Borçlu Temerrüdünde İhtar Gerekmeyen Haller Nelerdir? TBK 117/2 | 2026

Kısa ve net cevap: TBK m.117’nin genel kuralına göre muaccel bir borcun borçlusu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer. Ancak ikinci fıkrada ihtarın aranmadığı hâller açıkça düzenlenmiştir. Borcun ifa edileceği gün tarafların anlaşmasıyla belirlenmişse veya sözleşmede saklı tutulan hakka dayanarak taraflardan biri usulüne uygun bildirimle ifa gününü belirlemişse, bu günün geçmesiyle borçlu ayrıca ihtara gerek olmadan temerrüde düşer. Haksız fiilde temerrüt fiilin işlendiği tarihte; sebepsiz zenginleşmede zenginleşmenin gerçekleştiği tarihte doğar. Ancak sebepsiz zenginleşen iyi niyetliyse temerrüt için bildirim gerekir.

Borçlu temerrüdünün genel şartları nelerdir?

Borçlu temerrüdü, ifası mümkün ve muaccel bir borcun zamanında yerine getirilmemesidir. TBK m.117’nin birinci fıkrası, muaccel borcun borçlusunun alacaklının ihtarıyla temerrüde düşeceğini düzenler. Dolayısıyla önce borcun muaccel olması gerekir. Henüz vadesi gelmemiş bir borç için temerrüt ihtarı, kural olarak vadenin yerine geçmez.

Muacceliyet, alacaklının edimi talep edebileceği zamanı ifade eder. Bu konu için Muaccel ne demek? TBK 90 ve 117 yazısı incelenebilir. Temerrüt ise muacceliyet sonrasında borçlunun gecikme durumudur. Her muaccel borç otomatik olarak temerrüt yaratmaz; TBK m.117/2’deki istisnalar dışında ihtar gerekir.

Temerrüdün doğması için borcun ifasının hâlen mümkün olması da önemlidir. Borç objektif olarak imkânsız hâle gelmişse artık temerrüt değil, imkânsızlığa ilişkin hükümler gündeme gelebilir. Para borçlarında ise ifa kural olarak mümkün olmaya devam ettiği için temerrüt uygulaması çok sık görülür.

Borçlunun kusuru, temerrüdün oluşması ile temerrüde bağlı bazı tazminat sonuçları bakımından aynı şekilde ele alınmaz. Temerrüt için vade ve ihtar düzeni ön plandayken, gecikme zararının tazmini gibi sonuçlarda kusur ve kurtuluş imkânları ayrıca değerlendirilir.

İhtar neden kural olarak gereklidir?

İhtar, alacaklının borçluya edimin yerine getirilmesini istediğini bildiren irade açıklamasıdır. Amaç, borçluya artık ifanın beklendiğini açıkça göstermek ve temerrüt sonuçlarının başlangıç anını belirlemektir. Borç belirli bir takvim gününe bağlanmamışsa borçlunun ne zaman gecikmiş sayılacağı her zaman kendiliğinden anlaşılmaz.

İhtarın içeriğinde alacağın kaynağı, muaccel borç ve ifa talebi açık olmalıdır. “Bütün borçlarınızı ödeyin” gibi belirsiz bir metin yerine sözleşme, fatura, dönem veya borç kalemleri belirlenmelidir. Para borcunda tutar belirli veya hesaplanabilir olmalıdır.

TBK genel olarak ihtarın tek bir şekle bağlı olduğunu söylemez; ancak sözleşme veya özel kanun şekil şartı öngörebilir. Tacirler arasındaki belirli ihtarlar bakımından TTK m.18/3 ayrıca önemlidir. İspat açısından noter, KEP veya teslimi doğrulanabilir diğer yöntemler uygulamada güçlüdür.

İcra takibinden önce her durumda ihtar zorunlu değildir. Takibin yapılabilmesi ile borçlunun temerrüde düşürülmesi farklı konulardır. Bu ayrım için İcra takibinden önce ihtarname göndermek zorunlu mu? yazısı incelenebilir.

Belirli ifa gününde ihtar gerekir mi?

TBK m.117/2’nin ilk istisnası, borcun ifa edileceği günün taraflarca birlikte belirlenmiş olmasıdır. Sözleşmede “bedel 30 Eylül 2026 tarihinde ödenecektir” gibi açık bir tarih varsa, o günün geçmesiyle borçlu ayrıca ihtara gerek olmadan temerrüde düşer.

Buradaki kritik nokta, ifa gününün gerçekten tarafların anlaşmasıyla belirlenmiş olmasıdır. “Teslimden itibaren 30 gün” gibi objektif olarak hesaplanabilir bir vade de teslim tarihi belli olduğunda belirli hâle gelebilir. Buna karşılık yalnız yaklaşık ifadeler, tarafların sonraki davranışıyla netleşmeyen belirsiz süreler veya alacaklının tek taraflı oluşturduğu tarih her zaman aynı sonucu doğurmaz.

Birden fazla taksit varsa her taksidin ayrı vadesi bulunabilir. Taksitlerden birinin geçmesi, sözleşmede geçerli bir muacceliyet şartı yoksa diğer bütün taksitlerin otomatik olarak muaccel olduğu anlamına gelmez. Temerrüt değerlendirmesi her borç kalemi ve vade için ayrı yapılmalıdır.

Sözleşmedeki hakka dayanarak ifa gününün tek taraflı belirlenmesi

TBK m.117/2, sözleşmede usulüne uygun biçimde saklı tutulan bir hakka dayanarak taraflardan birinin bildirimle ifa gününü belirlediği hâli de düzenler. Burada tek taraflı tarih belirleme yetkisi doğrudan sözleşmeden kaynaklanmalıdır. Taraf, sözleşmenin kendisine verdiği yetkiyi kanuna ve sözleşmeye uygun şekilde kullanırsa belirlenen günün geçmesiyle ayrıca ihtar aranmaz.

Örneğin sözleşme, alacaklıya belirli koşul gerçekleştiğinde ödeme tarihini yazılı bildirimle belirleme hakkı vermiş olabilir. Bu hakkın kullanıldığı bildirimin borçluya ulaşması, tarih ve koşulların sözleşmeye uygun olması gerekir. Sözleşmede böyle bir yetki yokken alacaklının sonradan tek taraflı “yarın ödeme günü” demesi TBK m.117/2 anlamında belirli vade yaratmaz.

Bu tür hükümler genel işlem koşulları, tüketici sözleşmeleri veya zayıf tarafın korunmasına ilişkin özel düzenlemeler bakımından ayrıca denetlenebilir. TBK m.117, başka emredici hükümleri bertaraf eden sınırsız bir tarih belirleme yetkisi vermez.

Faturaya tek taraflı vade yazılması ihtarsız temerrüt yaratır mı?

Uygulamada sık görülen hata, faturada yazılı her vade tarihinin otomatik olarak TBK m.117/2 anlamında taraflarca kararlaştırılmış ifa günü kabul edilmesidir. Fatura düzenleyen tarafın tek başına yazdığı tarih, taraflar arasındaki sözleşme veya yerleşik ilişkiyle desteklenmiyorsa borçlunun bu tarihle mutlaka ihtarsız temerrüde düştüğü sonucu çıkarılmamalıdır.

Faturadaki vade sözleşmede kararlaştırılmış ödeme planını yansıtıyorsa veya tarafların önceki ve sonraki davranışlarıyla kabul edilmişse durum farklıdır. Ticari ilişkide sipariş, sözleşme, teyit yazışması ve ödeme uygulaması birlikte incelenmelidir. Faturaya sonradan eklenen tek taraflı bir kayıt ile baştan kararlaştırılmış vade aynı değildir.

TTK m.21’de faturanın içeriğine sekiz gün içinde itiraz edilmemesine ilişkin sonuçlar bulunmakla birlikte, faturanın her tür kaydının hiçbir inceleme olmaksızın sözleşme şartına dönüştüğü şeklinde geniş yorum yapılmamalıdır. Vade ve temerrüt için sözleşmenin bütünü değerlendirilmelidir.

Haksız fiilde temerrüt ne zaman başlar?

TBK m.117/2, haksız fiilde temerrüdün fiilin işlendiği tarihte gerçekleşeceğini düzenler. Bu nedenle haksız fiilden doğan tazminat borcunda borçluyu ayrıca ihtarla temerrüde düşürmek kural olarak gerekmez. Temerrüt tarihinin haksız fiilin gerçekleştiği tarihe bağlanması, tazminat ve faiz hesabında önem taşır.

Ancak zararın miktarının daha sonra belirlenmesi, talebin türü ve özel kanun düzenlemeleri faiz hesabında ayrıca değerlendirilmelidir. “Her tazminatta faiz her zaman olay tarihinden başlar” şeklinde soyut genelleme doğru değildir. Alacağın niteliği, haksız fiil olup olmadığı ve özel düzenleme bulunup bulunmadığı kontrol edilmelidir.

Sözleşmeye aykırılık ile haksız fiilin yarıştığı durumlarda hangi hukuki sebebin uygulandığı da temerrüt başlangıcını etkileyebilir. Aynı olayın hem sözleşmeye hem haksız fiile dayanması hâlinde sorumluluk sebeplerinin yarışması kuralları ayrıca incelenir.

Sebepsiz zenginleşmede temerrüt ne zaman doğar?

TBK m.117/2’ye göre sebepsiz zenginleşmede borçlu, zenginleşmenin gerçekleştiği tarihte temerrüde düşer. Ancak kanun iyi niyetli sebepsiz zenginleşen için istisna getirir: iyi niyetli zenginleşenin temerrüdü için bildirim gerekir.

Bu ayrım, zenginleşenin aldığı değerin hukuki sebebinin bulunmadığını bilip bilmemesiyle bağlantılıdır. Bir ödeme yanlış hesaba gitmiş ve alıcı haklı bir nedenle paranın kendisine ait olduğunu düşünmüşse iyi niyet tartışması doğabilir. Buna karşılık hukuki sebep olmadığını bilen kişinin durumu farklıdır.

İyi niyet yalnız borcun varlığı bakımından değil, temerrüt başlangıcı bakımından da önem taşır. Bu nedenle sebepsiz zenginleşme alacağında faiz talep edilirken “ödeme tarihinden itibaren” şeklinde otomatik başlangıç seçmek yerine zenginleşenin iyi niyet durumu ve bildirim tarihi kontrol edilmelidir.

Tacirler arasındaki ihtarlarda TTK 18/3 neden önemlidir?

TTK m.18/3, tacirler arasında diğer tarafı temerrüde düşürmeye, sözleşmeyi feshe veya sözleşmeden dönmeye ilişkin ihbar ve ihtarların noter aracılığıyla, taahhütlü mektupla, telgrafla veya güvenli elektronik imza kullanılarak kayıtlı elektronik posta sistemiyle yapılacağını düzenler.

Bu hüküm nedeniyle tacirler arasındaki ticari ilişkide sıradan mesaj veya sözlü bildirimle yetinmek ispat ve şekil tartışması yaratabilir. KEP, noter veya kanunda sayılan yöntemler özellikle tercih edilmelidir. Sitedeki Tacirler arasında ihtar nasıl yapılır? TTK 18/3 yazısı bu şekil meselesini ayrıntılı açıklar.

Bununla birlikte borç zaten TBK m.117/2 gereği belirli vadenin geçmesiyle ihtarsız temerrüde düşmüşse, ayrıca temerrüt yaratmak için TTK m.18/3 ihtarı aranmaz. Fesih veya dönme için ayrıca bildirim gerekiyorsa o işlem bakımından TTK m.18/3 yeniden önem kazanabilir.

Temerrüt faizi ne zaman başlar?

Para borçlarında temerrüt, faiz başlangıcını doğrudan etkiler. İhtar gereken bir borçta kural olarak geçerli ihtarın borçluya ulaşması ve talep edilen ifa zamanı dikkate alınır. Belirli vadeli borçta ise vadenin geçmesiyle temerrüt doğduğu için faiz de uygulanacak hukuk kuralları çerçevesinde bu tarihten itibaren gündeme gelir.

Faiz oranı, borcun ticari olup olmadığına, sözleşmede geçerli faiz hükmü bulunup bulunmadığına ve 3095 sayılı Kanun ile özel düzenlemelere göre belirlenir. Temerrüt başlangıcı ile faiz oranı ayrı sorulardır. Doğru başlangıç tarihi bulunup yanlış oran uygulanması da, doğru oran bulunup yanlış tarihten yürütülmesi de hesap hatası doğurur.

İcra takibinde talep edilen işlemiş faiz için başlangıç tarihi ve oran açıkça gösterilmelidir. Borçlu faizin başlangıcına veya oranına itiraz edebilir. Sitedeki İcra takibinde faize itiraz yazısı icra boyutunu açıklar.

Uygulama örnekleri ve kontrol listesi

Örnek 1: Sözleşmede açık tarih

Taraflar yazılı sözleşmede bedelin 1 Ekim 2026 tarihinde ödeneceğini kararlaştırmışsa, bu günün geçmesiyle TBK m.117/2 uyarınca ayrıca ihtar aranmadan temerrüt oluşur.

Örnek 2: Tek taraflı faturadaki tarih

Sözleşmede vade yokken alacaklı faturaya tek başına “7 gün içinde ödenir” yazmışsa, bu kaydın taraflarca kabul edilmiş bir vade olup olmadığı ayrıca incelenir. Salt tek taraflı kayıt her durumda ihtarsız temerrüt sonucu doğurmaz.

Örnek 3: Haksız fiil

Bir kişinin kusurlu davranışıyla başkasının malına zarar verilmişse ve sorumluluk haksız fiil hükümlerine dayanıyorsa TBK m.117/2 gereği temerrüt fiil tarihinde doğar; ayrıca ihtar gerekmez.

Örnek 4: İyi niyetli sebepsiz zenginleşme

Yanlış hesaba gönderilen parayı haklı şekilde kendi alacağı sanan kişi iyi niyetli kabul ediliyorsa, temerrüt için bildirim gerekir. İyi niyet yoksa zenginleşme tarihi esas alınır.

Kontrol listesi

• Borç muaccel mi?
• İfa mümkün mü?
• Vade taraflarca açıkça kararlaştırılmış mı?
• Vade yalnız faturada mı yazıyor?
• Sözleşmede tek taraflı tarih belirleme yetkisi var mı?
• Borç haksız fiilden mi doğuyor?
• Sebepsiz zenginleşen iyi niyetli mi?
• Taraflar tacir mi ve TTK m.18/3 şekli gerekiyor mu?
• Temerrüt faizi başlangıcı ile faiz oranı ayrı ayrı doğru mu?

Sık Sorulan Sorular

1. Her borçta ihtar zorunlu mu?

Hayır. TBK m.117/2’deki hâllerde borçlu ayrıca ihtara gerek olmadan temerrüde düşebilir.

2. Sözleşmede kesin ödeme tarihi varsa ihtar gerekir mi?

Hayır. Tarafların birlikte belirlediği ifa gününün geçmesi temerrüt için yeterlidir.

3. Faturadaki vade her zaman yeterli mi?

Hayır. Vadenin taraflarca kararlaştırılmış olup olmadığı veya ticari ilişkinin parçası hâline gelip gelmediği incelenmelidir.

4. Haksız fiilde ihtar gerekir mi?

TBK m.117/2 uyarınca haksız fiilde temerrüt fiilin işlendiği tarihte doğar.

5. Sebepsiz zenginleşmede ihtar gerekir mi?

Kural olarak zenginleşme tarihinde temerrüt doğar; ancak iyi niyetli zenginleşen için bildirim gerekir.

6. Tacire WhatsApp mesajıyla ihtar yeterli mi?

Tacirler arasındaki temerrüt, fesih ve dönme ihtarlarında TTK m.18/3’te sayılan yöntemler gözetilmelidir.

7. İhtar borcu muaccel hâle getirir mi?

İhtar ile muacceliyet aynı kavram değildir. Önce borcun talep edilebilir olması gerekir; sözleşme veya kanun farklı düzenleme getirebilir.

8. Temerrüt için borçlunun kusuru şart mı?

Temerrüdün oluşumu ile kusura bağlı tazminat sonuçları ayrıdır. Temerrüt şartları TBK m.117 ve devamına göre değerlendirilir.

9. Belirli vade geçerse faiz otomatik başlar mı?

Para borcunda temerrüt faizi gündeme gelir; ancak uygulanacak oran ve özel kanun hükümleri ayrıca belirlenmelidir.

10. İcra takibinden önce ihtar zorunlu mu?

Her takipte zorunlu değildir. Takip hakkı ile temerrüt ve faiz başlangıcı ayrı değerlendirilmelidir.

Hukuki dayanak ve resmî kaynaklar

• Resmî Gazete – 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
• Resmî Gazete – 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu
• T.C. Mevzuat Bilgi Sistemi

E-E-A-T: Bu içerik nasıl hazırlandı?

Bu rehber TBK m.90, 117 ve devamındaki temerrüt hükümleri ile TTK m.18/3 birlikte değerlendirilerek hazırlanmıştır. Muacceliyet, temerrüt, ihtar, belirli vade, haksız fiil ve sebepsiz zenginleşme birbirinden ayrılmış; faturaya tek taraflı vade yazılmasının her durumda ihtarsız temerrüt yaratmadığı özellikle açıklanmıştır.