İstanbul Metrosunda Engelli Erişimi: İBB ve TİHEK Başvurusu

İstanbul metrosunda engelli yolcunun güvenli ve bağımsız erişimini engelleyen bir eksiklik için önce somut sorunun düzeltilmesi ilgili taraftan istenir; talep reddedilir veya otuz gün cevapsız kalırsa TİHEK’e başvurulur. Bu yolun dayanağı 6701 sayılı Kanun m.5 ve m.17’dir. İstasyon, peron, yön ve tarih açıkça belirtilmelidir. Bir istasyonda hissedilebilir yüzey bulunması, tren kapısının yerinin doğru işaretlendiğini tek başına kanıtlamaz. Ayrıca 30 Ocak 2026’da değişen başvuru yönetmeliği nedeniyle eski rehberlerdeki bazı dava ve ön inceleme açıklamaları artık kullanılmamalıdır.

Metro istasyonunda erişilebilirlik hangi hukuki yükümlülüklere dayanır?

6701 sayılı Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu m.3, engellilik temelinde ayrımcılığı yasaklar. M.5, ulaşım hizmeti sunan kamu kurumları ve özel hukuk kişileri bakımından eşit muamele yükümlülüğünü düzenler; kamuya açık hizmet alanlarına ve binalara erişim de bu kapsamdadır. Metro hattının bir şirket tarafından işletilmesi, ulaşım hizmetinin ayrımcılık yasağının dışında kaldığı anlamına gelmez.

5378 sayılı Engelliler Hakkında Kanun m.7 ise toplu taşıma sistemlerinin erişilebilirliğine ilişkin yükümlülüğü düzenler. Buradaki değerlendirme yalnız ücret ödeyip turnikeden geçebilmek değildir. İstasyona ulaşma, uygun girişten perona inme, yönünü belirleme, doğru kapıdan araca binme ve istasyondan çıkma aşamaları birlikte ele alınır. Erişim zincirinin bir halkasındaki eksiklik, diğer bölümlerin kullanılabilir olmasıyla açıklanmış sayılmaz.

Başvurunun konusu bu nedenle dikkatle daraltılmalıdır. Bozuk asansör, kopuk kılavuz yüzey, algılanamayan kapı konumu veya erişilebilir alternatif hakkında bilgi verilmemesi aynı teknik mesele değildir. Her biri için olayın tarihi, yolcu üzerindeki etkisi ve istenen düzeltme ayrı yazılır. Böylece kuruma iletilen talep, genel bir ulaşım şikâyetinden incelenebilir bir erişilebilirlik dosyasına dönüşür.

Genel erişilebilirlik ile makul düzenleme aynı şey midir?

Genel erişilebilirlik, ulaşım sisteminin engelli kişilerin kullanımını gözeten yapısı ve işleyişiyle ilgilidir. Makul düzenleme ise 6701 sayılı Kanun m.2’de belirli bir durumda ihtiyaç duyulan, ölçülü, gerekli ve uygun değişiklik ve tedbirler üzerinden tanımlanır. M.4/1-f, makul düzenleme yapmamayı ayrımcılık türleri arasında sayar. Bu iki kavram bağlantılıdır; fakat dilekçede birbirinin yerine gelişigüzel kullanılmamalıdır.

Perondaki kapı konumunun hissedilebilir biçimde gösterilmemesi altyapı ve işaretleme incelemesini gerektirir. Yolcunun belirli erişim ihtiyacı için yardım veya uygun iletişim talep etmesi ise olayın kişisel boyutunu gösterir. İstasyonda bir görevlinin bulunması, kalıcı teknik eksikliğin her durumda giderildiğini kanıtlamaz. Aynı şekilde her kişisel talebin istenen yöntemle aynen kabul edilmesi gerektiği de teknik ve hukuki inceleme yapılmadan söylenemez.

Dosyada ayrım açık tutulmalıdır: hangi fiziksel düzenlemenin eksik olduğu, hangi kişisel ihtiyacın karşılanmadığı ve hangi alternatifin neden işe yaramadığı açıklanır. Yardım talebine cevap verilmişse cevabın içeriği saklanır. Sadece “personel yardımcı oldu” veya “hiç yardım edilmedi” şeklindeki sonuç cümleleri yerine zaman, yer ve hizmet aşaması belirtilir.

Levent ve Taksim istasyonları hakkında 2025 tarihli karar ne söylüyor?

TİHEK’in 25 Haziran 2025 tarihli, 2025/376 sayılı kararı, M2 hattındaki erişilebilirlik iddialarını inceler. Kurul, dosyadaki teknik görüşler çerçevesinde platform ile raylar arasında koruma bariyeri bulunmaması yönünden ihlal sonucuna ulaşmamıştır. Buna karşılık Levent ve Taksim istasyonlarında araç kapılarının açılacağı yeri gösteren hissedilebilir işaretleme eksikliği bakımından ayrımcılık yasağının ihlal edildiğine karar vermiştir.

İncelemede istasyon fotoğraflarının doğru yere ait olması ve teknik raporun hangi soruyu cevapladığı önem taşımıştır. Platform boyunca uyarıcı yüzey bulunması ile kapı konumunun ayrıca gösterilmesi birbirinden ayrılmıştır. Genel erişilebilirlik değerlendirmesi, kapı işaretlemesine ilişkin somut iddiayı tek başına cevaplamamıştır. Karar, başvuruda teknik eksikliğin açık tanımlanmasının önemini gösteren bir örnektir.

Bu karar 2025 dosyasındaki bulgulara ilişkindir. Levent veya Taksim istasyonlarının bugün aynı durumda olduğunu gösteren güncel bir saha tespiti değildir. Bütün metro hatlarında koruma bariyerinin gereksiz olduğu sonucuna da genişletilemez. Yeni başvuruda kendi istasyonunun, kullanılan yönün ve olay tarihinin delilleri sunulmalıdır; önceki karar somut delilin yerine geçirilmemelidir.

İBB, işletmeci ve teknik birim arasındaki görev ayrımı

Bir metro erişim dosyasında yapım, bakım, işletme ve denetim görevleri farklı birimlere ait olabilir. Bu ayrım başvurunun içeriğini etkiler. Dilekçede yalnız kurum logosuna bakarak sorumluluk kurulması yerine, hangi hizmetin aksadığı ve hangi birimin verdiği cevapla karşılaşıldığı gösterilir. İstasyon adı kadar kullanılan hattın işletmecisi de doğrulanmalıdır; İstanbul’daki bütün raylı sistemler tek işletmeciye mal edilmemelidir.

2025/376 sayılı kararın muhatabı İBB’dir; dosyada Metro İstanbul AŞ’nin açıklamaları da değerlendirilmiştir. Bu dosya yapısı, her yeni uyuşmazlıkta bütün birimlerin aynı sıfatla sorumlu tutulacağı anlamına gelmez. Kullanıcı, kendisine verilen yönlendirmeleri ve birimler arası yazışmaları ekleyerek başvurusunun hangi kuruma ulaştığını gösterebilir. Yetki tartışması nedeniyle talebin kaybolmaması için kayıt numaraları birlikte izlenmelidir.

Güncel uygulama yönetmeliği m.49/3, ilgili taraf yanlış gösterildiğinde Kurumun doğru tarafı resen belirlemesini düzenler. Bu güvence, muhatap araştırmasının tamamen bırakılmasını gerektirmez. Elde bulunan işletmeci bilgisi ve resmî cevap doğru yazıldığında inceleme daha anlaşılır olur. Talep edilen işlem bakımından farklı birimlerin görevleri varsa bunlar ayrı başlıklar altında açıklanır.

İstasyon, peron ve kapı konumu nasıl belgelenir?

Erişim engelinin yeri, başvuruyu okuyanın istasyona gitmeden anlayabileceği kadar açık tarif edilmelidir. Hat adı, istasyon, seyahat yönü, giriş veya çıkış kapısı, ilgili asansör ya da peron bölümü ve olay saati kaydedilir. Aynı istasyonun karşı yönündeki peronun fotoğrafı, şikâyet edilen taraftaki eksikliği göstermeyebilir. Bu nedenle dosya adı ve görüntü açıklaması aynı konuma işaret etmelidir.

Fotoğraf veya görüntü alınırken güvenli alanın dışına çıkılmamalı, raylara yaklaşılmamalı ve ulaşım işletmesinin güvenlik kurallarına uyulmalıdır. Delil toplama amacı tehlikeli davranışı haklı kılmaz. Başvuru sahibi kendi imkânıyla güvenli kayıt oluşturamıyorsa, olayın yerini tarif ederek ilgili kayıtların ve teknik incelemenin Kurum tarafından istenmesini talep etmelidir. Yalnız fotoğraf bulunmaması başvuru hazırlığını bütünüyle durdurmamalıdır.

Kayıtlar üzerinde yanıltıcı düzenleme yapılmamalıdır. Açıklama için kopya üzerinde işaretleme yapılmışsa özgün dosya ayrıca saklanır. Sorunla ilgisiz yolcuların yüzleri ve kişisel bilgileri gereksiz yere yayımlanmaz. Sağlık belgesi veya kişisel kullanım ihtiyacı, herkesin erişebildiği bir sosyal medya paylaşımına değil gerekli resmî başvuru dosyasına eklenir. Gizlilik talebi ayrıca belirtilir.

Geçici arıza ile kalıcı tasarım eksikliği nasıl ayrılır?

Başvurudaki delil düzeni, arızanın niteliğine göre değişir. Asansörün belirli bir gün hizmet dışı kalması bakım ve arıza kayıtlarını gündeme getirir. Perondan araç kapısına yönlendiren işaretlemenin hiç yapılmamış olması ise farklı bir teknik inceleme gerektirir. İki durumun aynı cümlede anlatılması, muhatabın yalnız bakım cevabı vererek işaretleme iddiasını yanıtsız bırakmasına yol açabilir. Her eksiklik ayrı numaralandırılmalıdır.

Tekrarlayan arızalarda tarihler karıştırılmadan bir olay çizelgesi hazırlanır. Her satırda istasyon, kullanılmayan bölüm, duyuru bulunup bulunmadığı, görevliye yapılan bildirim ve verilen cevap yer alır. Başvurucu, yaşamadığı bir günü veya görmediği bir arızayı kendi gözlemi gibi yazmamalıdır. Başka kişiden gelen bilgi, doğrudan gözlemden ayrılarak kaynağıyla belirtilir.

Alternatif güzergâh önerilmişse yalnız güzergâhın adı değil, yolcunun o alternatife erişip erişemediği açıklanır. Aktarma sırasında kullanılamayan bölüm, karşılaşılan ek engel ve hizmetin hangi aşamada kesildiği kaydedilir. Böylece inceleme, bir alternatifin kâğıt üzerinde bulunmasına değil somut kullanım bakımından ne sağladığına odaklanır. Kayıtlar, ilgili teknik belgelerin talep edilmesini de kolaylaştırır.

TİHEK’ten önce yazılı düzeltme talebi nasıl kurulmalıdır?

6701 sayılı Kanun m.17/2’ye göre önce ayrımcı olduğu ileri sürülen uygulamanın düzeltilmesi ilgili taraftan istenir. Bu talepte erişimin hangi noktada kesildiği ve kişiyi nasıl etkilediği anlatılır. “Bütün istasyonları düzeltin” biçimindeki genel ifade yerine, belirli istasyon ve kullanım aşamasındaki eksikliğin incelenmesi, giderilmesi ve sonucunun bildirilmesi istenir. Başvurunun bir kopyası ile teslim kaydı saklanır.

Yazının konusu, teknik çözümü başvuru sahibinin projelendirmesi değildir. Yolcunun tarif etmesi gereken, karşılaştığı engel ve erişemediği hizmettir. Uygulanacak işaretlemenin standarda uygun şekilde belirlenmesi, işin teknik inceleme boyutudur. Talepte yerinde inceleme, mevcut düzenlemenin değerlendirilmesi ve geçici erişim tedbiri hakkında açıklama istenmesi mümkündür. Her talep, olayla bağlantısı kurulmuş şekilde yazılmalıdır.

Talep reddedilmişse TİHEK başvurusu için ayrıca otuz günün dolması beklenmez. Cevap verilmemişse otuz günlük cevapsızlık durumu belgelenir. Telafisi güç veya imkânsız zarar ihtimalinde Kurumun bu ön şartı aramadan kabul yetkisi vardır; bu istisna başvurucunun tek taraflı beyanıyla otomatik doğmaz. Genel usulün ayrıntısı TİHEK öncesi düzeltme talebi ve otuz gün kuralı yazısında açıklanmıştır.

TİHEK dosyasında bulunması gereken bilgiler

Güncel uygulama yönetmeliği m.34–37, başvuru kanalları ve gerekli bilgileri düzenler. Kimlik ve tebligat bilgileri, ilgili taraf, olay, istenen sonuç, ilk başvuru tarihi ve cevap tarihi açıkça belirtilir. Vekil veya kanuni temsilci aracılığıyla işlem yapılıyorsa yetki belgesi eklenir. Eklerin dosyadaki hangi iddiayı desteklediği kısa bir belge listesinde gösterilir.

Başvuru, Kurumun elektronik sistemi üzerinden veya mevzuatta belirtilen diğer kanallarla yapılır. TİHEK’in resmî başvuru sayfası güncel giriş bağlantılarını ve formları içerir. Olağan e-posta ve faks başvurularında dilekçe aslının on beş gün içinde gönderilmesi kuralı, kayıtlı elektronik posta için öngörülen istisnadan ayrılmalıdır. Elektronik sistem üzerinden yapılan işlemle sıradan e-posta gönderimi aynı başvuru yöntemi değildir.

Başvurudan ücret alınmaz. İstanbul’da valilik veya kaymakamlık aracılığıyla gönderme yolu da vardır. Evrak kaydındaki tarih, sayı ve ek adedi kontrol edilmelidir. Dosyanın eksik sayfayla taranması, başvuru metni doğru olsa bile delilin incelenmesini güçleştirir. Uzun belge içinde ilgili yer belirtilmeli; belgelerin okunaklı olduğu ve aynı başvuruya bağlandığı teyit edilmelidir.

İspat yükü ve muhatabın açıklamasına cevap

6701 sayılı Kanun m.21, başvuranın kuvvetli emare ve karine oluşturan olguları göstermesinden sonra karşı tarafın ayrımcılık yasağını ihlal etmediğini ispat etmesini öngörür. Yalnız sonuç cümlesi kurmak yerine yer, tarih, erişim engeli ve kullanım üzerindeki etkisini göstermek bu nedenle önemlidir. Genel çerçeve için TİHEK’te ayrımcılık ispat yükü rehberine bakılabilir.

Karşı tarafın cevabında kullanılan fotoğrafın aynı istasyona ve aynı perona ait olup olmadığı kontrol edilir. “Sistemimiz erişilebilirdir” açıklaması, belirli asansörün belirli tarihte kullanılabilir olduğunu göstermeyebilir. Raporun düzenlenme tarihi ile olay tarihi karşılaştırılır. Başvurudan sonra yapılan bir onarım, önceki olayın tarihini değiştirmez; yeni durum, dosyada ayrıca belirtilir.

M.18/2 uyarınca muhatabın yazılı görüşü başvurana iletilir ve başvurandan on beş gün içinde görüş istenir. Talep hâlinde bu sürenin bir defa on beş gün uzatılması mümkündür. Gelen yazı cevapsız bırakılmamalıdır. Cevapta tekrar eden uzun anlatım yerine, muhatabın her açıklamasının hangi belgeyle doğrulandığı veya hangi somut soruyu yanıtsız bıraktığı gösterilmelidir.

Yerinde inceleme ve teknik rapor talebinin kapsamı

Kanun m.19 ve m.20, bilgi-belge isteme, yerinde inceleme ve gerektiğinde bilirkişi değerlendirmesine imkân verir. Metro dosyasında rapordan beklenen sorular açık yazılmalıdır: kılavuz yüzeyin nerede kesildiği, kapı konumunun nasıl algılandığı, erişilebilir güzergâhın hangi noktada kullanılamadığı veya bildirilen alternatifin gerçekten erişilebilir olup olmadığı. Sorular farklı teknik sorunları birbirine karıştırmadan kurulmalıdır.

Rapor yalnız genel sonuç veriyorsa somut iddiaya ilişkin tespitin bulunup bulunmadığı kontrol edilir. Erişilebilirlik belgesi verilmiş olması ile belirli başvuru konusunun incelenmiş olması aynı şey değildir. Başvuru sahibi, raporun eksik bıraktığı noktayı işaret ederek ek değerlendirme talep eder. Bunun amacı her olumsuz sonucu reddetmek değil, kararın gerçekten tartışılan eksiklik hakkında verilmesini sağlamaktır.

2026 değişikliği: Dava açılması başvuruyu otomatik bitirir mi?

Uygulama yönetmeliğinde 30 Ocak 2026 tarihli, 33153 sayılı Resmî Gazete değişikliğiyle m.45/1-c, m.48/1-ç ve m.73/1-c kaldırılmış; m.66 yeniden düzenlenmiştir. Dolayısıyla eski metinlerdeki, yargıda görülmekte olan veya karara bağlanmış uyuşmazlıkların sırf bu nedenle otomatik dışlanacağı anlatımı güncel dosyaya aynen taşınamaz. Güncel m.48/2, aynı konu ve taraflara ilişkin yargı kararı varsa örneğinin istenmesini düzenler.

Bu değişiklik, TİHEK’in mahkeme kararlarını kaldıran bir üst mahkeme olduğu anlamına gelmez. Yasama ve yargı yetkilerinin kullanılmasına ilişkin işlemler hakkındaki kanuni kapsam sınırı devam eder. Başvuruda mevcut dava ve kararlar gizlenmemeli; uyuşmazlığın ne olduğu açıkça gösterilmelidir. İdari başvuru ile tazminat veya iptal davasının talepleri ayrı ayrı tanımlanır.

M.17/3, dava süresi içinde TİHEK’e yapılan başvurunun işlemeye başlamış dava açma süresini durdurmasını düzenler. Bu, geçmiş günlerin silinmesi değildir. Yönetmelik m.76’daki yeniden başlama sebepleri ve tebligatlar izlenir. Özellikle inceleme uzadığında bütün dava sürelerinin son karara kadar sınırsız biçimde durduğu varsayılmamalıdır. Ayrıntılı çerçeve TİHEK başvurusunun dava süresine etkisi yazısında yer alır.

İdari para cezası, uzlaşma ve erişimin gerçekten düzeltilmesi

TİHEK’in idari para cezası uygulaması, aynı tutarın yolcuya tazminat olarak ödenmesi demek değildir. Kanun m.25’teki yaptırım ile kişinin zararının giderilmesi talebi ayrı değerlendirilir. Buna karşılık m.18/3 kapsamındaki uzlaşma, ihlalin giderilmesini veya mağdura belirli bir tazminat ödenmesini içerebilir. Bu nedenle “TİHEK her olayda tazminata hükmeder” ve “TİHEK sürecinde hiçbir ödeme kararlaştırılamaz” ifadelerinin ikisi de yanlıştır.

Çözüm yazısında hangi istasyonun hangi bölümünde ne yapıldığı anlaşılmalıdır. Bir fotoğraf gönderilmesiyle yetinilmeden, şikâyet edilen erişim engeliyle uygulanan işlemin aynı olup olmadığı değerlendirilir. Başka girişteki iyileştirme, yolcunun kullandığı zorunlu bağlantıyı gidermiyorsa bu fark belirtilir. Dosyadaki amaç yalnız karar almak değil, tarif edilen hizmete güvenli ve eşit erişimin sağlandığını somutlaştırmaktır.

Sık sorulan sorular

İstanbul metrosunda erişilebilirlik eksikliği için doğrudan TİHEK’e başvurulur mu?

Kural olarak önce uygulamanın düzeltilmesi ilgili taraftan istenir. Ret veya otuz gün cevapsızlık sonrasında başvuru yapılır. Telafisi güç veya imkânsız zarar ihtimalinde Kurum ön şartı aramadan başvuruyu kabul edebilir.

Peronda sarı şerit bulunması bütün erişilebilirlik koşullarını karşılar mı?

Tek başına karşılamaz. Bekleme sınırını gösteren yüzey ile tren kapısının açılacağı konumu gösteren işaretleme farklı işlevler taşır. İnceleme, başvuruda belirtilen somut eksikliğe ve ilgili teknik koşullara göre yapılır.

2025/376 sayılı karar bütün metro istasyonlarına bariyer zorunluluğu getirdi mi?

Hayır. Karar, incelenen dosyada bariyer yokluğu yönünden ihlal sonucuna ulaşmamış; Levent ve Taksim’de kapı konumu işaretlemesi eksikliğini ihlal saymıştır. Yeni olayın güncel teknik durumu ayrıca belgelenmelidir.

İstasyonun eski fotoğrafları yeni başvuru için yeterli midir?

Eski fotoğraf geçmiş durumu gösterebilir; yeni olay tarihindeki durumu tek başına kanıtlamaz. İstasyon, peron, yön ve kayıt tarihi eşleştirilmelidir. Başkasına ait veya başka peronu gösteren görüntü kendi olayının kaydı gibi sunulmamalıdır.

Başvuruda yanlış işletmeci yazılırsa dosya mutlaka reddedilir mi?

Güncel yönetmelik m.49/3, ilgili taraf yanlış gösterildiğinde doğru tarafın Kurum tarafından resen belirlenmesini öngörür. Buna rağmen mevcut işletmeci bilgileri, kurum cevapları ve hizmetin hangi aşamasında sorun yaşandığı doğru açıklanmalıdır.

TİHEK başvurusu ücretli midir?

6701 sayılı Kanun m.17/1 uyarınca başvurudan ücret alınmaz. Başvurucunun kendi seçtiği temsil, posta veya belge hazırlama giderleri Kurumun aldığı başvuru harcı değildir. Elektronik veya fiziksel başvurunun kaydı saklanmalıdır.

Dava açıldığı için TİHEK incelemesi otomatik sona erer mi?

Eski yönetmelikte bu sonucu öngören hüküm 30 Ocak 2026’da kaldırılmıştır. Güncel düzenleme esas alınır; ilgili dava ve kararlar dosyada açıklanır. TİHEK, mahkeme kararını değiştiren bir kanun yolu makamı değildir.

Muhatabın gönderdiği görüşe kaç günde cevap verilir?

Kanun m.18/2 uyarınca görüşün tebliğinden itibaren on beş gün içinde cevap sunulur. Talep üzerine süre bir defa on beş gün uzatılabilir. İstasyon, tarih ve teknik tespit uyuşmazlıkları bu cevapta somutlaştırılır.

İdari para cezası doğrudan engelli yolcuya mı ödenir?

Hayır. İdari yaptırım, yolcuya verilen tazminat kararı değildir. Ancak Kanun m.18/3 kapsamında tarafların uzlaşması ihlalin giderilmesini veya mağdura belirli bir tazminat ödenmesini içerebilir.

Kimlik bilgilerimin gizli tutulmasını isteyebilir miyim?

Kanun m.17/7 uyarınca mağdurun talebi üzerine kimlik bilgileri gizli tutulur. Gizlilik talebi başvuruda açıkça belirtilmeli; sağlık ve kimlik belgeleri kamuya açık paylaşımlar yerine gerekli resmî dosyada sunulmalıdır.

Resmî kaynaklar ve inceleme kapsamı

• 6701 sayılı Kanun: m.2–5, 17–21 ve 25.
• TİHEK Uygulama Yönetmeliği, 30 Ocak 2026 değişikliklerini içeren metin: m.34–39, 45–49, 66, 73 ve 76.
• TİHEK 2025/376 sayılı karar: 2024/2312 başvurusu, 25 Haziran 2025; metro kapı işaretlemesi ve teknik rapor incelemesi.
• TİHEK resmî başvuru sayfası: güncel başvuru kanalları ve formlar.

İnceleme tarihi: 24 Ekim 2026. Tarihî karar, istasyonların bugün aynı fiziki durumda olduğu iddiasıyla aktarılmamıştır. Usul açıklamalarında değişiklikleri içeren yönetmelik esas alınmıştır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →