Organize Toptan Doğal Gaz Piyasası: EPDK 14958, GRF ve Teklif Kuralları (2026–2027)
Kısa ve net cevap
Enerji Piyasası Düzenleme Kurulunun 15 Ekim 2026 tarihli ve 14958 sayılı kararı, 31 Ekim 2026 tarihli 33416 sayılı Resmî Gazete’de yayımlandı. Kararla Organize Toptan Doğal Gaz Satış Piyasası İşletim Usul ve Esaslarının günlük referans fiyatı (GRF), teklif miktar sınırları, iletim şirketinin dengeleme işlemleri, piyasa erişiminin askıya alınması ve veri yayımlanmasına ilişkin hükümleri değiştirildi. Yürürlük aynı gün değildir: değişikliğin 4 ve 5. maddeleri 1 Ocak 2027’de; diğer hükümler yayımlanma tarihi olan 31 Ekim 2026’da yürürlüğe girer. Piyasa işletmecisinin teklifleri geçici pasife alması, işlemi iptal etmesi ve katılımcının piyasaya erişiminin askıya alınması farklı hukuki sonuçlardır.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
14958 sayılı karar hangi temel metne ilişkin?
Değiştirilen usul ve esaslar 23 Eylül 2017 tarihli 30189 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Organize Toptan Doğal Gaz Satış Piyasası İşletim Usul ve Esaslarıdır. Bu piyasa, doğal gaz ticaretinde organize platform üzerinden işlemlerin yapılmasına ve piyasa dengesinin yönetilmesine yönelik kurallar içerir. 14958 sayılı karar, vadeli doğal gaz piyasasına ilişkin 14959 sayılı kararla aynı şey değildir. Birinin konusu organize toptan satış platformunun belirli fiyat, miktar ve işletim kuralları; diğerinin konusu vadeli piyasada teklif veya işlem iptalidir. Hukuki değerlendirmede hangi platform ve hangi kuralların uygulandığı öncelikle belirlenmelidir.
Günlük referans fiyatı nasıl hesaplanıyor?
Kararın 1. maddesi, işletim usul ve esaslarının 6.2.2 hükmünü yeniden düzenliyor. Günlük referans fiyatının ilgili dönemdeki işlemlerin, ilave dengeleyici işlemler dahil, ağırlıklı ortalama fiyatı esas alınarak hesaplanması öngörülüyor. Ayrıca belirli noktasal veya bölgesel işlem türleri ile belirli zaman dilimindeki işlemler hesaplamanın dışında tutuluyor. Burada ‘piyasada gerçekleşen her işlem aynı şekilde ve aynı ağırlıkta hesaba katılır’ yaklaşımı doğru değildir. Ağırlıklı ortalama işlem miktarı ile fiyatı birlikte dikkate alır. İlgili ürün ve dönem sınırı doğru belirlenmeden bir tekil işlem fiyatından günlük GRF sonucu hesaplamak hatalı olabilir.
Günlük referans fiyatında yüzde 50 filtresi
Yenilenen 6.2.2 hükmünde, ayın ilk gaz günü istisna olmak üzere, ilgili gaz gününde gerçekleşen eşleşmelerden fiyatı son yayımlanmış GRF’nin yüzde 50 altında veya üstünde kalan işlemlerin yeni GRF hesabına dahil edilmeyeceği belirtilir. Bu, piyasada hiçbir teklifin son fiyattan yüzde 50 farklı olamayacağı şeklinde okunmamalıdır. Düzenleme fiyatın hesaplamaya alınmasıyla ilgilidir; bir teklifin kabulü, iptali veya katılımcının cezalandırılması farklı hükümlere bağlı olabilir. Hesaplama uyuşmazlığında önce son yayımlanan GRF, işlemlerin fiyat ve miktar kayıtları ve ayın ilk gaz gününün özel durumu belirlenmelidir. Filtrenin işlem güvenliğine etkisi somut verilerle incelenmelidir.
Teklif miktarlarında alt ve üst sınır
Kararın 2. maddesi işletim usul ve esaslarına 6.4.8 hükmünü ekliyor. Sürekli ticaret platformunda verilecek her teklif için asgari miktar sınırı 1.000 standart metreküp olarak belirleniyor; ayrıca azami miktar sınırı getiriliyor. Belirli saat aralığı üst sınır bakımından istisna düzenlemesine konu oluyor. Sınırların somut hesapta hangi gaz gününe ve hangi işlem saatine uygulandığı doğrulanmalıdır. Farklı yayımlarda üst sınır rakamı farklı aktarıldığından burada kesin sayısal üst limit yerine resmi karar eki esas alınmalıdır. Piyasa katılımcısı emir girmeden önce platformdaki güncel miktar kontrolünü ve yayınlanan usul ve esasları karşılaştırmalıdır. Yanlış zaman aralığı üzerinden limit hesabı hatalı olabilir.
Saat aralığı istisnası neyi etkiliyor?
Yeni 6.4.8 hükmünde teklifin azami miktar sınırı açısından 12.00 ile 14.05 arasına özel istisna yer alıyor. Bunun hukuki anlamı, günün bütün saatlerinde aynı miktar üst sınırının uygulanacağı varsayımının doğru olmamasıdır. Ancak istisna bir katılımcının bütün kurallardan serbest bırakıldığı anlamına gelmez; yalnız belirtilen miktar sınırı bakımından düzenleme yapılmıştır. Bir teklif sınır ihlali gerekçesiyle kabul edilmemişse teklifin sisteme girildiği saat, hangi gaz gününe ilişkin olduğu ve platformun uyguladığı ilgili sürüm kayıtları incelenmelidir. Katılımcı kendi ekranındaki yerel saat gösterimiyle sistem zamanını da doğru karşılaştırmalıdır.
İletim şirketinin dengeleme işlemleri
Kararın 3. maddesiyle 6.7.8 hükmü eklenmiştir. İletim şirketinin platform üzerinden ilave dengeleyici işlem yaptığı durumda belirli gerekçe kodu ve zaman aralığı için aynı yöndeki diğer teklifler geçici olarak pasife alınacak, ilgili sürenin sonunda tekrar aktif hâle getirilecektir. Bu uygulama sistem dengesiyle ilgili özel bir koordinasyon düzenidir. Pasife alınan tekliflerin tamamının kalıcı biçimde iptal edildiği söylenemez. Hangi teklifin iletim şirketi teklifiyle aynı yönde olduğu, işlem anındaki platform kayıtları üzerinden belirlenmelidir. Katılımcının fiyat veya miktar tercihini değiştirmesine ilişkin başka kurallar ayrıca uygulanmaya devam eder.
On dakikalık geçici pasife alma süresi
Düzenleme, ŞİD’de belirlenen işlem saatinden beş dakika önce başlayan ve toplam on dakika süren bir dönem için aynı yönlü diğer tekliflerin pasife alınmasını öngörür. Süre geçtikten sonra teklifler yeniden aktif olur. Bu ayrıntı, pasife alınan teklifin niçin eşleşmediğini inceleyen şirketler için önemlidir. Bir teklifin aynı yönde olup olmadığı ve pasife alma penceresine girip girmediği zaman damgasıyla belirlenmelidir. Platformun otomatik işlem yaptığı bu süreyi katılımcının teklifini kendi iradesiyle geri çektiği durumla karıştırmak doğru değildir. Piyasa işletmecisinin katılımcıya elektronik bildirim yapması da düzenlenmiş olduğundan bildirim kayıtları saklanabilir.
Katılımcılara elektronik bildirim
Yeni 6.7.8 hükmü, geçici pasife alma işlemine ilişkin ilgili piyasa katılımcısının elektronik olarak bilgilendirilmesini öngörür. Bir katılımcının belirli sürede teklifinin eşleşmemesi hâlinde öncelikle bu bildirimin bulunup bulunmadığına, hangi işlem kodunun kullanıldığına ve ne kadar süreyle pasife alındığına bakılmalıdır. Sistemde kısa süreli bir pasife alma ile piyasa erişim yetkisinin askıya alınması aynı şey değildir. İlki belirli teklifler ve zaman dilimiyle, ikincisi katılımcının piyasa işlemi yapma statüsüyle ilgili olabilir. İç risk yönetimi raporlarında bu iki olayın ayrı işaretlenmesi gereksiz temerrüt veya sözleşmesel yorum uyuşmazlığını önleyebilir.
Piyasaya erişimin askıya alınmasında yeni çerçeve
Kararın 4. maddesi, işletim usul ve esaslarının 5.3.1 hükmünü değiştiriyor. Piyasa işletimine ilişkin bedel ve ücretlerin ödenmemesi, teminat yükümlülüklerinin karşılanmaması, katılım koşullarının ortadan kalkması ve aykırı işlemlerin ihtara rağmen düzeltilmemesi gibi durumlarda piyasa işletmecisinin katılımcının erişimini veya hak ve borç doğuran işlemler yapmasını askıya almasına ilişkin çerçeve belirtiliyor. Bu hükmün yürürlüğü 1 Ocak 2027’dir. Bir şirketin piyasaya erişiminin askıya alınması ile yalnız tek bir teklifinin geçici pasife alınması farklı hukuki sonuç yaratır. Hangi durumun gerçekleştiği, sözleşme ve kayıtlar üzerinden saptanmalıdır.
Teminat yükümlülüğünün yerine getirilmemesi
Piyasaya katılımda teminat yükümlülükleri işlem güvenliğinin temel araçları arasında yer alabilir. Yeni 5.3.1 kapsamında usul ve esaslarda belirlenen teminat şartlarının yerine getirilmemesi askıya alma sebepleri arasında sayılıyor. Ancak her ticari ödeme gecikmesinin otomatik ve aynı kapsamda piyasa erişimi engeli doğurduğu sonucu çıkarılmamalıdır. Hangi teminatın hangi günde verilmesi gerektiği, eksikliğin nasıl bildirildiği ve işletmecinin yetki kullanımının hangi kayda dayandığı incelenir. Şirketin kendi bankasıyla yaptığı teminat sözleşmesi, piyasa işletmecisine karşı uygulanacak düzenleyici yükümlülükten ayrı bir ilişki olabilir. İç finansman gecikmesinin etkisi buna göre değerlendirilir.
Piyasa kurallarına aykırılık ve ihtar
Yeni 5.3.1 hükmünde belirli aykırı işlemlerin ihtara rağmen verilen süre içinde düzeltilmemesi askıya alma şartları arasında yer alıyor. Bu, ihtar unsurunun hangi hukuki durumda arandığının önemini gösterir. Şirketin yaptığı her iddia edilen aykırılık için aynı tür ihtar şartı bulunduğu genellemesi de doğru değildir; bentler farklı durumları düzenler. Somut olayda hangi bent uygulandığı, işletmecinin hangi ihtarı gönderdiği ve katılımcının düzeltme süresinde ne yaptığı belgelerle belirlenmelidir. Uyuşmazlıkta yalnız nihai askıya alma kararını değil öncesindeki bildirim ve cevap zincirini de incelemek gerekir.
Yasal kısıtlama veya yargı kararı varsa
Yeni 5.3.1 kapsamında piyasa katılımcısı hakkında organize piyasanın işleyişine etki edebilecek yasal şart, yargı veya idari karar, yetkili makam önlemi veya kısıtlamasının bulunması da erişim açısından değerlendirme sebebidir. Buna göre herhangi bir dış kararın varlığı tek başına zorunlu ve sınırsız erişim engeli olarak anlaşılmamalıdır. Kararın gerçekten piyasanın işleyişine etkili olup olmadığına ve hangi faaliyetle ilgili olduğuna bakılmalıdır. İdarenin veya mahkemenin aldığı geçici tedbir ile kesinleşmiş karar farklı sonuçlar doğurabilir. Piyasa katılımcısı hangi kararın kendisine uygulandığını öğrenerek hukuki başvuru yolunu buna göre belirlemelidir.
Vadeli piyasada temerrüdün etkisi
Yeni askıya alma hükmünde Vadeli Doğal Gaz Piyasası İşletim Usul ve Esasları kapsamında katılımcının temerrüde düşmesi de sayılmıştır. Bu bağlantı, organize toptan satış platformunun ayrı bir vadeli piyasa düzeniyle etkileşebildiğini gösterir. Bununla birlikte vadeli piyasadaki her işlem iptali veya her fiyat değişimi, organize piyasada otomatik temerrüt anlamına gelmez. Gerçekten temerrüt hali doğup doğmadığı ve hangi usul ve esaslara göre tespit edildiği incelenmelidir. Mali yükümlülük, vade ve ilgili katılım anlaşmasının hükümleri önem taşır. Katılımcının iki piyasadaki kayıtlarını ayrı tutması yanlış nitelendirmeyi önlemeye yardımcı olabilir.
Veri yayımlama ve raporlama düzenlemesi
Kararın 5. maddesi işletim usul ve esaslarının 12.1 hükmünü yeniden düzenler. Piyasa işletmecisinin Kurumca talep edilen raporları hazırlaması, ilgili bilgilerin iletim şirketiyle paylaşılması, fiyatların ve işlem istatistiklerinin duyurulması gibi görevler bu kapsamda belirtilir. Kesinleşmiş eşleşmelerin miktar ve fiyat bilgilerinin katılımcıların kimlikleri gizli kalacak şekilde paylaşılması ayrıca önemlidir. Şeffaflık amaçlarıyla ticari bilgilerin gizliliği arasında hukuki denge kurulmalıdır. Bu 5. madde, değişiklik tebliğinin yürürlük sistemine göre 1 Ocak 2027 tarihinde yürürlüğe girer. Geçmiş dönem raporlarının hangi normla hazırlandığı ayrıca kontrol edilmelidir.
Sistem güncellemesinde üç aylık geçiş süresi
Kararla eklenen geçici 4. madde, 6.4.8 ve 6.7.8 hükümlerinin gerektirdiği sistemsel düzenlemelerin yayım tarihinden itibaren üç ay içinde piyasa işletmecisi tarafından yerine getirilmesini öngörür. Bu, piyasa katılımcılarının bütün yükümlülüklerinin üç ay ertelendiği anlamına gelmez. Teknik altyapı için tanınmış hazırlık süresi, maddelerin yürürlük hükümleriyle birlikte değerlendirilmelidir. Şirketler sisteme emir gönderirken uygulamanın hangi teknik sürüm ve hangi duyuru altında çalıştığını kontrol edebilir. İşletmeci tarafından yapılan yazılım güncellemesi ile yasal yürürlük tarihi farklı olabileceğinden, yalnız platformda özelliğin görünmesi veya görünmemesi mevzuatın tek belirleyicisi değildir.
31 Ekim 2026 ve 1 Ocak 2027 ayrımı
14958 sayılı kararın 7. maddesi yürürlük bakımından açık ayrım yapıyor. 4 ve 5. maddeler 1 Ocak 2027’de uygulanmaya başlarken diğer hükümler yayımlandığı gün yürürlüğe giriyor. Günlük referans fiyatı hesabı, teklif miktarı ve geçici pasife alma kurallarına ilişkin normlar ile askıya alma ve veri yayımı hükümlerini tek tarihte başlatmak yanlış olur. Bir uyuşmazlıkta işlemin yapıldığı gün, ilgili usul maddesi ve varsa teknik geçiş düzenlemesi aynı çizelgeye yazılmalıdır. Yeni kurala dayanılarak geçmiş işlemde uygulanmayan bir yükümlülüğün ihlali ileri sürülüyorsa hukukî dayanak ayrıca değerlendirilmelidir.
İkili doğal gaz sözleşmelerinin hukuki konumu
Organize piyasa üzerinden gerçekleşen teklif ve eşleşmelerle şirketlerin kendi aralarında akdettikleri ikili alım satım sözleşmeleri farklı yükümlülükler doğurabilir. Günlük referans fiyatındaki değişiklik bir özel sözleşmenin fiyat formülünü etkileyebilir; ancak her sözleşmenin kendiliğinden sona ereceği anlamına gelmez. Taraflar fiyat referansını nasıl tanımladıklarını, işlem gününün hangi gün olduğunu ve veri yayımlanmadığında hangi alternatifin uygulanacağını sözleşmelerinde belirleyebilir. Piyasa işletmecisinin idari ve teknik yetkileri sözleşmenin öngördüğü özel hukuk sonuçlarıyla karıştırılmamalıdır. Bir uyuşmazlıkta referans fiyat kaydı, tarafların sözleşmesi ve uygulanabilir piyasa kuralı aynı dosyada incelenmelidir.
Piyasa katılımcısı için delil ve kayıt listesi
Bir katılımcı GRF hesaplamasını sorguluyorsa işlem gününe ait fiyat ve miktar verilerini, önceki referans fiyatı ve hesap dışı bırakılan eşleşmelere ilişkin açıklamayı karşılaştırmalıdır. Teklif miktarı sorununda sistem giriş zamanı, gaz günü ve tutarın hangi limit altında değerlendirildiği önemlidir. Geçici pasife alma iddiasında elektronik bildirim ve eşleşmeme süresi saklanmalıdır. Erişim askıya alınmışsa buna ilişkin işlemin gerekçesi, mali kayıtlar, ihtar ve varsa idari karar dosyada bulunmalıdır. Her sorunun farklı maddelere dayanması sebebiyle aynı genel itiraz metninin bütün uyuşmazlıkları çözmesi beklenmemelidir. Kayda dayalı başvuru daha somut bir inceleme olanağı sağlar.
Sık yapılan yorum hataları
Yüzde 50 filtresini bütün işlem fiyatlarına otomatik yasak saymak, pasife alınan teklifleri iptal edilmiş saymak, teknik altyapı için üç aylık hazırlık süresini bütün yasal düzenlemelerin ertelenmesi olarak görmek ve askıya alma hükümlerini 31 Ekim 2026’da yürürlüğe girmiş gibi sunmak temel hata riskleridir. Başka bir risk, 14958 sayılı organize toptan piyasa kurallarını 14959 sayılı vadeli piyasa iptal rejimiyle birleştirmektir. Hukukî sonuç, işlem türüne ve açık mevzuat maddesine göre kurulmalıdır. Teknik terimler benzer görünse de platformlar ve yetkiler farklıdır. Bu ayrım özellikle tedarik sözleşmesi ile organize işlem kaydının birlikte bulunduğu işletmelerde önem kazanır.
Sonuç
EPDK 14958 sayılı karar, organize toptan doğal gaz satış piyasasında GRF hesabını, teklif miktarları ve iletim şirketinin dengeleme işlemlerini yeniden düzenliyor; erişimin askıya alınması ve veri yayımlama görevlerine ilişkin hükümlerin yürürlüğünü ise 1 Ocak 2027’ye bırakıyor. Piyasa katılımcıları bakımından önemli olan sadece yeni teknik parametrelerin sayılması değil, bu parametrelerin hangi dönemde ve hangi işlem türünde uygulanacağıdır. Teklifin geçici pasife alınması, işlem iptali ve piyasa erişim statüsüne yönelik tedbirler birbirinden ayrılmalıdır. İdari karar ve teknik kayıtlarla desteklenmeyen genel yorumlar hukuki ve mali risk doğurabilir.
Sık sorulan sorular
14958 kararı hangi gün alındı?
15 Ekim 2026.
Ne zaman yayımlandı?
31 Ekim 2026, Resmî Gazete sayı 33416.
Hangi piyasa kuralları değişti?
Organize Toptan Doğal Gaz Satış Piyasası İşletim Usul ve Esasları.
GRF hesabında hangi yöntem kullanılır?
İlgili işlemlerin ağırlıklı ortalama fiyatı esas alınır, belirli işlemler dışarıda bırakılır.
Yüzde 50 kuralı neyi ilgilendirir?
Aylık ilk gaz günü istisnasıyla bazı uç fiyatlı eşleşmelerin GRF hesabına dahil edilmemesini.
Teklif miktarında alt sınır nedir?
1.000 standart metreküp; üst sınırın tam rakamı ve istisna saatleri resmi metinden kontrol edilmelidir.
Dengeleme nedeniyle teklifler iptal mi olur?
Yeni kuralda aynı yönlü teklifler belirli süre geçici pasife alınır, sonra yeniden aktif olur.
Pasife alma süresi nedir?
İlgili zaman penceresinde toplam on dakika.
Katılımcıya bildirim yapılır mı?
İlgili katılımcıya elektronik bildirim öngörülür.
Askıya alma hükümleri ne zaman başlayacak?
Değişikliğin 4. maddesi 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girer.
Veri yayımlama değişikliği ne zaman?
Değişikliğin 5. maddesi 1 Ocak 2027’de yürürlüğe girer.
Teknik sistem için geçiş süresi var mı?
İlgili iki yeni hükmün altyapı gereksinimleri için yayım tarihinden itibaren üç aylık süre öngörülür.
Resmî kaynaklar ve ilgili içerikler
14958 sayılı EPDK kararının resmî metni; EPDK; Vadeli doğal gaz piyasasında 14959 sayılı işlem iptali kararı; Doğal gaz tedarik yükümlülüğüne ilişkin hukuk rehberimiz.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
