İstanbul Liman Ücretsiz Servis İzni: Durak Listesi ve Belge Devri Yasağı

İstanbul’da liman ücretsiz servis güzergâh kullanım izni, satılabilen veya başka işletmeye kiralanabilen bağımsız bir taşıma hakkı değildir. İBB Servis Araçları Yönergesi m.14/D/4, belgenin amacı dışında kullanılmasını ve başka kişiye devredilmesini, kiralanmasını veya kullandırılmasını yasaklar. Araç satın alınması, limanla hizmet sözleşmesi yapılması ve belediyenin güzergâh izni ayrı işlemlerdir. Bu ayrım, özellikle araç veya işletme devralınırken önem taşır.

Aynı bölüm; önceden bildirilen duraklar, ücretsiz taşıma ve araç kapasitesi için de kurallar getirir. Limana hizmet veren her minibüsün aynı izin türünde olduğu varsayılamaz. Acenta organizasyonundaki turizm servisi, ücretsiz liman servisi ve personel taşıması kendi belgeleriyle değerlendirilir. Bu rehber, liman ücretsiz servisinin İstanbul’daki yerel izin dosyasını, sözleşme ilişkisini ve hizmete başlamadan yapılacak kayıt kontrolünü ele alır.

Ücretsiz liman servisi hangi hukuki çerçevede çalışır?

İBB Servis Araçları Yönergesi m.2/d ücretsiz servisleri kapsar; m.14/D/4 liman ücretsiz servislerini ayrıca düzenler. Yönerge m.3, 5393 sayılı Belediye Kanunu ile 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanununu dayanak gösterir. Büyükşehir ulaşımı ve koordinasyon görevleri, 5216 sayılı Kanun m.7 ve m.9 çerçevesinde değerlendirilir. Limanın kendi ticari işletme düzeni, belediyenin karayolu servis izninin yerine geçmez.

M.14/D/4-e, izin belgesini UKOME tarafından belirlenen güzergâh ve taşımacılık kapsamına bağlar. Dolayısıyla liman hizmetiyle bir şekilde ilişkili olmak, İstanbul’daki bütün duraklardan ve bütün yollar üzerinden taşıma yapmaya yeterli değildir. Belgede hangi hizmetin, hangi taşıyıcı ve araçla yürütüleceği görülmelidir. Başvuru amacıyla düzenlenmiş ön belgeyle nihai izin aynı kabul edilmemelidir.

Galataport turizm kaydıyla ücretsiz liman servisi aynı mı?

Hayır. Turizm yolcu taşımacılığı yönergenin m.14/C bölümünde; ücretsiz liman servisi ise m.14/D/4’te düzenlenir. Bir aracın liman çevresinden hareket etmesi, hangi izin türünü kullandığını tek başına açıklamaz. Acenta sözleşmesiyle yapılan turizm transferiyle kurumun ücretsiz liman servisi aynı isim altında birleştirilemez. Fiilî hizmet, sözleşme ve araç için düzenlenen belge birlikte incelenmelidir.

Galataport turizm güzergâh kaydı ve Sultanahmet sınırı rehberindeki özel turizm kuralları, ücretsiz liman belgesinin bütün şartları olarak aktarılmamalıdır. Tersinden, ücretsiz liman belgesi de turizm servisinin Galataport kaydını kendiliğinden tamamlamaz. Hizmeti satın alan işletmenin teklif dosyasında hangi taşıma türünün istendiği açık yazılmalıdır.

Aracın tanıtımında kullanılan shuttle, transfer veya servis sözcükleri hukuki sınıflandırmanın yerine geçmez. Ödemenin kim tarafından yapıldığı, hangi yolcu grubunun taşındığı ve güzergâhın hangi amaçla düzenlendiği önemlidir. Taşıyıcı, sahip olmadığı yetkiyi geniş bir ticari hizmet adıyla varmış gibi sunmamalıdır. Bu yazının konusu, m.14/D/4 kapsamındaki ücretsiz liman hizmetiyle sınırlıdır.

Durak listesi başvuruda önceden bildirilir

M.14/D/4-a, TUHİM’e yapılan güzergâh başvurusunda durak yerleri listesinin önceden bildirilmesini ister. Bildirim dışındaki yerlerde yolcu bindirme ve indirme yapılamaz. TUHİM’in uygun görmediği noktalarda duraklama veya yolcu alıp bırakma da yasaktır. Bu nedenle durak seçimi yalnız liman işletmesinin ya da şoförün günlük operasyon tercihi değildir.

Liste, yerlerin açıkça tanımlanmasına elverişli olmalıdır. Aynı cadde üzerindeki farklı yönler, giriş kapıları ve duraklama noktaları farklı trafik koşulları taşır. Başvurudaki krokiyle yolcuya bildirilen adres ve şoföre verilen talimat karşılaştırılmalıdır. Bir yolcunun daha yakın noktadan alınmayı istemesi veya bir grubun başka çıkış kapısında beklemesi, yeni noktayı izinli durağa dönüştürmez.

Bir yerin başvuru listesinde önerilmiş olması, idare tarafından uygun görüldüğünü kanıtlamaz. Başvuru sonucu ve son belge okunmalıdır. Bazı noktaların çıkarılması veya değiştirilmesi koşuluyla verilen izinlerde eski listenin kullanılmaya devam etmesi, uygulamayı izin kapsamından uzaklaştırır. İşletmenin internet duyurusu, rezervasyon mesajı ve araç içi talimatı aynı güncel listeye dayanmalıdır.

Güzergâh krokisi ve liman içi kabul düzeni

Ücretsiz liman servisi başvuru ekinin ç/4 bendinde güzergâh krokisi istenir. Kroki, taşımanın hangi yollarla kurulacağını gösterir; tek başına liman içindeki bütün alanlara kabul hakkı oluşturmaz. Belediye izniyle liman işletmesinin kendi saha kullanım ve kabul işlemleri, düzenledikleri konu bakımından ayrılmalıdır. Bir alana fiilen girilebilmesi, dışarıdaki karayolu taşımasının izinli olduğunu kanıtlamaz.

İşletme, sözleşmede vaat ettiği buluşma noktasının hem kendi hizmet planıyla hem ilgili izinlerle uyumunu değerlendirmelidir. Giriş kapısının değiştirilmesi, geçici trafik düzeni veya araç kabul koşulundaki değişiklikler eski krokiyle karşılaştırılır. Harita uygulamasının önerdiği en kısa yol, izin belgesinin kapsamını değiştiren bir karar değildir. Kalıcı güzergâh değişikliği gerekiyorsa bunun ilgili idari kayda yansıdığı görülmelidir.

İzin belgesi neden satılamaz veya kiralanamaz?

M.14/D/4-ç; liman ücretsiz servis güzergâh kullanım izin belgesinin satılamayacağını, devredilemeyeceğini, kiraya verilemeyeceğini ve başka kişiye kullandırılamayacağını açıkça belirtir. Bu yasak, belgeye ayrı bir bedel yazılarak araç satış sözleşmesinin eki hâline getirilmesiyle aşılamaz. Belgeyi elinde bulundurmakla o belgenin adına ve kapsamına uygun taşıma yapmak aynı değildir.

Araç satın almak isteyen kişi, satıcının elindeki izni araç mülkiyetinin doğal eki gibi değerlendirmemelidir. Trafik tescilinde malik değişikliğiyle belediyenin çalışma kaydı farklıdır. Belgenin devredilememesi karşısında, alıcının hizmeti hangi başvuru ve izin düzeniyle yürüteceği açıklığa kavuşturulmalıdır. Yalnız satış faturasında izinli araç yazması, yeni işletmecinin gerekli idari yetkiyi edindiğini göstermez.

Taraflar arasında yapılmış devir sözleşmesinin hangi kısmının ifa edilebilir olduğu ve bedel uyuşmazlığının sonucu ayrıca değerlendirilir. Buradaki açık idari yasak, her olay için aynı iade veya tazminat tutarını otomatik üretmez. Araç, ekipman, müşteri ilişkisi ve devredileceği vaat edilen belge ayrı kalemler olarak incelenmelidir. Kamu izninin şartlarıyla özel sözleşmedeki ekonomik değerler birbirine karıştırılmamalıdır.

Hizmet sözleşmesi yapmak belgeyi kullandırmakla aynı değildir

Başvuru ekinin ç/1 bendi, kurum veya kuruluş kendi özmal aracıyla taşıma yapmayacaksa taşımacıyla yaptığı sözleşmeyi ister. Bu hüküm, dışarıdan taşıma hizmeti alınmasına ilişkin sözleşme dosyasını düzenler. Buna karşılık m.14/D/4-ç, izin belgesinin başka kişiye kullandırılmasını yasaklar. Hizmet satın almakla başkasının belgesini kendi yetkisi gibi kullanmak farklı hukuki durumlardır.

Gerçek hizmet ilişkisinde taşıyıcının kim olduğu, izin belgesinin kimin adına düzenlendiği ve aracın hangi kayda bağlı çalıştığı belirlenmelidir. Liman işletmesi ile taşıyıcı arasındaki sözleşme, başka bir firmanın görünürde aynı belge altında bağımsız taşıma yapmasını meşrulaştıran genel bir yetki değildir. Sözleşmenin tarafları ve fiilen hizmet veren işletme farklıysa aradaki yapı belge üzerinden açıklanmalıdır.

Görev paylaşımı da yazılı olmalıdır. Durak değişikliği talebini kimin hazırlayacağı, şoföre hangi listeyi kimin ileteceği, araç değişiminde hangi belgelerin alınacağı ve izin bitişinin nasıl takip edileceği belirlenir. Bu paylaşım, yönerge m.6/c uyarınca idare karşısındaki belge sahibinin muhataplığını kendiliğinden değiştirmez. Ticari sözleşme ile kamu hukuku ilişkisi birlikte fakat ayrı başlıklarla okunmalıdır.

10 koltuklu minibüs ve 35 koltuklu otobüs sınırı

M.14/D/4-d, hizmetin en az on koltuk kapasiteli minibüs veya en fazla otuz beş koltuk kapasiteli otobüsle yapılacağını düzenler. Başvuru ekinin ç/2 bendinde aynı araç sınırları yanında kullanım amacı yolcu nakli–ticari olan tescil belgesi istenir. Aracın fiilen boş olması veya az yolcu taşıması, tescildeki kapasitesini değiştirmez.

Başvuruya belirli plaka sunulup faaliyette başka araç kullanılıyorsa yeni aracın aynı koşulları sağlayıp sağlamadığı ayrıca belirlenmelidir. İşletmenin filosundaki her araç aynı izin kapsamına otomatik girmez. Araç sınıfı, koltuk kaydı, belge dönemi ve görevlendirilen şoför birlikte kontrol edilmelidir. Bir araç için alınmış belge kopyasının başka araca konulması, plaka bağlantısını güncelleyen işlem değildir.

Ücretsiz taşımada ücret ilişkisi nasıl ayrılır?

M.14/D/4-c, yolcudan ücret alınmasını yasaklar. Liman işletmesinin taşıma firmasına toplam hizmet bedeli ödemesi ayrı bir ticari ilişkidir. Buna karşılık yolcunun servise binebilmek için ayrıca ödeme yapmaya zorlanması, ücretsiz hizmetin gerçek niteliğiyle karşılaştırılmalıdır. Ödemenin bağış veya katkı olarak adlandırılması, zorunlu taşıma bedelinin değerlendirilmesini ortadan kaldırmaz.

Gemi bileti, tur paketi, liman alanı hizmeti ve servis için ayrı istenen ücret birbirine karıştırılmamalıdır. Hangi ödeme kaleminin tartışıldığı belgeyle gösterilmelidir. Servis ücreti iddiasında makbuz, banka kaydı, ödeme talebi mesajı ve araç bilgisi birlikte tutulur. Tek bir toplam ücretin bulunması hâlinde, bu toplamın hangi hizmetleri kapsadığı incelenmeden kesin ihlal veya iade sonucu açıklanmamalıdır.

Ücret alınmaması da taşımanın bütün diğer koşullarının sağlandığı anlamına gelmez. Yanlış duraktan yolcu alınması, belge kapsamının aşılması veya iznin başkasına kullandırılması ücret tartışmasından bağımsızdır. Bu yüzden denetim dosyası sadece tahsilata indirgenmemeli; araç, güzergâh, faaliyet ve belge sahibi arasındaki bağlantı da görünür tutulmalıdır.

Oda, şoför ve otopark evrakı

Başvuru ekinin ç/3 bendi, ilgili oda faaliyet belgelerini ilk defa güzergâh izni alacak servis araçları için bir defaya mahsus belge olarak belirtir. Ç/5-ç bendinde şoförün Toplu Taşıma Aracı Kullanım Belgesi yer alır. Yönerge m.9/a’daki kişisel belge yükümlülüğü de ayrıca uygulanır. Şoförün ehliyetiyle bu kullanım belgesi aynı belge değildir.

Ç/7 bendi, kullanılan araçların yüzde yirmisinin depolanması için taşımacıya ait tapu fotokopisi, kira kontratı veya otopark sözleşmesini ister. Bu kayıt, liman önündeki bir yolcu durağında sürekli park etme yetkisi değildir. Depolama yeri, yolcu bindirme noktası ve güzergâh ayrı işlevlere sahiptir. Bir adresin sözleşmede yer alması, o yerin her amaçla kullanılabileceğini göstermez.

Şoför belgesinin ayrıntıları İstanbul şoför kartı rehberinde açıklanmıştır. Liman servisi dosyasında önemli olan, başvuruya eklenen kartın fiilen görev yapacak kişiye ait olmasıdır. Şoför değişikliğinin yalnız vardiya çizelgesine işlenmesi, gerekli diğer kayıtların da otomatik güncellendiği anlamına gelmez.

Birbirinin yerine kullanılmaması gereken kayıtlar

Bu karşılaştırma, ticari görüşmelerde izinli araç ifadesinin hangi belgeye dayandığını anlamaya yarar. Satıcı veya taşıyıcıdan sadece belge fotoğrafı istemek yeterli değildir; belgenin sahibi, plaka, geçerlilik tarihi ve çalışma kapsamı okunmalıdır. Başvurudaki bütün belgelerin aynı hizmet ilişkisini gösterdiği doğrulanmadan operasyonun eksiksiz olduğu sonucuna gidilmemelidir.

Belge sahibinin unvanı değişince önce ne karşılaştırılır?

İşletme kayıtlarında görülen her unvan farkı aynı hukuki olayı anlatmaz. Aynı tüzel kişinin unvan değişikliğiyle, başka tüzel kişinin taşıma işini devralması ayrılmalıdır. Karşılaştırmada ticaret sicili bilgisi, sözleşmenin tarafı, araç tescili ve izin belgesinin sahibi birlikte okunur. Sadece yeni bir tabela kullanılması ne belgenin devredildiğini ne de değişikliğin idari kayda işlendiğini tek başına gösterir. Başvurunun konusu gerçek değişikliğe göre belirlenmelidir.

Bir başka şirketin faaliyeti üstlendiği durumda, eski şirket adına düzenlenmiş belgenin fotokopisini kullanmakla unvan güncellemesi yapmak aynı değildir. Devir yasağı bu ayrımı özellikle önemli kılar. İdareye hangi kişinin hangi sıfatla başvurduğu açıklanmalı; mevcut belge üzerinde yapılacak kayıt işlemiyle yeni başvuru ihtiyacı birbirine karıştırılmamalıdır. Eski sözleşmenin üzerine yeni isim yazılması, izin sahibinin hukuki kimliğini değiştiren bağımsız işlem sayılamaz.

Dosyada değişiklikten önceki ve sonraki kayıtların tarihleri saklanmalıdır. Böylece denetim tarihinde taşımayı hangi işletmenin yaptığı, araç ve şoförün hangi hizmete göre görevlendirildiği belirlenebilir. İşlem tamamlandığında yeni kaydın yalnız şirket adını değil plaka, güzergâh ve geçerlilik bilgilerini de doğru taşıdığı kontrol edilir. Bu kontrol, şirketler arasındaki ticari ilişkiyi belediyece onaylanmış bir belge devri gibi göstermeden gerçek muhatabın tespit edilmesini sağlar.

İzin dönemi ve araç değişikliğinin takibi

Yönerge m.10/b güzergâh kullanım iznini bir yıllık dönemle düzenler. M.10/e, araç sahibinin ölümü, aracın satılması veya yenilenmesinde belgenin yenilenmesini öngörür. Limanla uzun süreli sözleşme yapılmış olması, bu idari dönemi uzatmaz. Belgenin bitişi, hizmet sözleşmesinin bitişi ve aracın diğer kayıtları farklı tarihlerle takip edilmelidir.

Bir yenileme veya düzeltme başvurusunun yapılması, istenen yeni kapsamın onaylandığı anlamına gelmez. İdareden alınan son belge okunmalı ve izinli durak listesiyle karşılaştırılmalıdır. Yeni plaka veya yeni hareket noktası sisteme işlendiğinde önceki kopyalar operasyon dosyasından ayrılmalıdır. Yolcunun eski bir duyuruya göre beklemesiyle aracın yeni bir listeye göre hareket etmesi arasındaki uyuşmazlık bu kayıt düzeniyle önlenebilir.

Kapsam dışı kullanım ve iptal incelemesi

M.14/D/4-b belgenin amaç dışında kullanımını yasaklar. Aynı bölümün e bendi, UKOME’nin belirlediği güzergâh ve taşıma kapsamının ihlalini belgenin iptaliyle ilişkilendirir. Bir karar verildiğinde ihlal edilen kapsamın ne olduğu ve somut olayın hangi kayıtla belgelendiği ayrıca incelenmelidir. Başka aracın plakası, farklı günün görüntüsü veya yanlış durak eşleştirmesiyle kurulan işlem, doğru olay tespiti yapılmış gibi kabul edilmemelidir.

Yönergenin genel yaptırım hükümleri ile liman servisine özgü hüküm birlikte okunur. Başka bir servis türünde yer alan yaptırım süresi, yalnız benzer görünmesi nedeniyle buraya taşınamaz. İdari kararda dayanak gösterilen madde, kararın muhatabı ve bildirim tarihi belirlenir. Yolcu şikâyeti, işletmenin izin itirazı ve taraflar arasındaki sözleşme alacağı aynı başvuru değildir; her birinin konusu açık tutulmalıdır.

İstanbul’da hizmete başlamadan önce son kontrol

Önce taşımanın ücretsiz liman hizmeti olduğu ve turizm veya personel faaliyetiyle karıştırılmadığı tespit edilir. Ardından kurumla taşıyıcı arasındaki sözleşme, araç tescili, şoför kaydı ve izin belgesi karşılaştırılır. Durakların son listesi ve güzergâh krokisi operasyon sorumlusuyla sürücüye aynı içerikle iletilir. Yolculara yapılan duyuru da bu izinli planın dışında bir hizmet vaat etmemelidir.

Bir liman veya kurumun ayrı saha talimatı varsa bunun karayolu izniyle ilişkisi açıklanır; iki belgenin aynı konuyu düzenlediği varsayılmaz. Araç arızasında gönderilecek yedek taşıt da önceden belge bakımından değerlendirilmelidir. Ücret, kapasite ve izin kapsamı konularının her biri kayıtlı biçimde kontrol edildiğinde, yalnız görsel logo veya sözlü güvenceye dayanan bir hizmet dosyası yerine doğrulanabilir bir taşıma düzeni kurulur.

Sık sorulan sorular

Liman ücretsiz servis belgesi başka firmaya devredilebilir mi?

Hayır. İBB Servis Araçları Yönergesi m.14/D/4-ç belgenin satılmasını, devredilmesini, kiralanmasını ve başkasına kullandırılmasını yasaklar.

İzinli araç satın almak çalışma iznini de kazandırır mı?

Araç mülkiyetiyle yerel çalışma izni farklıdır. Devir yasağı ve m.10/e kapsamındaki yenileme düzeni birlikte incelenir; satış belgesi yeni malik adına izin oluşturmaz.

Liman servisi istediği yerden yolcu alabilir mi?

M.14/D/4-a, durak listesinin önceden bildirilmesini ister. Bildirim dışındaki veya TUHİM’in uygun görmediği yerlerde yolcu indirme ve bindirme yapılamaz.

Ücretsiz liman servisinde yolcudan ücret alınabilir mi?

Hayır. M.14/D/4-c yolcudan ücret alınmasını yasaklar. Kurumun taşıyıcıya sözleşme bedeli ödemesi farklı ticari ilişkidir.

Liman ücretsiz servisiyle Galataport turizm servisi aynı mı?

Hayır. Turizm servisi m.14/C, ücretsiz liman servisi m.14/D/4 kapsamında değerlendirilir. Liman çevresinden hareket etmek izin türlerini kendiliğinden birleştirmez.

Bu serviste hangi koltuk sınırları uygulanır?

M.14/D/4-d, en az on koltuklu minibüs veya en fazla otuz beş koltuklu otobüs kullanımını düzenler. Başvuru ekinde ticari yolcu nakli tescili de istenir.

Kurum dışarıdan taşıma hizmeti alabilir mi?

Başvuru eki ç/1, kurum kendi özmal aracıyla taşıma yapmayacaksa taşımacıyla yaptığı sözleşmeyi ister. Bu ilişki, başkasının izin belgesini kendi yetkisi gibi kullanmakla aynı değildir.

Otopark sözleşmesi liman önünde bekleme izni midir?

Hayır. Başvuru eki ç/7’deki kayıt araç depolama alanına ilişkindir. Yolcu durağı, güzergâh ve liman sahası kullanım koşulları ayrıca incelenir.

Liman ücretsiz servis izni ne kadar geçerlidir?

Yönerge m.10/b bir yıllık süre düzenler. Hizmet sözleşmesinin daha uzun sürmesi izin dönemini kendiliğinden uzatmaz.

Güzergâh kapsamı ihlalinde hangi hüküm uygulanır?

M.14/D/4-e, UKOME’nin belirlediği güzergâh ve taşıma kapsamının ihlalini belge iptaliyle ilişkilendirir. Somut kararın dayanağı, olay tespiti ve genel hükümler birlikte incelenir.

Resmî kaynaklar

TUHİM mevzuat dizini; Servis Araçları Yönergesi: m.2/d, m.3, m.6, m.9–10, m.14/D/4 ve liman ücretsiz servis başvuru eki ç/1–7; 5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu: m.7 ve m.9. Somut hizmet tarihinde geçerli izin ve ilgili idari kararlar birlikte kontrol edilmelidir.

İstanbul ofisi

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu İstanbul ofisi: Maslak Ahi Evran Caddesi, Polaris Plaza No:21, Kat:9, 34475 Sarıyer/İstanbul. Görüşme dosyasına araç tescili, mevcut izin, hizmet sözleşmesi, durak listesi ve varsa idari kararın tebliğ kaydı eklenmelidir. İstanbul ofisi iletişim ve randevu bilgileri.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →