Aval ile Kefalet Arasındaki Hukuki Fark: TTK 700-702 ve TBK Rehberi 2026

Kısa cevap: Aval ile kefalet aynı teminat değildir. Aval, poliçe, bono ve çek gibi kambiyo senetlerinde senet bedelinin tamamını veya bir kısmını güvence altına alan özel kambiyo taahhüdüdür; TTK m.700–702’de düzenlenir. Kefalet ise TBK m.581 ve devamında düzenlenen, asıl borçlunun borcunu ifa etmemesinin sonuçlarından kişisel olarak sorumlu olmayı konu alan sözleşmedir. Aval veren kural olarak lehine aval verdiği kişi gibi kambiyo borçlusu olur; aval borcu, teminat altına aldığı borç şekle ilişkin bir sebepten başka nedenle geçersiz olsa bile geçerliliğini korur. Kefalette ise asıl borca bağlılık, şekil şartları, azami miktar, kefalet tarihi ve bazı hâllerde eş rızası gibi ayrı koruma kuralları vardır.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

Aval Nedir?

Aval, kambiyo senedinin ödenmesini güçlendiren özel bir şahsi teminattır. TTK m.700’e göre poliçede bedelin ödenmesi aval ile tamamen veya kısmen teminat altına alınabilir. Aval, üçüncü kişi tarafından verilebildiği gibi poliçede imzası bulunan kişilerden biri tarafından da verilebilir. Bono ve çek bakımından da kanunun yaptığı atıflar çerçevesinde aval hükümleri uygulanır. Bu nedenle “aval yalnız bonoda olur” veya “çek için aval verilemez” şeklindeki ifadeler doğru değildir.

Avalin temel işlevi, hamilin kambiyo senedinden doğan tahsil güvencesini artırmaktır. Bir şirketin düzenlediği bonoda ortak veya yönetici geçerli biçimde aval vermişse, şirket borcu ödemediğinde hamilin aval verene karşı kambiyo takibi yapma hakkı doğar. Aval verenin sorumluluğu temel kredi, satış veya hizmet sözleşmesinden değil, kambiyo senedine attığı aval imzasından doğar.

Avalin kimin için verildiği açıkça gösterilmelidir. Aval şerhinde lehine aval verilen kişi belirtilmemişse TTK’daki yorum kuralları uygulanır. Senet üzerindeki imzanın keşideci, ciranta, avalist veya başka sıfatla atıldığının doğru belirlenmesi çok önemlidir. Özellikle şirket kaşesi yanında gerçek kişinin ayrıca imza atması hâlinde imzanın şirket temsil imzası mı yoksa şahsi aval mı olduğu senedin düzenine ve imzanın yerine göre incelenir.

Kefalet Nedir?

Kefalet sözleşmesi TBK m.581 ve devamında düzenlenir. Kefil, borçlunun alacaklıya karşı olan borcunu ifa etmemesinin sonuçlarından kişisel olarak sorumlu olmayı üstlenir. Kefalet asıl borç ilişkisinin yanında kurulan bir teminat sözleşmesidir. Banka kredisi, kira, ticari satış veya başka borç ilişkileri kefaletle güvence altına alınabilir.

Kefaletin geçerliliği için TBK m.583’te özel şekil koşulları vardır. Kefalet sözleşmesi yazılı yapılmalı; kefilin sorumlu olacağı azami miktar ile kefalet tarihi gösterilmelidir. Kefil ayrıca müteselsil kefil olması hâlinde bu sıfatı veya aynı anlama gelen ifadeyi kanunun öngördüğü şekilde yazmalıdır. Şekil koşulları, kefilin ne kadar ve hangi sıfatla sorumluluk aldığını açıklaştırmayı amaçlar.

Kefalet sıradan bir “imza attım, borçlu oldum” ilişkisi değildir. Kefilin asıl borçluya göre ikincil konumu, adi kefalet ve müteselsil kefalet ayrımı, alacaklının önce asıl borçluya veya rehinlere başvurma zorunluluğu gibi sonuçlar kefalet türüne göre değişir. Bu yapı avalin kambiyo hukukundaki daha bağımsız ve sert sorumluluk rejiminden ayrılır.

Aval ile Kefaletin Şekil Şartları Arasındaki Fark

Aval, kambiyo senedinin veya alonjun üzerine yazılır. TTK m.701 avalin “aval içindir” veya buna eş anlamlı bir ifadeyle belirtilebileceğini ve aval veren tarafından imzalanacağını düzenler. Muhatabın veya düzenleyenin imzaları hariç olmak üzere poliçenin ön yüzüne atılan her imza TTK m.701/3 uyarınca aval şerhi sayılır. Avalin kambiyo senedine bağlı şekli yapısı bu nedenle çok güçlüdür.

Kefalet, ayrı bir sözleşmeyle veya ana sözleşme içindeki kefalet hükmüyle kurulur; her iki durumda da TBK m.583’teki yazılı şekil, azami miktar, tarih ve müteselsil kefalet bakımından özel yazım şartları aranır. Elektronik ortamda atılan sıradan onay, telefon mesajı veya “borcu ben öderim” şeklindeki sözlü beyan bu özel şekil koşullarını karşılamaz.

Şekil hatasının sonucu iki kurumda da ciddidir fakat incelenecek kriter farklıdır. Avalde kambiyo senedi üzerindeki aval kaydının TTK’ya uygunluğu; kefalette TBK’nın kefili koruyan şekil şartları denetlenir. Bu nedenle senedin arkasındaki imzaya “kefil” denmiş olması onun hukuken kefalet mi aval mi olduğunu tek başına belirlemez. Belgenin türü, imzanın yeri ve metin birlikte incelenmelidir.

Sorumluluğun Kapsamı Nasıl Farklıdır?

TTK m.702’ye göre aval veren kişi, kimin için taahhüt altına girmişse aynen onun gibi sorumludur. Avalist, kambiyo senedinin hamili karşısında lehine aval verdiği kambiyo borçlusunun sorumluluk çizgisine girer. Hamil, senedin protesto, ibraz ve başvuru koşullarını yerine getirerek avaliste kambiyo takibi yöneltebilir. Avalist “önce asıl borçluya git” şeklinde adi kefaletteki tartışmayı aynı şekilde ileri süremez.

Kefalette sorumluluğun kapsamı kefalet türüne göre değişir. Adi kefalette kanundaki koşullar gerçekleşmeden doğrudan kefile başvurulamaz. Müteselsil kefalette alacaklının kefile başvuru imkânı daha geniştir; fakat yine TBK’nın kefili koruyan emredici hükümleri ve sözleşmede yazılı azami tutar sınırı uygulanır. Kefil, kefalet sözleşmesinde üstlenmediği sınırsız bir borç altına sokulamaz.

Aval de kısmi verilebilir. Örneğin 1.000.000 TL bedelli bononun 400.000 TL’si için aval verilebilir. Kısmi aval açıkça belirtilmelidir. Kefalette de azami sorumluluk tutarı yazılır; fakat bu benzerlik iki kurumun aynı olduğu anlamına gelmez. Aval tutarı kambiyo senedi bağlamında, kefalet azami tutarı ise TBK’nın kefalet koruma rejiminde değerlendirilir.

Asıl Borç Geçersizse Aval ve Kefalet Ne Olur?

Avalin en önemli özelliklerinden biri TTK m.702’deki bağımsızlığa yakın sorumluluk yapısıdır. Aval verenin teminat altına aldığı borç, şekle ilişkin bir noksanlıktan başka bir sebeple geçersiz olsa dahi aval taahhüdü geçerliliğini korur. Bu kural, kambiyo senedine güveni ve tedavül güvenliğini korumayı amaçlar. Örneğin temel satış sözleşmesindeki bazı geçersizlik iddiaları avalistin kambiyo taahhüdünü otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

Buna karşılık aval verilen kambiyo imzasının şeklen hiç doğmamış olması veya senedin zorunlu şekil unsurlarındaki eksiklik farklı sonuç doğurabilir. “Aval her durumda geçerlidir” şeklinde sınırsız ifade doğru değildir. Senedin gerçekten bono, poliçe veya çek niteliğini taşıyıp taşımadığı; aval kaydının ve imzanın şekli geçerliliği ayrıca incelenir.

Kefalet ise asıl borca daha sıkı bağlıdır. Geçerli bir asıl borç bulunması kuraldır. Asıl borcun sona ermesi, kefaletin de sona ermesi sonucunu doğurur; kefilin savunmaları bakımından TBK’daki bağlılık hükümleri uygulanır. Bu yüzden temel borç ilişkisine yönelik itirazlar kefalette avale göre daha merkezi öneme sahiptir.

Avalde ve Kefalette Eş Rızası Farkı

TBK m.584, gerçek kişinin kefil olması bakımından kural olarak eşin yazılı rızasını arar; kanunda sayılan istisnalar ayrıca uygulanır. Rıza sözleşmenin kurulmasından önce veya en geç kurulması anında verilmelidir. Sonradan verilen genel bir onayın eksikliği her durumda geçmişe etkili biçimde düzelttiği kabul edilmez.

Aval konusunda ise Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 20.04.2018 tarihli kararıyla TBK m.584’teki eş rızası şartının avalde uygulanmayacağı kabul edilmiştir. Bunun temelinde avalin kambiyo hukukuna özgü şekli ve tedavül güvenliğini koruyan özel niteliği bulunur. Bu nedenle evli bir kişinin bonoya aval verirken eş rızası bulunmaması, kefalet sözleşmesindekiyle aynı geçersizlik sonucunu doğurmaz.

Ancak imzanın gerçekten aval mi kefalet mi olduğu öncelikle belirlenmelidir. Kredi sözleşmesinde “müteselsil kefil” olarak imza atan kişiye sırf aynı borç için ayrıca bono düzenlendi diye otomatik avalist denilemez. Her belgedeki taahhüt ayrı incelenir.

Avalist ve Kefilin İleri Sürebileceği Defiler

Kambiyo senetlerinde şahsi defiler ve senet metninden anlaşılabilen defiler ayrı değerlendirilir. Avalist, lehine aval verdiği kişinin temel ilişkiden doğan her şahsi savunmasını hamile karşı aynen ileri süremez. Hamilin kötüniyeti, senedin şekli eksikliği, avalistin kendi imzasına ilişkin itirazlar ve ödeme gibi hususlar kendi kurallarına tabidir.

Kefil, TBK’nın izin verdiği ölçüde asıl borçluya ait defilerden yararlanır; kanunun kefile yüklediği savunma ve bildirim yükümlülükleri ayrıca uygulanır. Borcun ödenmiş olması, zamanaşımı, alacaklının teminatları azaltması veya kefile zarar veren davranışı kefalet rejiminde önem taşır. Kefilin rücu hakkı da yaptığı ödeme sonrasında asıl borçluya yönelmesini sağlar.

Avalist de senet bedelini ödediğinde lehine aval verdiği kişiye ve ona karşı sorumlu olan kişilere karşı kambiyo hukukundan doğan hakları kazanır. Böylece ödeme yapan avalist tamamen korumasız kalmaz; ancak rücu zinciri kefilin TBK’daki halefiyet ve rücu sisteminden farklı teknik kurallara dayanır.

İcra Takibinde Aval ile Kefalet Arasındaki Fark

Geçerli bir bono veya çekte avalistin imzası varsa hamil, kambiyo senetlerine özgü haciz yolu koşulları oluştuğunda avaliste karşı takip yapabilir. Bu takip yolunda ödeme emri, itiraz/şikâyet süreleri ve kambiyo senedinin şekli denetimi genel ilamsız takipten farklıdır. Avalistin sorumluluğu senet üzerinde görünür.

Kefalet alacağı ise her zaman kambiyo takibine konu olmaz. Kefilin ayrıca kambiyo senedinde imzası yoksa, yalnız kefalet sözleşmesine dayanılarak genel haciz yoluyla takip veya alacak davası gündeme gelir. Kredi sözleşmesindeki müteselsil kefil ayrıca bonoya aval vermişse aynı kişi kefil ve avalist sıfatlarıyla iki ayrı hukuki sorumluluk üstlenir; hangi talebin hangi belgeye dayandığı açıkça gösterilmelidir.

Takipte yanlış sıfatlandırma önemli sonuç doğurabilir. “Kefil” denilerek avaliste genel hükümler uygulanması veya yalnız kredi kefili olan kişiye kambiyo borçlusu gibi takip yapılması hatalıdır. Dosya açılmadan önce imza ve belge haritası çıkarılmalıdır.

Şirket Ortakları ve Yöneticiler Açısından Aval Riski

Limited veya anonim şirket borcu için şirket ortağının kendi adına geçerli aval vermesi, şirket tüzel kişiliğinden ayrı şahsi kambiyo sorumluluğu doğurur. “Şirket borcuydu, ben yalnız şirket adına imza attım” savunmasının sonucu imzanın senetteki konumuna ve temsil düzenine göre belirlenir. Şirket temsil imzası ile gerçek kişinin şahsi aval imzası ayırt edilmelidir.

Özellikle şirket kaşesinin yanına iki farklı imza atıldığı, bir imzanın şirket temsilini diğerinin şahsi aval taahhüdünü ifade ettiği senetler uygulamada uyuşmazlık yaratır. İmza sirküleri, şirket sözleşmesi ve senet düzeni incelenir. Yönetici veya ortağın şahsi aval vermesi şirket borcunu şirketten çıkarmaz; alacaklı açısından ek bir kambiyo borçlusu yaratır.

Şirket yöneticileri aval verirken tutar, vade, lehine aval verilen kişi ve senet sayısını kontrol etmelidir. Açık bono veya sonradan doldurulacak senetlerde ayrıca anlaşma belgesi tutulması, teslim edilen boşlukların kapsamının yazılması ve bir nüshanın saklanması ispat riskini azaltır.

Bankacılık Uygulamasında Aval ve Kefalet Birlikte Kullanılabilir mi?

Bankalar ticari kredilerde aynı borç için kredi sözleşmesinde kefalet ve ayrıca bono üzerinde aval isteyebilir. Bu iki teminat birbirini otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Kredi sözleşmesindeki kefaletin geçersiz olması, ayrıca geçerli aval varsa aval sorumluluğunun da kendiliğinden ortadan kalktığı anlamına gelmez. Tersine avalde şekil eksikliği bulunması, geçerli kefalet sözleşmesini otomatik olarak hükümsüz kılmaz.

Aynı kişinin hem müteselsil kefil hem avalist olduğu dosyalarda alacaklının hangi alacak kalemini hangi teminata dayanarak istediği açıklaştırılmalıdır. Anapara, akdi faiz, temerrüt faizi, komisyon ve takip giderlerinin her teminat bakımından kapsamı aynı olmayabilir. Kefalette yazılı azami miktar özellikle önemlidir; avalde ise senet bedeli ve kambiyo kapsamı esas alınır.

Bir teminatın paraya çevrilmesi veya ödeme yapılması diğer borçluların sorumluluğunu ödeme tutarı kadar etkiler. Aynı alacağın iki kez tahsil edilmesi mümkün değildir. Bu nedenle banka hesap ekstresi, takip dosyaları, tahsilat makbuzları ve senet asılları birlikte kontrol edilmelidir.

Aval mi Kefalet mi Olduğunu Anlamak İçin 10 Soruluk Kontrol

Birinci soru belge kambiyo senedi mi? İkinci soru imza senedin veya alonjun üzerinde mi? Üçüncü soru imzanın yanında “aval içindir” veya benzeri kayıt var mı? Dördüncü soru lehine aval verilen kişi belli mi? Beşinci soru imza şirket temsil imzasından ayrı mı? Altıncı soru ayrı bir kefalet sözleşmesi var mı? Yedinci soru kefalette azami miktar ve tarih yazılmış mı? Sekizinci soru müteselsil kefalet sıfatı kanuni şekle uygun mu? Dokuzuncu soru eş rızası gerekip gerekmediği kontrol edildi mi? Onuncu soru alacaklı hangi takip yoluna dayanıyor?

Bu sorular cevaplanmadan kişiyi kefil veya avalist olarak nitelendirmek hukuki sıfatlandırma hatasıdır. Aynı kişi farklı belgelerde kefil ve avalist sıfatlarını ayrı ayrı üstlenmişse her sıfat kendi hukuki rejimine göre sonuç doğurur. Hukuki sonuç belge bazında belirlenmelidir.

Avalde Şekil Hataları ve İmzanın Yeri

Aval uyuşmazlıklarının önemli bir bölümü imzanın nereye ve hangi sıfatla atıldığı konusunda çıkar. TTK m.701, avalin poliçe veya alonj üzerine yazılacağını söyler. “Aval içindir” veya aynı anlama gelen bir ifade aval iradesini açıklaştırır. Bununla birlikte senedin ön yüzünde bulunan ve keşideci veya muhataba ait olmadığı anlaşılan tek imza da kanuni koşullarda aval sayılabilir. Bu nedenle yalnız imzanın yanındaki kelimeye bakmak yerine senedin bütünü, imzanın konumu ve diğer imzalar birlikte okunmalıdır.

Şirket kaşesinin altında atılan imza çoğu zaman şirket temsil imzasıdır. Aynı kişinin ayrıca kaşe dışında ikinci bir imza atması şahsi aval iddiasına dayanak yapılabilir. Ancak her ikinci imzanın otomatik şahsi aval olduğu da söylenemez; şirketin temsil usulü, çift imza zorunluluğu ve imza sirküleri incelenmelidir. Senette iki yetkilinin birlikte şirket adına imza atması gerekiyorsa iki imzanın varlığı şahsi aval değil müşterek temsil anlamına gelebilir.

Alonjda aval verilmişse alonjun gerçekten senede bağlı ek kâğıt olup olmadığı da kontrol edilir. Sonradan eklenmiş bağımsız bir kâğıttaki imzayı kambiyo avaline dönüştürmek mümkün değildir. Orijinal senet, alonj, banka taraması ve teslim kayıtları birlikte incelenmelidir.

Kefalette Süre, Sona Erme ve Kefilin Korunması

Kefalet TBK’da yalnız şekil bakımından değil süre ve sona erme bakımından da ayrıntılı koruma hükümlerine tabidir. Gerçek kişinin kefaletinde kanunun azami süre sınırları, alacaklının kefile karşı haklarını süresinde kullanması ve kefilin belirli koşullarda alacaklıyı takibe zorlayabilmesi gibi mekanizmalar vardır. Avalde aynı koruma paketi bulunmaz; aval sorumluluğu kambiyo senedinin vadesi, ibrazı, protestosu, başvuru hakları ve kambiyo zamanaşımı üzerinden yürür.

Kefilin alacaklıdan bilgi isteme, teminatların korunmasını bekleme ve ödeme sonrası asıl borçluya halef olma hakları da TBK sistemi içinde düzenlenmiştir. Alacaklının mevcut rehin veya teminatları kefilin zararına azaltması kefalet ilişkisinde önem taşır. Avalde ise avalist ödeme yaptığında lehine aval verdiği kişiye ve o kişiye karşı kambiyo sorumluluğu bulunanlara karşı senetten doğan hakları kazanır. İki rücu sistemi benzer ekonomik amaca sahip olsa da teknik dayanakları farklıdır.

Bu ayrım özellikle banka dosyalarında önemlidir. Aynı borç için ipotek, kefalet, bono ve aval birlikte alınmışsa her teminat kendi geçerlilik ve kapsam kurallarına göre ayrı incelenir. Hangi teminatın sona erdiği veya hangi tutarda kullanılabildiği tek tek hesaplanmalıdır. Bir teminatın hükümsüz olması diğerlerinin otomatik olarak hükümsüz olduğu anlamına gelmez.

Teminat İmzalanmadan Önce Yapılması Gereken Kontroller

Gerçek kişi veya şirket yöneticisi aval ya da kefalet imzalamadan önce belge türünü, azami sorumluluk tutarını, vade tarihini, lehine teminat verilen kişiyi, senedin açık veya doldurulmuş olup olmadığını, faiz ve masraf hükümlerini, diğer teminatları ve rücu imkânını kontrol etmelidir. “Sadece formalite”, “bankanın standart belgesi” veya “şirket borcu olduğu için size gelmez” şeklindeki sözlü açıklamalar yazılı taahhüdün hukuki sonucunu ortadan kaldırmaz.

Açık bono imzalanacaksa hangi tutar, vade ve lehtar bilgisiyle doldurulacağına ilişkin ayrı yazılı anlaşma yapılması ispat güvenliği sağlar. Kefalette ise TBK m.583’teki el yazısı ve azami miktar koşullarının eksiksiz yerine getirilmesi gerekir. Eş rızası gereken bir kefalette rızanın zamanı ve kapsamı ayrıca kontrol edilmelidir.

İmza atıldıktan sonra belgenin bir kopyası mutlaka alınmalıdır. Şirketler aval ve kefalet taahhütlerini ayrı bir teminat envanterinde izlemeli, her senet veya sözleşme için borçlu, alacaklı, tutar, vade ve sona erme bilgisini kaydetmelidir. Bu uygulama hem muhasebe hem hukuk biriminin aynı riski görmesini sağlar.

Türkiye Geneli Dosya Takibi ve Mersin Uygulaması

Aval ve kefalet uyuşmazlıklarında kambiyo takibi, genel haciz, menfi tespit, istirdat, alacak davası ve bankacılık uyuşmazlığı farklı yollar oluşturur. Görev ve yetki, temel işlemin niteliği ile takip türüne göre belirlenir. Fiziksel ofislerimiz İstanbul ve Mersin’dedir; yetki ve usul kuralları çerçevesinde Türkiye genelindeki ticari ve kambiyo dosyaları İstanbul ve Mersin ofislerinden koordine edilir.

Mersin’deki şirket ve gerçek kişiler bakımından kredi sözleşmesi, genel kredi sözleşmesi ekleri, bono/çek asılları, imza sirküleri, ticaret sicili kayıtları, eş rızası belgesi varsa tarihi ve ödeme kayıtları birlikte incelenmelidir. Senedin yalnız fotokopisiyle şahsi aval imzası hakkında kesin sonuç kurulması özellikle tartışmalı dosyalarda sakıncalıdır.

İlgili Rehberler ve Resmî Kaynaklar

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu – Adalet Bakanlığı
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
• Senet ve yazılı teminatlar rehberi
• Karşılıksız çek rehberi
• Kefilin maaşına haciz ve kefalet borcu rehberi

Sık Sorulan Sorular

Aval ile müteselsil kefalet aynı mıdır?

Hayır. Aval TTK kambiyo hukukuna, müteselsil kefalet TBK kefalet hükümlerine tabidir.

Aval veren önce asıl borçluya gidilmesini isteyebilir mi?

Avalistin sorumluluğu adi kefaletteki tali sorumluluk yapısına tabi değildir; lehine aval verdiği kişi gibi kambiyo borçlusu olur.

Aval için eş rızası gerekir mi?

Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulu avalde TBK m.584 eş rızası şartının uygulanmayacağını kabul etmiştir.

Kefalet için azami miktar yazılmalı mı?

Evet. TBK m.583 kefilin sorumlu olacağı azami miktarın yazılı şekilde gösterilmesini arar.

Aval kısmi verilebilir mi?

Evet. Senet bedelinin tamamı veya bir kısmı için aval verilebilir.

Asıl borç geçersizse aval de geçersiz olur mu?

TTK m.702 uyarınca teminat altına alınan borç şekle ilişkin neden dışında geçersiz olsa bile aval kural olarak geçerliliğini korur.

Şirket ortağı şirket bonosu için aval verirse şahsen sorumlu olur mu?

Geçerli şahsi aval imzası varsa şirket tüzel kişiliğinden ayrı kambiyo sorumluluğu doğar.

Kredi sözleşmesinde kefil olan kişi bonoda ayrıca avalist sayılır mı?

Hayır. Kredi sözleşmesinde kefil olmak tek başına kişiyi bonoda avalist yapmaz. Aynı kişi ayrıca bono veya alonj üzerinde TTK m.701’e uygun aval taahhüdü altına girmişse kefaletinden bağımsız olarak avalist sıfatı da doğabilir.

Aval Alonj Üzerine Yazılır mı?

TTK m.701 uyarınca aval poliçe veya alonj üzerine yazılabilir; bono ve çek bakımından ilgili atıflar uygulanır.

Kefalet geçersizse aval de otomatik geçersiz midir?

Hayır. İki taahhüt ayrı hukuki dayanaklara sahiptir; her biri kendi şekil ve geçerlilik koşullarıyla incelenir.