Yurt Dışındaki Sanık Duruşmadan Vareste Tutulabilir mi?

Kısa ve net cevap: Yurt dışındaki sanık, Türkiye’deki ceza davasında mahkemenin kararıyla duruşmadan vareste, yani hazır bulunmaktan bağışık tutulur. Ancak yalnız Almanya’da yaşamak veya bir avukat görevlendirmek yeterli değildir. CMK m.196/1 bakımından mahkemece sorgunun yapılmış olması, sanığın yahut bu konuda yetkilendirdiği müdafiinin talebi ve mahkemenin kabulü gerekir. Henüz sorgusu yapılmamış kişi için önce sorgunun hangi usulle gerçekleştirileceği çözülür. CMK m.196/6, yurt dışındaki sanığın belirlenen tarihte gelmesinin zor olduğu durumda duruşma tarihinden önce sorgu yapılması veya istinabe yolunun değerlendirilmesini düzenler.

Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor

Bu rehber, Türkiye’de suçlamayla karşılaşan fakat yaşamı Almanya, Hollanda, Fransa veya başka bir ülkede devam eden kişinin duruşmalara katılımını konu alır. Amaç mahkemeden kaçınmak değil, savunma hakkını kullanarak hangi oturumlarda şahsen bulunulacağının hukuka uygun şekilde belirlenmesidir. Adalet Bakanlığının yayımladığı 5271 sayılı Kanun içinde özellikle 193, 196, 197, 198 ve 199. maddeler birlikte okunmalıdır.

Duruşmadan Vareste Tutulmak Ne Demektir?

“Vareste” uygulamada kullanılan bir ifadedir; kanunun başlığı sanığın duruşmadan bağışık tutulmasıdır. Karar, sanığın her oturumda fiziksel olarak hazır bulunması yükümlülüğünü dosyanın şartlarına göre düzenler. Beraat kararı, davanın düşmesi veya suçlamanın geri alınması anlamına gelmez. Deliller toplanmaya, tanıklar dinlenmeye ve yargılama ilerlemeye devam eder. Sanığın dosyayı takip etmesi ve müdafiiyle iletişimini sürdürmesi bu nedenle önemini korur.

Ceza yargılamasında başlangıç noktası CMK m.193’teki hazır bulunma kuralıdır. Kanundaki istisnalar dışında sanık hazır bulunmadan duruşma yapılmaz. Bağışıklık, bu çerçevede verilen bir usul kararıdır. Bir hukuk davasında vekilin duruşmaya katılmasının yeterli olmasıyla ceza dosyasında sanığın sorgusunun yapılması aynı konu değildir. Aile, tapu veya alacak dosyasına ilişkin uzaktan temsil açıklaması ceza davasına aynen aktarılmaz.

Karakolda İfade Vermek Mahkemede Sorgu Yerine Geçer mi?

CMK m.2, kolluk veya Cumhuriyet savcısı önünde alınan ifadeyi hâkim ya da mahkemenin yaptığı sorgudan ayırır. Yıllar önce polis merkezinde ifade vermiş bir kişi, Türkiye’deki ceza davasında sorgusunun tamamlandığını bu nedenle varsayamaz. İlk incelemede ifade tutanağı, iddianamenin kabulü ve mahkeme duruşma tutanakları ayrı ayrı okunur. Belgenin başlığında “savunma” yazması değil, işlemi yapan makam ve uygulanan usul önemlidir.

Yurt dışındaki sanığın avukatına imzalı bir açıklama göndermesi de tek başına sorgu değildir. Yazılı savunma ve ek belgeler dosyada değerlendirilir; fakat mahkemenin kişiyi usulüne uygun sorgulama ihtiyacını kendiliğinden kaldırmaz. Konsoloslukta vekâletname düzenlemek, Alman noterinde imza tasdik ettirmek ve avukata çevrim içi görüşmede olayı anlatmak da farklı işlemlerdir. Başvurunun doğru kurulması için “ifadem alındı” cümlesinin hangi belgeye dayandığı açıklanmalıdır.

CMK m.196/1 Kapsamında Üç Temel Koşul

1. Mahkemece yapılmış sorgu

İlk koşul, kanunun aradığı sorgunun gerçekleştirilmiş olmasıdır. Önceki bir oturumun tutanağında kimlik tespiti bulunması sorgunun mutlaka tamamlandığını göstermez. Suçlamanın anlatılması, hakların bildirilmesi ve savunmanın alınmasına ilişkin kayıtlar birlikte değerlendirilir. Dosya başka mahkemeden gelmişse veya bozma sonrasında yeniden görülüyorsa önceki işlemlerin yeni aşamadaki etkisi ayrıca incelenir. Tek bir eski tutanağa dayanarak bütün gelecekteki kişisel işlemlerin tamamlandığı kabul edilmez.

2. Sanığın veya yetkilendirdiği müdafiin talebi

Bağışık tutulma yönündeki irade sanığa aittir. Müdafi bu konuda sanık tarafından yetkilendirildiğinde başvuruyu yapar. Avukatın dosyada kayıtlı olmasıyla sanığın duruşmada bulunmama tercihi aynı değildir. Talep hazırlanırken müvekkile kararın neyi değiştirdiği, hangi işlemlerin yokluğunda yürütüleceği ve neden dosya takibinin devam etmesi gerektiği anlatılır. İrade açık ve dosyayla ilişkilendirilmiş biçimde bildirilir; belirsiz bir genel beyanla yetinilmez.

3. Mahkemenin kabul kararı

Dilekçenin verilmesi bağışıklığı başlatmaz. Mahkeme talebi değerlendirip karar verir. UYAP’ta “evrak gönderildi” veya “dilekçe kaydedildi” görülmesi, bir sonraki oturuma gitmeme izni anlamına gelmez. Kararın tam metni okunmalı, hangi koşullarla verildiği belirlenmelidir. Başvuruya henüz cevap yoksa mevcut çağrı geçerliliğini korur; sanık veya avukat kendi değerlendirmesiyle duruşmayı iptal edilmiş sayamaz. Bu ayrım özellikle uçuş ve iş izni planlanırken önem taşır.

Almanya’da Yaşayan Sanığın Sorgusu Nasıl Planlanır?

CMK m.196/6, yurt dışında bulunan sanığın belirlenen duruşma tarihinde hazır bulunmasının zor olduğu durumu ayrıca düzenler. Mahkeme, duruşma tarihinden önce bir oturum açarak sorguyu yapmayı veya istinabe yöntemini değerlendirir. Bu hüküm, henüz sorgusu yapılmamış bir kişinin başvurusu bakımından önemlidir. “Duruşmadan muafiyet” ile “sorgunun başka tarih veya usulle yapılması” talepleri ayrı gösterilirse dosyada çözülmesi gereken mesele anlaşılır hâle gelir.

Örneğin sanık kısa bir süre için Türkiye’ye gelecekse, mahkemeden bu dönem içinde sorgusunun yapılacağı bir oturum belirlenmesi istenir. Ancak uçak bileti sunulması mahkemeyi belirli gün ve saatte işlem yapmaya zorlamaz. Mahkemenin çalışma düzeni, dosyanın aşaması, müdafinin katılımı ve gerekli bildirimler dikkate alınır. İzinli olduğu tarihler, Türkiye’ye geliş ve dönüş planı, mevcut duruşma günü ve talep edilen işlem dilekçede somutlaştırılır.

İstinabede işlem başka bir adli makamın yardımıyla yerine getirilir. Yurt dışı bağlantısında yabancı devletin usulü, uygulanabilir uluslararası adli yardım kuralları ve talep evrakı önemlidir. Türk avukatın Almanya’da özel olarak soru sorup hazırladığı tutanak, resmî istinabe işleminin yerine geçmez. Hangi makamın dinleyeceği ve evrakın nasıl gönderileceği mahkemece belirlenir. Temsilcilikte işlem yapılacağı varsayılarak mahkeme kararı olmadan konsolosluk randevusuna güvenilmez.

Beş yıllık alt sınır neden ayrıca kontrol edilir?

CMK m.196/2, istinabe suretiyle sorgu bakımından alt sınırı beş yıl veya daha fazla hapis cezası gerektiren suçları kapsam dışında tutar. Burada bakılan, sanığın sonunda alacağını tahmin ettiği ceza değil, isnat edilen suçun kanuni ceza çerçevesidir. Nitelikli hâller ve iddianamedeki sevk maddeleri önem taşır. Yurt dışına özgü altıncı fıkra bulunduğu gerekçesiyle bütün suçlarda hiçbir sınırlama olmadan istinabe yapılacağı söylenmez; dosyanın suç vasfı ve mahkemenin kararı birlikte incelenir.

Almanya’daki Evden SEGBİS’e Bağlanmak Otomatik Bir Hak mı?

Hayır. CMK m.196/4’teki düzenleme, zorunlu görülen durumlarda yurt içinde bulunan sanığın sesli ve görüntülü yöntemle sorgulanmasını veya duruşmaya katılımını düzenler. Bu ibare gözden kaçırılarak Almanya’daki her kişinin evinden bağlantı kurabileceği sonucu çıkarılmaz. Yurt dışından resmî görüntülü dinleme gündeme geldiğinde uluslararası adli yardım ve teknik altyapı ayrıca değerlendirilir. Mahkemenin kabul etmediği kişisel bir video görüşmesi duruşmaya katılım sayılmaz.

Hukuk mahkemelerindeki e-Duruşma ile ceza yargılamasındaki SEGBİS aynı kanuni temele dayanmaz. Bu sitedeki yurt dışından hukuk davasına e-Duruşma ile katılım rehberi bu nedenle ceza dosyasında izin yerine kullanılmamalıdır. Avukat, talebin hangi sisteme ve hangi kanun hükmüne dayandığını açıklar. Kimlik doğrulaması, tercüman, müdafiyle görüşme ve tutanak düzeni de teknik bağlantı kadar önemlidir.

Başvuru Öncesinde Hangi Belgeler Hazırlanır?

Dosyanın mahkemesi ve esas numarası, iddianame, son duruşma tutanağı, varsa önceki sorgu tutanağı ve tebligat evrakı birlikte hazırlanır. Bunlara yurt dışındaki güncel adres ve gelme güçlüğünü açıklayan belgeler eklenir. Çalışma takvimi, işverenin izin yazısı, sağlık belgesi veya somut aile yükümlülüğüne ilişkin belge başvuruyu açıklamaya yarar. Her belgenin dava dosyasıyla ilgisi kurulmalı; ihtiyaç olmayan ayrıntılı sağlık ve aile verileri gereksiz yere paylaşılmamalıdır.

Almanca düzenlenen bir belgenin Türkçe tercümesi gerektiğinde belge türü ve kullanılma amacı değerlendirilir. Bir işveren yazısıyla yabancı devlet makamının resmî belgesi aynı tasdik rejimine tabi değildir. Tüm belgeler için tek tip apostil zorunluluğu bulunduğu söylenmez. Özellikle sağlık veya çalışma engeli ileri sürülüyorsa belgenin düzenlenme tarihi, kapsadığı dönem ve açıklanan engelin duruşma gününü içerip etmediği kontrol edilir.

Avukat görevlendirme sürecinde Almanya’dan avukata vekâletname verme rehberi ile Almanya Türk Konsoloslukları rehberi kullanılabilir. Vekâletnamenin verilmesi mahkemenin bağışıklık kararıyla karıştırılmaz. Somut ceza muhakemesi işlemlerinde müdafilik ve yetkilendirme kuralları ayrıca gözetilir. Konsolosluk işlemi için gerekli bilgiler önce avukatla netleştirilir; gereksiz geniş yetkiler sırf bir duruşma talebi için verilmez.

Dilekçede hangi talepler ayrı gösterilir?

Dilekçe yalnız “yurt dışındayım, gelmeyeceğim” cümlesinden oluşmamalıdır. Önce sorgunun yapılıp yapılmadığı açıklanır. Sorgu yapılmışsa CMK m.196/1 kapsamında bağışık tutulma; yapılmamışsa uygun tarih veya uluslararası usulle sorgu planlanması talep edilir. Belirli bir oturuma ilişkin mazeret varsa bunun süresi ayrıca belirtilir. Yakalama veya adli kontrol kararı hakkında talep bulunuyorsa o kararın tarih ve içeriği gösterilerek ayrı hukuki değerlendirme yapılır.

Bağışıklık Kararı Verildikten Sonra Dosya Nasıl Takip Edilir?

CMK m.197, sanık hazır bulunmasa bile müdafiin bütün oturumlarda bulunma yetkisini korur. Avukat delillerin toplanmasını izler, tanık ve bilirkişilere usule uygun sorular yöneltir, raporlar hakkında açıklama yapar ve savunma için gereken talepleri sunar. Müvekkile yapılan bildirimde yalnız “duruşma ertelendi” denilmesi yeterli bir dosya takibi değildir. Yeni deliller, yerine getirilecek işlemler ve sonraki oturumun amacı açıkça aktarılmalıdır.

Yurt dışındaki müvekkil de iletişim adresini güncel tutar ve avukatın istediği belgeleri zamanında sağlar. Duruşmadan bağışık tutulma, tebligat ve kanun yolu sürelerinin durması anlamına gelmez. Kararın ne zaman ve hangi usulle bildirildiği ayrıca izlenir. Ceza dosyasındaki kanun yolu, hukuk davasının istinaf açıklamasından kopyalanarak hesaplanmaz. İlgili kararın niteliği, özel düzenleme ve yürürlük hükümleri esas alınır.

Mahkeme daha sonra sanığı yeniden çağırır mı?

Evet. CMK m.199, mahkemeye sanığın hazır bulunmasına ve gerekli koşullarda zorla getirme veya yakalama emriyle getirilmesine karar verme yetkisi tanır. Önceden bağışıklık kararı bulunması sonraki çağrının görmezden gelinmesini haklı kılmaz. Yeni bir delilin tartışılması, ek savunma ihtiyacı veya mahkemenin kişisel katılımı gerekli görmesi üzerine dosyada yeni bir karar bulunabilir. Her oturumdan sonra son ara karar okunmalı, eski karara dayanarak bütün sürecin değişmeyeceği varsayılmamalıdır.

Bağışıklığın eski hâle getirme bakımından etkisi

CMK m.198, sanığın yokluğunda yapılan duruşmayla ilgili özel bir eski hâle getirme düzeni içerir; ikinci fıkrada kendi talebiyle bağışık tutulma ve müdafi aracılığıyla temsil yetkisinin kullanılması bakımından sınırlama vardır. Bu nedenle bağışıklık, sonuçları anlatılmadan imzalanacak sıradan bir kolaylık belgesi değildir. Buradaki özel düzenleme, her türlü kanun yolu hakkının tümüyle ortadan kalktığı anlamına da gelmez. Hangi işleme karşı hangi hakkın kullanıldığı ayrı belirlenir.

Vareste Kararı Yakalama Emrini veya Yurt Dışı Yasağını Kaldırır mı?

Hayır. Duruşmada hazır bulunmaktan bağışıklık ile yakalama, tutuklama ve adli kontrol kararlarının amaçları farklıdır. Dosyada bu kararlar varsa ayrı ayrı okunur. Yalnız bağışıklık talebinin kabulü üzerinden “Türkiye’ye girişte işlem yapılmaz” veya “Türkiye’den kesin çıkış yapılır” güvencesi verilmez. Başka bir dosyanın kararı da bulunabilir. Mevcut kararların hangi merci tarafından verildiği ve devam edip etmediği hukuka uygun dosya incelemesiyle belirlenir.

Seyahat öncesindeki doğru hazırlık, mahkeme ve savcılık kayıtlarının yetkili avukat tarafından incelenmesi ve gerektiğinde ilgili mercie açık başvuru yapılmasıdır. Davetiye, sorgu tutanağı, yakalama kararı ve adli kontrol kaydı birbirinden ayrılır. Güncel kararı görmeden alınan uçak bileti usul şartlarını değiştirmez. Müvekkile yalnız doğrulanmış dosya bilgileri aktarılmalı; hiçbir avukatın bütün sınır işlemlerini veya yargısal kararları önceden garanti ettiği izlenimi oluşturulmamalıdır.

Üç Farklı Dosyada Başvurunun Kuruluşu

Sorgusu tamamlanmış, Almanya’da çalışan sanık

Sanığın önceki duruşmada mahkemece sorgusu yapılmış, dosyada tanıkların dinlenmesi aşamasına geçilmiş olsun. Sanık iş düzeni nedeniyle sonraki oturumlarda hazır bulunmaktan bağışık tutulmayı talep eder. Avukat sorgu tutanağını ve sanığın iradesini göstererek başvurur. Mahkeme kabul ederse müdafi sonraki oturumları takip eder. Bu örnekte çözüm, yeniden aynı savunmayı yazdırmak değil, tamamlanmış sorgu üzerine usulüne uygun bağışıklık kararı alınmasıdır.

Yalnız karakolda ifade vermiş sanık

İkinci örnekte kişi Türkiye’de tatildeyken karakolda ifade vermiş, dava açıldıktan sonra Almanya’ya dönmüştür. Henüz mahkeme sorgusu yoktur. Burada ilk örnekteki dilekçe aynen kullanılamaz. Önce iddianame ve çağrı incelenir; sorgu için uygun tarih veya kanunun izin verdiği usul mahkemeden istenir. “Avukatım dosyada, artık gelmem gerekmiyor” düşüncesi ilk sorgu ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Mahkemenin kabul ettiği yöntem uygulanır.

Bağışıklık kararından sonra yeni çağrı alan sanık

Üçüncü örnekte bağışıklık verilmiş fakat sonraki oturumda mahkeme sanığın şahsen hazır edilmesine karar vermiştir. Müvekkil önceki kararı avukatına hatırlatsa bile yeni ara kararın içeriği belirleyicidir. Yeni katılım talebinin gerekçesi, uygun usul ve varsa mazeret yeniden değerlendirilir. Çözüm eski kararı yok saymak veya yeni çağrıyı saklamak değil, değişen usul durumunu mahkemeye açık biçimde sunmaktır. Böylece müvekkilin savunma hakkı ve işlem güvenliği birlikte korunur.

Sık Sorulan Sorular

Türkiye Geneli Takip ve Mersin’deki Büro

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun İstanbul ve Mersin’de fiziksel ofisleri bulunmaktadır. Yetki ve usul kuralları çerçevesinde Türkiye geneli dosya takibi Mersin’den koordine edilir. Yurt dışındaki müvekkiller için ilk aşamada iddianame, sorgu ve duruşma tutanakları ile çağrı ve koruma tedbiri kararları incelenir. Yurt Dışındaki Müvekkiller sayfası genel çalışma düzenini, Almanca ana sayfa Almanca bilgilendirmeyi açıklar.

Mersin bürosunun adresi, iletişim ve harita bilgileri üzerinden büroya ulaşılır. Genel açıklamalar bir dosyada duruşmadan muafiyet, beraat veya seyahat sonucu garantisi oluşturmaz.