözleşmeyle üstlenen firma, işi kararlaştırılan amaca ve mesleki özen ölçüsüne uygun tamamlamakla yükümlüdür. Yetersiz sabitleme nedeniyle yükün hareket ederek zarar görmesi, TBK m. 470, 471 ve 112 kapsamında incelenir. Hasarın varlığı tek başına yeterli değildir; hangi sabitleme işleminin hatalı olduğu ve hasarla bağlantısı teknik delille gösterilir.

Buradaki uyuşmazlık, taşıyıcıya karşı yük hasarı talebinden ve makinenin kendi sandığı içinde korunmasından ayrılır. İnceleme, bağımsız lashing firmasının konteyner veya platform üzerindeki yükü sabitleme borcuna odaklanır. Ambalajlama, vinçle kaldırma, bağlama, taşıma ve varışta çözme görevleri ayrı ayrı belirlenmelidir.

Sabitleme borcunu hangi şirket üstlendi?

Bir ihracat sevkiyatında yük sahibi, satıcı, taşıma komisyoncusu, terminal ve bağımsız bağlama firması farklı kişiler olabilir. Lashing teklifini kimin kabul ettiği, iş emrini kimin verdiği ve hizmetin kimin hesabına yapıldığı incelenir. Faturanın ödendiği banka hesabı veya sahada kullanılan yelek üzerindeki marka, tek başına sözleşme tarafını belirlemez.

TBK m. 19, 26 ve 470 çerçevesinde gerçek ortak irade ve üstlenilen sonuç esas alınır. Firma yalnız bağlama malzemesini satmışsa malın ayıbı başka, malzemeyi seçip uygulamayı da üstlenmişse işin ayıbı başka incelenir. Hizmet kapsamı, sipariş kabulü ve saha talimatı arasında çelişki varsa bütün belgeler birlikte değerlendirilir.

Terminalin hizmeti kendi müşterisine taahhüt edip bir alt firmaya yaptırmasıyla müşterinin bağımsız firmayı doğrudan görevlendirmesi farklı sözleşme zincirleridir. Doğru muhatap belirlenmeden yalnız sahada çalışan ustaya ihtar gönderilmesi, şirketin borcunu açıklamaz.

Kasalama, yükleme ve lashing nerede ayrılır?

Makinenin sandık içine yerleştirilmesi ve sandık içinde desteklenmesi, sandığın konteyner veya platform üzerinde taşımaya karşı sabitlenmesiyle aynı iş değildir. Kapalı ambalaj içindeki parçanın gevşemesi ile bütün sandığın platform üzerinde kayması farklı teknik nedenlere işaret eder. Önce hasarın hareket noktası ve sabitleme zincirinde kopan bölüm belirlenir.

Vinçle platforma bırakılan yükün uygun konuma yerleştirilmesi, bağlama noktalarının belirlenmesi ve bağların uygulanması da ayrı edimlerdir. Sözleşmede bunların tamamı tek firmaya bırakılmışsa firma yalnız son bağı taktığını söyleyerek kabul ettiği diğer işleri dışarıda bırakamaz. İşler farklı şirketler arasında paylaşılmışsa her birinin fiilî davranışı kaydedilir.

Taşıma sırasında kontrol ve yeniden sıkma işinin kime ait olduğu da başlangıçtaki uygulamadan ayrılır. Başlangıçta doğru tamamlanan bağlama ile sefer sırasında sökülüp farklı kurulmuş sistem aynı kabul edilmez. Yükün ilk çıkış görüntüsü, ara müdahaleler ve varıştaki durum kesintisiz karşılaştırılır.

Bağlama planı ve yük bilgisi nasıl değerlendirilir?

Bağlama planının hazırlanması ayrıca üstlenilmişse yükün ağırlığı, boyutları, ağırlık merkezi ve bağlama için kullanılabilecek noktalar gibi teknik girdilerin kim tarafından sağlandığı belirlenir. Plan, doğru veriye ve kabul edilen taşıma koşullarına dayanmalıdır. Bu yazı teknik hesap veya uygulama talimatı vermez; uyuşmazlıkta planın hangi verilerle hazırlanıp uygulandığını açıklar.

TBK m. 471, yüklenicinin mesleki ve teknik kurallara uygun özenini düzenler. İş sahibinin sağladığı veri veya ekipmanın işi tehlikeye düşürdüğü anlaşılıyorsa TBK m. 472 kapsamındaki bildirim borcu ayrıca incelenir. Firmanın uzmanlığının ortaya çıkardığı açık bir uyumsuzluğu sessizce uygulaması ile alıcının gizlediği teknik bilgi aynı sorumluluk değerlendirmesini gerektirmez.

Plan revizyonları da saklanmalıdır. İlk taslak, saha koşulu nedeniyle değişen konum ve onaylanan son uygulama birbirinden ayrılır. Hasardan sonra hazırlanmış bir çizim, tarih ve diğer kayıtlarla doğrulanmadan uygulama günü kullanılan plan sayılmaz. Dosya, sözleşmedeki tasarım borcunu sonradan üretilmiş belgeyle karıştırmamalıdır.

Bağlama malzemesi veya platform kusurluysa

Malzemeyi yüklenici sağlıyorsa TBK m. 472 uyarınca malzeme ayıbı yönünden satıcı gibi sorumluluğu gündeme gelir. İş sahibinin sağladığı malzemede ise onu özenle kullanma, hesap verme ve artanı iade etme borcu vardır. Gözlemlenen uygunsuzlukların bildirilip bildirilmediği ayrıca incelenir; malzemeyi başkasının vermesi bütün uygulama kusurlarını ortadan kaldırmaz.

Platformun veya konteynerin bağlantı noktasının kopması, doğrudan kayış ya da zincir hatası olarak kabul edilmemelidir. Bağlantı elemanının önceki durumu, kabul tutanağı, görünür hasar ve teknik kapasite belgeleri değerlendirilir. Konteyneri sağlayanın borcu, lashing firmasının kabul ve uyarı borcu, taşıyıcının kendi görevleri ayrı açıklanır.

Hasarlı bağlantı parçalarının olay yerinden kaldırılmadan fotoğraflanması ve tanımlanarak saklanması önemlidir. Her parçanın hangi bağa, hangi noktaya ve hangi yük birimine ait olduğu belirtilmelidir. Karışık bir malzeme torbası, kopmanın nedenini ve hangi uygulamadan kaynaklandığını tek başına ortaya koymaz.

Taşıma sözleşmesindeki görev dağılımı firmayı bağlar mı?

Yük sahibi ile taşıyıcı arasındaki yükleme ve sabitleme paylaşımı, bağımsız lashing sözleşmesinin içeriğiyle birlikte fakat ayrı incelenir. Yurtiçi kara taşımasında TTK m. 863, sözleşme, durumun gereği veya ticari teamülden aksi anlaşılmadıkça gönderenin yükleme ve boşaltma borcunu düzenler; taşıyıcının işletme güvenliği görevi ayrıca bulunur.

Deniz taşımalarında TTK m. 1143 yükleme giderinin dağılımını düzenler. Masrafı kimin ödeyeceği, fiziksel bağlama işini kimin üstlendiği ve hatadan kimin sorumlu olduğu aynı soru değildir. Deniz taşımasında yükleme masrafı hükmü, bağımsız firmanın özensiz işini kendiliğinden taşıyana devretmez.

Uluslararası taşımanın özel rejimi de korunur. Taşıyıcının gönderen tarafından yükleme savunmasıyla lashing firmasının kendi müşterisine karşı sözleşmesel borcu ayrı hukuki incelemelerdir. Bir taşıma savunmasının kabul edilmesi, bağımsız işin doğru yapıldığını göstermez; farklı sözleşmedeki farklı sorumluluğu açıklayabilir.

Kontrol raporu veya teslim imzası bütün ayıpları kapatır mı?

Lashing tamamlandıktan sonra verilen rapor veya sertifikada düzenleyenin hangi işlemi kontrol ettiği okunmalıdır. Malzeme listesi, görsel uygulama kontrolü, plan uygunluğu ve hesap doğrulaması aynı kapsam değildir. Üçüncü kişinin rapor vermesi, işi yapan firmanın bütün borçlarını ortadan kaldıran kanuni bir sonuç doğurmaz.

TBK m. 474, teslimden sonra işin olağan akışına göre imkân bulunur bulunmaz inceleme ve ayıp bildirimi düzenler. TBK m. 477 uyarınca açık veya örtülü kabulün etkisi, kasten gizlenen ya da usulüne uygun incelemede fark edilemeyen ayıplar bakımından farklıdır. Gizli ayıp sonradan ortaya çıkarsa gecikmeksizin bildirilmelidir.

Kontrol formundaki imzanın yalnız hizmet personelinin sahadan ayrıldığını mı, uygulamanın sayısal teslimini mi, yoksa teknik kabulü mü gösterdiği belirlenir. Teslim tutanağı ve gizli ayıp ilişkisi, her imzayı kapsamı sınırsız ibra saymayı önler.

Yük hareketinin nedeni nasıl ortaya konulur?

Hasar dosyası yalnız devrilen veya kayan yükün son görüntüsünden oluşmamalıdır. Yükleme öncesi durum, tamamlanan bağlama, taşıyıcı teslimi, aktarma ve varış kayıtları birlikte incelenir. Bağların gevşemesi, bağlantı noktasının kopması, yükün kendi ambalajından ayrılması veya dış darbe farklı teknik açıklamalardır.

Taşıma boyunca yapılan müdahaleler özellikle önemlidir. Gümrük veya başka bir kontrol için bağlar çözüldüyse kim tarafından yeniden kurulduğu, bunun ilk yükleniciye bildirilip bildirilmediği ve son durumun kim tarafından kabul edildiği araştırılır. İlk uygulayıcı, başkasının sonraki bağımsız müdahalesinin bütün sonuçlarından sırf ilk faturayı düzenlediği için sorumlu tutulmaz.

Teknik inceleme, olağan taşıma koşulları ile belgeye bağlanmış olağan dışı olayı da ayırmalıdır. “Deniz dalgalıydı” veya “araç fren yaptı” açıklaması tek başına bağlama kusurunu ispatlamaz ya da ortadan kaldırmaz. Olay kayıtları ve üstlenilen taşıma koşulları üzerinden somut nedensellik kurulmalıdır.

İş sahibinin planı veya yanlış bilgisi sorumluluğu nasıl etkiler?

TBK m. 476, yüklenicinin açık uyarısına rağmen iş sahibinin verdiği talimat nedeniyle veya iş sahibine yüklenebilen başka sebeple doğan ayıpta seçimlik haklara ilişkin sınır getirir. Hükmün uygulanması için hangi talimatın verildiği, hangi uyarının yapıldığı ve ayıbın bu sebepten doğduğu ortaya konulur. Soyut “müşteri böyle istedi” kaydı yeterli değildir.

İş sahibi çizimi onaylamış olsa da çizimi hazırlama ve teknik doğruluğunu sağlama borcunu firma üstlenmişse onayın kapsamı ayrıca incelenir. Ticari sevkiyata izin veren imza, uzmanlık hesabının müşteri tarafından yeniden yapıldığı anlamına gelmez. Buna karşılık açıklanmış teknik sınırlamayı bilerek değiştiren talimatın etkisi göz ardı edilmez.

TBK m. 114/2 ve 52 uyarınca zararın doğmasına veya artmasına katkı da değerlendirilir. Yük sahibi hasarı gördüğü hâlde koruyucu işlemleri gereksiz yere geciktirmişse artan zarar ayrıca incelenir. Bu değerlendirme, ilk sabitleme ayıbının varlığını ve sorumluluğunu araştırmanın yerine geçmez.

Düzeltme, bedel indirimi ve tazminat

İş henüz tamamlanmadan kusurlu yapılacağı açıkça görülüyorsa TBK m. 473/2’nin uygun süre ve üçüncü kişiye yaptırma ihtarı içeren şartları değerlendirilir. Teslim edilmiş ayıplı işte TBK m. 475 kapsamında ücretsiz giderim, bedel indirimi veya sözleşmeden dönme kendi koşullarıyla gündeme gelir. Yük gemiye alınmadan tespit edilen sorunla varışta ortaya çıkan zarar aynı aşamada değildir.

Başka firmaya yeniden sabitleme yaptırılması gerektiğinde ilk firmaya bildirim, işin aciliyeti, güvenlik ihtiyacı ve yeniden yapılan işin kapsamı kaydedilir. Ayıplı eserde seçimlik haklar, ikinci faturanın neden ilk firmaya yöneltildiğini hukuken açıklamak için kullanılır. Her giderin otomatik kabul edileceği sonucu kurulmaz.

Yükte oluşan fiziksel zarar için TBK m. 112 gereğince aykırılık, zarar ve nedensellik gösterilir; borçlu kusursuzluğunu ispat etmedikçe sorumludur. Yalnız lashing ücretinin geri verilmesi, hasarlı yükün bütün zararının karşılandığı anlamına gelmez. Hizmet bedeli ve sonuç zararları ayrı hesaplanır.

Hangi giderler aynı kaybı iki kez sayar?

Hasarlı malın onarım gideri, onarımdan sonra kalan değer kaybı, zorunlu yeniden elleçleme ve olaydan doğan ek depolama kalemleri ayrı gösterilir. Mal tamamen kayıp sayılıp tam değeri istenirken aynı malın bütün onarım bedeli de ayrıca eklenemez. Geri kazanılan parça veya satılan hasarlı malın bedeli hesaba yansıtılır.

Sevkiyat gecikmesi nedeniyle ileri sürülen müşteri kesintisinde, kesintinin sözleşmesel dayanağı ve bu olayla bağlantısı sunulur. İhracat satışının bütün bedeli, yalnız sevkiyat geç ulaştığı için kendiliğinden zarar olmaz. Gecikmenin lashing kusurundan kaynaklanan bölümü, diğer taşıma ve belge sorunlarının yarattığı sürelerden ayrılır.

Sigortacı ödeme yapmışsa TTK m. 1472 çerçevesinde ödenen miktara ilişkin halefiyet dikkate alınır. Sigortalıda kalan muafiyet veya karşılanmayan zarar ile sigortacının devraldığı talep aynı dosyada açıkça gösterilir. Sigorta tazminatı alınması, hasarlı yük sahibinin bütün haklarının bittiği veya bütün hakların onda kaldığı anlamına gelmez.

Alt ekip ve sözleşmedeki sorumluluk sınırı

Lashing firmasının işi personeline veya alt ekibe gördürmesi, TBK m. 116 kapsamındaki yardımcı kişi sorumluluğunu gündeme getirir. Firmanın kendi sözleşmesel işini kimin eliyle yaptığı belirlenir. Alt ekibin ayrı şirket olması tek başına ilk yüklenicinin müşterisine karşı borcunu sona erdirmez.

TBK m. 115 uyarınca yüklenicinin ağır kusurundan önceden sorumlu olmayacağına ilişkin anlaşma kesin hükümsüzdür. Standart metinlerdeki ücret kadar sorumluluk veya bütün riskin müşteride olduğu kayıtları TBK m. 20–25 kapsamında da incelenir. Ancak her bağ gevşemesi inceleme yapılmadan ağır kusur diye adlandırılmaz.

Taşıyıcıya ait özel sorumluluk sınırlamaları bağımsız lashing firması tarafından otomatik kullanılamaz. Önce firmanın sözleşmedeki sıfatı, talebin dayanağı ve uygulanabilir özel hüküm belirlenmelidir. Aynı şirket hem taşıma hem sabitleme taahhüt etmişse edimlerin kapsamı ve özel taşıma rejimi ayrıca değerlendirilir.

Delil tespiti, ayıp ihbarı ve dava süresi

HMK m. 190, 199 ve 400–405 çerçevesinde teknik delilin korunması önem taşır. Bağların çözülmesi ve malın yeniden sevk edilmesi bulguları değiştireceğinden, güvenliği aksatmadan görüntü, parça ve uygulama kayıtları korunur. Delil tespiti talebi hangi bulgunun neden kaybolacağını açıkça göstermelidir.

Bağımsız eser sözleşmesindeki ayıp isteminde TBK m. 478’in teslimden başlayan süreleri incelenir: taşınmaz yapı dışındaki eser için iki yıl, ağır kusurda eserin niteliğine bakılmaksızın yirmi yıl düzenlenmiştir. Diğer sözleşmesel taleplerin hukuki sebebi ayrıca belirlenir. Taşıyıcıya ilişkin kısa ihbar veya zamanaşımı, bağımsız lashing talebinin yerine gelişigüzel uygulanmaz.

Talep edilen para ve zarar kalemleri ticari dava kapsamındaysa TTK m. 5/A uyarınca arabuluculuk şartı gözetilir. Bunun yanında taşıyıcıya, sigortacıya ve işi üstlenen firmaya yöneltilecek bildirimlerin muhatapları ayrılır. Birine gönderilen hasar fotoğrafının diğer bütün ilişkilere ait süreleri koruduğu kabul edilmez.

Sık sorulan sorular

Lashing firmasının işi eser sözleşmesi sayılır mı?

Belirli yükün kararlaştırılan taşıma için sabitlenmesi sonucunu üstlenen bağımsız firmanın işi TBK m. 470 ve devamı çerçevesinde incelenir. Yalnız malzeme satışı, personel temini veya taşıma organizasyonu farklıdır. Sözleşme başlığı yerine kabul edilen iş ve fiilî görev paylaşımı esas alınır.

Makinenin sandığı sağlam fakat bütün sandık kaymışsa ne araştırılır?

Sandık içi destek ile sandığın konteyner veya platform üzerindeki sabitlemesi ayrılır. İlk hareket noktası, kopan bağ veya bağlantı, uygulanan plan ve taşıma sırasındaki müdahaleler teknik olarak incelenir. Ambalajın sağlam kalması tek başına belirli firmanın kusurunu kesinleştirmez; nedensellik ayrıca gösterilir.

Bağlama malzemesini müşteri verdiyse firma sorumlu olmaz mı?

TBK m. 472 gereğince iş sahibinin sağladığı malzeme özenle kullanılmalı ve işi tehlikeye düşüren durumlar bildirilmelidir. Malzemenin kaynağı ile yanlış uygulama farklıdır. Firmanın tespit ettiği uygunsuzluk, açık uyarı ve müşterinin talimatı incelenir; müşteri malzemesi bütün sorumluluğu kendiliğinden kaldırmaz.

Müşterinin planı onaylaması teknik hesabı üstlendiği anlamına gelir mi?

Onayın kapsamı sözleşmeden belirlenir. Planı hazırlama ve teknik doğruluğu sağlama borcunu firma üstlenmişse ticari onay bu borcu otomatik devretmez. TBK m. 476 bakımından açık uyarıya rağmen verilen talimatın veya iş sahibine yüklenebilir sebebin ayıbı doğurduğu somutlaştırılmalıdır.

Lashing sertifikası verilmişse daha sonra kusur ileri sürülemez mi?

Belgenin neyi kontrol ettiği ve kim tarafından düzenlendiği okunmalıdır. TBK m. 477 uyarınca kabulün etkisi ile gizli veya kasten saklanan ayıplar ayrılır. Sonradan ortaya çıkan gizli ayıp gecikmeksizin bildirilir. Sertifika, yüklenicinin bütün kanuni sorumluluğunu kendiliğinden kaldıran belge değildir.

Aktarmada bağları başka ekip değiştirmişse ilk firma neye göre sorumludur?

İlk uygulamadaki kusur ile sonraki müdahale ayrı araştırılır. Kimin hangi bağı çözüp yeniden kurduğu ve hasarın hangi işlemden doğduğu gösterilir. İlk firma kendi borca aykırılığından sorumludur; başkasının bağımsız müdahalesinin bütün sonuçları yalnız ilk faturaya dayanılarak ona yüklenemez.

Taşıyıcının kilogram başına sorumluluk sınırı lashing firmasına da uygulanır mı?

Bağımsız sabitleme sözleşmesine taşıyıcı sınırı kendiliğinden uygulanmaz. Firmanın sıfatı, üstlendiği edim ve talebin hukuki sebebi belirlenir. Aynı şirket taşıma da üstlenmişse uygulanacak özel taşıma rejimi ayrıca incelenir. Fiziksel işlemin limanda yapılması tek başına taşıyıcı sıfatı kurmaz.

İş tamamlanmadan sabitleme hatası görülürse başka firmaya yaptırılabilir mi?

TBK m. 473/2, işin kusurlu yapılacağının açıkça görülmesi hâlinde uygun süre ve giderim, aksi hâlde üçüncü kişiye yaptırma ihtarı içeren koşullar düzenler. Tamamlanıp teslim edilmiş işte m. 475 ayrıca değerlendirilir. Acil güvenlik işlemleri ve yeniden yapılan hizmetin kapsamı belgelendirilmelidir.

Sigortacı mal bedelini ödediyse yük sahibi ayrıca talepte bulunabilir mi?

TTK m. 1472 uyarınca sigortacı ödediği miktar ölçüsünde sorumlulara karşı haklara halef olur. Sigortalıda kalan zarar ayrıca belirlenir. Ödenen ve ödenmeyen kalemler ayrılmadan bütün zarar yeniden istenemez. Muafiyet, değer kaybı ve diğer kalemlerin gerçekten karşılanıp karşılanmadığı incelenir.

Hangi belgeler ilk gün korunmalıdır?

Kabul edilen iş emri, son bağlama planı, yük teknik bilgileri, kullanılan malzeme kayıtları, çıkış fotoğrafları, ara müdahaleler ve varış görüntüleri korunmalıdır. Kopan parçalar tanımlanmalıdır. HMK m. 400–405 kapsamında delil tespiti, somut delil kaybı riski ve hukuki yarar üzerinden değerlendirilir.

Mersin ve İstanbul bağlantılı liman sevkiyatlarında konteyner veya platform numarası, lashing iş emri, terminal kabulü ve taşıyıcı teslimi aynı zaman çizelgesinde birleştirilir. Uyuşmazlığın limanda yaşanması bütün işlemlerin terminal işletmesine ait olduğunu göstermez. Türk hukukuna tabi bağımsız sabitleme işinde sözleşme zinciri ile teknik hareketin nedeni birlikte incelenerek doğru şirket ve zarar kalemleri belirlenir.

Kanun maddeleri ve resmî kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu: 19, 20–26, 52, 112, 114–116, 470–478
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu: 5/A, 863, 1143, 1472
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu: 190, 199, 400–405

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →