İstanbul İTO Geçmiş Tarihli Rayiç Fiyat Tespiti: Tarih ve Teknik Dosya

İTO’dan geçmiş yıllara ait rayiç fiyat tespiti istenirken araştırılacak tarih, malzemenin teknik özellikleri ve fiyatın kapsadığı iş açıkça belirlenmelidir. Bugün düzenlenen bir raporun geçmiş bir dönemi incelemesi, raporun düzenlenme tarihiyle fiyat tarihini aynı yapmaz. Fatura da yalnız üzerinde tutar yazdığı için o dönemin piyasa değerini kesinleştirmez. İnceleme, doğru ürünün doğru tarihteki fiyatına yöneltilmelidir.

İstanbul Ticaret Odası bu hizmeti resmî sitesinin Yaklaşık Maliyet bölümünde, “Geçmiş Yıllara Ait Rayiç Fiyat Tespiti” başlığıyla açıklar. Yayımlanan başvuru düzeni ilgili kurumun dilekçesine ve teknik dosyaya dayanır. Bu yazı, o dosyanın hazırlanmasını ve sonuç belgesinin kullanılmasını inceler; özel bir alacağın doğduğunu, teslimin gerçekleştiğini veya ödemenin zorunlu olduğunu fiyat araştırmasından hareketle kabul etmez.

İTO’nun açıkladığı geçmiş yıl araştırması hangi dosyaya dayanır?

İTO’nun resmî hizmet sayfası; kurum başvuru dilekçesi, malzeme listesi ve teknik şartnameyi sayar. Özel üretimde teknik çizim, fiyatı etkileyen özel koşullar bulunduğunda idari şartname, numuneyle tespit talebinde ise numune istenir. Bu belgeler, araştırmanın hangi ürüne ve koşullara yöneltileceğini belirler.

Başvurunun konusu “eski fiyatın bildirilmesi” cümlesiyle bırakılmamalıdır. Kurumun hangi işlem için bilgi istediği, araştırılan dönem ve değerlendirilecek kalemler yazıya bağlanmalıdır. Birden fazla malzeme bulunuyorsa her kalem bağımsız tanımlanır. Teknik şartname dosyada bulunmasına rağmen dilekçede farklı ürün adı kullanılması, incelemenin başlangıcında çözülmesi gereken bir uyuşmazlıktır.

Resmî sayfadaki kurum başvurusu açıklamasından, her özel kişinin aynı belgeyi koşulsuz ve aynı yöntemle alacağı sonucu çıkarılamaz. Özel firma talebinin hangi hizmet kapsamında karşılanacağı ayrıca belirlenir. İTO’nun bilirkişi ve eksper hizmetleri, kurum ve firmaların görev alanına giren talepleri üzerine inceleme yapılmasını ayrıca açıklar. Dosya, ismi benzer hizmetlerden birine kendiliğinden aktarılmış sayılmaz.

5174 sayılı Kanunda rayiç araştırmasının dayanağı

5174 sayılı Kanun m.12/c, odaların piyasa fiyatlarını izleme ve kaydetme görevini düzenler. M.12/d, m.26’daki belgelerin düzenlenmesi ve onaylanmasına ilişkindir. M.26’da fatura sureti, rayiç fiyat, eşya numunesi vasfı ve eksper raporu ayrı hizmetler olarak sayılır. Aynı kanunda bulunmaları, bu belgelerin aynı soruya cevap verdiği anlamına gelmez.

Başvuruda istenen sonuç bu ayrım üzerinden yazılmalıdır: geçmiş tarihteki fiyatın araştırılması, mevcut faturadaki bedelin incelenmesi veya malzemenin teknik niteliğinin saptanması farklı çalışma konularıdır. Kurum yalnız fiyat bilgisi istiyorsa başvuruya sözleşmenin kimin tarafından ihlal edildiği sorusunu eklemek teknik incelemenin sınırını değiştirir. Hukuki sorumluluk değerlendirmesi, fiyat tespitinin doğal ve kendiliğinden sonucu değildir.

Hedef tarih, fatura tarihi ve rapor tarihi ayrı gösterilir

Geçmiş tarihli araştırmanın ilk sorusu, hangi gün veya dönemin fiyatının arandığıdır. Sözleşme, sipariş, teslim, fatura, kabul ve ödeme tarihleri birbirinden farklı hukuki ve ticari olayları gösterir. Talepte yalnız bir yıl yazılıp hangi dönemin esas alınacağı açıklanmazsa sonradan bulunan fiyatın dosyayla ilişkilendirilmesi güçleşir. Araştırmanın tarihi, ilgili talep veya karar üzerinden belirlenmelidir.

213 sayılı Vergi Usul Kanunu m.230, faturada düzenlenme tarihini, malın veya işin türü, miktarı, fiyatı ve tutarını; satılan mallar yönünden teslim tarihi ve irsaliye bilgisini düzenler. Dolayısıyla fatura tarihiyle teslim tarihi aynı kavram değildir. Bu alanlar, geçmiş fiyat dosyasında birbirinin yerine yazılmamalıdır.

Bugün verilen cevapta eski bir fiyatın incelenmesi, geçmiş tarihli yeni fatura düzenlemek anlamına gelmez. Başvuru, gerçek düzenleme tarihini saklayarak geçmişe dönük bir belge yaratma talebine dönüştürülmemelidir. Raporun güncel tarihi ve araştırdığı geçmiş dönem birlikte görünür olmalıdır.

Ürünün geçmişteki teknik sürümü nasıl tanımlanır?

Malzeme listesinde yalnız ticari ad bulunması, ürünün fiyat araştırmasına yeterli kimliğini her zaman açıklamaz. Model kodu, kapasite, ölçü, malzeme niteliği, performans sınıfı ve birlikte verilen donanım belirlenmelidir. Eski faturadaki kısa ürün adı, aynı döneme ait katalog, sipariş eki veya teknik kayıtla ilişkilendirilir. Bugünkü katalogda bulunan yeni model doğrudan eski modelin yerine konulmaz.

Araştırılan ürünün üretimden kalkması, mevcut bir ürünün eşdeğer olduğunun açıklamasız kabulünü haklı kılmaz. Eşleştirmede hangi özelliklerin aynı, hangilerinin değişmiş olduğu gösterilir. Seri numarası belirli bir cihaza, model kodu ise ürün tipine ilişkin bilgi verir; dosyada bu işlevler korunur. Kullanılmış mal araştırmasında çalışır durum, bakım ve eksik donanım bilgisi de fiyatın konusu bakımından açık tutulur.

Ürünün bütün fotoğrafları aynı değerde açıklama sağlamaz. Görselin tarihi, gösterdiği etiket ve teknik dosyayla bağlantısı kaydedilir. Sonradan yapılan bir değişikliğin geçmiş incelemeye ait özellik gibi sunulmaması için eski ve yeni belgeler ayrı adlandırılır. Teknik farkın fiyat üzerindeki etkisi uzman incelemesinin sorusu olarak yazılır.

Özel üretim ve birden çok parçadan oluşan sistemler

Özel imalatta çizimin tarihi ve revizyon numarası, fiyatın konusu olan tasarımı belirler. Sonradan değiştirilmiş çizim üzerinden eski imalatın bedeli araştırılırsa iki farklı ürün karşılaştırılmış olur. Dosyaya sunulan çizim, imalat listesi ve faturadaki açıklama arasında açık bir bağlantı kurulmalıdır. Parçaların ölçüleri ve miktarları, toplam sistem adının arkasında belirsiz bırakılmaz.

Sistem bedelinde temel cihaz, yardımcı donanım, kontrol ünitesi, yedek parça ve yazılım kapsamı ayrı gösterilir. Bir kalem başka bir kalemin içinde fiyatlandırılmışsa ikinci kez toplanmamalıdır. Çalışma sorusu bütün sistemin fiyatına ilişkinse parçaların yalnız bazılarını gösteren teklifler bütün sistem için emsal gibi sunulmaz. İnceleme kapsamı, talep edilen sonuçla tutarlı tutulur.

Numune sunulması, geçmiş tarihte aynı özellikte ürün teslim edildiğini tek başına kanıtlamaz. Numunenin hangi malzeme kalemine ait olduğu ve geçmiş işleme bağlantısı açıklanır. Ürünü inceleyen kişinin bugün gördüğü özellik ile geçmiş belgeden çıkardığı özellik birbirinden ayırt edilir. Böylece mevcut fiziksel incelemeye tarihsel kayıtların desteklemediği bir anlam yüklenmez.

Miktar, teslim koşulu, para birimi ve vergi kapsamı

Birim fiyatın anlamı, ölçü birimiyle birlikte belirlenir. Adet, takım, kilogram, metre ve metrekare bedelleri dönüştürme dayanağı olmadan karşılaştırılmaz. Ambalaj içeriği değişmişse paket fiyatını doğrudan ürün birim fiyatı saymak hatalı sonuç verir. Her fiyat kaydı, miktar ve birim bilgisiyle birlikte dosyaya alınmalıdır.

Teslim yeri, taşıma, montaj, devreye alma ve bakım kapsamı fiyat karşılaştırmasında açık gösterilir. Malzeme bedeline bu hizmetlerin dahil olup olmadığı bilinmeden iki toplam arasında sağlıklı bir karşılaştırma kurulamaz. Başvuru, hangi unsurların araştırmaya dahil edildiğini listelemelidir. Bu yöntem, Odanın bütün hizmetleri aynı başvuru türünde onaylayacağı anlamına gelmez; fiyatın konusunu açıklar.

KDV dahil tutarla KDV hariç tutar veya farklı para birimleri aynı sütunda açıklamasız toplanmamalıdır. Kur dönüşümü yapılmışsa kurun tarihi, türü ve kaynağı gösterilir. Ödeme gününün kuru, araştırılan geçmiş günün kuruna ilişkin soruyu kendiliğinden yanıtlamaz. İstenen çıktı Türk lirasıysa bile kullanılan döviz cinsinden kaynak kaydı korunmalıdır.

Eski fatura, teklif ve katalog hangi bilgiye yarar?

Fatura, gerçekleştiği ileri sürülen işlemin taraflarını ve bedel kaydını; teklif ise teklif verenin belirli şartlarla bildirdiği fiyatı gösterir. İkisini aynı tür işlem belgesi gibi sıralamak, verinin niteliğini gizler. VUK m.229 faturayı ticari vesika olarak tanımlar; bu tanım tek bir fatura fiyatını bütün piyasanın zorunlu rayici haline getirmez.

Geçmiş döneme ait teklifin geçerlilik tarihi, satış miktarı, iskonto koşulu ve ürün tanımı okunmalıdır. Bugün alınmış bir yazıda eski fiyat bildiriliyorsa bunun hangi kayda dayandığı açıklanır. Sadece tarih eklenmiş güncel teklif, geçmişte yapılmış satışın belgesi gibi adlandırılmamalıdır. Kaynağın neyi bildirdiği ile başvurucunun o kaynaktan çıkardığı sonuç ayrı tutulur.

Emsal belgeler araştırmaya yardımcı girdilerdir. Başvuru sahibinin sunduğu tek emsalin Oda tarafından aynen kabul edileceği önceden söylenemez. Dosya, ürün ve tarih farklarını gizlemek yerine gösterdiğinde inceleme denetlenebilir hale gelir. Veri eksikliği, ilgisiz ürüne ait fiyatı doğru emsalmiş gibi sunarak giderilmez.

Güncel fiyatı endeksle geçmişe taşımak aynı araştırma mıdır?

Güncel fiyat üzerinden yapılan matematiksel uyarlama ile ilgili dönemde oluşmuş fiyat kaydı farklı veri türleridir. Uyarlamada kullanılan başlangıç tutarı, tarih aralığı, endeks ve hesap işlemi açıklanmalıdır. Hangi ürün grubunun fiyat hareketinin esas alındığı belli olmayan bir katsayı, teknik ürün kimliğini tamamlamaz. Hesap sonucu, kullanılan yöntemin sonucu olarak adlandırılmalıdır.

İTO’nun yayımladığı geçmiş yıl hizmet açıklaması bütün ürünler için tek bir zorunlu geriye hesaplama formülü vermez. Bu nedenle başvuru sahibinin kendi endeks hesabını Odanın resmî yöntemi olarak sunması doğru değildir. Eldeki tarihsel belgeler ve yapılan hesap birlikte gösterilir; bunların fiyat araştırmasındaki yeterliliği teknik incelemeye bırakılır.

Geçmiş rayiç talebi ile fatura tasdiki arasındaki sınır

İTO’nun fatura tasdiki açıklaması, belirli kamu inşaatlarında kullanılan ve resmî rayiç listelerinde bulunmayan malların faturalarını, fatura tarihi itibarıyla değerlendirir. Geçmiş yıllara ilişkin araştırma başlığı ise ayrı teknik başvuru dosyası sayar. Bu nedenle her eski faturanın sunulmasıyla aynı işlemin yapılacağı kabul edilmemelidir.

İstenen belge türü, yazının başlığına ve ek listesine doğru yansıtılmalıdır. Başvuru fiyat araştırmasına ilişkinse sadece fatura suretinin onayını istemek ihtiyacı karşılamaz. İhale öncesindeki toplam maliyet hesabının kuralları ise yaklaşık maliyetin hazırlanması incelemesinde açıklanmıştır. Eski bir kalemin rayicini bulmak, bütün ihale hesabının yeniden yapılmasıyla aynı kapsam değildir.

Kurum dilekçesi ve ek listesi nasıl kurulmalıdır?

Talep yazısında kurumun adı, ilgili işin tanımı, fiyatı araştırılacak tarih ve her malzeme kaleminin numarası gösterilmelidir. Ekler yalnız dosya adlarıyla değil, hangi kalemi açıkladıklarıyla belirtilir. Bir çizim birden fazla kalemi kapsıyorsa ilgili sayfa ve revizyon kaydı açık yazılır. Önceki araştırma veya kurum cevabı varsa bunun aynı ürün ve döneme ilişkin olup olmadığı açıklanır.

Dosyanın tek bir sürümü üzerinden çalışılması, düzeltmelerin izlenmesini kolaylaştırır. Sonradan eklenen belge önceki başvuruya bağlanır; eski nüsha silinmez. Kurumun yazdığı hedef tarihle teknik birimin hazırladığı listenin tarihi farklıysa bu uyuşmazlık gönderimden önce çözülür. Gönderilmiş bir talepte değişiklik yapıldığında yeni kapsamın muhataba ulaştığını gösteren kayıt saklanır.

Rayiç yazısının mahkemede ispat değeri

HMK m.199, uyuşmazlığı ispata elverişli yazılı ve elektronik verileri belge olarak kabul eder. HMK m.204’teki resmî senet koşulları ayrıca korunur. Bir belgenin Oda tarafından düzenlenmiş olması, içindeki teknik değerleme sonucunu bütün uyuşmazlığı çözen hüküm haline getirmez. Belgenin düzenlenmesiyle fiyat görüşünün hukuki sonucu ayrı değerlendirilir.

HMK m.266, teknik konularda bilirkişiye başvurulmasını mahkeme kararına bağlar; m.273 görevlendirmenin kapsamını ve sorularını düzenler. Kurum talebi üzerine hazırlanmış fiyat yazısı, kendiliğinden mahkemenin bilirkişi görevlendirmesiyle aynı işlem değildir. Mahkemenin görevlendirdiği bilirkişinin görüşünü değerlendirmesinde de m.282 uyarınca diğer deliller birlikte dikkate alınır.

Dosyada fiyat yazısının hangi iddiayı desteklediği açıklanmalıdır. Ürünün belirli tarihteki bedeline ilişkin görüş; kimin sipariş verdiği, malın teslim edilip edilmediği, ayıp bulunup bulunmadığı ve ödemenin yapılıp yapılmadığı sorularının tamamını karşılamaz. Bu sorular için ilgili sözleşme ve işlem kayıtları gerekir. Teknik fiyat incelemesine tarafların bütün haklılık değerlendirmesi yüklenmemelidir.

Yanlış tarih veya teknik tanım bulunan cevap nasıl ele alınır?

Cevap yazısı geldiğinde yalnız toplam rakam okunmamalıdır. Araştırılan tarih, ürün kalemi, miktar, birim ve kapsam ilk taleple karşılaştırılır. Yanlış model veya eksik donanım bulunduğunda düzeltme talebi, doğru bilgi ve dayanak belgeyle hazırlanır. Sonucun yüksek ya da düşük bulunması yerine, tespit edilen somut hata açıkça gösterilmelidir.

Odaya yapılan açıklama talebiyle mahkemeye sunulacak usul talebi birbirinden ayrılır. HMK m.281/1, mahkeme bilirkişisinin raporuna ilişkin tamamlama, açıklama veya yeni bilirkişi talebi için tebliğden başlayan iki haftalık süre düzenler. Bu hüküm, her İTO fiyat yazısına karşı Odaya yapılacak başvurunun genel süresi değildir. Yargısal dosyada yürüyen süre, Oda cevabı beklenerek kendiliğinden uzamaz.

Birim rayiç tutarı hesap cetveline nasıl aktarılır?

Cevapta bildirilen birim fiyatın toplam bedel hesabına aktarılması ayrı bir hesap işlemidir. Kullanılan miktar, teknik listede ve ilgili işlem belgesinde yer alan miktarla eşleştirilmelidir. Birim rayiç doğru olsa da yanlış miktarla çarpılması toplam sonucu bozar. İşin tamamı için hazırlanan cetvelde hangi kalemin Oda cevabından, hangisinin başka bir kaynaktan alındığı ayrı sütunda gösterilmelidir.

Ondalık basamak, yuvarlama ve para birimi dönüşümleri hesabın izlenmesini sağlayacak biçimde korunur. Ara işlemde yuvarlanan tutarla yalnız son toplamda yuvarlanan tutar arasındaki fark görünür tutulur. KDV, indirim veya ek hizmet tutarı ayrıca uygulanmışsa bunların kaynağı ve hesap sırası yazılır. Odanın araştırmadığı bir mali unsur, Oda tarafından onaylanmış fiyatın parçasıymış gibi gösterilmez.

Hesap cetveliyle rayiç cevabı arasında bağ kurulması, sonucun kontrolünü kolaylaştırır; tarafların sözleşmesindeki bedel hükmünü kendiliğinden değiştirmez. Fiyat yazısının ödeme, kesin hesap veya dava dosyasında hangi hukuki sebeple esas alındığı ayrıca açıklanmalıdır. Rakamın teknik olarak bulunmasıyla bu rakama göre ödeme borcu doğması aynı değerlendirme değildir.

Ücret ve sonuç belgesinin son kontrolü

5174 m.26, ücret tarifesinin yönetim kurulu teklifi ve meclis onayıyla belirlenmesini düzenler. Başvurudaki hizmet türüyle tahsilat kalemi eşleştirilmelidir. Güncel tarife görülmeden sabit rayiç araştırması ücreti yazılması doğru değildir. Kanuni ücret sınırlarının ayrıntısı ticaret odası belgeleri ve ücretleri rehberinde yer alır.

Sonuç dosyasında başvuru, teknik ekler, varsa eksiklik cevapları ve nihai yazı birlikte korunur. Sonraki kullanımda yalnız sonuç sayfasını ayırmak, raporun kapsamını açıklayan ekleri görünmez hale getirir. Belgenin sunulduğu kurum veya mahkemede hangi amaçla kullanıldığı belirtilmelidir. Aynı rapor başka bir tarih, ürün veya teslim koşuluna ilişkinmiş gibi genişletilerek kullanılmamalıdır.

Geçmiş tarihli İTO rayiç tespiti hakkında sık sorulanlar

İTO’dan geçmiş yıllara ait rayiç fiyat tespiti için hangi dosya hazırlanır?

İTO’nun yayımladığı hizmette kurum dilekçesi, malzeme listesi ve teknik şartname bulunur. Özel üretimde çizim, fiyatı etkileyen özel koşullarda idari şartname, numuneye dayalı talepte numune eklenir. Başvurunun hedef tarihi ayrıca açık yazılmalıdır.

Fatura tarihi otomatik olarak araştırılacak rayiç tarihi midir?

Araştırmanın hedef tarihi talebin konusuna göre belirlenir. Fatura düzenleme, teslim, kabul ve ödeme tarihleri ayrı olaylardır. Fatura tarihi esas alınacaksa bu açıkça belirtilir; başka bir tarihle karıştırılmaz.

Bugün hazırlanan rapor geçmiş bir dönemin fiyatını inceleyebilir mi?

Geçmiş yıllara ait fiyat tespiti İTO’nun açıkladığı hizmetler arasındadır. Raporun bugün düzenlenmesiyle araştırdığı geçmiş dönem birlikte gösterilir. Bu işlem geçmiş tarihli yeni fatura düzenlemek anlamına gelmez.

Ürünün yalnız marka ve ticari adı yeterli tanım sağlar mı?

Fiyatı etkileyen teknik özellikler de açıklanmalıdır. Model, ölçü, kapasite, donanım ve miktar bağlantısı kurulmadan farklı ürünlerin fiyatları eşdeğer kabul edilmez. Eski ürün, güncel katalogdaki yeni modelle açıklamasız değiştirilmez.

Teklif ile gerçekleşmiş satış faturası aynı emsal midir?

Belge türleri farklıdır. Teklifin geçerlilik ve satış koşulları, faturanın işlem ve ürün bilgileri ayrı okunur. Her belgenin hangi bilgiyi sağladığı belirtilmeli; teklif gerçekleşmiş satış kaydı gibi sunulmamalıdır.

Bütün sistemin fiyatı tek bir parça fiyatından çıkarılır mı?

Sistemin kapsamı ve parça ilişkisi gösterilmeden böyle bir sonuç kurulmaz. Temel cihaz, yardımcı donanım ve dahil hizmetler tanımlanır. Bir parçanın fiyatı bütün sistemin bedeli olarak sunulmaz; aynı kalem iki kez toplanmaz.

Rayiç fiyat yazısı malın teslim edildiğini de kanıtlar mı?

Fiyat incelemesinin konusu teslim olgusundan ayrıdır. Teslimin hangi tarihte ve hangi miktarda gerçekleştiği ilgili işlem kayıtlarıyla gösterilir. Fiyat yazısına kapsamının dışında bir teslim veya ödeme sonucu yüklenmez.

İTO fiyat yazısı doğrudan mahkeme bilirkişi raporu sayılır mı?

Mahkemenin görevlendirme kararı ve inceleme kapsamı ayrıca kontrol edilir. Kurum talebiyle hazırlanmış belge, tek başına yargısal bilirkişi ataması oluşturmaz. HMK m.266 ve m.273 uyarınca görevlendirmenin kaydı belirleyicidir.

Oda cevabında yanlış model bulunursa hangi bilgiyle düzeltme istenir?

Yanlış modelin bulunduğu bölüm, doğru ürün tanımı ve bunun dayanak belgesi birlikte sunulur. Talep yalnız sonuç tutarının değiştirilmesine indirgenmez. Teknik farkın hangi kalemi etkilediği açıkça gösterilir.

Aynı rayiç yazısı başka bir tarih veya ürün için kullanılabilir mi?

Belge, araştırdığı tarih ve teknik kapsam üzerinden değerlendirilir. Başka dönem veya ürünle ilişki kurulacaksa farklılıklar açıklanmalıdır. Mevcut yazı, içermediği araştırmayı yapmış gibi sunulamaz.

Kaynak kontrolü: 24 Ekim 2026. Kanun maddeleri ve resmî kaynaklar ilgili açıklamaların yanında verilmiştir.

İstanbul’da geçmiş tarihli rayiç fiyat dosyasının incelenmesi

Kurum talebi, hedef tarih, eski faturalar, teknik şartname, çizimler ve rayiç cevabı aynı işlem dosyası üzerinden incelenir. Görüşme için Maslak Polaris Plaza İstanbul ofisinin iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.

Sorunuzu iletin

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →