Kambiyo Poliçesi Birden Fazla Asıl Nüsha Düzenlenirse Ne Olur? TTK 743–745
Kambiyo poliçesi, TTK m.743 uyarınca birbirinin aynı birden fazla asıl nüsha olarak düzenlenebilir. Nüshalara birbirini izleyen sıra numaraları verilmeli ve numaralar senet metnine yazılmalıdır. Aksi hâlde her nüsha ayrı bir poliçe kabul edilir. Bir nüsha üzerinden ödeme yapılması kural olarak bütün nüshalardan doğan hakları sona erdirir; ancak kabul kaydı taşıyan ve geri verilmeyen nüshalar ile farklı kişilere devredilen nüshalar için TTK m.744’te özel sorumluluk düzenleri vardır. Nüsha sayısı, numaralandırma ve dolaşım bilgileri bu nedenle birlikte denetlenmelidir.
Buradaki poliçe hangi belgeyi ifade eder?
TTK m.671’deki poliçe, belirli bir bedelin kayıtsız ve şartsız ödenmesine ilişkin havaleyi içeren kambiyo senedidir. Düzenleyen, muhatap ve lehtar gibi tarafları bulunur. Sigorta sözleşmesinin belgesi olan sigorta poliçesi ise farklı düzenlemelere tabidir. Birden fazla asıl nüsha hakkında m.743–745 açıklaması, sigorta şirketinden alınan poliçe çıktılarının çoğaltılmasıyla aynı hukuki konu değildir. İncelemeye belgenin gerçek türü belirlenerek başlanır.
Poliçenin zorunlu unsurları her nüsha yönünden kontrol edilir. Senet metni, bedel, muhatap, ödeme bilgileri ve imza düzeni birbiriyle uyumlu olmalıdır. Birden fazla nüsha kullanılması, m.671 ve ilgili şekil hükümlerinin uygulanmasını kaldırmaz. Belgenin fotokopisinin çoğaltılmasıyla ayrı asıl nüshaların usulüne uygun düzenlenmesi de farklı işlemlerdir. Kağıt sayısı, hukuken kaç senet bulunduğunu tek başına belirlemez.
Asıl nüsha ile suret arasındaki fark nedir?
TTK m.743’teki nüshalar, aynı poliçenin birden fazla asıl olarak düzenlenmesine ilişkindir. TTK m.746–747’deki suret ise senedin aslını bütün kayıtlarıyla aktaran ve kanunda belirtilen koşulları taşıyan farklı bir yapıdır. Bu ayrım, imza, ciro, kabul ve senedin geri verilmesi bakımından sonuç doğurur. Bir belgeye kopya veya ikinci nüsha başlığı yazılması, hangi hukuki rejimin uygulandığını tek başına belirlemez.
Nüsha incelemesinde aynı borca ilişkin asılların sayısı ve numaraları aranır. Suret incelemesinde ise suretin nerede bittiği, aslı kimin tuttuğu ve suret üzerindeki yeni kambiyo işlemleri önemlidir. Fotokopi, tarama ve noter örneği de kendi niteliğiyle değerlendirilir. Bunların her biri kanundaki asıl nüsha sonucunu kendiliğinden doğurmaz. Belgelerin hangi amaçla oluşturulduğu ve hangi kayıtları taşıdığı açıkça gösterilmelidir.
Bu fark özellikle belge tesliminde önemlidir. Alacaklıya suret gönderildiği hâlde tutanağa asıl nüsha teslim edildi yazılması gerçeği değiştirmez. Aynı şekilde bir asıl nüshanın sırf arşiv kopyası diye adlandırılması, üzerinde gerçek kambiyo imzaları ve gerekli kayıtlar varsa inceleme ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Teslim listesinde belgenin fiziksel ve hukuki niteliği doğru tanımlanmalıdır.
Sıra numarası bulunmazsa neden ayrı poliçeler doğar?
TTK m.743/2, nüshalara teselsül eden sıra numaralarının konulmasını ve bunların metne yazılmasını şart koşar. Aynı fıkra, bu yapılmazsa her nüshanın ayrı bir poliçe kabul edileceğini açıkça belirtir. Dolayısıyla numara, yalnız arşiv veya muhasebe kolaylığı sağlayan tali bilgi değildir. Düzenlenen belgelerin tek senedin nüshaları olarak ilişkilendirilmesinin kanuni unsurudur.
Numaranın yalnız dosya adında, kargo listesinde veya ayrı bir üst yazıda bulunması, senet metnindeki numara denetiminin yerine geçmez. Her nüshanın metni görülmelidir. Sıra takibiyle hangi nüshanın nerede olduğu belirlenir. Numarasız belgeler düzenlendikten sonra tarafların hepsinin aynı borcu kastettiğini söylemesi, m.743/2’de yazan sonucu yok saymaya gerekçe yapılmamalıdır.
Aynı numaranın birden fazla belgede kullanılması veya bazı nüshalarda farklı bedel ya da vade bulunması ayrıca incelenir. M.743/1 birbirinin aynı nüshalardan söz eder. Belge kontrolünde yalnız başlığa bakılmadan metinler karşılaştırılır. Sonradan eklenen kayıtlar ve bunların kim tarafından yapıldığı korunur. Farklılıkların maddi hata olduğu açıklaması, senet imzalarının ve taahhütlerin hukuki etkisini incelemeden yeterli sayılmaz.
Hamil sonradan ek nüsha isteyebilir mi?
TTK m.743/3, tek nüsha olarak düzenlendiği kaydını taşımayan poliçenin hamiline, giderleri kendisine ait olmak üzere birden fazla nüsha verilmesini isteme hakkı tanır. Bu hak, senedin tek nüsha kaydı içerip içermediğinin kontrolünü gerektirir. Her hamilin her durumda sınırsız sayıda yeni belge isteyebileceği sonucu çıkarılamaz. Kanundaki talep şartı ve masraf yükü açık tutulmalıdır.
Talep belirli bir sıra üzerinden ilerler. Hamil kendi cirantasına başvurduğunda bu ciranta ve önceki cirantalar sırayla birbirlerine, ilk ciranta da düzenleyene başvurmak zorundadır. Kanun, yeni nüshanın mevcut ciro zincirinden kopuk şekilde oluşturulmasını öngörmez. Talebin hangi nüshalara ve hangi poliçeye ilişkin olduğu belirtilir; önceki teslimler ve dolaşımdaki belgeler de kayda alınır.
Cirantalar, yeni nüshalar üzerine kendi cirolarını yeniden yazmalıdır. Bu işlem, mevcut imza görüntülerinin taranıp yeni belgeye yapıştırılmasından farklıdır. TTK m.1526/1’in poliçe, ciro, kabul ve aval için güvenli elektronik imzaya ilişkin sınırı da korunur. Kambiyo senetlerinde elektronik imza düzeni, yeni nüsha oluşturulurken imza yönteminin doğru seçilmesi bakımından ayrıca dikkate alınır.
Bir nüsha ödenince diğer nüshaların durumu ne olur?
TTK m.744/1’in genel kuralına göre nüshalardan biri üzerine yapılan ödeme bütün nüshalardan doğan hakları düşürür. Bunun için poliçede ayrıca bir nüsha ödenince diğerleri hükümsüzdür kaydı bulunması şart değildir. Bu hüküm, aynı poliçenin usulüne uygun nüshalarının tek borçla bağlantısını korur. Ödeme kaydı hangi nüsha üzerinden işlem yapıldığını göstermelidir.
Ancak genel kuralın aynı fıkrada önemli bir istisnası vardır: Kabul kaydı taşıyan ve muhataba geri verilmeyen her nüsha için muhatabın sorumluluğu devam eder. Bu nedenle yalnız bir nüshanın ödenip kasaya alınması, diğer kabul edilmiş nüshaların durumunu önemsiz hâle getirmez. Ödeme öncesinde kaç nüshada kabul bulunduğu ve bunların kimde olduğu araştırılmalıdır.
Ödeme belgesinde senet bedeli, nüsha numarası ve teslim edilen asıllar gösterilir. Kabul edilmiş diğer nüshalar geri alınmamışsa bu eksiklik açıkça kaydedilir. Bir alındı yazısına bütün belgeler teslim edildi ifadesi konulması, gerçekte dolaşımda kalan nüshayı ortadan kaldırmaz. Nüsha yönetimi, borcun ödeme anında doğru kapatılması için yalnız idari arşiv işi olarak görülmemelidir.
Muhatap neden kabul ettiği nüshayı geri almalıdır?
TTK m.698, muhatabın poliçeyi kabul etmekle bedeli vadede ödeme taahhüdü altına girdiğini düzenler. Birden fazla nüshada kabul kaydı bulunması, m.744’teki özel riskin merkezindedir. Kabul edilmiş nüshanın başka bir kişinin elinde kalmasıyla yalnız kabul için gönderilmiş fakat henüz kabul edilmemiş belgenin durumu aynı değildir. Her nüsha üzerindeki kayıt tek tek okunmalıdır.
Kabulün kapsamı ve imza, belge üzerinde incelenir. Ödeme sırasında geri alınan nüsha ile kabul kaydını taşıyan nüsha farklıysa bu fark açıkça belirlenir. Ödeme yapan kişi, nüshaların aynı poliçeye ait olduğunu gösteren metin ve sıra numaralarını da kontrol etmelidir. Nüsha listesinde bulunmayan bir kabul edilmiş belgenin sonradan ortaya çıkması, daha önceki ödeme kayıtlarının değerlendirilmesini etkiler.
Bir ciranta nüshaları farklı kişilere verirse ne olur?
TTK m.744/2, birden fazla nüshayı farklı kişilere veren cirantanın ve ondan sonra gelen borçluların özel sorumluluğunu düzenler. Bu kişiler, kendi imzalarını içeren ve geri verilmemiş bütün nüshalardan sorumludur. Hükmün uygulanmasında farklı kişilere devir, ilgili imza ve nüshanın geri verilmemesi unsurları belirlenir. Yalnız belgelerin aynı arşivde farklı klasörlere konulması bu devir olgusuyla eşitlenmez.
Ciro zincirindeki herkesin aynı özel sorumluluğu taşıdığı şeklinde toplu sonuç kurulmaz. Kanun, nüshaları farklı kişilere veren cirantayı ve ondan sonra gelen borçluları belirtir. Her nüshada hangi imzaların yer aldığı ve bu imzaların zincirdeki konumu gösterilir. Devir tarihleri, teslim tutanakları ve senet üzerindeki cirolar birlikte karşılaştırılır. Sorumluluk iddiası, ilgili kişinin imzasını taşımayan bir belgeye gerekçesiz genişletilmemelidir.
Aval varsa hangi taahhüt için verildiği ve hangi nüsha üzerinde bulunduğu ayrıca incelenir. Aval ile kefalet arasındaki fark, senet üzerindeki güvence imzasının niteliğini belirlemek bakımından önemlidir. Birden fazla nüsha düzenlenmesi, her kişisel güvence açıklamasını otomatik aval hâline getirmez. İmzaların hukuki sıfatları nüsha listesiyle birlikte gösterilmelidir.
Kabul için gönderilen nüsha nasıl izlenir?
TTK m.745/1, nüshalardan birini kabul için gönderen kişinin, bu nüshayı elinde tutan kişinin adını diğer nüshalara yazmasını zorunlu kılar. Böylece diğer nüshanın hamili, kabul işlemi için dolaşımdan ayrılan belgenin kimde olduğunu bilir. Bu bilgi yalnız göndericinin iç yazışmalarında tutulmamalıdır; kanun diğer nüshalar üzerindeki kaydı arar. Kayıtların teslim zinciriyle uyumlu olması gerekir.
Kabul için gönderilen nüshayı elinde bulunduran kişi, onu diğer nüshanın yetkili hamiline teslim etmekle yükümlüdür. Teslim isteyen kişinin sıfatı ve başvurduğu nüsha belirlenir. Kanun herkese sınırsız belge teslimi öngörmez; yetkili hamil bağlantısı önemlidir. Teslim gerçekleştiğinde hangi asıl nüshanın, hangi kayıtlarıyla ve hangi tarihte verildiği tutanağa geçirilir.
Nüshayı elinde tutan kişinin sonradan değişmesi veya kabul işleminin tamamlanması hâlinde fiilî durum da izlenmelidir. Senet üzerinde yazan isimle belgenin gerçekten bulunduğu yer arasında fark varsa bu durum açıklanır. Yalnız eski gönderim kaydıyla yetinmek, teslim talebinin yanlış kişiye yönelmesine neden olur. Kabul için ayrılan nüshanın geri dönüşü, ödeme ve başvuru aşamalarında gerekli belge bütünlüğünü sağlar.
Nüsha teslim edilmezse protestoda ne tespit edilir?
TTK m.745/2, teslimden kaçınma durumunda hamilin başvurma hakkı için iki hususun protestoyla tespitini ister. Birincisi, kabul için gönderilen nüshanın talebe rağmen teslim edilmemesidir. İkincisi, diğer nüsha üzerinde kabulün veya ödemenin sağlanamamasıdır. Bu nedenle yalnız belgenin verilmediğini anlatan sıradan yazışma, kanundaki iki tespitin tamamı yerine kullanılmamalıdır.
TTK m.715, protestonun noterlikçe düzenlenmesini; m.716 ise içeriğini belirler. M.717, protestonun birden fazla nüsha ibrazıyla düzenlenmesi durumunda bunlardan birine bağlanmasını ve diğerlerine ilgili kaydın düşülmesini düzenler. Protesto belgesi, nüsha listesi ve yapılan talepler birlikte saklanır. Kanuni protesto ile yalnız bilgi isteyen bir noter ihtarı aynı işlem olarak adlandırılmaz.
Ödeme yapan ciranta hangi belgeleri geri alır?
Poliçe bedelini ödeyen cirantanın belge teslimine ilişkin hakları da ödeme dosyasında değerlendirilir. Ödeyen cirantanın TTK727 belge teslimi talebi, senet ve ödeme kayıtlarının takip eden hak kullanımları için önemini açıklar. Birden fazla nüsha bulunan dosyada teslim edilen belgelerin hangileri olduğu açıkça belirtilmelidir.
Belge eksikliği ile kambiyo senedinin hukuki niteliği ayrı incelenir. Numaralandırma sorunu, imza eksikliği veya farklı senet metinleri tespit edildiğinde her birinin kanuni sonucu değerlendirilir. Kambiyo senedi niteliği denetimi, bu incelemenin usuli boyutunu ilgilendirir. Çok nüsha düzenlenmiş olması, şekle ilişkin bütün itirazları ortadan kaldırmaz.
Nüsha dosyasında hangi bilgiler ayrı tutulmalıdır?
Her asıl nüsha için ayrı bir takip satırı oluşturulmalıdır. Bu satırda senet metnindeki sıra numarası, düzenlenme bilgileri, bedel, vade, son ciro, kabul kaydı, mevcut zilyet ve son teslim tarihi yer alır. Böylece tek poliçe için düzenlenmiş belgelerin hangisinin kabule gönderildiği, hangisinin ödeme için sunulduğu ve hangisinin geri alındığı görülür. Liste, gerçek senetlerin yerine geçmez; üzerlerindeki kayıtları karşılaştırmayı sağlar. Envanterde bulunan bilgi ile asıl belge arasında fark varsa farkın kaynağı açıklanmadan kayıt kapatılmaz.
Alonjların hangi nüshaya bağlı olduğu da izlenmelidir. Aynı poliçenin birden fazla nüshasının bulunması, bir nüshanın alonjunun başka nüshaya aitmiş gibi kullanılmasına izin vermez. Ciro ve aval kayıtları, imzaların bulunduğu gerçek belgeyle eşleştirilir. Teslim tutanağında yalnız poliçe ve ekleri yazmak yerine ek sayısı ve ilgili nüsha belirtilir. Sonradan eklenen veya ayrılmış görünen kâğıtlar bakımından belgenin bütünlüğü ayrıca araştırılır. Bu kontrol, m.744/2’de hangi kişinin imzasını taşıyan nüshanın geri verilmediğini saptamayı kolaylaştırır.
Kabul için gönderim, geri isteme, teslimden kaçınma ve ödeme işlemlerinin tarihleri aynı çizelgede fakat ayrı olaylar olarak gösterilir. Gönderim kaydı, nüshanın kabul edildiğini kanıtlamaz; teslim belgesi de bedelin ödendiğini tek başına göstermez. Her hukuki sonuç kendi belgesine bağlanır. Protesto düzenlenmişse hangi nüshaların ibraz edildiği, protestonun hangisine bağlandığı ve diğerlerine hangi kaydın yazıldığı belirtilir. Böylece bir nüshanın eksikliği başka bir nüsha üzerindeki kayıtlarla yanlış biçimde tamamlanmış sayılmaz.
Ödeme tamamlandığında dosyanın kapanış listesi hazırlanır: ödenen tutar, ödeme yapılan kişi, geri alınan asıllar, kabul kaydı taşıyan nüshaların durumu ve hâlen dışarıda kalan belgeler. Bu kayıt, bütün belgeler elimizde gibi doğrulanmamış bir beyan içermemelidir. Geri alınamayan nüsha varsa kimin elinde olduğuna ve hangi hakların ileri sürüldüğüne ilişkin mevcut bilgiler korunur. Belgenin ileride talebe konu edilmeyeceği yönündeki sözlü açıklama, m.744’ün kabul edilmiş veya farklı kişilere verilmiş nüshalara bağladığı sonuçların yerine geçirilmez.
Bu nüsha rejimi bonoya aynen uygulanır mı?
TTK m.778, bono hakkında uygulanacak poliçe hükümlerini sayar. Suretlere ilişkin m.746–747 bu gönderme içinde yer alır; birden fazla asıl nüshaya ilişkin m.743–745 aynı şekilde sayılmaz. Bu nedenle poliçe için açıklanan çok nüsha sisteminden hareketle bir bononun birden fazla aslına aynı hukuki sonuç otomatik olarak bağlanamaz. Bono ile poliçenin farklı kanuni yapısı korunmalıdır.
Sık sorulan sorular
Poliçe birden fazla asıl nüsha düzenlenebilir mi?
Evet. TTK m.743/1 birbirinin aynı birden fazla nüshaya izin verir. Nüshaların sıra numaraları metne yazılmalıdır; şekil ve imza koşulları da korunur.
Nüsha numarası yazılmazsa ne olur?
M.743/2 uyarınca her nüsha ayrı bir poliçe kabul edilir. Numara yalnız arşiv kolaylığı değildir. Senet metnindeki kayıt kontrol edilmeli, dosya adıyla yetinilmemelidir.
Hamil sonradan yeni nüshalar isteyebilir mi?
Tek nüsha kaydı bulunmayan poliçede, giderler kendisine ait olmak üzere isteyebilir. M.743/3’teki ciranta zinciri üzerinden başvuru ve yeni nüshalara ciroların yeniden yazılması düzeni uygulanır.
Bir nüsha ödendiğinde bütün nüshalar kapanır mı?
Genel kural budur. Ancak kabul kaydı taşıyıp muhataba geri verilmeyen nüshalar için m.744/1’de sorumluluğun devamı düzenlenmiştir. Ödeme sırasında bütün nüshaların durumu araştırılmalıdır.
Nüshaları farklı kişilere veren ciranta sorumlu mu?
M.744/2, bu cirantayı ve ondan sonra gelen borçluları, imzalarını taşıyan ve geri verilmemiş nüshalardan sorumlu tutar. Her nüshadaki imza ve devir zinciri ayrı belirlenir.
Kabul için gönderilen nüshanın kimde olduğu yazılmalı mı?
Evet. M.745/1 bu kişinin adının diğer nüshalara yazılmasını öngörür. İç gönderim kaydı tek başına senetler üzerindeki kanuni kayıt yerine geçmez.
Nüsha teslim edilmezse yalnız ihtar yeterli mi?
M.745/2 başvurma için teslimden kaçınma ve diğer nüshada kabul veya ödeme sağlanamaması hususlarının protestoyla tespitini arar. Sıradan ihtar ile kanuni protesto aynı değildir.
Fotokopi de asıl nüsha sayılır mı?
Belgenin çoğaltılması otomatik olarak m.743 anlamında asıl nüsha yaratmaz. Asıl nüsha, kanuni suret ve basit fotokopi farklı niteliklerdir; kayıt ve imza düzeni incelenmelidir.
Bu hükümler sigorta poliçesinin çıktıları için mi?
Hayır. M.743–745 kambiyo poliçesine ilişkindir. Sigorta poliçesi farklı hukuki belgedir. Aynı kelimenin kullanılması iki belge rejimini eşitlemez.
Aynı çok nüsha sistemi bonoda da var mı?
TTK m.778, suretlere ilişkin m.746–747’ye gönderme yapar; m.743–745’i aynı şekilde bonoya taşımaz. Poliçenin birden fazla asıl nüsha düzeni bonoya otomatik uygulanamaz.
Resmî kaynak
Esas hükümler 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.743–745’tir. Belge türü ve kabul için m.671 ve m.698; protesto için m.715–717; suret ve bono ayrımı için m.746–747 ile m.778; imza yöntemi için m.1526 birlikte değerlendirilir.
İstanbul ve Mersin ofisleri
İstanbul · Polaris Plaza
Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbulMersin · Profit İş Merkezi
İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14, 33070 Akdeniz/MersinSorunuzu iletin
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
