Uyuşturucu Madde Kullanılmasını Kolaylaştırma Suçu: TCK 190

Kısa cevap: TCK 190; uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırma amacıyla özel yer, donanım ya da malzeme sağlayan, kullanıcıların yakalanmasını zorlaştıracak önlem alan veya kullanma yöntemleri hakkında başkasına bilgi veren kişiyi 5–10 yıl hapis ve 1.000–10.000 gün adli para cezasıyla cezalandırır. Uyuşturucu kullanımını alenen özendiren veya bu nitelikte yayın yapan kişi için de aynı ceza öngörülür. Sağlık ve kimya alanındaki belirli meslek mensupları suçu meslek bağlantısıyla işlerse ceza yarı oranında artırılır.

TCK 190 Uyuşturucu Kullanılmasını Kolaylaştırma Suçu Nedir?

TCK 190, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanımının gerçekleşmesini ya da sürdürülmesini kolaylaştıran belirli davranışları cezalandırır. Birinci fıkrada kolaylaştırma amacıyla işlenen üç seçimlik hareket; ikinci fıkrada ise alenen özendirme ve özendirici yayın bağımsız biçimde düzenlenmiştir.

Suçun adı geniş görünse de her yardım, arkadaşlık, aynı ortamda bulunma veya uyuşturucu hakkında konuşma bu maddeye girmez. Birinci fıkrada özel kolaylaştırma amacı ve sayılan hareketlerden biri; ikinci fıkrada ise kamuya açık biçimde kullanımı teşvik eden özendirici içerik aranır. Sağlık eğitimi, bilimsel bilgi, haber verme veya zarar azaltma içeriği bağlamından koparılamaz.

TCK 190 Güncel Madde Metni

Metin, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun güncel resmî metni üzerinden 21 Eylül 2026 tarihinde kontrol edilmiştir. Birinci ve ikinci fıkralardaki hapis cezaları 2014’te 5–10 yıla çıkarılmış; adli para cezası 2017 tarihli düzenlemeyle eklenmiş ve kanunlaşmıştır. Suç tarihindeki metin mutlaka karşılaştırılmalıdır.

Suçla Korunan Hukuki Değer

TCK 190, kamu sağlığını ve kişilerin bağımlılıktan korunmasını amaçlar. Kullanımın gerçekleşmesi için ortam, araç, gizleme veya yöntem bilgisi sağlayan davranışlar; uyuşturucuya erişim zincirinden ayrı bir tehlike yaratır. Alenen özendirme de belirsiz sayıda kişiyi kullanıma yöneltebilmesi nedeniyle cezalandırılmıştır.

Koruma amacı ifade ve haber alma özgürlüğünün sınırsız biçimde daraltılmasına izin vermez. Özellikle yayın ve internet içeriklerinde metnin bütünü, amacı, hedef kitlesi, sunuluş biçimi ve doğrudan kullanım çağrısı bulunup bulunmadığı değerlendirilmelidir.

Uyuşturucu veya Uyarıcı Maddenin Niteliği

İsnadın uyuşturucu veya uyarıcı maddeyle bağlantısı kurulmalıdır. Ele geçirilen ürün varsa kimyasal analizle tür ve içerik belirlenir. Fiziksel madde ele geçirilmeyen kolaylaştırma veya yayın dosyalarında ise içerikte açıkça hangi madde ve kullanım eyleminin hedeflendiği bağlamdan saptanmalıdır.

Her psikoaktif ürün TCK anlamında uyuşturucu veya uyarıcı sayılmaz. Cumhurbaşkanı kararları, uluslararası cetveller, özel mevzuat ve adli analiz dikkate alınır. Reçeteli ilacın kötüye kullanımı da ürünün hukuki sınıflandırmasına ve fiile göre TCK 188/6, 190 veya başka hükümle ilişkili olabilir.

Birinci Fıkranın Ortak Şartı: Kolaylaştırma Amacı

Özel yer, donanım, malzeme, gizleme önlemi veya yöntem bilgisi sağlamanın uyuşturucu ya da uyarıcı madde kullanılmasını kolaylaştırmak amacıyla yapılması gerekir. Aynı eşyanın günlük kullanımda bulunması, mekân sahibinin orada olması veya genel bir bilgi paylaşılması tek başına yeterli değildir.

Amaç; ortamın hazırlanışı, bulunan kullanım aparatları, mesajlar, önceki olaylar, para akışı, kişinin beyanı ve diğer delillerden çıkarılabilir. Failin uyuşturucu kullanmasını bizzat istemesi gerekmez; başkasının kullanımını bilinçli olarak kolaylaştırmayı amaçlaması yeterlidir.

Uyuşturucu Kullanımı İçin Özel Yer Sağlamak

“Özel yer”, uyuşturucu kullanımına tahsis edilen veya kullanım için özel olarak elverişli hâle getirilen ev, oda, araç, depo, işyeri bölümü veya başka kapalı/açık alan olabilir. Yer üzerindeki mülkiyet şart değildir; fiilî tasarruf ve kullanıma sunma yeterli olabilir.

Bir arkadaşın evinde uyuşturucu kullandığının sonradan öğrenilmesi ile evin bilerek kullanıma tahsis edilmesi aynı değildir. Odanın hazırlanması, girişlerin kontrolü, sık tekrarlanan kullanım, ödeme, havalandırma/gizleme düzeni ve failin müdahalesi somut amacı gösterebilir. Salt aynı mekânda bulunmak cezalandırma için yeterli değildir.

Donanım veya Malzeme Sağlamak

Donanım ya da malzeme, maddenin hazırlanmasını veya kullanılmasını kolaylaştıran araçları ifade eder. Kullanım aparatı, özel düzenek, ısıtma/ölçme aracı ya da hazırlama malzemesi somut olaya göre bu kapsama girebilir. Eşyanın günlük meşru kullanım alanı varsa uyuşturucuya özgü tahsis ve failin amacı ayrıca gösterilmelidir.

Uyuşturucu maddenin kendisinin sağlanması “malzeme sağlama” olarak hafif nitelikte TCK 190’a dönüştürülemez. Maddenin satılması veya başkasına verilmesi TCK 188 uyuşturucu ticareti kapsamında çok daha ağır biçimde değerlendirilir.

Kullananların Yakalanmasını Zorlaştıracak Önlemler Almak

Bu seçimlik hareket, uyuşturucu kullanan kişilerin kolluk veya yetkili makamlarca tespitini güçleştirmeye yönelik tedbirleri kapsar. Gözcü koyma, girişleri denetleme, kamera/uyarı sistemi kurma, koku veya izleri gizleme, parola kullanma veya baskın uyarısı düzeni; özel amaçla bağlantısı kurulursa örnek olabilir.

Her güvenlik kamerası, kilit veya perde bu suçu oluşturmaz. Önlemin olağan güvenlik amacı dışında özellikle uyuşturucu kullananların yakalanmasını zorlaştırmaya yöneldiği ispatlanmalıdır. Sistem kurulmuş olsa bile failin bilgi ve iradesi bulunmadan ceza sorumluluğu doğmaz.

Kullanma Yöntemleri Konusunda Bilgi Vermek

TCK 190/1-c, uyuşturucu veya uyarıcı maddenin nasıl hazırlanacağı, dozu, uygulanma yolu veya kullanım tekniği konusunda başkasına bilgi vermeyi; kolaylaştırma amacı bulunması şartıyla cezalandırır. Bilginin gerçekten uygulanması veya alıcının madde kullanması şart değildir.

Tıbbi tedavi, bağımlılıktan korunma, bilimsel eğitim, acil müdahale veya habercilik amacıyla verilen bilgi, kolaylaştırma kastı taşımıyorsa aynı değildir. İçerikte risklerin anlatılması, yardım kaynaklarına yönlendirme ve bağlam; ceza sorumluluğunun belirlenmesinde önemlidir.

Uyuşturucu Kullanımını Alenen Özendirme

İkinci fıkra, uyuşturucu kullanımını alenen özendiren kişiyi cezalandırır. “Özendirme”; kullanımı çekici, yararlı, statü sağlayan veya denenmeye değer göstererek başkalarını teşvik etme niteliği taşımalıdır. Yalnız madde adını söylemek, kullanım olgusunu haberleştirmek veya bir deneyimi eleştirel biçimde anlatmak yeterli değildir.

“Aleniyet”, içeriğin belirsiz sayıda kişi tarafından algılanabilir olmasını ifade eder. Herkese açık sosyal medya hesabı, kalabalık etkinlik, sokak veya kamuya açık internet yayını aleniyet sağlayabilir. Sınırlı özel mesajlaşma ise alenen özendirme sayılmayabilir; fakat içeriğine göre birinci fıkradaki yöntem bilgisi veya başka suçlar gündeme gelebilir.

Özendirici Yayın Yapmak

Yazı, video, ses kaydı, görsel, canlı yayın, internet sitesi, podcast veya basılı materyal ikinci fıkradaki “yayın” kavramı bakımından incelenebilir. İçeriğin bütünü, görsel dili, tekrar, talimat niteliği, erişim kitlesi ve kullanım çağrısı birlikte değerlendirilir.

Sanatsal eser, haber, belgesel veya akademik yayın etiketinden hareketle otomatik bağışıklık olmadığı gibi, uyuşturucunun görünmesi de otomatik suç değildir. Bağlam ve özendirme niteliği somut gerekçeyle ortaya konulmalıdır. İfade özgürlüğüne müdahale kanunilik, meşru amaç, zorunluluk ve ölçülülük testine tabidir.

Sosyal Medya Paylaşımında Değerlendirme

Paylaşımın herkese açık olup olmadığı, takipçi sayısı tek başına değil erişim imkânı, yeniden paylaşım, etiketler ve içerik ayarlarıyla belirlenir. Hesabın sanığa aidiyeti, gönderiyi kimin yüklediği, tarih, silinme/değişiklik geçmişi ve montaj ihtimali teknik olarak doğrulanmalıdır.

Şarkı sözü, alıntı, mizah, rol canlandırma veya eleştiri iddiası içeriğin bütünüyle değerlendirilir. Mahkeme yalnız birkaç kelimeyi seçmek yerine mesajın uyuşturucu kullanımını gerçekten teşvik edip etmediğini gerekçelendirmelidir.

Meslek Mensupları Bakımından Yarı Oranında Artırım

Suç; tabip, diş tabibi, eczacı, kimyager, veteriner, sağlık memuru, laborant, ebe, hemşire, diş teknisyeni, hastabakıcı, sağlık hizmeti veren, kimyacılıkla veya ecza ticaretiyle uğraşan kişi tarafından işlenirse ceza yarı oranında artırılır. Liste, mesleki bilgi ve erişimin kötüye kullanılmasının kamu sağlığı riskini büyütmesi nedeniyle düzenlenmiştir.

Kişinin kanunda sayılan sıfata suç tarihinde sahip olup olmadığı belgeyle belirlenmelidir. Maddenin lafzı, suçun bu kişiler “tarafından” işlenmesini yeterli görür; meslekle bağlantı tartışması olayın özelliğine göre yapılır. Sıfat genişletici kıyasla başka mesleklere uygulanamaz.

TCK 190 Cezası ve Hesaplama

Adli para cezasında önce gün sayısı, sonra kişinin ekonomik ve kişisel durumu dikkate alınarak bir gün karşılığı miktar belirlenir. Hapis alt sınırı 5 yıl olduğundan seçenek yaptırıma çevirme, olağan erteleme ve hükmün açıklanmasının geri bırakılması TCK 190 mahkûmiyetinde uygulanabilir değildir.

Fail, Mağdur ve İştirak

Suçun faili kural olarak herkes olabilir. Birinci fıkrada kullanımın kolaylaştırıldığı kişi belirlenebilir; ikinci fıkrada yayın belirsiz sayıda kişiye yönelir. Korunan hukuki değer kamu sağlığıdır.

Yer sahibi, işletmeci, çalışan, yayıncı ve teknik destek sağlayan kişinin rolü ayrı incelenir. Müşterek faillik için ortak karar ve fiil üzerinde hâkimiyet; yardım etme için suçun işlenmesini bilerek kolaylaştıran somut katkı gerekir. Platform veya hesap yöneticisi sırf unvanı nedeniyle otomatik fail sayılmaz.

Manevi Unsur ve Amaç

Birinci fıkradaki suç kasten ve uyuşturucu kullanımını kolaylaştırma özel amacıyla işlenir. Failin araç, yer veya bilginin ne amaçla kullanılacağını bilmesi gerekir. Taksirli davranış cezalandırılmaz. İkinci fıkrada içeriğin özendirici niteliğinin ve aleniyet/yayın koşulunun bilinmesi aranır.

Kast; yazışma, ücret, tekrar, ortamın hazırlanışı, uyarılar ve olay sonrası davranışlarla değerlendirilebilir. Başkasının gizlice uyuşturucu kullandığı bir yerde bulunmak veya sıradan eşyanın kötüye kullanılacağını bilmemek suç için yeterli değildir.

Suç Ne Zaman Tamamlanır?

Birinci fıkrada özel yer, donanım/malzeme sağlandığında; yakalanmayı zorlaştıran önlem alındığında veya yöntem bilgisi verildiğinde suç tamamlanır. Kullanıcının maddeyi gerçekten tüketmesi gerekmez. İkinci fıkrada özendirici açıklamanın alenen yapılması veya yayının erişime sunulması yeterlidir.

İcra hareketleri bölünebiliyorsa teşebbüs mümkün olabilir. Örneğin özel kullanıma hazırlanmış yer kullanıcıya açılmadan engellenmişse olayın geldiği aşama incelenir. Salt düşünce veya henüz icraya dönüşmemiş plan cezalandırılmaz.

TCK 190 ile TCK 188 Arasındaki Fark

TCK 188, uyuşturucu veya uyarıcı maddeyi imal, ithal, ihraç, satma, satışa arz, verme, sevk, nakil, depolama, satın alma, kabul etme veya bulundurma gibi fiilleri düzenler. Maddenin kendisinin başkasına verilmesi TCK 190’daki “malzeme sağlama” biçiminde yorumlanarak daha hafif suça dönüştürülemez.

TCK 190, kullanımı mümkün veya daha kolay hâle getiren yer, araç, gizleme önlemi ve yöntem bilgisine yönelir. Aynı olayda hem madde satışı hem özel kullanım yeri sağlanmışsa fiillerin hukuki ve doğal birliği ile içtima kuralları değerlendirilir.

TCK 190 ile TCK 191 Arasındaki Fark

TCK 191, kişinin kullanmak amacıyla uyuşturucu veya uyarıcı madde satın alması, kabul etmesi, bulundurması ya da kullanmasını düzenler. Bu suçta özel soruşturma ertelemesi ve denetimli serbestlik rejimi vardır.

Kişinin yalnız kendi kullanımına ilişkin yer veya aparatı bulundurması ile başkalarının kullanımını kolaylaştırması aynı değildir. TCK 190 için başkasının kullanımını kolaylaştırma amacı ve kanunda sayılı hareket aranır. Kovuşturma sırasında fiilin münhasıran TCK 191 kapsamında kaldığı anlaşılırsa TCK 191/8’deki özel hüküm uygulanır.

TCK 194 ile Karıştırılmaması

TCK 194 sağlık için tehlikeli madde temini; sağlık için tehlike oluşturabilecek maddelerin çocuklara, akıl hastalarına veya uçucu madde kullananlara verilmesini ya da tüketimine sunulmasını cezalandırır. Buradaki “uçucu madde” ile TCK 190’daki “uyuşturucu veya uyarıcı madde” aynı kavram değildir.

Ürünün türü laboratuvar ve mevzuatla doğru belirlenmeden suç vasfı kurulamaz. Özellikle yapıştırıcı, çözücü veya gaz ürünleri doğrudan TCK 190 kapsamında kabul edilmemelidir.

Etkin Pişmanlık TCK 190’a Uygulanır mı?

TCK 192’deki özel etkin pişmanlık hükümleri uyuşturucu imal ve ticareti ile kullanmak için madde edinme/kullanma fiilleri için düzenlenmiştir. TCK 190 bakımından özel bir etkin pişmanlık hükmü bulunmadığından, kıyas yoluyla cezasızlık veya indirim yaratılamaz.

Bununla birlikte failin gönüllü vazgeçmesi, suç ortaklarının ortaya çıkarılmasına katkısı, yargılama tutumu ve genel indirim nedenleri kendi kanuni koşulları içinde değerlendirilebilir. TCK 192 etkin pişmanlık rehberi kapsam ayrımını ayrıntılı açıklar.

TCK 190 Dosyasında Önemli Deliller

Arama, Elkoyma ve Dijital İnceleme

Ev, işyeri veya araç araması CMK’daki karar ve kapsam şartlarına uygun yapılmalıdır. Ele geçirilen aparatlar ayrı paketlenmeli; üzerlerindeki biyolojik/kimyasal izlerin karışması önlenmelidir. Maddenin türü, net miktarı ve saflığı laboratuvar raporuyla belirlenir.

Telefon ve bilgisayarın adli kopyası alınmalı, hash değerleri kaydedilmelidir. Ekran görüntüsü tek başına mesajın tamamını, göndereni veya tarihini doğrulamayabilir. Tesadüfen elde edilen deliller bakımından CMK 138 tesadüfi delil rehberi de önem taşır.

Savunmada Kontrol Edilecek Noktalar

• İsnat edilen seçimlik hareket açıkça belirtilmiş mi?
• Yer veya eşya özel olarak uyuşturucu kullanımına mı tahsis edilmiş?
• Failin başkasının kullanımını kolaylaştırma amacı kanıtlanmış mı?
• Yakalanmayı zorlaştırdığı söylenen önlem olağan güvenlik düzeninden farklı mı?
• Yöntem bilgisinin tıbbi, bilimsel veya koruyucu bağlamı var mı?
• Paylaşım gerçekten aleni ve özendirici mi; hesap sanığa mı ait?
• Madde TCK anlamında uyuşturucu/uyarıcı olarak analiz edilmiş mi?
• Fiil gerçekte TCK 188, 191 veya 194 kapsamında mı?

Şikâyet, Uzlaştırma ve Görevli Mahkeme

TCK 190 şikâyete bağlı değildir; resen soruşturulur. Şikâyetten vazgeçme davayı düşürmez ve suç uzlaştırmaya tabi değildir. TCK 190’ın temel cezasının üst sınırı tam 10 yıldır. 5235 sayılı Kanun’un 12. maddesi ağır ceza için “on yıldan fazla” hapis ölçütünü, 14. maddesi ise ağırlaştırıcı nedenler gözetilmeksizin üst sınırı esas alır. Bu nedenle başka özel görev kuralı bulunmayan TCK 190 davasında görevli mahkeme asliye ceza mahkemesidir.

Uyuşturucu ticareti suçunun ağır cezada görülmesi, TCK 190 için otomatik görev kuralı yaratmaz. Savcılık fiili TCK 188 olarak nitelendirirse görev tartışması iddianamedeki somut fiil ve hukuki değerlendirme üzerinden yapılır.

Tutuklama ve Adli Kontrol

Ceza aralığının yüksek olması tutuklamayı otomatik hâle getirmez. Somut delile dayanan kuvvetli suç şüphesi, kaçma veya delil karartma nedeni ve ölçülülük ayrı ayrı gerekçelendirilmelidir. Sabit ikamet, delillerin toplanmış olması, sağlık ve aile durumu ile adli kontrolün yeterliliği değerlendirilir.

Tutukluluk kararları belirli aralıklarla gerçek ve güncel gerekçelerle incelenmelidir. Suç vasfının TCK 191’e dönüşme ihtimali, delil durumu ve beklenen ceza tedbirin ölçülülüğünde önem taşıyabilir.

Dava Zamanaşımı

Beş yıldan on yıla kadar hapis yaptırımı nedeniyle TCK 190 için genel dava zamanaşımı 15 yıldır. Kesilme ve durma nedenleri süreyi değiştirebilir. Yayın devamlı erişimde olsa bile suçun başlangıç ve bitiş anı, içeriğin niteliği ve yeni paylaşımlar somut olayda belirlenmelidir.

Failin suç tarihindeki yaşı süre hesabını etkileyebilir. Her paylaşım veya kolaylaştırma fiilinin tek suç, zincirleme suç ya da bağımsız suç olup olmadığı kronoloji üzerinden değerlendirilir.

Soruşturma Başladığında İlk Adımlar

TCK 190 Hakkında Sık Sorulan Sorular

Resmî Kaynaklar

• Adalet Bakanlığı – 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu
• TBMM – 5235 sayılı Mahkemelerin Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun
• Mevzuat Bilgi Sistemi – Ceza Muhakemesi Kanunu

Hukuki bilgilendirme: Bu içerik genel bilgi amaçlıdır; somut olay bakımından hukuki görüş veya sonuç garantisi değildir. Suç tarihi, madde türü, fiil, yayın bağlamı ve deliller sonucu değiştirebilir.