İstanbul’da Belediyeden Mimari Proje ve Ruhsat Sureti Alma

İstanbul’da bir binanın belediye dosyasındaki mimari proje, yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesinin sureti, belgenin bulunduğu idareden istenir. Talebin dayanağı, başvuranın sıfatı ve istenen belgenin niteliğine göre belirlenir. 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu m.6–12, mevcut belgeye erişimi, onaylı kopyayı, süreyi ve gerekçeli cevabı düzenler. Avukatın mesleki inceleme hakkı ayrıca 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.2’ye dayanır; belge örneği alınması vekâletname ibrazına bağlıdır. Projenin belediyeden alınması, o projeyi değiştirme veya başka yapıda kullanma yetkisi vermez.

İmar arşivinden hangi belgenin istendiği nasıl belirlenir?

Bir dairenin tapusunun bulunması, belediye arşivinde incelenmesi gereken bütün belgelerin tapu kaydından anlaşılacağı anlamına gelmez. Başvuruya başlamadan önce aranan kayıt tanımlanır: ilk yapı ruhsatı, ruhsatın yenilenmiş örneği, tadilat ruhsatı, onaylı mimari proje, belirli katın planı veya yapı kullanma izin belgesi. Bunlar aynı evrak değildir. Dosyanın tamamının istendiği başvuruda da kapsamın hangi yapı ve hangi döneme ilişkin olduğu açıklanmalıdır.

Mimari projede yalnız dairenin yerleşimini gösteren sayfaya odaklanmak eksik incelemeye yol açar. Vaziyet planı, bodrum ve çatı planları, kesitler, cepheler, bağımsız bölüm numaraları ve onay bilgileri farklı soruları cevaplar. Ortak alanın niteliği araştırılıyorsa ilgili katın yanında vaziyet planının da belirlenmesi gerekir. İnceleme için gerekli sayfalar belirlendikten sonra suret talebi bu listeyle yapılır; tüm paftaların aynı tarihte onaylandığı varsayılmaz.

Başvurunun amacı yeni bir ruhsat almak veya mevcut ruhsatı değiştirmek değilse dilekçede bu ayrım korunur. Arşivdeki belgenin verilmesiyle yeni idari işlem kurulması farklı taleplerdir. 4982 sayılı Kanun m.7, kurumda bulunan veya görevi gereği bulunması gereken kayıtlara yöneliktir. Belediyeden yeni bir proje çizmesi, binanın taşıyıcı sistemini hesaplaması veya mevcut belgenin yerine teknik rapor hazırlaması bu başvurunun sonucu olarak istenemez.

İstanbul’da başvuru hangi belediyeye yapılır?

İlk kontrol, incelenecek ruhsatın veya proje onayının üzerinde yazılı idaredir. İlçe belediyesinin düzenlediği bir yapı dosyasının sureti için yalnız İstanbul Büyükşehir Belediyesine yönelmek doğru bir başlangıç değildir. Buna karşılık farklı idarece düzenlenmiş belgeyi de sırf taşınmaz bir ilçenin sınırlarında olduğu için o ilçe belediyesinde var saymak mümkün değildir. Eski belediye adı, değişen parsel numarası ve dosya devri bilgileri birlikte değerlendirilir.

Kadıköy, Üsküdar, Sarıyer veya başka bir ilçedeki taşınmaz için başvuru metninde İstanbul ili, ilçe, mahalle, ada ve parsel bilgileri yer almalıdır. Apartmanın kullanılan adı tek başına yeterli bir arşiv anahtarı değildir. Kapı numarası değişmişse eski adres de eklenir. Parsel ifraz, tevhit veya başka işlemle değişmişse bilinen eski kayıt ile bugünkü tapu bilgisi yan yana gösterilir. Bu hazırlık, farklı bir taşınmazın dosyasının aranmasını önler.

4982 m.7 uyarınca istenen belge başka kurumdaysa başvurunun oraya gönderilmesi ve başvurana yazılı bilgi verilmesi gerekir. Başvurucu, sevk yazısının tarih ve sayısını saklamalıdır. Kurumun internet sitesinde bulunan e-imar haritası ise her zaman yapı dosyasının tamamını içermez. Kamuya açıklanan kayda yönlendirme ile talep edilen onaylı proje suretinin verilmemesi ayrı değerlendirilir; erişim bağlantısında gerçekten hangi belgenin bulunduğu kontrol edilir.

Malik, alıcı adayı ve avukatın başvurusu aynı mıdır?

Malikin kendi yapısına ilişkin başvurusunda taşınmazla bağlantıyı gösteren tapu bilgisi, kimlik ve istenen kayıt listesi birlikte hazırlanır. Mirasçı, tüzel kişi veya temsilci adına yapılan işlemde sıfatı açıklayan belge de önem taşır. Bu belgelerin dosyaya eklenmesi, idarenin bütün arşivi istisnasız açıklamak zorunda olduğu anlamına gelmez; talep edilen kaydın içeriği ve kanuni erişim sınırları ayrıca incelenir.

Henüz satın alma sözleşmesi yapmamış kişinin ilgisi ile malik adına yetkilendirilmiş temsilcinin durumu birbirine karıştırılmamalıdır. Satış ilanını görmek, bütün özel yazışmalara ve kişisel verilere erişme yetkisi oluşturmaz. Alıcı adayı, aranan teknik kayıtları satıcıdan temin etmeyi ve gerekiyorsa uygun temsil belgesiyle başvurmayı planlamalıdır. Böylece satış görüşmesi ile kamu kurumundan belge alma işlemi ayrı belgeler üzerinden yürütülür.

1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.2, kamu kurumlarının avukatın görevini yerine getirmesine yardımcı olmasını ve özel kanun hükümleri saklı kalmak üzere ihtiyaç duyulan belgeleri incelemeye sunmasını düzenler. İnceleme ile örnek alma aynı işlem değildir: örnek alınması vekâletname ibrazına bağlıdır. Başvurunun avukat tarafından yapılması, kanundaki özel gizlilik hükümlerini ortadan kaldırmaz. Vekâletnamenin temsil edilen kişiyi ve yürütülen işi karşılaması da ayrıca kontrol edilir.

Başvuru dilekçesinde hangi bilgiler bulunmalıdır?

4982 m.6 kapsamında gerçek kişinin adı, soyadı, imzası ve adresi; tüzel kişinin unvanı, adresi, yetkili kişinin imzası ve yetki belgesi başvuruda yer alır. Elektronik başvuruda da kimliğin ve başvurunun kaynağının hukuken belirlenebilir olması gerekir. Her e-posta mesajı, eksiksiz bir bilgi edinme başvurusu olarak kabul edilecekmiş gibi hareket edilmemelidir. Kurumun resmî başvuru kanalı ve verdiği kayıt numarası esas alınır.

Dilekçenin konu bölümünde “imar hakkında bilgi” yerine talep edilen evrak açıkça gösterilir. Yapı ruhsatının tarih ve numarası biliniyorsa yazılır; bilinmiyorsa taşınmaz ve yaklaşık dönem tarif edilir. Proje bakımından ilk onaylı takımın mı, son onaylı tadilatın mı, yoksa ikisinin birlikte mi istendiği belirtilir. Sadece son sayfanın verilmesiyle yetinilmesini önlemek için istenen pafta ve ekler adlarıyla sıralanır.

Teslim şekli de talep içinde açıklanır: onaylı kâğıt suret, elektronik imzalı belge veya mevcut elektronik kaydın erişilebilir örneği. Aslına zarar vermeden kopya çıkarılamayan belge bakımından inceleme ve not alma talebi ayrıca kurulabilir. 4982 m.10’daki bu seçenekler, idareye dosyanın aslını başvurana teslim etme zorunluluğu yüklemez. Başvuranın elinde tutacağı kayıt, verilmesi uygun bulunan suret veya erişim sonucudur.

Kişisel veri veya telif gerekçesiyle dosyanın tamamı reddedilebilir mi?

İmar arşivindeki her sayfa aynı açıklanabilirlik düzeyinde değildir. Kimlik bilgileri, özel yazışmalar, ticari sırlar ve proje müellifinin hakları bakımından ilgili kanuni sınırlamalar incelenir. 4982 m.21 özel hayatın gizliliğini, m.23 ticari sırları, m.24 ise fikir ve sanat eserleri hakkında ilgili kanun hükümlerinin uygulanmasını düzenler. Bu nedenle bir belgenin idarede bulunması, içeriğinin sınırsız biçimde herkesle paylaşılmasını gerektirmez.

Buna karşılık dosyada korunması gereken tek bir veri bulunması, diğer bütün kayıtların otomatik olarak erişime kapatılması sonucunu doğurmaz. 4982 m.9, ayrılabilen gizli veya açıklanması yasak bilgilerin çıkarılmasından sonra kalan kısmın verilmesini öngörür. Başvuruda bu ayrıştırma açıkça talep edilebilir. Ret cevabında hangi belgenin, hangi kısmının ve hangi hukuki sebeple verilmediği görülebilmelidir; ayırma gerekçesi yazılı bildirilir.

Belediyeden bir mimari projenin suretini edinmek, proje üzerindeki bütün mali ve manevi hakların devralınması değildir. Arşiv araştırması için alınan paftanın başka bir yapının tasarımında kullanılması veya ticari olarak çoğaltılması ayrı hukuki sorun yaratır. 4982 m.29’daki ticari amaçla çoğaltma ve kullanma yasağı da gözden kaçırılmamalıdır. Belgenin edinilmesi, kullanım amacı ve üçüncü kişilere aktarılması ayrı aşamalar olarak ele alınır.

Belge kaç günde verilir, suret ücreti nasıl değerlendirilir?

4982 m.11’de genel erişim süresi 15 iş günüdür. Belgenin aynı kurumun başka bir biriminden sağlanması, başka kurumun görüşünün alınmasının gerekmesi veya talebin birden fazla kurumu ilgilendirmesi hâllerinde süre 30 iş günüdür. Uzatma ve gerekçesi, ilk 15 iş günü dolmadan yazılı bildirilir. Dosyanın eski olması veya başvuruların yoğunluğu, maddede sayılan şartların yerine kendiliğinden geçirilemez. Ayrıntılı süre hesabı için bilgi edinme başvurusunda 15 ve 30 iş günü rehberine bakılabilir.

Ücret bakımından m.10, erişimin gerektirdiği maliyet tutarını esas alır. Büyük boy pafta çoğaltılması ile birkaç sayfalık ruhsat örneğinin maliyet kalemleri aynı değildir. Başvurucu, istenen bedelin hangi belgeye, kaç sayfaya veya hangi çoğaltma işlemine ilişkin olduğunu gösteren açıklamayı saklamalıdır. Yeni ruhsat için alınan harçla mevcut ruhsatın suretini edinme bedeli birbirine karıştırılmamalıdır; her tahsilat kendi dayanağıyla değerlendirilir.

Maliyet tutarı bildirildiğinde m.11’deki 15 iş günlük süre kesilir. Başvurucu 15 iş günü içinde ücreti ödemezse talebinden vazgeçmiş sayılır. Bu nedenle ücret bildirimini sıradan bir ödeme hatırlatması olarak görmek hatalıdır. Bildirimin alındığı gün, tahakkuk bilgisi, ödemenin yapıldığı gün ve dekontun kuruma sunulması ayrı kaydedilir. Burada İstanbul genelinde geçerli tek bir sabit suret ücreti ileri sürülmemektedir; somut tahakkuk incelenmelidir.

Teslim edilen proje ve ruhsat sureti nasıl kontrol edilir?

Evrak tesliminde ilk karşılaştırma taşınmaz kimliği üzerinden yapılır. İlçe, mahalle, ada, parsel, yapı adı ve bağımsız bölüm bilgileri başvuru listesiyle karşılaştırılır. Sonra belge türü kontrol edilir: imar durum bilgisi, yapı ruhsatı ve yapı kullanma izin belgesi birbirinin yerine kabul edilmez. Bir e-imar ekran görüntüsünün verilmesi, talep edilmiş onaylı mimari proje takımının da teslim edildiği anlamına gelmez.

Proje paftalarında onay tarihi, onaylayan idare, pafta numarası, mühür veya elektronik doğrulama bilgisi ve okunabilirlik incelenir. Birbirinden farklı tarihlerde onaylanan çizimler tek takım gibi birleştirilmemelidir. Eksik pafta varsa eksiklik adlandırılarak tamamlanması istenir. Üzerindeki küçük açıklamalar okunmayan bir tarama, uyuşmazlıkta ihtiyaç duyulan ölçü veya kullanım bilgisini karşılamaz; belgeyi büyütmekle okunaklı suret almak aynı şey değildir.

İskân belgesinin teminiyle kat mülkiyeti işleminin tamamlanması da farklıdır. Belediye belgesi, tapudaki işlemin incelenmesinde kullanılır; tek başına tapu kaydını değiştirmez. Özellikle yurt dışında bulunan malik için kat irtifakından kat mülkiyetine geçiş rehberindeki belge ayrımı önem taşır. Arşivden alınan kayıtlar, yapılacak işlemin gereken diğer belgeleriyle eşleştirilmelidir.

Belge verilmezse gerekçeli ret ve BEDK itirazı

4982 m.12 gereğince ret cevabında gerekçe ve başvuru yolları belirtilir. “Dosya verilmez” şeklindeki sözlü açıklamayla yetinmek yerine kayıtlı başvuru ve yazılı cevap üzerinden ilerlemek gerekir. Talep başka bir belgeyle karşılanmışsa hangi kayıtların eksik kaldığı belirtilir. Kısmi ret ile tamamen ret ayrılır; erişime açılan belgeler, verilmeyen evrakın ayrıca incelenmesini gereksiz kılmaz.

4982 m.13 uyarınca ret kararının tebliğinden itibaren 15 gün içinde Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna itiraz edilebilir. Bu süre iş günü olarak yazılmamalıdır. Kurulun karar süresi ise 30 iş günüdür. Kurula itiraz, ilgili erişim uyuşmazlığında idari yargıya başvuru süresini durdurur. Kuruma aynı talebi yeniden göndermek, ilk ret üzerine doğan itiraz süresinin baştan başladığı kabulüyle kullanılmamalıdır.

BEDK’nin 2026 tarihli açıklamalı kanun yayını ve 2022/1 sayılı İlke Kararı, e-Devlet üzerinden elektronik itiraz kanalını açıklamaktadır. Başvuruda ilk dilekçe, kurum cevabı, cevabın alındığı tarih ve temsil varsa yetki belgesi birlikte sunulur. Eski internet açıklamalarındaki yalnız posta yoluyla başvuru bilgisiyle yetinilmemelidir. BEDK resmî başvuru sistemi ile Kurulun güncel açıklamaları esas alınmalıdır.

Arşiv başvurusu yıkım veya ruhsat davasının süresini durdurur mu?

Belge istemek ile idari işlemin kaldırılmasını istemek aynı şey değildir. Yalnız dosya sureti talebi, kendiliğinden bir yıkım kararına veya ruhsat işlemine karşı dava süresini durdurmaz. İYUK m.11 kapsamındaki başvurunun içeriği, mercii ve zamanı ayrıca değerlendirilir. Bilgi edinme talebinin sonucunu beklerken asıl idari kararın dava süresinin geçirilmemesi gerekir. Arşiv dosyası ile tebligat dosyası bu nedenle paralel tutulmalıdır.

Yapı tatil tutanağının öğrenilmesi veya tebliği ile arşiv belgelerinin teslimi farklı tarihler olabilir. Belgelerin daha sonra alınması, her durumda eski işlemin süresini yenilemez. Bu ayrım yapı tatil zaptına karşı dava rehberindeki süreler bakımından özellikle önemlidir. Davada hangi belgenin idareden isteneceği, hangi işlemin dava konusu edileceği ve varsa geçici hukuki koruma talebi ayrı hazırlanmalıdır.

İstanbul’daki somut dosyanın inceleme sırası nettir: önce taşınmaz ve işlem kimliği belirlenir, sonra belge listesi çıkarılır, temsil ve erişim sınırları kontrol edilir, kayıtlı başvuru yapılır, teslim edilen suretler doğrulanır. Ret halinde erişim uyuşmazlığının başvuru yolu işletilir. Bütün bunlar yapılırken mülkiyet, sözleşme veya imar yaptırımına ilişkin asıl uyuşmazlığın kendi süreleri ayrıca korunur.

Sık sorulan sorular

İstanbul’da belediye projesi e-imar ekranından alınabilir mi?

E-imar ekranında bulunan bilgi, talep edilen onaylı mimari proje takımını içeriyorsa o kaydın kapsamı incelenir. Yalnız plan fonksiyonu veya parsel bilgisi gösteren ekran, yapı ruhsatının ve bütün proje paftalarının yerine geçmez. Dilekçede hangi mevcut belgenin suretinin istendiği açıkça belirtilmelidir.

Avukat belediye imar dosyasını vekâletnamesiz inceleyebilir mi?

1136 sayılı Kanun m.2, mesleki görev için gereken belgelerin incelemeye sunulmasını düzenler; özel kanun hükümleri saklıdır. Aynı madde, belge örneği alınmasını vekâletname ibrazına bağlar. Bu nedenle inceleme talebi ile dosyadan onaylı kopya alma talebi aynı şartlarla değerlendirilmemelidir.

Tapu fotokopisi bütün arşivi almaya yeterli midir?

Tapu bilgisi başvuranın taşınmazla ilişkisini gösterir; bütün dosyanın sınırsız açıklanmasını sağlamaz. Kimlik, temsil, istenen belge kapsamı ve özel kanuni erişim sınırları birlikte incelenir. Dosyada ayrılabilir nitelikte korunan bilgiler bulunuyorsa 4982 m.9 kapsamında ayrıştırılmış erişim talep edilebilir.

Eski ada ve parsel numarası bilinmiyorsa başvuru yapılamaz mı?

Bilinen güncel tapu ve adres bilgileriyle aranan belge açıkça tarif edilir. Eski numaranın bilinmemesi, bilinen bilgilerin hiç sunulmamasını gerektirmez. Önceki ruhsat veya parsel değişikliği belgesi eldeyse eklenmesi arşiv eşleştirmesine yardımcı olur. Kurumdan yeni teknik analiz değil mevcut kayıt istenir.

Belediye arşiv belgesini kaç günde vermelidir?

4982 m.11 kapsamındaki genel süre 15 iş günüdür. Maddede sayılan başka birimden temin, başka kurum görüşü veya birden fazla kurumla ilgili talep hâllerinde 30 iş günü uygulanır. Uzatma ve gerekçesi ilk sürenin bitiminden önce yazılı bildirilmelidir; ücret bildiriminin süreye etkisi ayrıca hesaba katılır.

Suret ücreti ödenmezse dosya talebi açık kalır mı?

4982 m.11’e göre erişim maliyetinin bildirilmesinden sonra 15 iş günü içinde ödeme yapılmazsa talepten vazgeçilmiş sayılır. İstenen bedelin kapsamı ve dayanağı incelenirken bu süre de izlenmelidir. Dekont, başvuru numarasıyla ilişkilendirilerek saklanmalıdır; ödeme ile aranan belgenin teslimi farklı aşamalardır.

Projede kişisel veri bulunması tüm paftaların reddini gerektirir mi?

Hayır, değerlendirme belgenin içeriğine göre yapılır. 4982 m.9, açıklanması yasak bilgiler ayrılabiliyorsa kalan kısmın verilmesini düzenler. Her dosyada ayrıştırmanın mümkün olduğu da peşinen söylenemez. İdare, uyguladığı sınırı ve ayırma veya ret gerekçesini somut belge üzerinden açıklamalıdır.

BEDK’ye itiraz sadece posta yoluyla mı yapılır?

Hayır. BEDK’nin 2022/1 sayılı İlke Kararı ve 2026 açıklamalı yayını e-Devlet üzerinden itiraz yolunu da açıklamaktadır. Başvuruya ilk talep, kurum cevabı ve gerekli temsil belgeleri eklenir. Genel bir şikâyet mesajı göndermekle resmî BEDK itiraz işlemini tamamlamak birbirine karıştırılmamalıdır.

Arşivden proje alınması yeni tadilat yapma izni verir mi?

Hayır. Suret, dosyadaki mevcut kaydın örneğidir; yeni tadilat ruhsatı veya proje değişikliği onayı değildir. Yapılması planlanan işin izin şartları ayrıca incelenir. Proje üzerindeki fikrî haklar da kopyanın teslimiyle kendiliğinden devredilmiş olmaz. Belgeye erişim ile belgenin kullanılma yetkisi ayrıdır.

Yıkım kararına karşı dava için belediye dosyasını beklemek gerekir mi?

Arşiv başvurusunun sonucunu beklemek, asıl idari işlemin dava süresini kendiliğinden durdurmaz. Tebligat, öğrenme, özel süre ve varsa İYUK m.11 başvurusu ayrı incelenir. Erişim itirazının süresiyle yıkım veya ruhsat uyuşmazlığının süresi aynı dosyada tek tarih olarak takip edilmemelidir.

Kanuni dayanaklar ve resmî kaynaklar

• 4982 sayılı Kanun: m.6–12, 21, 23, 24, 27 ve 29. İtiraz usulünde güncel BEDK yayını esas alınmıştır.
• Türkiye Barolar Birliği: 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m.2
• BEDK Kararları Işığında Açıklamalı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu, 2026: m.13, 2016/2 ve 2022/1 sayılı İlke Kararları
• BEDK elektronik başvuru sistemi
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.7, 10 ve 11

Sorunuzu iletin

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →