Servis Ticari Makineyi İzinsiz Hurdaya Ayırdı: İade ve Tazminat
Ticari makinenin onarım için servise bırakılması, servise onu satma, parçalama veya hurdaya ayırma konusunda sınırsız yetki vermez. Tamirin ekonomik görülmemesi de makine sahibinin mülkiyet hakkını kendiliğinden sona erdirmez. İş emri, verilmiş tasfiye izni, teslim alma bildirimleri ve makinenin son durumu ayrı incelenir. Makine hâlen bulunuyorsa aynen iade; yok edilmiş veya geri alınamayacak biçimde elden çıkarılmışsa gerçek zarar hesabı öne çıkar.
TMK m.683 ve 778 mülkiyetin korunmasını; TBK m.112 ve 471 sözleşmesel sorumluluğu ve yüklenicinin özen borcunu düzenler. Teslim alınmayan eşya için TBK m.106–108, servis alacağına dayanan hapis hakkı için TMK m.950–953 ayrıca uygulanır. Bu kuralların hiçbiri, her gecikmede makinenin servise geçtiği şeklinde genel bir sonuç içermez.
Arızalı makine serviste kaldığında mülkiyet kime aittir?
TMK m.683, malike hukuk düzeni içinde kullanma, yararlanma ve tasarruf yetkisi tanır; haksız elde tutana karşı iade ve elatmanın önlenmesi taleplerini düzenler. M.778’e göre taşınır mülkiyeti, terk veya başkasının kazanması bulunmadıkça yalnız zilyetliğin kaybıyla sona ermez.
Bu nedenle makinenin servisin deposunda bulunması, sahibinin uzun süre teslim almaması veya onarım teklifini pahalı bulması tek başına mülkiyet devri değildir. Sahibin geri istememesiyle malı terk etmesi aynı olgu olarak kabul edilmez. Terk iradesi veya başka geçerli tasarruf işlemi ileri sürülüyorsa bunun dayanağı gösterilir.
Makinenin muhasebede tamamen amorti edilmiş olması da hukuki mülkiyetini ortadan kaldırmaz. Defter değeri, teknik kullanım değeri ve eşyanın kime ait olduğu farklı sorulardır. Üretimde kullanılmaya devam eden eski bir ekipmanın kayıtlı değerinin düşük olması, servise ücretsiz tasfiye yetkisi sağlamaz.
Talebi yönelten şirketin mülkiyet veya sözleşmesel iade hakkı da belirlenmelidir. Finansal kiralama veya başka işletmeden kullanım amacıyla alınmış makinede onarımı yaptıran şirketle malik farklı olabilir. Dosya yalnız servis fişindeki müşteri adına bakılarak kurulmaz; alım, teslim ve kullanım belgeleri birlikte incelenir.
Onarım izni ile hurda satışına izin nasıl ayrılır?
İş emri arıza tespiti, belirli onarım, revizyon veya eski makinenin yenisiyle değiştirilmesi amaçlarından hangisini kapsıyorsa o sınır esas alınır. Söküp kontrol etme yetkisi, makinenin bütününü geri dönülmez biçimde parçalama yetkisiyle aynı değildir. Teknik müdahalenin amacı ve kapsamı açıklanmalıdır.
Eski makinenin değerinin yeni cihaz bedelinden düşülmesi kararlaştırılmışsa devir şartları ayrıca gösterilir. Takas veya alım anlaşmasının gerçekleştiği tarih, hangi seri numarasını kapsadığı ve teslim koşulu belirlenir. Yeni cihaz için teklif alınması, eski makinenin satışına otomatik onay değildir.
Şirket adına hurda satışı talimatı veren kişinin yetkisi TBK m.40–41 çerçevesinde incelenir. Arızayı bildiren operatör veya depodan teslim yapan çalışan, yalnız bu görevi nedeniyle şirket malını elden çıkarma yetkisi kazanmaz. Yetkisiz işlemin sonradan onaylanması iddiası varsa TBK m.46 kapsamında değerlendirilir.
Telefon veya mesajla izin verildiği söyleniyorsa açıklamanın tam içeriği korunur. Onarımı yapmayın talimatı, makineyi imha edin talimatı değildir. Kullanılmayan parçaları ayırma talebi de bütün gövde ve sağlam bileşenleri satma yetkisine genişletilmez. Her işlem, gerçekten verilmiş talimatla karşılaştırılır.
Servis formundaki alınmayan eşya hurdaya ayrılır kaydı geçerli midir?
Servis teslim belgesinde belirli sürede alınmayan cihazın satılacağı veya imha edileceği yazılıysa, önce bu kaydın anlaşmaya nasıl dahil olduğu incelenir. İmzanın yalnız teslim edilen makineyi ve aksesuarları doğrulamasıyla mülkiyet tasarrufuna açık izin vermesi aynı içerik değildir. Belgenin tümü okunmalıdır.
Önceden hazırlanmış standart şartlarda TBK m.20–21, karşı tarafa açık bilgi verilmesi, içeriği öğrenme imkânı ve kabul şartlarını düzenler. Sözleşmenin niteliğine ve işin özelliğine yabancı koşullar da yazılmamış sayılır. Küçük yazıyla arka sayfaya konulan her tasfiye hükmünün tartışmasız bağlayıcı olduğu söylenemez.
TBK m.23 uyarınca açık olmayan veya birden çok anlam taşıyan genel işlem koşulu düzenleyenin aleyhine yorumlanır. M.25 de dürüstlük kurallarına aykırı biçimde karşı tarafın durumunu ağırlaştıran şartlara sınır getirir. Geçerli ve belirli tasfiye izniyle belirsiz standart kayıt bu nedenle ayrı değerlendirilir.
Taraflar gerçekten satış veya bertaraf usulü kararlaştırmışsa izin koşullarının gerçekleşip gerçekleşmediği kontrol edilir. Bildirim yapılması, belirli tarihin beklenmesi veya sahibin son cevabının alınması öngörülmüşse bunlar atlanamaz. İzin verilmiş bir işlemde dahi yanlış makinenin elden çıkarılması o izin kapsamında değildir.
Makine sahibi teslim almıyorsa servis hangi kanuni yolu kullanır?
Servis, usulüne uygun iade önerisine rağmen makinenin alınmadığını ileri sürüyorsa TBK m.106 incelenir. Alacaklı temerrüdü için edimin gereği gibi sunulması ve haklı neden olmadan kabulden veya gerekli hazırlıktan kaçınılması gerekir. Her cevapsız arama bu şartları tek başına karşılamaz.
TBK m.107, alacaklı temerrüdünde eşyanın tevdi edilerek borçtan kurtulma imkânını düzenler. Tevdi yerini kural olarak ifa yerindeki hâkim belirler; ticari mallar için hâkim kararı olmadan ardiyeye tevdi imkânı ayrıca vardır. Makineyi gelişigüzel açık alana bırakmak bu düzenin yerine geçmez.
TBK m.108; eşyanın niteliği, bozulma veya önemli koruma gideri gibi şartlarla, önceden ihtar ve hâkim izniyle satış ve bedeli tevdi yolunu düzenler. Maddenin ikinci fıkrası belirli durumlarda açık artırma ve ihtar yönünden istisnalar tanır. Bu istisnalar hâkimin izni unsurunu yok sayan serbest hurda satışı yetkisi değildir.
Servis bu yola dayandığını söylüyorsa bildirim, izin ve tevdi belgelerini göstermelidir. Sahibin teslim almama davranışının gider veya zarar hesabına etkisi ayrı incelenir. Alacaklı temerrüdü iddiasıyla bütün makine değerinin servisin geliri hâline gelmesi aynı hukuki sonuç değildir.
Ödenmeyen servis borcu makineyi satma veya parçalama hakkı verir mi?
TMK m.950, belirli şartlarla alacaklının rızayla elinde tuttuğu taşınır üzerinde hapis hakkını düzenler. Muaccel alacak ve bağlantı koşulu incelenir; ticari ilişkiden doğan zilyetlik ve alacakta tacirler arasındaki bağlantı bakımından özel kural vardır. Her ücret iddiası, şartlar araştırılmadan hapis hakkı oluşturmaz.
M.951’de hapis hakkının kullanılamayacağı durumlar da vardır. Üstlenilen yükümlülük, teslim sırasında veya önce verilen talimat ve kamu düzeniyle bağdaşmayan kullanım ayrıca değerlendirilir. Servis formu, alacağın niteliği ve makinenin malikinin kim olduğu bu incelemede önem taşır.
Hapis hakkının bulunması, makinenin mülkiyetinin alacaklıya geçtiği anlamına gelmez. M.953, borcun yerine getirilmemesi ve yeterli güvence verilmemesi durumunda önceki bildirimle teslime bağlı rehin hükümlerine göre paraya çevrilmesini istemeyi düzenler. Servisin kendi kararıyla parçaları söküp satması bu kanuni usulle aynı değildir.
Servis bedeli tartışmalıysa onaylı iş, ek ücret, avans ve gecikme giderleri ayrılır. Makine sahibi alacağını savunurken gerçekten muaccel servis borcunu yok saymamalıdır. Buna karşılık servis de kendi fiyatlandırma uyuşmazlığını makinenin izinsiz tüketilmesi veya elden çıkarılması için sınırsız gerekçe olarak kullanamaz.
Makine hurda alıcısına satıldıysa doğrudan geri alınabilir mi?
Önce makinenin kime, hangi tarihte ve hangi hâlde devredildiği belirlenir. Servis faturası, sevk kaydı, taşıma bilgisi, tartım belgesi ve alıcının teslim tutanağı birlikte incelenir. Yalnız hurdaya ayrıldı açıklaması, makinenin fiziksel olarak yok edildiğini göstermez; hâlen bütün olarak başka depoda bulunabilir.
TMK m.988, emin sıfatıyla zilyetten iyiniyetle mülkiyet veya sınırlı ayni hak edinen kişinin kazanımını, devredenin tasarruf yetkisi bulunmasa da korur. Makinesini onarım için kendi iradesiyle servise bırakan malikin dosyasında bu hüküm göz ardı edilemez. Her üçüncü alıcıya karşı koşulsuz iade sonucu açıklanamaz.
Çalınan, kaybolan veya irade dışında elden çıkan eşya için m.989’daki ayrı düzen uygulanır. Başlangıçta onarıma gönüllü bırakılan makinenin sonradan izinsiz satılması, otomatik olarak bu farklı kategoriye dönüştürülmez. Edinme ve iyiniyet ayrıntıları ikinci el eşya ve iyiniyetli edinim rehberinde açıklanır.
Üçüncü kişinin korunması, servisin sözleşmeye aykırı davranışından doğan tazminat sorumluluğunu kendiliğinden kaldırmaz. İade talebinin muhatabı, malı elinde tutan kişinin hak durumu ve servisten istenecek para ayrı belirlenir. Aynı makine için bir yandan tam değer tahsil edilip diğer yandan bütün eşya ayrıca karşılıksız kazanılacak biçimde hesap kurulmaz.
Alıcının edinme tarihi ile mülkiyet uyuşmazlığını öğrendiği tarih ayrı kaydedilir. Satıştan önce kendisine gösterilen servis belgesi, makine üzerindeki işletme etiketi ve satıcının yetki açıklaması incelenir. Sonradan gönderilen ihtar geçmişteki edinmenin bütün koşullarını tek başına açıklamaz; buna karşılık uyuşmazlık öğrenildikten sonraki elden çıkarma davranışı da kayıtsız bırakılmaz.
Gövde yok edilmiş fakat bazı parçalar duruyorsa nasıl hareket edilir?
Makinenin bütününün durumu ile sökülmüş bileşenlerin durumu ayrı kaydedilir. Motor, kontrol ünitesi, kalıp, yazılım lisans anahtarı veya yardımcı ekipman aynı değer ve aynı mülkiyet konusu olmayabilir. Her parçanın seri numarası ve başlangıç teslim listesiyle bağlantısı kurulmalıdır.
TBK m.471, yüklenicinin iş sahibinin haklı menfaatlerini gözeterek özenle davranmasını gerektirir. İş sahibinin ayrıca verdiği malzeme bakımından m.472 gereken özen, hesap ve artanın iadesini düzenler. Servise bırakılan eşyanın kapsamı görülmeden bütün parçaların servis malzemesi sayılması doğru değildir.
Eski parça değişim programına verilmişse hangi parçanın hangi anlaşmayla devredildiği gösterilir. Bu konu makine servisinde onaysız parça değişimi yazısından farklı olarak bütün makinenin tasfiye dosyasında ele alınır. Değişmesi onaylanan bir parçanın durumu, sağlam bütün makinenin satışını haklılaştırmaz.
Kalanların teslim alınması hasarın tamamının kabul edildiği veya bütün taleplerden vazgeçildiği anlamına gelmemelidir. Tutanağa alınan parçalar ve eksikler açık yazılır. Geri kazanılan parçaların ekonomik değeri zarar hesabına işlenir; ancak kullanılamayan artıkların bedeli çalışır parça değeri üzerinden düşülmez.
Tazminat yeni makine fiyatına mı, hurda bedeline mi göre hesaplanır?
TBK m.112 uyarınca hizmetin gereği gibi yerine getirilmemesinden doğan gerçek zarar değerlendirilir. Makinenin elden çıkarılmadan önceki yaşı, teknik durumu, mevcut arızası, kullanım kapasitesi ve ekonomik değeri belirlenir. Ne sıfır makine katalog fiyatı ne servisin elde ettiği hurda bedeli bütün dosyalarda tek ölçüttür.
Onarılabilir bir makinenin hurda diye satılması durumunda, ekonomik değer yalnız metal ağırlığına indirgenemez. Buna karşılık zaten ağır biçimde hasarlı bir cihaz için çalışır ve yeni eşdeğerin bütün bedelinin istenmesi de teknik açıklama gerektirir. Arızanın tamir edilebilirliği ve gerekli gider, değer incelemesinin parçasıdır.
TBK m.114/2 yoluyla m.50 ve m.52 uygulanır. Zararın miktarı, onu azaltan değerler ve zararın artmasına katkı birlikte değerlendirilir. Sahibin geç teslim almasıyla makinenin izinsiz yok edilmesi aynı fiil değildir; katkı iddiası somut zarar kalemiyle bağlantılandırılmalıdır.
Sigorta ödemesi, hurda satışından iade edilen para ve geri alınan parçaların değeri aynı tabloda gösterilir. Hangi ödemenin hangi kaybı karşıladığı açıklanır. Servisin satış gelirini makine sahibine göndermesi, o bedelin gerçek zararı karşıladığı veya malikin işlemi baştan onayladığı sonucunu kendiliğinden doğurmaz.
Makineye özgü kurulum ve devreye alma giderleri, yalnız demirbaşın metal değerinden farklı bir ekonomik unsur olabilir. Yeni ekipmanın eski hatla uyumlandırılması için yapılan zorunlu çalışma belgelenir. Ancak işletmenin olayla ilgisiz genel modernizasyonunu aynı faturaya eklemesi engellenir; giderin eski işlevi geri kazandırmaya mı, yeni kapasite sağlamaya mı yönelik olduğu açıklanır.
Üretim durması ve ikame makine gideri hangi sınırla istenir?
Makine başlangıçta zaten arızalıysa, olağan onarım nedeniyle çalışmayacak süre ile izinsiz tasfiye yüzünden doğan ek duruş ayrılmalıdır. Bütün servis süresini aynı nedenle oluşmuş zarar kabul etmek hatalıdır. Başlangıç arızası, planlanan onarım ve makinenin elden çıkarılma tarihleri karşılaştırılır.
İkame ekipman kiralama veya başka tesiste üretim yaptırma gideri belgelenir. Kapasite, kullanım süresi ve yapılan iş, kaybedilen makinenin işleviyle karşılaştırılır. İşletmenin kalıcı kapasite artırma yatırımı veya daha yüksek nitelikte yeni üretim hattı kurması, bütünüyle olay zararına yazılamaz.
Kâr kaybında bütün satış hasılatı zarar sayılmaz. Gerçekleşmesi beklenen iş, üretim kapasitesi, alınmış siparişler ve tasarruf edilen değişken giderler birlikte incelenir. Aynı iş hem ikame üretimle tamamlanmış hem tüm bedeli kayıp satış olarak yazılmışsa mükerrer hesap düzeltilmelidir.
Zararın büyümemesi için alınan önlemler de kaydedilir. Geçici üretim seçeneğinin neden kullanıldığı veya neden kullanılamadığı açıklanır. TBK m.52 yönünden değerlendirme, işletmeden imkânsız tedbir beklemek değildir; somut koşullarda zararın doğmasına ve artmasına etki eden davranışları belirlemektir.
Makine yok edilmişse servis onarım veya depolama ücretini yine isteyebilir mi?
Servisin gerçekten yaptığı, yetkilendirildiği ve yararlanılabilen işler ayrı incelenir. Arıza tespiti, onarım, yeni parça ve saklama bedeli aynı kalemde değerlendirilmez. Makinenin sonradan izinsiz elden çıkarılması, önceki bütün işlerin hiç yapılmadığı anlamına gelmediği gibi bütün faturanın doğru olduğunu da göstermez.
İş sahibinin kabul etmediği onarım veya yapılmamış işlem bedeli, teslim formu ve teknik kayıtlarla karşılaştırılır. Tazminat talebiyle servis alacağının karşılıklı bulunması kendiliğinden hesap kapanışı değildir. TBK m.139 ve m.143 çerçevesinde takasın şartları ve bildirimi ayrıca değerlendirilir.
Depolama bedeli için hangi anlaşma veya hukuki sebebin bulunduğu gösterilir. Servis, kendisinden kaynaklanan iade engelini sahibin gecikmesi gibi yazamaz. Haklı iade talebiyle hapis hakkı savunması varsa, ücretin başlangıcı ve hangi olay nedeniyle arttığı ayrı incelenir.
Uyuşmazlık çözülürken makine bedeli, geri verilen satış geliri, geçerli servis alacağı ve varsa avans ayrı satırlarda tutulur. Tek bir toplu sulh rakamına ulaşılmışsa hangi talepleri sona erdirdiği açıkça yazılır. İmza, fiziksel parçaların teslimiyle bütün maddi taleplerden vazgeçmeyi birbirine karıştırmamalıdır.
Makine bulunamıyorsa hangi deliller istenmelidir?
Servise giriş fotoğrafları, seri numarası, işletmenin demirbaş kaydı, satın alma belgesi ve teslim edilen aksesuar listesi ilk gruptur. İkinci grup, onarım teklifleri, onay veya ret mesajları ve teslim alma çağrılarıdır. Üçüncü grup ise satış, sevk, tartım, parça çıkışı ve bertaraf belgeleridir.
Makinenin aynı makine olduğunu gösteren tanımlama önemlidir. Aynı model birkaç cihazın bulunduğu serviste yalnız marka ve model yeterli değildir. Yanlış etiketleme veya karışma iddiasında depo hareketleri, çalışma emri numarası ve ilgili personele verilen talimat karşılaştırılır.
HMK m.199 elektronik kayıtların belge niteliğini; m.219–221 taraf ve üçüncü kişinin elindeki gerekli belgelerin ibrazını düzenler. Belge talebi somut makine ve tarihle bağlanır. Hurda alıcısının bütün ticari defterleri yerine ilgili edinim ve ödeme kaydının neden gerekli olduğu gösterilir.
Teknik uzman, makinenin onarım öncesi durumu ve kayıp değerini HMK m.266 çerçevesinde değerlendirir. Hukuki tasarruf yetkisine ve görevli mahkemeye uzman yerine mahkeme karar verir. Rapor, yalnız servisin hurda tanımını tekrar etmemeli; somut arıza, ekonomik değer ve işlemin geri döndürülebilirliğini açıklamalıdır.
Makine henüz parçalanmadıysa tedbir ve delil tespiti nasıl ayrılır?
Makinenin satılma veya parçalanma tehlikesi varsa HMK m.389–390 kapsamında ihtiyati tedbir değerlendirilir. Talep edilen koruma, makinenin seri numarası, bulunduğu yer ve mevcut tehlikeyle somutlaştırılır. Tedbir isteyen, hakkını yaklaşık olarak ispat etmeli ve istediği tedbir türünü açık göstermelidir.
HMK m.392 uyarınca teminat kuralı ve istisnaları ayrıca uygulanır. Tedbir talebi verilmesiyle satışın otomatik durduğu söylenemez; mahkeme kararı ve uygulanması önemlidir. Servise gönderilen koruma ihtarı, mahkemenin tedbir kararı yerine geçmez.
Delil tespiti ise mevcut durumu koruma amacına yönelir. HMK m.400–401 kapsamında delilin kaybolması veya ileri sürülmesinin önemli ölçüde zorlaşması tehlikesi varsa makinenin durumu, parçalar ve işlem kayıtları için tespit istenir. Bu başvuru tek başına makinenin mülkiyetini veya tazminat miktarını kesin olarak hükme bağlamaz.
Makine hâlen üretilebilir parçalar içeriyorsa güvenli muhafaza yöntemi teknik uzmanlıkla seçilir. Hak sahibi olduğu iddiasıyla servisin alanına izinsiz girilmesi veya ekipmanın zorla alınması hukuki başvuru yolu değildir. Eşyanın korunması, teslim ve delil toplama işlemleri yetkili usullerle yürütülmelidir.
Ticari uyuşmazlık dosyasında son talep nasıl belirlenir?
Makine mevcut ve geri istenebilir durumdaysa aynen iade talebiyle buna bağlı zararlar belirlenir. Eşya yok edilmiş veya üçüncü kişinin korunan kazanımı nedeniyle geri alınamıyorsa servise yöneltilecek para talebi ayrıca kurulur. Birinin şartları gerçekleşmeden diğerinin sonucunun kesin olduğu açıklanmaz.
Her iki tarafın ticari işletmesiyle ilgili servis uyuşmazlığı TTK m.4–5 uyarınca asliye ticaret mahkemesinde görülür. Ticari para alacağı, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında m.5/A kapsamındaki arabuluculuk şartı gözetilir. Yalnız eşyanın iadesi talebiyle para talebinin usulü aynı başlık altında varsayılmaz.
TBK m.112’deki kusursuzluk ispatı ve m.115’teki ağır kusurdan önceden sorumsuzluk anlaşması yasağı değerlendirilir. Servisin çalışanını veya taşıma yardımcısını kullanması hâlinde m.116 da incelenir. İmha işleminin kurum içi hata olarak açıklanması, müşteriye karşı sözleşmesel borcu kendiliğinden kaldırmaz.
Talebin delil yapısı dört noktayı göstermelidir: hangi makine teslim edildi, elden çıkarma yetkisi neydi, gerçekte hangi işlem yapıldı ve bundan hangi net kayıp doğdu. Bu sıra, arızalı cihazın gerçek değerini ve hukuki iade imkânını birlikte açıklayan bir uyuşmazlık dosyası oluşturur.
Sık sorulan sorular
Makine uzun süre alınmadıysa kendiliğinden servisin malı olur mu?
Hayır. TMK m.778, taşınır mülkiyetinin yalnız zilyetliğin kaybıyla sona ermeyeceğini düzenler. Terk iradesi veya başkasının geçerli kazanımı ayrıca bulunmalıdır. Uzun süre teslim almama; gider, alacaklı temerrüdü ve kanuni tevdi yolları bakımından önem taşır, fakat tek başına otomatik mülkiyet devri değildir.
Tamir ekonomik değil denmesi hurdaya ayırma izni sayılır mı?
Teknik ekonomik değerlendirme ile malikin tasarruf iradesi farklıdır. Onarım yapılmaması veya teklifin reddedilmesi, makinenin imhasına kendiliğinden yetki vermez. Servis hangi talimat veya geçerli anlaşmaya dayanarak satış ya da parçalama yaptığını göstermelidir. Onarım öncesi teknik durum, daha sonra zarar miktarının belirlenmesinde ayrıca incelenir.
Servis fişindeki teslim alınmayan cihaz satılır hükmü yeterli midir?
Hükmün sözleşmeye katılması, kapsamı ve geçerliliği incelenir. Önceden hazırlanmış şartlarda TBK m.20–25 uygulanır. Açıkça kararlaştırılmış tasfiye izni varsa bildirim ve süre gibi koşulların gerçekleşmesi gerekir. Küçük yazılı her standart kayıt, makinenin hangi koşulda olursa olsun satılmasına sınırsız izin sayılmaz.
Ödenmeyen onarım bedeli nedeniyle servis makineyi hurdaya satabilir mi?
TMK m.950–951 kapsamındaki hapis hakkının şartları ayrıca aranır. Hapis hakkı mülkiyet devri değildir. M.953, belirli şartlarla teslime bağlı rehin hükümlerine göre paraya çevirmeyi isteme yolunu düzenler. Servisin kendi kararıyla parçalama ve satış yapması bu kanuni usulün yerine geçmez.
Teslim alınmayan makine için servis mahkeme izni olmadan satış yapabilir mi?
TBK m.108'deki kanuni satış yolunda hâkim izni öngörülür. Maddede bazı durumlarda açık artırma ve ön ihtar yönünden istisnalar bulunması, hâkim izninin her durumda kaldırılması değildir. Geçerli ayrı tasfiye anlaşması varsa onun kapsamı ayrıca değerlendirilir. Tevdi imkânı ise TBK m.107'de farklı düzenlenmiştir.
Hurda alıcısındaki makineyi her durumda geri alabilir miyim?
TMK m.988, emin sıfatıyla zilyetten iyiniyetli edinimi belirli şartlarla korur. Onarım için rızayla bırakılan makinenin sonradan satılması bu nedenle ayrıca incelenmelidir. Üçüncü kişinin hak durumu açıklanmadan koşulsuz iade sonucu verilemez. Servisin sözleşmesel tazminat sorumluluğu ise bundan ayrı değerlendirilir.
Tazminat mutlaka sıfır makine fiyatı üzerinden mi hesaplanır?
Gerçek zarar esas alınır. Makinenin olaydan önceki yaşı, mevcut arızası, onarım imkânı ve ekonomik değeri belirlenir. Hurda bedeli de her durumda yeterli ölçü değildir. Geri alınan parçalar, satış geliri ve karşılanan tutarlar hesaba katılır; aynı kayıp iki farklı başlıkla tekrar talep edilmez.
Başlangıçta makine zaten bozuksa üretim kaybı istenemez mi?
Başlangıç arızası nedeniyle olağan olarak oluşacak duruşla izinsiz elden çıkarma yüzünden doğan ek duruş ayrılır. Belgelenmiş ek üretim kaybı ve gerekli ikame gideri kendi şartlarıyla incelenir. Bütün satış hasılatı zarar sayılmaz; tasarruf edilen gider ve başka yolla tamamlanan işler hesapta gösterilir.
Kalan parçaları teslim almak bütün tazminat hakkından vazgeçmek midir?
Teslim tutanağının içeriği belirleyicidir. Yalnız mevcut parçaların alınmasıyla bütün taleplerin kapatılması aynı işlem değildir. Teslim alınanlar, eksikler ve varsa çekinceler açıkça yazılmalıdır. Parçaların gerçek ekonomik değeri zarar hesabına işlenir; kullanılamayan artıklar çalışır eşdeğer parça gibi değerlenmez.
Makineyi korumak için delil tespiti yeterli olur mu?
Delil tespiti mevcut durumu belgelemeyi amaçlar; satış veya parçalamayı kendiliğinden durdurmaz. HMK m.389–390 kapsamında ihtiyati tedbir, ayrı şartlarla hakkın korunmasını sağlar. M.392'deki teminat düzeni gözetilir. Tehlike, makinenin kimliği ve istenen koruma somut gösterilerek uygun başvuru hazırlanmalıdır.
Başvuru ve dosya hazırlığı
İzinsiz makine tasfiyesinde servis kaydı, tasarruf yetkisi, üçüncü kişiye devir ve gerçek ekonomik kayıp birlikte incelenir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu, Mersin merkezli Türkiye geneli dosya yönetimi kapsamında İstanbul ve Mersin ofisleri üzerinden ticari makine iadesi, delil koruma ve tazminat süreçlerini değerlendirir. Makine bilgileri ile servis belgelerinin incelenmesi için iletişim sayfası kullanılabilir.
Resmî kaynaklar ve mevzuat
- 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu m.683, 778, 950–951, 953 ve 988–989
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m.20–25, 40–41, 46, 50, 52, 106–108, 112, 114–116, 139, 143 ve 471–472
- 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.199, 219–221, 266, 389–390, 392 ve 400–401
- 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.4, 5 ve 5/A
Mevzuat kontrol tarihi: 24 Ekim 2026.
İlgili hukuk rehberleri
İstanbul ve Mersin ofisleri
İstanbul · Polaris Plaza
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbulMersin · Profit İş Merkezi
İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, 33070 Akdeniz/MersinHukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
