Danimarka’da Yaşayan Mirasçı Türkiye’deki Banka Kiralık Kasasını Nasıl Açtırır? | VİVK 23

Kısa ve Net Cevap

Danimarka’da yaşayan mirasçı, murisin Türkiye’deki banka kiralık kasasını yalnız veraset ilamı ve anahtarla serbestçe açtıramaz. 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m.23, sulh hâkimi tarafından yapılacak tespit istisnası dışında yetkili vergi dairesi memuru hazır olmadan ölüm sonrası kasa açılışını ve içerik teslimini yasaklar. TMK m.589–591 tereke koruma önlemlerini, m.598–599 mirasçılık ve mirasın geçişini; HMK m.224 yabancı resmî belgenin tasdikini düzenler.

Güncel Kanun Maddeleri

VİVK m.23: Banka kiralık kasası sahibinin ölümü halinde açılış, memur huzurunda tespit ve sulh hâkimi istisnası. VİVK m.4, 9–10 ve 17: İstisna, beyan süresi, değerleme ve vergiye karşı teminat. TMK m.589–591: Tereke koruması, defter ve mühürleme. TMK m.598–599 ve m.640: Mirasçılık, mirasın geçişi ve miras ortaklığı. HMK m.224: Yabancı resmî belge. MÖHUK m.20 ve m.43: Miras bağlantısı ve milletlerarası yetki.

Kiralık kasa sahibinin ölümü bankanın kasa açma usulünü nasıl değiştirir?

Türkiye’deki banka kiralık kasasında saklanan eşyaların sahibi vefat ettiğinde mesele yalnız mirasçının anahtarı getirip getirmemesi değildir. 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanunu m.23, kasa sahiplerinden birinin ölümü halinde bankanın kasayı hangi koşullarda açtırabileceğini özel olarak düzenler. Kanun, sulh hâkimi tarafından yapılacak tespit dışında vergi dairesinin yetkili memuru hazır bulunmadan kasanın açılmasına izin verilmemesini ve içerik tespitinden önce mirasçılara teslim yapılmamasını emreder.

Bu nedenle Danimarka’da ikamet eden mirasçı Türkiye’de mirasçılık belgesi alsa ve kasanın anahtarını elinde bulundursa dahi bankadaki resmî açma ve tespit işleminden ayrılamaz. Mirasçı olma, kasa üzerinde hak iddiasının dayanağıdır; vergi memurunun varlığını gerektiren tespit işleminin yerine geçmez. Mirasçılık belgesinin ibrazı, bankanın yapacağı kimlik ve resmî işlem denetimini otomatik bitirmez.

Vergi memurunun huzurunda kasanın açılması ve içeriğin tespiti, kasada bulunan her eşyanın mutlaka murisin malı olduğu yönünde tartışmasız bir mülkiyet hükmü değildir. Kasa ortak kullanılmış olabilir, bazı eşyalar üçüncü kişiye ait olabilir veya eşlerin malvarlığı rejimi bakımından ayrı iddialar bulunabilir. Ancak bu özel mülkiyet tartışmaları, VİVK m.23’ün emredici banka açılış usulünü ortadan kaldırmaz.

VİVK m.23’ün istisnası olan sulh hâkimi tespiti nedir?

VİVK m.23, banka kasasının açılması ve muhteviyatının tespitinde sulh hâkimi tarafından yapılacak tespiti özel istisna olarak sayar. Sulh hâkimi aracılığıyla tereke mallarının tespiti ve korunması ise Türk Medenî Kanunu m.589’da düzenlenen koruma önlemleriyle bağlantılıdır. TMK m.589, mirasbırakanın yerleşim yeri sulh hâkimine tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesi için gerekli önlemleri alma yetkisi verir.

Bu istisna ‘mirasçı istediği gün sulh hukuk mahkemesine giderek kasayı tek başına açabilir’ şeklinde yorumlanamaz. Mahkemenin önlem kararı, işlemin konusu ve bankayla koordinasyonunun ne olacağı ayrıca belirlenir. Kasanın bulunduğu şehir, murisin yerleşim yeri ve mirasın yabancılık unsuru taşıması görev ve yetki incelemesini etkileyebilir. Danimarka’da son yerleşim yeri olan murisin Türkiye’deki kasası için Türk mahkemesinin milletlerarası yetkisi de ayrıca değerlendirilmelidir.

Kasa tespiti ve muhafaza işlemlerinin amacı eşyanın kaybolmasını önlemek ve terekenin korunmasını sağlamaktır. Sulh hâkiminin tespit tutanağıyla mirasçıların kendi aralarında kasadaki eşya üzerine paylaşım yapması farklı hukukî işlemlerdir. Birden çok mirasçı varsa elbirliği mülkiyeti hükümleriyle tereke üzerindeki birlikte tasarruf düzeni dikkate alınmalıdır.

TMK m.598 mirasçılık belgesi neden kasa anahtarı kadar önemlidir?

Türk Medenî Kanunu m.598, mirasçılık belgesinin düzenlenmesini düzenler. Banka, murisin ölümü üzerine hak sahipliğini ve işlemi yapmak isteyen kişinin temsil yetkisini değerlendirmek için bu tür belgeyi isteyebilir. Danimarka makamının düzenlediği Skifteretsattest, tereke yöneticisinin veya ilgili kişilerin yabancı hukuk kapsamındaki durumunu gösterebilir; Türk hukukunda mirasçı sıfatını belgeleyen işlemin birebir yerine geçmez.

TMK m.599 uyarınca miras ölümle mirasçılara geçer; bu, bankanın her mirasçıya kasayı tek başına boşaltma yetkisi verdiği anlamına gelmez. Birden çok mirasçı varsa TMK m.640 kapsamında miras ortaklığı ve elbirliğiyle hak sahipliği ortaya çıkar. Kasa açılırken içeriğin kayda geçirilmesiyle daha sonra hangi eşyanın kime teslim edileceği ayrıştırılmalıdır.

Danimarka’da yaşayan mirasçıların soyadı değişmiş, bir kısmı çifte vatandaş veya mirasbırakanın başka ülkede çocuğu olabilir. Bu kişiler yanlış ya da eksik mirasçılık belgesine dayanarak işlem yaparsa hem vergi beyanı hem özel hukuk bakımından sorun çıkabilir. Özellikle yabancı ölüm, evlilik ve soybağı belgelerinin uygun tasdiki ve tercümesiyle gerçek mirasçıların belirlenmesi gerekir.

MÖHUK m.20 kiralık kasanın Türkiye’de bulunması bakımından ne ifade eder?

5718 sayılı MÖHUK m.20/1, mirası kural olarak ölenin millî hukukuna bağlar; Türkiye’de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukukunu özel olarak yetkili kılar. Banka kiralık kasasının kendisi taşınmaz mülkiyetinin miras yoluyla intikali değildir. Kasanın içinde nakit, mücevher veya menkul eşya bulunuyorsa bunların miras hukuku bakımından nitelendirilmesi, murisin millî hukuku ve diğer bağlantılar ayrıca değerlendirilmelidir.

Buna karşılık banka kasasının Türkiye’deki bir bankada bulunması VİVK m.23’ün yerel banka açılışı ve tespit usulünü özel olarak gündeme getirir. Mirasın maddî hukukuna ilişkin kanunlar ihtilâfı kuralı ile Türk bankasının vergi mevzuatı kapsamında yerine getirmesi gereken tespit prosedürü farklıdır. ‘Muris Danimarka’da yaşadı, o hâlde Türk banka kanunu işlemez’ sonucu bu ayrım gözetilmeden çıkarılamaz.

Türk mahkemesinde yabancılık unsurlu miras davası açılması söz konusuysa MÖHUK m.43, miras davalarında milletlerarası yetki için ayrıca hüküm içerir. Murisin son yerleşim yerinin Türkiye dışında bulunması ve Türkiye’de belirli varlıkların olması halinde bu bağlantı incelenir. Vergi dairesi memurunun banka işlemine katılmasıyla Türk mahkemesinin tereke koruma yetkisi de aynı şey değildir.

Danimarka’daki Skifteretsattest belge zincirine nasıl eklenir?

Danimarka Skifteretsattest belgesi, terekenin hangi işlem türüne alındığını ve ilgili kişilerden kimin belirli işlemler için yetkili olduğunu gösterebilir. Türk bankasındaki kasa bakımından belgenin resmî niteliği ve üzerinde görünen kişilerin rolü önemlidir. Ancak Skifteretsattest Türk mirasçılık belgesine otomatik dönüşmez. Danimarka’da görevlendirilen bobestyrer ile mirasçı veya Türk hukukunda atanmış miras ortaklığı temsilcisi farklı sıfatlardır.

6100 sayılı HMK m.224, yabancı resmî belgelerin Türkiye’de resmî belge niteliği kazanmasında tasdik şartını ve milletlerarası sözleşmeleri saklı tutar. Danimarka belgelerinin kullanımı için apostil, tam metin tercüme ve kimlik verilerinin tutarlılığı incelenir. Apostilin varlığı, kimin mal sahibi olduğunu veya kasadan hangi eşyanın alınacağını tek başına kesinleştirmez.

Belgede bir tereke yöneticisinin adının yazılı bulunması Türkiye’deki bankaya karşı sınırsız temsil yetkisi doğurmayabilir. Hangi yetkinin Danimarka mahkemesi kararından, hangisinin mirasçıların vekâletinden veya Türk mahkemesinin önlem kararından kaynaklandığı ayrı gösterilmelidir. Bankada işlem yapacak kişi, kendi temsil sıfatını ve gerekliyse özel işlem yetkisini belgelendirmelidir.

Kasa açılışında hangi tutanak, envanter ve değerleme belgeleri önemlidir?

VİVK m.23 uyarınca yetkili kişinin huzurunda tespit edilen kasa muhteviyatı vergi ve miras hakları bakımından önemlidir. İçerik listesinde nakit, ziynet, kıymetli evrak, belge, taşınabilir değerli eşya ve başka eşya grupları birbirinden ayrılmalıdır. Kasada saklanan bir tapu senedinin bulunması, tapu senedinin gösterdiği taşınmazın kasa içindeki menkul eşya olarak intikal ettiği anlamına gelmez. Belgenin ispat işlevi ile aynî hakkın varlığı ayrı incelenir.

7338 sayılı Kanun m.10, veraset vergisi bakımından değerleme esaslarını düzenler. Buna karşılık kanunun m.4/a bendinde veraset yoluyla geçen bazı ev eşyaları ve murisin kişisel eşyaları için istisnalar bulunmaktadır. Her ziynet veya değerli eşyanın sırf kasada yer aldığı için otomatik olarak ev eşyası istisnasına dahil olduğu söylenemez. Eşyanın mahiyeti, aidiyeti ve ilgili istisna koşulu belgeye göre belirlenir.

Bir eşyanın kasada bulunması ile onun murise ait olması da aynı şey değildir. GİB’in kiralık kasalar hakkında yayımladığı özelgelerde, bir kişinin ‘bu eşya bana ait’ iddiasının dayanağı olan belgelerin önemine işaret edilmiştir. Özelge somut başvurunun maddi olgularına ilişkindir; bütün üçüncü kişi iddialarını genel ve otomatik biçimde reddeden kanun hükmü gibi yorumlanmamalıdır.

Ortak kullanılan kiralık kasada miras ve mülkiyet nasıl ayrıştırılır?

Bankadaki kasanın birden fazla kişi tarafından kullanılmasına izin veren sözleşme bulunabilir. Bu, kasadaki her eşyanın aynı paylarla kasayı kullanma hakkı olanlara ait olduğu sonucunu tek başına doğurmaz. Kasa sözleşmesindeki yetkili kullanıcı sıfatı ile içindeki eşyanın mülkiyeti farklıdır. Sahiplik iddiası satın alma belgesi, saklama anlaşması, teslim evrakı ve diğer hukuka uygun delillerle ispatlanmalıdır.

VİVK m.23, ortak kasa sahiplerinden birinin ölümü halinde de banka açılışında yetkili memurun bulunması kuralını kapsamına alır. Ölüm olayının bankaya bildirilmeden kasanın açılması gibi durumlarda kanunî tespit usulünün ihlali ve vergi idaresi nezdinde inceleme sorunları gündeme gelebilir. Gelir İdaresi Başkanlığının resmî özelgelerinde ortak kullanılan kasalara ilişkin uyuşmazlık örnekleri bulunmaktadır.

Kasadaki eşyaların bir kısmının sağ kalan eşe veya başka kişiye ait olduğu iddia ediliyorsa, bu iddia miras envanteriyle aynı evrak olarak değerlendirilmemelidir. Mirasçılık, mülkiyet, bankanın sözleşme gereği yetkili kişileri ve vergi matrahı ayrı kalemlerdir. Tespit tutanağı bu ayrımı kayda geçirebilmek için önemlidir; tek başına herkesin bütün haklarını kesin hükümle çözmez.

Vergi beyannamesi ve kasa açılışı neden iki ayrı aşamadır?

7338 sayılı Kanun m.9, veraset ve intikal vergisi beyannamesinin hangi sürelerde verileceğini belirler. Kasada bulunan malların tespitine ilişkin m.23 usulü ise daha farklı bir zorunluluktur. Mirasçıların vergi beyannamesi vermiş olması banka kasasının yetkili memur olmadan açılmasına izin vermez. Aynı biçimde kasanın resmî tespitinin yapılması, vergisel beyan yükümlülüğünün kendiliğinden yerine getirildiği anlamına gelmez.

VİVK m.17, para ve senet verilmesine ilişkin işlemlerde vergi tasdiknamesi veya belirli vergi karşılığı tevkifat esaslarını düzenler. Kasadan menkul eşya teslimi, bankanın muris adına tuttuğu mevduat hesabındaki para ödemesi ve vergi tasdiknamesinin hukuki işlevi birbirine karıştırılmamalıdır. Her malvarlığı türünün ilgili kanun hükmü ve banka uygulaması ayrı ele alınmalıdır.

Danimarka’da vefat eden murisin Türkiye’deki kasasının bulunması halinde beyan süresi ayrıca mirasçının bulunduğu ülkeye göre hesaplanır. Ölüm Danimarka’da, mirasçı Danimarka’daysa VİVK m.9/1-b kapsamında dört aylık kural; mirasçı Türkiye’deyse altı aylık kural; farklı yabancı ülkedeyse sekiz aylık kural gündeme gelebilir. Bu takvim kasa tespiti ve belge hazırlığıyla birlikte planlanmalıdır.

Danimarka’daki mirasçı kasayı Türkiye’ye gelmeden açtırabilir mi?

Yurt dışında yaşayan bir mirasçının Türkiye’deki her işlem için bizzat bulunması zorunlu değildir; ancak yapılacak işlem için uygun temsil yetkisi gerekir. Kiralık kasanın resmî tespitinin vergi memuru veya sulh hâkimi denetimi altında yapılması, vekille işlem imkânını tamamen ortadan kaldırmaz. Banka sözleşmesi ve temsil belgesi yönünden aranacak koşullar ayrıca değerlendirilmelidir.

Avukat vekâletnamesinde tereke tespiti, veraset belgesi, vergi dairesi başvurusu, bankaya belge sunulması, kasa işlemi ve içerik teslimi gibi yetkiler işin mahiyetine uygun biçimde düzenlenmelidir. Yalnız genel dava vekâleti ile her türlü banka özel kasası işlemine sınırsız yetki verildiği kabul edilmemelidir. Bankanın hangi belgeleri istediği ve VİVK m.23 kapsamındaki resmî açılış prosedürü başvuru öncesinde öğrenilmelidir.

Danimarka’daki Türk konsolosluğunda işlem yapılması veya uygun şekilde tasdik edilmiş yabancı vekâletname hazırlanması, fiziken seyahat ihtiyacını azaltabilir. Ancak belge temsil ilişkisini kurarken mirasçıların hepsinin veya diğer hak sahiplerinin rızası gerekebilecek paylaşıma ilişkin sonuçlar ayrıca incelenir. Vergi idaresinin bulunması gereken işlem, mirasçının bulunduğu ülke nedeniyle serbest kasaya erişim işlemine dönüşmez.

Banka kasasında borç senedi veya şirket payı belgesi çıkarsa ne yapılır?

Kasa içeriğinde üçüncü kişilerce düzenlenmiş senet, çek, hisse senedi, şirket pay defteri, sözleşme veya vasiyetname bulunabilir. Bu belgelerin fiziken kasada olması, belgeye bağlı her hakkın otomatik ve tartışmasız biçimde belirli mirasçıya geçtiğini göstermez. Özellikle emre yazılı senetlerde hak sahipliği, ciro, teslim ve tahsil koşulları başka hukukî düzenlemelere tabi olabilir. Kasanın tespit tutanağı eşyanın bulunmasını gösteren delildir; senedin icra edilebilirliği hakkında tek başına karar vermez.

Danimarka ile bağlantılı şirket veya yabancı banka belgesi bulunması durumunda farklı ülkelerin hukukları ve tasdik koşulları gündeme gelebilir. Türk bankasındaki saklama işlemi, sözleşmenin tarafı veya borcun hangi ülke hukukuna tabi olduğuna ilişkin bağımsız incelemeyi ortadan kaldırmaz. İlgili evrakın aslına zarar verilmeden ve hangi kasadan hangi tarihte çıkarıldığı kayıt altına alınarak dosyalanması önemlidir.

Şirket payını gösteren belge, tapu senedi veya banka dekontu bulunduğunda vergi beyannamesi için ayrıca uygun varlık listesi hazırlanır. Aynı varlığın birden fazla biçimde sayılarak mükerrer beyan edilmesi veya yalnız belge kasada bulunduğu için varlığın tamamen vergiden istisna kabul edilmesi yanlıştır. Eşyanın maddi niteliği, ekonomik hak ve vergisel karşılığı farklı unsurlardır.

Kasa açılışında anlaşmazlık varsa sulh hukuk önlemleri nasıl değerlendirilir?

Mirasçılar arasında kasanın açılması, içindeki ziynetlerin korunması veya kimin teslim alacağı konusunda anlaşmazlık bulunabilir. TMK m.589, sulh hâkimine tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesi için önlemler alma yetkisi verir. TMK m.590 belirli şartlarda terekenin defterinin tutulmasını, m.591 ise gerekli eşyanın mühürlenmesini düzenler. Bu maddelerden her birinin koşulları ve işlevi farklıdır.

Mirasçılardan biri Danimarka’da olup diğeri Türkiye’de kasaya ulaşabiliyorsa, diğerinin her eşyayı tek başına alıp götürmesinden endişe doğabilir. Ancak soyut endişe, mahkeme kararının sonucunu önceden garanti eden bir gerekçe değildir. Somut risk, murisin malvarlığı, banka kayıtları ve mirasçılık belgeleriyle desteklenmelidir. Koruma önlemiyle miras paylaşımı veya malın mülkiyetinin kesin tespiti ayrı davalar ve işlemler olabilir.

Yabancılık unsurlu tereke koruma dosyasında MÖHUK m.43’ün miras davalarında Türk mahkemelerinin milletlerarası yetkisine ilişkin hükmü de önem taşıyabilir. Ancak banka şubesinin bulunduğu il ile murisin son yerleşim yeri veya yetkili mahkeme aynı yer olmak zorunda değildir. Bankada işlem yapılacak şehir ve varsa sulh mahkemesi başvurusu, ilgili yetki kuralları değerlendirilerek belirlenmelidir.

İşlem öncesinde hangi resmî evrak ve sıralama hazırlanmalıdır?

Önce murisin ölüm belgesi, mirasçıları gösteren Türk hukuku açısından geçerli belgeler, Danimarka Skifteretsattest, varsa vasiyetname ve banka kiralık kasa sözleşmesi veya kasanın varlığını gösteren kayıtlar toplanmalıdır. Sonra hangi banka şubesi, hangi kasa numarası ve kimlerin sözleşmesel kullanıcı olduğu tespit edilir. Kasa anahtarının bulunup bulunmadığı usul açısından önem taşıyabilir, fakat anahtarın varlığı VİVK m.23’teki memur denetiminin yerine geçmez.

İkinci aşamada vergi dairesiyle resmî tespit ve bankayla kasa açılışının usulü koordine edilir. Sulh hukukta tereke tespiti veya koruma önlemi gerekiyorsa ilgili başvuru ve mahkeme kararı hazırlanır. Üçüncü aşamada tespit tutanağı ile eşyanın aidiyeti, vergisel değerlemesi ve teslim yetkisi ayrı değerlendirilir. Birden çok mirasçının bulunması halinde elbirliği rejimi gözetilir.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır; Danimarka’da yaşayan mirasçıların Türkiye’nin farklı illerindeki tereke, banka, tapu ve vergi dosyaları Mersin’den koordine edilir. Avukata verilecek işlem yetkisi, bankanın şartları ve vergi dairesinin katılımı önceden belirlenirse gereksiz seyahat ve tekrar başvuru riski azaltılabilir. İşlem sonunda tutanak, belge asılları ve varsa alınan eşyaların teslim kayıtları saklanmalıdır.

Yazar ve Hukukî Bilgilendirme

Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu sicil 3472, Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu. Danimarka’da yaşayan mirasçılar için Türkiye’de tereke koruması, banka kiralık kasası ve veraset işlemleri Türkiye’nin tek fizikî ofisimiz olan Mersin’den koordine edilir. Bilgi için +90 552 224 43 66.

Bu çalışma genel hukukî bilgilendirmedir. Bankanın talep ettiği belgeler, mirasçılık, temsil, vergi ve mahkeme koruma önlemlerinin koşulları somut resmî kayıtlarla belirlenir.

Mersin Ofisimiz ve Türkiye Geneli Dosya Takibi

İhsaniye Mahallesi 4903. Sokak Profit İş Merkezi No:23, Kat:3, Daire:14 Akdeniz/Mersin.