Dava Konusunun Devri Nedir? HMK 125 Davacı ve Davalı Tarafından Devir 2026
Kısa cevap: Dava konusunun devri, 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 125 uyarınca dava açıldıktan sonra uyuşmazlık konusu hakkın veya şeyin üçüncü kişiye devredilmesidir. Kanun, devrin davalı tarafından yapılması ile davacı tarafından yapılmasını farklı sonuçlara bağlar. Davalı dava konusunu üçüncü kişiye devrederse davacı, dilerse devredenle olan davasından vazgeçerek devralan üçüncü kişiye karşı davaya devam eder; dilerse davasını devreden hakkında tazminat davasına dönüştürür. Davacı dava konusunu devrederse, devralan kişi davacının yerine geçer ve dava kaldığı yerden devam eder. Devir, açılmış davayı kendiliğinden sona erdirmez.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
- Dava konusunun devri nedir?
- HMK 125 ne düzenler?
- Davalı devir yaparsa
- Davacı devir yaparsa
- Üçüncü kişinin konumu
- Yargılama giderleri
- Zamanaşımı ve süreler
- Benzer kurumlardan farkları
- Sık sorulan sorular
Dava Konusunun Devri Nedir?
Bir dava açıldıktan sonra taraflar uyuşmazlık konusu malı, alacağı veya hakkı üçüncü kişiye devredebilir. Örneğin tapu iptal ve tescil davasına konu taşınmaz davalı tarafından üçüncü kişiye satılabilir; alacak davasına konu alacak davacı tarafından başka bir kişiye temlik edilebilir. Bu gibi durumlarda dava konusu değişmez, fakat dava konusu üzerindeki maddi hak sahipliği el değiştirir.
HMK m. 125, yargılama sırasında gerçekleşen bu devir nedeniyle davanın boşa düşmesini veya her defasında yeni dava açılmasını önlemeyi amaçlar. Kanun, devrin hangi tarafça yapıldığına göre farklı usul sonuçları düzenler. Davalı tarafından yapılan devirde davacıya seçim hakkı tanınırken, davacı tarafından yapılan devirde devralan kişi davaya davacı sıfatıyla devam eder.
HMK 125 Ne Düzenler?
HMK m. 125’in ilk fıkrası, davalı tarafın dava konusunu üçüncü kişiye devretmesi hâlini düzenler. Davacı, bu durumda iki yoldan birini seçebilir. Birinci yol, devreden davalıyla olan davasını tazminat davasına dönüştürmektir. İkinci yol, dava konusunu devralan üçüncü kişiye karşı davaya devam etmektir. Davacı bu iki seçeneği somut olayın koşullarına göre değerlendirir.
İkinci fıkra ise davacı tarafından yapılan devri düzenler. Davacı dava konusunu üçüncü kişiye devrettiğinde, devralan kişi davacının yerine geçer ve dava kaldığı yerden devam eder. Böylece maddi hak sahibi ile usul tarafı arasındaki uyum sağlanır.
Dava Konusu Neleri Kapsar?
Dava konusu, mahkemeden istenen hukuki korumanın bağlı olduğu hak, şey veya hukuki ilişkidir. Taşınmaz mülkiyeti, belirli bir mal, alacak hakkı, pay veya sözleşmeden doğan devredilebilir haklar dava konusu olabilir. Ancak her hak devredilebilir değildir. Kişiye sıkı sıkıya bağlı haklar, kanunen devri yasaklanmış haklar veya niteliği gereği yalnız hak sahibi tarafından kullanılabilen talepler HMK m. 125 uygulamasına elverişli olmayabilir.
Bu nedenle ilk inceleme, dava konusu hakkın maddi hukuk bakımından geçerli biçimde devredilip devredilemeyeceğidir. Geçersiz bir devir işlemi, HMK m. 125 sonucunu doğurmaz. Mahkeme öncelikle devrin varlığını ve geçerliliğini değerlendirebilir.
Davalı Dava Konusunu Üçüncü Kişiye Devrederse
Davalının dava açıldıktan sonra dava konusu hakkı veya şeyi üçüncü kişiye devretmesi, davacının hukuki korumasını etkileyebilir. Özellikle ayni hak veya teslim talebine dayalı davalarda, dava sonunda verilecek kararın devreden davalı üzerinde fiilen yerine getirilememesi riski doğar. HMK m. 125 bu nedenle davacıya seçim hakkı tanır.
Davacı, devreden davalıya karşı davayı tazminat davasına dönüştürebilir. Bu durumda artık dava konusu hakkın aynen elde edilmesi yerine, devir nedeniyle uğranılan zararın tazmini istenir. Davacının ikinci seçeneği ise devralan üçüncü kişiye karşı davaya devam etmektir. Hangi yolun daha uygun olduğu, devralanın hukuki durumu, iyi niyet, ayni hakkın niteliği ve maddi hukuk hükümlerine göre belirlenir.
Davacının Seçim Hakkı Nasıl Kullanılır?
Davacı, davalının devir yaptığını öğrendiğinde mahkemeye açık bir beyan sunmalıdır. Hangi seçeneği kullandığı tereddüde yer bırakmayacak şekilde belirtilmelidir. “Haklarımız saklıdır” gibi genel ifadeler, HMK m. 125 anlamındaki seçim için yeterli açıklığı sağlamaz. Davacı ya devreden davalıya karşı tazminat talebine döndüğünü ya da devralana karşı davaya devam etmek istediğini açıkça bildirir.
Seçim hakkı kullanılırken harç, talep sonucu, yeni tarafın tebligatı ve savunma hakları da göz önünde bulundurulur. Tazminata dönüşüm dava değerini ve harç hesabını değiştirebilir. Devralana karşı devam seçeneğinde ise yeni davalıya usulüne uygun tebligat yapılması ve savunma hakkı tanınması gerekir.
Devreden Davalıya Karşı Tazminat Davasına Dönüşüm
Davacı, dava konusu üçüncü kişiye devredildiği için aynen elde etme imkânının ortadan kalktığını veya zorlaştığını düşünüyorsa devreden davalıya karşı davasını tazminat davasına dönüştürebilir. Bu dönüşüm, HMK m. 125’in verdiği özel bir usul imkânıdır. Davacının tazminat miktarını, zararını ve devirle zarar arasındaki bağlantıyı açıklaması gerekir.
Tazminata dönüşüm, tazminatın otomatik kabulü anlamına gelmez. Davacı maddi hukuk açısından tazminatın şartlarını ispatlamalıdır. Zararın doğumu, miktarı ve illiyet bağı tartışılabilir. Gerekirse bilirkişi incelemesi yapılır.
Devralan Üçüncü Kişiye Karşı Davaya Devam
Davacı ikinci seçenek olarak, HMK m.125/1-a uyarınca devreden davalıyla olan davasından vazgeçip dava konusunu devralan kişiye karşı davaya devam edebilir. Buradaki “vazgeçme”, HMK m.307 anlamında dava konusu haktan feragat değildir ve HMK m.123’teki davanın geri alınmasıyla da aynı kurum değildir; HMK m.125’in dava konusunun devrine özgü özel usul sonucudur. Devralan davalı taraf konumuna alınır. Devralanın maddi hukuk bakımından iyi niyetli olup olmaması, kazanımın korunup korunmayacağı ve önceki davanın etkisi uyuşmazlığın türüne göre ayrıca değerlendirilir.
Örneğin tapu uyuşmazlığında üçüncü kişinin iyi niyetle ayni hak kazanıp kazanmadığı Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre belirlenir. HMK m. 125 yalnız usul ilişkisini düzenler; üçüncü kişinin maddi hukuktaki korunmasını ortadan kaldırmaz.
Davacı Dava Konusunu Devrederse
Davacı dava konusunu üçüncü kişiye devrettiğinde kanun farklı bir sistem benimser. Devralan kişi davacının yerine geçer ve dava kaldığı yerden devam eder. Davacının artık maddi hak sahibi olmaması nedeniyle davada taraf sıfatının devralana geçmesi sağlanır.
Burada davalının rızası aranmaz. Devir geçerli biçimde gerçekleşmişse devralan, usul işlemlerini bulunduğu aşamadan itibaren sürdürür. Önceki davacının yaptığı geçerli usul işlemleri kural olarak ortadan kalkmaz; dava sıfırdan başlamaz.
Davacı Tarafından Alacağın Devri
Alacak davası sürerken davacı alacağını üçüncü kişiye temlik edebilir. Geçerli alacak devrinde devralan, HMK m. 125 kapsamında davacı yerine geçer. Alacağın devri Türk Borçlar Kanunu’nun şekil ve devir hükümlerine uygun olmalıdır. alacağın devri rehberi bu maddi hukuk çerçevesini açıklar.
Davalı, devralana karşı alacağın devrinden önce devredene karşı sahip olduğu savunmaları, Türk Borçlar Kanunu’nun izin verdiği ölçüde ileri sürebilir. Usul tarafının değişmesi borçlunun maddi hukuk savunmalarını ortadan kaldırmaz.
Devralan Üçüncü Kişinin Savunma Hakkı
Devralan kişi davaya taraf olduğunda savunma ve hukuki dinlenilme hakkı korunmalıdır. Kendisine gerekli tebligatlar yapılmalı, dava dosyasına erişim sağlanmalı ve bulunduğu aşamaya göre açıklama ile delil sunma imkânı verilmelidir. Ancak taraf değişikliği davayı başa döndürmez.
Yeni taraf, önceki tarafın yaptığı bazı usul işlemlerinin sonuçlarıyla bağlı olabilir. Örneğin süresinde yapılmış ikrar, feragat veya kesinleşmiş ara kararların etkisi somut olaya göre değerlendirilir. Devralan kişi sırf sonradan taraf olduğu için yargılamanın geçmiş bütün aşamalarını yeniden açtıramaz.
Devir Mahkemeye Bildirilmezse
Dava konusu devir işlemi mahkemeye bildirilmezse dosya eski taraflarla devam ediyor görünebilir. Ancak devir öğrenildiğinde mahkeme usul durumunu HMK m. 125 çerçevesinde ele almalıdır. Özellikle tapu, şirket payı ve alacak uyuşmazlıklarında sicil veya resmi kayıt değişiklikleri devir olgusunu ortaya çıkarabilir.
Tarafların devir işlemini gizlemesi, dürüstlük kuralı ve yargılamanın sağlıklı yürütülmesi açısından sorun yaratır. Devir gerçekleştiğinde gecikmeksizin mahkemeye bildirilmesi ve gerekli belgelerin sunulması en güvenli yoldur.
Yargılama Giderleri
HMK m.125 yargılama giderleri bakımından iki açık müteselsil sorumluluk kuralı getirir. Davalı dava konusunu devretmiş, davacı devredenle olan davasından vazgeçerek devralana karşı davaya devam etmiş ve dava davacı lehine sonuçlanmışsa, HMK m.125/1-a gereğince devreden ile devralan yargılama giderlerinden müteselsilen sorumlu olur. Davacının tazminat seçeneğine geçmesi hâlinde ise devreden davalıyla devam eden uyuşmazlıkta giderler nihai hükme göre belirlenir.
Davacı dava konusunu devretmiş, devralan davacı yerine geçmiş ve dava davacı aleyhine sonuçlanmışsa HMK m.125/2 gereğince devreden ile devralan yargılama giderlerinden müteselsilen sorumlu olur. Devir sözleşmesinde tarafların kendi aralarında gider paylaşımı kararlaştırması, mahkemenin karşı tarafa ilişkin yargılama gideri hükmünü doğrudan değiştirmez.
Harç ve Dava Değeri
Dava konusunun devri tek başına her zaman yeni başvuru harcı doğurmaz; dava kaldığı yerden devam eder. Ancak davacının tazminat talebine dönüşü dava değerini değiştiriyorsa eksik harç tamamlanabilir. Talep sonucundaki parasal artışlar ve yeni talebin niteliği Harçlar Kanunu ve HMK hükümleri çerçevesinde incelenir.
Devralana karşı devamda asıl dava konusu aynı kalıyorsa harç yönünden farklı sonuç doğabilir. Somut dosyada dava değeri, önceki harç ve yeni talep sonucu birlikte kontrol edilmelidir.
Zamanaşımı ve Hak Düşürücü Süreler
HMK m. 125’in amacı, dava konusu devredildiği için tarafları yeni dava açmaya zorlamamaktır. Bu nedenle mevcut dava içinde devam imkânı süre kaybını önler. Ancak tazminat talebine dönüşüldüğünde maddi hukukta bu talebin tabi olduğu zamanaşımı ve devir nedeniyle doğan zarar tarihi ayrıca değerlendirilir.
Hak düşürücü süreye tabi davalarda üçüncü kişiye karşı devamın etkisi özel maddi hukuk hükümleriyle birlikte incelenmelidir. Özellikle önalım, tapu iptal, marka veya şirketler hukukundaki özel süreler HMK m. 125 tarafından ortadan kaldırılmaz.
İhtiyati Tedbir Varsa Ne Olur?
Dava konusu üzerinde ihtiyati tedbir kararı bulunması, devrin geçerliliğini veya üçüncü kişiye etkisini tedbirin içeriğine ve sicile işlenip işlenmediğine göre etkileyebilir. Tedbir, dava konusunun devrini yasaklayan veya sınırlayan nitelikteyse yapılan işlem ayrıca hukuki değerlendirme gerektirir.
İhtiyati tedbirin amacı, dava sonucunun etkisiz kalmasını önlemektir. Dava konusu devredilebilir bir mal ise, dava açılırken tedbir ihtiyacının değerlendirilmesi HMK m. 125 sorunlarının ortaya çıkmasını azaltabilir.
Tapu İptal ve Tescil Davalarında Devir
Tapu iptal ve tescil davası sürerken taşınmazın üçüncü kişiye devri sık görülen HMK m. 125 uygulamalarındandır. Davacı, somut koşullara göre devralana karşı davaya devam etmeyi seçebilir. Ancak üçüncü kişinin tapu siciline güvenerek iyi niyetle kazanım elde edip etmediği Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre ayrıca incelenir.
Tapu iptal ve tescil davası rehberi maddi hukuk nedenlerini ve görev-yetki yapısını açıklar. HMK m. 125 yalnız devir sonrası usul sürecini düzenler.
Taşınır Davalarında Devir
Belirli bir taşınırın teslimi veya mülkiyeti hakkında dava sürerken mal üçüncü kişiye devredilebilir. Davacı, malın üçüncü kişiden aynen alınmasının hukuken mümkün olup olmadığını ve üçüncü kişinin korunmasını değerlendirmelidir. Aynen ifa mümkün değilse tazminat seçeneği önem kazanır.
Malın yok olması, tüketilmesi veya başka şekilde ifasının imkânsız hâle gelmesi ise yalnız devir değil, ifa imkânsızlığı hükümlerini de gündeme getirir.
Dava Konusunun Devri ile Taraf Değişikliği Farkı
Taraf değişikliği HMK m. 124’te düzenlenir ve başlangıçta yanlış veya değiştirilmek istenen tarafla ilgilidir. Dava konusunun devrinde ise dava doğru taraflar arasında açılmıştır; yargılama sürerken maddi hak üçüncü kişiye geçer. HMK 124 taraf değişikliği rehberi bu farkı ayrıntılı açıklar.
Dava Konusunun Devri ile Davanın İhbarı Farkı
Davanın ihbarında taraf, davayı kaybetmesi hâlinde üçüncü kişiye rücu ihtimali nedeniyle üçüncü kişiye mevcut davayı bildirir. Üçüncü kişi otomatik olarak taraf olmaz. Dava konusunun devrinde ise maddi hak üçüncü kişiye geçer ve HMK m. 125 özel taraf değişikliği sonuçları doğurur. HMK 61-64 davanın ihbarı rehberi incelenebilir.
Dava Konusunun Devri ile Fer’î Müdahale Farkı
Fer’î müdahalede üçüncü kişi, davayı kazanmasında hukuki yararı bulunan taraf yanında davaya katılır; asıl tarafın yerine geçmez. Dava konusu devrinde ise kanunun koşullarına göre devralan kişi taraf sıfatı kazanabilir. fer’î müdahale rehberi bu ayrımı tamamlar.
Uygulama Örneği 1: Davalı Taşınmazı Devrederse
Davacı, yolsuz tescil nedeniyle tapu iptal ve tescil davası açmış; davalı yargılama sırasında taşınmazı C’ye satmış olsun. Davacı HMK m. 125 uyarınca ya devreden davalıya karşı davasını tazminata dönüştürür ya da C’yi davalı göstererek davaya devam eder. C’nin iyi niyetle mülkiyet kazanıp kazanmadığı Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre ayrıca incelenir.
Uygulama Örneği 2: Davacı Alacağını Devrederse
Davacı 750.000 TL alacak davası sürerken alacağını yazılı temlik sözleşmesiyle D’ye devretmiş olsun. Geçerli devirle D davacının yerine geçer ve dava kaldığı yerden devam eder. Davalı, devreden davacıya karşı sahip olduğu maddi hukuk savunmalarını kanunun izin verdiği ölçüde D’ye karşı da ileri sürebilir.
Uygulama Örneği 3: Tazminata Dönüşüm
Belirli bir malın teslimi için dava açılmış, davalı malı üçüncü kişiye devretmiş ve geri alınması artık hukuken mümkün değilse davacı devreden davalıya karşı uğradığı zararın tazminine yönelmeyi seçebilir. Bu durumda zarar miktarı ve devirle zarar arasındaki nedensellik ayrıca ispatlanır.
Sık Yapılan Hatalar
- Dava konusu devredilince davanın otomatik sona erdiğini sanmak.
- Davalının devri ile davacının devrinin sonuçlarını aynı kabul etmek.
- Davacının seçim hakkını mahkemeye açıkça bildirmemek.
- Devralan üçüncü kişinin maddi hukuk savunmalarını göz ardı etmek.
- Tazminata dönüşümde zarar ve harç boyutunu incelememek.
- İhtiyati tedbir ve sicil kayıtlarını kontrol etmemek.
- Devrin geçerli olup olmadığını maddi hukuk yönünden araştırmamak.
Pratik Kontrol Listesi
- Devir dava açıldıktan sonra mı gerçekleşti?
- Dava konusu hak devredilebilir mi?
- Devir geçerli biçimde yapıldı mı?
- Devri davalı mı davacı mı yaptı?
- Davalı devrettiyse davacı hangi seçeneği kullanacak?
- Devralanın iyi niyeti veya korunması söz konusu mu?
- Yeni tarafa tebligat yapılacak mı?
- Harç ve dava değeri değişiyor mu?
- Zamanaşımı veya özel dava süresi var mı?
- Tedbir veya sicil şerhi bulunuyor mu?
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
HMK m. 125 Türkiye genelindeki hukuk mahkemelerinde uygulanır. Mersin’deki tapu, alacak, sözleşme ve diğer özel hukuk davalarında da dava konusu yargılama sırasında devredildiğinde aynı usul kuralları uygulanır. Büro fiziksel olarak Mersin’dedir; Türkiye genelindeki dosya takibi Mersin’den yürütülür.
Resmî Kaynaklar
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun güncel metni ve HMK m. 125, Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden incelenebilir.
Sık Sorulan Sorular
Dava konusunun devri hangi maddede?
6100 sayılı HMK m. 125’te düzenlenir.
Davalı dava konusunu satarsa dava biter mi?
Hayır. Davacı kanundaki seçimlik yollardan birini kullanır.
Davacı dava konusunu devrederse ne olur?
Devralan kişi davacının yerine geçer ve dava kaldığı yerden devam eder.
Davalı devrederse davacı ne yapabilir?
Devreden davalıya karşı tazminat davasına dönüşebilir veya devralana karşı davaya devam edebilir.
Üçüncü kişinin iyi niyeti önemli mi?
Evet. Maddi hukukta kazanımın korunup korunmayacağı uyuşmazlığın türüne göre değerlendirilir.
Yeni dava açmak gerekir mi?
HMK m. 125’in amacı mevcut dava içinde devam imkânı sağlamaktır.
Dava konusunun devri taraf değişikliği midir?
HMK m. 124’teki iradi taraf değişikliğinden farklıdır; HMK m. 125 özel bir devir düzenidir.
Harç yeniden ödenir mi?
Devir tek başına her zaman yeni harç doğurmaz; talep ve dava değeri değişiyorsa eksik harç gündeme gelebilir.
Tedbir varken devir yapılabilir mi?
Tedbirin içeriği ve sicile etkisi ayrıca incelenir.
Alacak davasında temlik yapılabilir mi?
Devredilebilir alacak geçerli biçimde temlik edilirse devralan HMK m. 125 kapsamında davacı yerine geçebilir.
Hukukçu İncelemesi
Av. Halil Bakırcı – Av. Emirhan Keskin.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
