Belirli Tarihte Teslim Edilmeyen Ticari Malı Hâlâ İsteyen Alıcı Ne Bildirmeli?

Zilyetliğin devri için belirli süre konulmuş ticari satışta satıcı temerrüde düşerse, TBK m. 212 alıcının malın devrini istemekten vazgeçerek ifa edilmeme zararının giderilmesini istediğini kabul eder. Alıcı malı hâlâ almak istiyorsa belirlenen sürenin bitiminde bu niyetini satıcıya hemen bildirmek zorundadır.

Bu bildirim, satıcının temerrüde düşürülmesi için gereken ihtarla aynı işlem değildir. Satıcı belirli vadenin geçmesiyle zaten temerrüde düşmüş olsa bile alıcının malı istemeye devam ettiğini açıklaması ayrı önem taşır. Sözleşmenin, teslim süresinin ve kullanılacak hakkın doğru okunması gerekir. Kanun burada sabit bir üç, yedi veya sekiz günlük bildirim süresi vermemiş; hemen bildirim ölçütünü kullanmıştır.

TBK m. 212 hangi ticari teslim sorununu çözer?

TBK m. 212 önce satıcının temerrüdünde genel temerrüt hükümlerinin uygulanacağını belirtir. Ardından zilyetliğin devri için belirli süre konulmuş ticari satışa özel sonuç bağlar. Dolayısıyla her satış gecikmesi aynı karineyle ele alınmaz. Ticari satış niteliği ve belirlenmiş teslim süresi birlikte incelenir.

Alıcının malı edinmekteki ticari amacı, sözleşmenin türü ve tarafların hukuki konumu dosyada ortaya konulmalıdır. Tüketici işlemi, eser sözleşmesi veya yalnız hizmet sunumu için bu özel satış hükmü doğrudan aynı biçimde kullanılmaz. Belgenin başlığında satış yazması, gerçek edim yapısını inceleme gereğini ortadan kaldırmaz.

Maddeyi uygulamak için ayrıca satıcının temerrüde düşmüş olması gerekir. Teslim tarihi tartışmalıysa veya alıcı kendi yükümlülüğünü yerine getirmeyerek ifayı engellemişse önce bu meseleler çözülür. Sadece malın depoya ulaşmamış olması, her dosyada özel karinenin bütün şartlarının gerçekleştiği anlamına gelmez.

Belirli teslim süresi nasıl saptanır?

Sipariş formu, kabul edilmiş teklif, sözleşme eki ve sonradan yapılan teslim değişiklikleri birlikte incelenir. Teslimin hangi takvim gününde veya objektif olarak belirlenebilir dönemin sonunda yapılacağı anlaşılmalıdır. Üretim tahminiyle bağlayıcı teslim taahhüdü birbirinden ayrılır. Tarafların kullandığı ifadeler ve yazışmalar gerçek anlaşmayı göstermelidir.

Birden çok sevkiyat varsa her partinin teslim süresi ayrı belirlenir. Bütün siparişin son günüyle ara parti günleri farklı olabilir. Tek kalemde gecikme bulunması, diğer bütün teslimlerin de aynı tarihte temerrüde düştüğünü kendiliğinden göstermez. Bildirimde hangi parti için devir istendiği açık yazılmalıdır.

Süre sonradan uzatılmışsa yeni anlaşmanın içeriği ve yetkili kişilerce yapılıp yapılmadığı kontrol edilir. Satıcının tek taraflı yeni tarih göndermesi ile alıcının bu değişikliği kabul etmesi aynı şey değildir. İlk tarih, erteleme teklifi ve kabul kaydı kronolojik olarak korunmalıdır.

Sevk tarihi ile zilyetliği devir tarihi karıştırılmamalıdır

Satıcının aracı yüklediği gün, her sözleşmede malın alıcıya devredilmiş sayılacağı gün değildir. Sözleşmedeki teslim düzeni ve uygulanacak kurallar incelenir. Sadece sevk irsaliyesi düzenlenmesi, kararlaştırılan bütün teslim ediminin tamamlandığını kendiliğinden göstermez. Taşıyıcıya verme, varış ve alıcının teslim alması farklı olay tarihleridir.

Buna karşılık sözleşmede satıcının edimi belirli yerde sevke hazır etme veya taşıyıcıya teslim düzenine bağlanmışsa, alıcının kendi tesisine varış beklentisiyle bağlayıcı süre aynı olmayabilir. Bu ayrım sözleşmenin gerçek içeriğinden çıkarılır; yalnız alıcının üretim planına bakılarak satıcıya kararlaştırılmamış yeni bir tarih yüklenmez.

Bildirim hazırlanırken satıcının hangi yükümlülüğü hangi tarihte yerine getirmediği açık yazılmalıdır. Teslim noktası, taşıma talimatı ve taşıyıcı kayıtları birlikte değerlendirilir. Sözleşmede montaj veya devreye alma da bulunuyorsa bunun satıştaki zilyetlik devrinden ayrı bir edim olup olmadığı belirlenir. Bildirimde yanlış aşamanın esas alınması, hem temerrüt hem TBK m. 212 karinesi bakımından hatalı sonuca götürür.

Satıcının temerrüdü ile alıcının seçimi neden farklıdır?

TBK m. 117 genel olarak muaccel borçta alacaklının ihtarını arar; birlikte belirlenen ifa gününün geçmesi gibi durumlarda ihtar aranmaz. Bu hüküm satıcının ne zaman gecikmiş sayılacağını belirler. TBK m. 212 ise bu gecikme sonrasında alıcının hangi sonucu istediğinin kabul edileceğine ilişkindir.

Alıcı, satıcı zaten temerrütte diyerek sessiz kalmasının malı isteme yönünde açıklama sayılacağını varsaymamalıdır. Kanun, şartları bulunan ticari satışta sessizliğe ters yönde bir karine bağlar: malın devri yerine ifa edilmeme zararının giderilmesini isteme. Aynen ifa isteyen alıcının açık davranması bu nedenle gerekir.

Genel ihtar istisnaları ihtar gerekmeyen temerrüt hâlleri rehberinde açıklanmıştır. Aynı dosyada iki farklı bildirim ihtiyacı bulunması mümkündür. Hangi açıklamanın temerrüt, hangisinin seçim veya ek süre için yapıldığı metinden anlaşılmalıdır.

Devirden vazgeçme karinesi otomatik iptal anlamına gelmez

TBK m. 212’nin kanuni kabulü, alıcının devir isteminden vazgeçip ifa edilmeme zararını istemesidir. Bu sonucu günlük dildeki sipariş otomatik iptal oldu ifadesine indirgemek hukuki ayrımları kaybettirir. Borcun ifa edilmemesinden doğan zarar ile sözleşmeden dönmenin sonuçları ayrı düzenlenmiştir.

TBK m. 125 karşılıklı borç yükleyen sözleşmelerde temerrüt sonrası seçimleri ve dönmenin etkilerini açıklar. Hangi yolun kullanılacağı, özel satış hükmüyle birlikte değerlendirilir. Alıcıya her durumda hem malın tamamını hem aynı mal hiç ifa edilmeyecekmiş gibi tam tazminatı birlikte isteme hakkı doğduğu söylenemez.

Daha önce gönderilen yazılarda para iadesi, teslim istemi ve başka yerden alım ifadeleri birlikte bulunuyorsa gerçek seçim açıklığı incelenir. Birbirini dışlayan taleplerin aynı metinde gelişigüzel kullanılması uyuşmazlığı büyütür. Talebin hukuki amacı, ticari ihtiyacı ve dayandığı belgeler tutarlı olmalıdır.

Hemen bildirim için sabit gün sayısı var mı?

TBK m. 212 üçüncü fıkra, alıcının devir niyetini belirlenen sürenin bitiminde hemen bildirmesini ister. Kanunda bu bildirim için sabit bir hafta veya sekiz gün yazmaz. Fatura itirazındaki sekiz günün burada kullanılması yanlış süre hesabına yol açar. Teslim süresinin bitimi esas alınmalıdır.

Hemen ölçütü, alıcının teslim isteğini geciktirmeden görünür kılmasını gerektirir. Şirket içinde karar alınmış olması, satıcıya dışa yansıtılmış açıklamanın yerine geçmez. Satın alma biriminin kendi notu ile karşı tarafa gönderilmiş bildirimin tarihleri ayrı tutulmalıdır. Gecikmenin nedeni varsa ayrıca belgelenmelidir.

Alıcı malı almak istiyorsa satıcıyla sonradan yapılacak uzun pazarlığı beklemeden bu iradesini açıkça belirtmelidir. Bildirim, daha sonra teknik teslim programı görüşülmesine engel değildir. Asıl amaç, hangi hukuki sonucun istendiği konusunda belirsizlik yaratmamaktır. Kanundaki hemen ifadesine dayanarak bütün dosyalar için aynı saat sınırı da uydurulmamalıdır.

Bildirimde hangi bilgiler yer almalıdır?

İlk olarak sözleşme ve siparişin kimliği belirtilmelidir. Ürün tanımı, miktar, kararlaştırılan teslim tarihi ve varsa parti numarası açık yazılır. Ardından alıcının malın devrini istemeye devam ettiği tereddütsüz açıklanır. Yalnız gecikmeden şikâyet etmek, kullanılacak hakkın içeriğini her zaman göstermeyebilir.

Alıcının ifaya hazır olması için gereken ödeme, teslim alanı veya diğer işbirliği yükümlülükleri varsa bunların durumu açıklanmalıdır. TBK m. 97 karşılıklı sözleşmede ifa istemiyle kendi ediminin yerine getirilmesi arasındaki sırayı düzenler. Malı isteme bildirimi, alıcının geçerli karşı yükümlülüklerini yok sayma yetkisi vermez.

Gecikme zararları ve diğer haklar saklı tutulacaksa bunlar seçilen yolla çelişmeyecek biçimde belirtilir. Malın devrini istemekle aynı anda kesin biçimde teslimden vazgeçildiğini söyleyen metin hazırlanmaz. Bildirimin hangi kişiye, adrese ve yöntemle gönderildiği de dosyaya kaydedilmelidir.

Noter, KEP ve ticari bildirim düzeni

TTK m. 18 üçüncü fıkra, tacirler arasında diğer tarafı temerrüde düşürme, sözleşmeyi fesih veya sözleşmeden dönme ihbar ve ihtarları için saydığı yöntemleri düzenler. Bildirimin hukuki içeriği bu hüküm bakımından değerlendirilir. Devir istemini açıklayan her yazıyı, içeriğine bakmadan aynı işlem olarak nitelendirmek doğru değildir.

Uygulamada tek yazıda hem ifa istemi hem temerrüt açıklaması hem de sonraki seçimlere ilişkin kayıt bulunabilir. Böyle bir metinde kanuni yöntem ve sözleşmenin bildirim hükmü birlikte gözetilmelidir. Noter, güvenli elektronik imzalı kayıtlı elektronik posta ve kanunun saydığı diğer yöntemlerin kayıtları korunur.

Sıradan e-posta kullanılmışsa metin, gönderim bilgisi, karşı tarafın cevabı ve ileti zinciri kaybolmamalıdır. Hukuki şekil değerlendirmesiyle açıklamanın karşı tarafa ulaştığının ispatı ayrı konulardır. Şirket çalışanının mesaj gönderdiğini söylemesi tek başına bildirimin tam içeriğini ve ne zaman erişilebilir hâle geldiğini göstermeye yetmez.

Malı istemek ile ek süre vermek aynı işlem değildir

TBK m. 123, karşılıklı borç yükleyen sözleşmede temerrüde düşen borçluya uygun süre verilmesini veya hâkimden süre belirlenmesinin istenmesini düzenler. M. 124 ise belirli durumlarda süre verilmesini gereksiz kılar. Bu genel hükümler, TBK m. 212’nin özel ticari satış kuralıyla birlikte değerlendirilir.

Alıcının hemen devir istemini açıklaması, her durumda ayrıca belirlediği yeni bir sürenin bulunduğunu göstermez. Yeni süre verilecekse başlangıcı ve sonu açık yazılmalıdır. Sürenin verilmesiyle daha önceki gecikmeden doğan bütün haklardan vazgeçildiği de otomatik olarak kabul edilmemelidir.

Buna karşılık uzlaşmayla sözleşme vadesinin değiştirilmesi farklı sonuçlar doğurur. Sadece ifa için son imkân tanınmasıyla geçmiş temerrüdün tümüyle kaldırılması aynı değildir. Yazıda hangi işlemin yapıldığı açık olmalıdır. Kanunda aranan koşullar oluşmadan her gecikmede süre vermeye gerek yok veya mutlaka süre verilir şeklinde kesin genellemeler yapılmamalıdır.

Aynen ifayla birlikte gecikme zararı istenebilir mi?

TBK m. 118, temerrüde düşen borçlunun kusursuzluğunu ispat etmedikçe gecikme zararını gidermekle yükümlü olduğunu düzenler. Malın devrinin istenmesi, gecikme sebebiyle doğan zarar tartışmasını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ancak gerçek zarar ve gecikmeyle bağlantısı somutlaştırılmalıdır.

İfa edilmeme tazminatıyla gecikme zararı farklı hesaplara dayanır. Birinde malın artık sözleşmeye göre ifasının beklenmemesi, diğerinde geç de olsa ifanın sürdürülmesi söz konusudur. Aynı ekonomik kayıp iki başlık altında tekrar istenmemelidir. Alıcının yaptığı ikame düzenlemeler ve sonradan gerçekleşen teslim hesaba katılır.

Zarar dosyası, üretim veya satış kayıtlarıyla desteklenmelidir. Sadece ciro toplamını zarar kabul etmek doğru değildir. Tasarruf edilen giderler, başka tedarik ve gecikmenin süresi açıklanır. Malı isteyen bildirime genel zarar kaydı yazılması, talep edilen tutarın ispatı yerine geçmez.

Gecikme cezası teslim sırasında ayrıca değerlendirilir

Sözleşmede teslim zamanına bağlı ceza koşulu varsa TBK m. 179 ikinci fıkra önem taşır. Kanun, belirlenen zaman veya yerde ifa edilmemesi için kararlaştırılan cezanın ifayla birlikte istenebilmesini; açık feragat ve çekincesiz kabul durumlarıyla birlikte düzenler. Ceza kaydının neye bağlandığı önce okunmalıdır.

Alıcı gecikmiş malı kabul ederken tutanağın içeriğini kontrol etmelidir. Daha önce gönderilen devir istemi, kabul anındaki bütün kayıtların yerine geçtiği düşüncesiyle kullanılmamalıdır. Teslimin gerçekleştiği tarih, kabul edilen miktar ve ceza hakkına ilişkin açıklama belgede tutarlı olmalıdır.

Genel çerçeve ceza koşulu ve ticari sözleşme rehberinde yer alır. Ceza koşulu ile gecikme zararının ilişkisi, sözleşme ve TBK m. 180 başta olmak üzere ilgili hükümlerle değerlendirilir. Her iki tutar doğrudan toplanarak mükerrer tazminat yaratılmamalıdır.

Kısmi teslim veya değiştirilmiş mal önerisi ne sonuç doğurur?

Satıcı kararlaştırılan malın yalnız bir bölümünü göndermişse alıcının hangi bölüm için teslim istediği açıkça gösterilir. TBK m. 84 kısmi ifanın kabulü bakımından genel düzen içerir. Ticari satışa ilişkin özel hükümler ve siparişin bölünebilirliği ayrıca değerlendirilir. Kısmi teslimin kabulü, eksik kalan bölümün durumunu belirsiz bırakmamalıdır.

Satıcı başka nitelikte mal, farklı marka veya değişmiş teknik çözüm öneriyorsa bu teklif ilk borcun aynen ifasıyla aynı değildir. Alıcının asıl malı istemesi, değişik ürünün kendiliğinden kabul edildiğini göstermez. Yeni teklifin kabulü sözleşmede değişiklik oluşturuyorsa bunun kapsamı yazılı olarak görünür tutulmalıdır.

Bildirimde ürün özelliklerinin tekrar edilmesi bu ayrımı sağlar. Sevk edilen malın hangi siparişe ait olduğu ve önceki teslim borcunu hangi ölçüde karşıladığı kayda alınır. Yeni alım veya değişiklik görüşmesi, önceki talep ve hakların nasıl etkilendiği açıklanmadan yürütülmemelidir.

Zaman çizelgesi hangi dört soruya cevap vermelidir?

Dosya önce bağlayıcı teslim tarihini göstermelidir. İkinci olarak satıcının o tarihte hangi edimi yerine getirmediği açıklanır. Üçüncü olarak alıcının malı istemeye devam ettiğini ne zaman ve nasıl bildirdiği ortaya konulur. Son olarak sonraki teslim, erteleme veya tazminat seçimi kayıtları eklenir.

Bu sıra, belge tarihleriyle olay tarihlerinin ayrılmasını gerektirir. Siparişin sisteme girildiği gün ile satıcının kabul ettiği gün; bildirimin hazırlandığı gün ile satıcıya iletildiği gün aynı olmayabilir. Elektronik kayıtların tam ileti zinciri ve ekleri korunmalıdır. Sonradan seçilmiş tek ekran görüntüsü ilişkinin tamamını göstermeyebilir.

Vade ve istem arasındaki genel ayrım için muacceliyet rehberi tamamlayıcıdır. Ticari alıcının hedefi belirli malın teslimiyse, dosyanın bütün yazışmaları bu hedefle uyumlu olmalıdır. Hak seçiminin hukuki sonucu, yalnız kullanılan başlıktan değil açıklamanın tamamından belirlenir.

Geç teslim gerçekleştikten sonra hangi kayıt kapatılır?

Mal sonradan teslim edilmişse teslimin gerçekleştiği gerçek tarih ve miktar kesinleştirilir. İlk bildirimde istenen ürünle gelen ürün karşılaştırılır. Gecikme dönemi sona ermiş olsa da ayıp, eksik teslim, ceza koşulu veya geçmiş zarar tartışmaları ayrı kalabilir. Her kalemin durumu kabul belgesinde açıklanmalıdır.

Taraflar ticari ilişkiyi sürdürmek için yeni program üzerinde anlaşmışsa eski siparişle yeni sipariş birbirinden ayrılır. Önceki gecikmenin sonuçlarının kapatıldığı ileri sürülüyorsa bu anlaşmanın içeriği belirlenir. Teslim alınmış mal için hâlâ tamamen teslim edilmediği hesabıyla zarar yazılmamalıdır.

Son kontrol, talep ile gerçek ifanın eşleşmesidir. Gecikmiş teslimin kabulü, hangi hakların korunacağı bilinmeden sıradan bir depo imzasına indirgenmemelidir. Alıcının teslimi isteme iradesi zamanında açıklanmalı; teslim sonrasındaki hesap ve belgeler de aynı dikkatle tamamlanmalıdır.

Sık sorulan sorular

Teslim günü geçtiğinde ticari alıcının ne istediği kabul edilir?

TBK m. 212’nin şartları varsa alıcının devir isteminden vazgeçip ifa edilmeme zararını istediği kabul edilir. Bu özel karine için belirli süreli ticari satış ve satıcının temerrüdü birlikte bulunmalıdır.

Malı hâlâ isteyen alıcı ne yapmalıdır?

Belirlenen sürenin bitiminde malın devrini isteme niyetini satıcıya hemen bildirmelidir. Bildirimde sipariş, ürün, miktar ve teslim yükümlülüğü açık gösterilir. Yalnız şirket içinde karar alınması karşı tarafa açıklamanın yerine geçmez.

Bu bildirim için sekiz günlük süre var mı?

Hayır. TBK m. 212 hemen bildirim ölçütünü kullanır; sabit sekiz günlük süre koymaz. Fatura içeriğine itirazdaki süre buraya taşınamaz. Teslim süresinin bitimi ve bildirimin gerçek zamanı belirlenmelidir.

Satıcı zaten ihtarsız temerrütteyse yine bildirim gerekir mi?

Temerrüdün oluşmasıyla alıcının malı isteme seçimini açıklaması farklıdır. TBK m. 212 kapsamındaki alıcı, malın devrini hâlâ istiyorsa bu iradeyi hemen bildirmelidir. Önceden belirlenen vade bu açıklamanın yerine geçmez.

Bildirim yalnız şikâyet içeriyorsa yeterli midir?

Metnin tamamı değerlendirilir. Gecikmeden memnun olmadığını söylemek, devir istemine devam edildiğini her zaman açıkça göstermez. Hangi hukuki sonucun istendiği tereddüde yer bırakmayacak biçimde belirtilmelidir.

Malı istemek yeni teslim tarihi kabul etmek midir?

Kendiliğinden değildir. Asıl edimi istemek, ek süre vermek ve sözleşme vadesini değiştirmek farklı işlemlerdir. Tarafların yazışmalarında hangi işlem üzerinde anlaştığı açıkça belirlenmelidir.

Geç teslim alınırken ceza hakkı korunmalı mı?

Zamanında ifa etmeme cezasında TBK m. 179 ikinci fıkra, açık feragat ve çekincesiz kabulü dikkate alır. Kabul tutanağı, teslim tarihi ve ceza hakkına ilişkin kayıt birlikte değerlendirilmelidir.

Aynen ifayla gecikme zararı birlikte istenebilir mi?

TBK m. 118 çerçevesinde gecikme zararının koşulları ayrıca incelenir. Gerçek zarar, neden ilişkisi ve borçlunun kusursuzluk savunması değerlendirilir. İfa edilmeme zararıyla aynı kayıp mükerrer hesaplanmamalıdır.

Satıcının başka ürün göndermesi ilk siparişi kapatır mı?

Farklı ürünün önerilmesiyle asıl borcun gereği gibi ifası aynı değildir. Alıcının değişikliği kabul edip etmediği ve kapsamı belirlenir. İlk malı isteme bildirimi tek başına farklı malın kabulü sayılmaz.

Hangi belgeler birlikte saklanmalıdır?

Kabul edilmiş sipariş, bağlayıcı teslim takvimi, değişiklikler, temerrütle ilgili kayıtlar, hemen yapılan devir istemi, iletim delilleri ve sonraki teslim tutanakları birlikte korunur. Her belge aynı ürün ve partiyle eşleştirilir.

Dosyanın hazırlanması ve büro iletişimi

Mersin ve İstanbul arasındaki ticari tedarikte depo teslim günüyle sözleşmedeki bağlayıcı teslim günü ayrı kontrol edilir. Mersin merkezli Türkiye geneli dosya yönetiminde gecikme sonrası alıcının teslim isteği ve bildirimin zamanı öncelikle belirlenir. Malı edinme ihtiyacı sürüyorsa yazışmaların bu iradeyi açık göstermesi gerekir.

Resmî kaynaklar ve ilgili kanun maddeleri

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu – Güncel resmî metin: 84,97,117–118,123–125,179–180,212.
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu – Güncel resmî metin: 18/3,23.

Kaynak kontrol tarihi: 24 Ekim 2026. İlgili hükümler yazıda belirtilen kapsam ve koşullarıyla ele alınmıştır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →