Duruşma Zaptı Ne Demek? Duruşma Tutanağı 2026 Rehberi

Duruşma zaptı ne demek? Kısa cevap

Duruşma zaptı, hâkim ve zabıt kâtibi tarafından yargılamanın o celsesindeki işlemleri belgeleyen resmî tutanaktır. Hukuk yargılamasında HMK m.154 ve devamı; ceza yargılamasında CMK m.219 ve devamı tutanak düzenini belirler. Duruşmada söylenen her kelimenin kelimesi kelimesine yazılması zorunlu değildir; hukuken önemli beyan ve işlemler tutanağa geçirilir.

Bir taraf “duruşmada bunu söyledim ama zapta geçmedi” diyorsa, tutanak içeriğinin düzeltilmesi veya eksikliğin duruşma sırasında belirtilmesi önem taşır. İmzalanmış tutanak, mahkeme işlemlerinin ispatında güçlü resmî belgedir. Bu nedenle duruşma sonrasında UYAP’tan tutanağı okumak, özellikle kesin süre ve ara kararları kontrol etmek gerekir.

Duruşma zaptı ile duruşma tutanağı aynı şey midir?

Evet. Uygulamada “duruşma zaptı”, “celse zaptı” ve “duruşma tutanağı” ifadeleri aynı temel belgeyi anlatmak için kullanılabilir. Mahkeme, duruşmada yapılan işlemleri elektronik ortamda tutanağa geçirir. Tutanak dosyanın resmî evrakıdır ve UYAP üzerinde saklanır.

Duruşma zaptı bir mahkeme kararıyla aynı şey değildir. İçinde ara kararlar veya son celsede kısa karar bulunabilir; ancak gerekçeli karar ayrı bir evraktır. Duruşma zaptı, o gün ne yapıldığını gösterirken gerekçeli karar mahkemenin nihai hukuki değerlendirmesini açıklar.

Bu ayrım özellikle UYAP’ta “duruşma evrakı hazırlandı” kaydını gören kişiler için önemlidir. İlgili kayıt hakkında Duruşma Evrakı Hazırlandı Ne Demek? rehberimiz incelenebilir.

Duruşma zaptında hangi bilgiler bulunur?

Tutanakta mahkemenin adı, dosya esas numarası, duruşma tarihi ve saati, hâkim/hâkimler, zabıt kâtibi, hazır bulunan taraflar ve vekiller, varsa Cumhuriyet savcısı, tanıklar, bilirkişiler ve diğer ilgililer gösterilir. Ardından celsede yapılan işlemler kronolojik olarak yazılır.

Tarafların talepleri, önceki ara kararlara uyulup uyulmadığı, gelen müzekkere cevapları, bilirkişi raporunun durumu, tanıkların dinlenmesi, belge sunumu ve yeni ara kararlar tutanakta yer alabilir. Son bölümde yeni duruşma günü veya dosyanın karar için bırakıldığı bilgisi bulunur.

Son celse ise kısa kararın bütün hüküm bentleri tutanağa geçirilebilir. Dava kabul/ret sonucu, yargılama gideri, vekâlet ücreti ve kanun yolu açıklaması daha sonra gerekçeli kararda ayrıntılı şekilde yer alır.

HMK’ya göre duruşma tutanağının hukuki niteliği nedir?

6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m.154, tahkikat ve yargılama işlemlerinin tutanakla tespit edilmesini düzenler. Tutanakta tarafların ikrar, sulh, feragat, kabul gibi önemli beyanları; tanık ve bilirkişi ifadeleri; ara kararlar ve yapılan işlemler gösterilir. Kanunun öngördüğü hâllerde beyanın imza altına alınması gerekir.

HMK m.155 uyarınca tutanağın imzalanması ve m.156 çerçevesinde tutanağın ispat gücü önemlidir. Duruşmada yapılan işlemler bakımından tutanak esas alınır. Tarafın “mahkemede farklı bir şey olmuştu” iddiası, resmî tutanak karşısında ancak hukuken kabul edilebilir yollarla ileri sürülebilir.

Bu nedenle avukatlar duruşma bitmeden önce ara kararların doğru yazıldığını kontrol eder. Özellikle kesin süre, delil sunma, tanık adresi, gider avansı ve bilirkişi ücretine ilişkin kayıtların eksik veya farklı olması sonradan ciddi uyuşmazlık yaratabilir.

Ceza mahkemesinde duruşma zaptı neyi gösterir?

Ceza Muhakemesi Kanunu m.219 ve devamı, duruşma tutanağının içeriğini düzenler. Sanığın savunması, tanık beyanları, delillerin ortaya konulması, iddia ve savunma makamının talepleri, verilen ara kararlar ve hüküm tutanakta yer alır. Tutanağın teknik araçlarla kayıt altına alınması mümkün olsa da resmî tutanak yargısal işlemin temel belgesidir.

Sanığın müdafii, müşteki veya katılan vekili açısından tutanak; hangi taleplerin yapıldığını ve mahkemenin bunlar hakkında ne karar verdiğini gösterir. Tutukluluğun devamı veya tahliye gibi ara kararlar da duruşmada verilebilir ve zapta geçirilir.

Ceza dosyasında kanun yolu süreleri ve itiraz yolları hukuk dosyasından farklı olabileceği için tutanakta yazan kanun yolu açıklaması ile CMK hükümleri birlikte incelenmelidir.

Duruşma zaptını kim imzalar?

Duruşma tutanağı, ilgili usul kanununa göre hâkim veya mahkeme heyeti ile zabıt kâtibi tarafından imzalanır. Elektronik yargılama sisteminde güvenli elektronik imza kullanılabilir. Tarafların her tutanağı ayrıca imzalaması gerekmez; ancak sulh, feragat, kabul veya ikrar gibi bazı önemli beyanların tutanakta usulüne uygun şekilde yer alması ve gerektiğinde imzalanması önemlidir.

E‑imzalı UYAP evrakının doğrulama kodu veya elektronik imza bilgisi bulunabilir. UYAP’tan indirilen belge, sistemdeki resmî evraktır. Başka bir kuruma sunulacak belgenin onaylı suret gerektirip gerektirmediği o işlemin niteliğine göre değişir.

Duruşma zaptı UYAP’tan nasıl görüntülenir?

Taraflar e‑Devlet üzerinden UYAP Vatandaş Portal’a giriş yapıp ilgili dosyayı seçebilir. “Evrak” bölümünde duruşma tarihine yakın “Duruşma Tutanağı”, “Duruşma Zaptı” veya benzer isimli belge aranır. Dosya ve portal kullanım adımları UYAP Vatandaş Portal Dosya Sorgulama rehberimizde yer alır.

Duruşma bittikten hemen sonra belge görünmeyebilir. Zabıt kâtibinin ve hâkimin elektronik onay süreci tamamlandığında evrak sisteme yansır. Duruşma kaydı görünüyor fakat tutanak erişilemiyorsa kısa süre sonra tekrar kontrol edilebilir veya mahkeme kaleminden bilgi alınabilir.

Duruşma zaptındaki ara kararlar neden önemlidir?

Ara kararlar davayı bitirmeden yargılamanın ilerlemesini sağlar. Mahkeme tanık adresi bildirilmesini, gider avansı yatırılmasını, bilirkişi raporuna karşı beyanda bulunulmasını, bir kurumdan belge istenmesini veya tarafın belirli bir belgeyi sunmasını kararlaştırabilir.

Tutanakta ara kararlar genellikle numaralandırılır. Her bendin kime yönelik olduğu, sürenin ne olduğu ve sürenin kesin olup olmadığı ayrı okunmalıdır. Tarafa yüklenen işlem süresinde yerine getirilmezse delilden vazgeçilmiş sayılma veya işlem hakkının kaybı gibi sonuçlar doğabilir.

Bilirkişi raporu tebliğ edilmişse HMK m.281 çerçevesindeki itiraz süresi ayrıca önemlidir. Bunun için Bilirkişi Raporu Geldi: İtiraz Süresi rehberi incelenebilir.

Duruşma zaptında “kesin süre” yazıyorsa ne olur?

HMK m.94’e göre hâkim tarafından verilen sürenin kesin olduğunun belirtilmesi ve yapılacak işin açıkça gösterilmesi gerekir. Kesin süre içinde yapılması gereken işlem yerine getirilmezse o işlemi yapma hakkı ortadan kalkabilir. Bu nedenle tutanakta “iki haftalık kesin süre verilmesine” gibi bir ibare görüldüğünde başlangıç tarihi ve son gün dikkatle hesaplanmalıdır.

Duruşmada hazır olan taraf bakımından tefhim edilen ara kararın süre başlangıcı ile hazır olmayan tarafa tebliğ edilen ara kararın başlangıcı farklı olabilir. Somut ara karar metni incelenmeden son gün hesabı yapılmamalıdır. Adli tatil ve süre uzaması gibi özel kurallar da dosyanın niteliğine göre gündeme gelebilir.

Duruşma zaptı yanlış veya eksik yazılmışsa ne yapılır?

Duruşma sırasında tutanak okunabiliyorsa yanlışlık derhal mahkemeye bildirilmelidir. Tarafın önemli bir beyanı, talebi veya ara karar eksik yazılmışsa bunun tutanağa geçirilmesi istenebilir. Sonradan fark edilen maddi hatalar için mahkemeye yazılı başvuru yapılabilir; ancak resmî tutanağın içeriğinin değiştirilmesi sıradan bir metin düzeltmesi değildir.

Ses veya görüntü kaydı bulunan sistemlerde kayıtların değerlendirilmesi özel usule tabidir. Hukuka aykırı biçimde gizli kayıt almak ayrıca ceza ve özel hayat sorunları doğurabilir. En güvenli yöntem, duruşma anında tutanak içeriğini kontrol ettirip önemli itirazı mahkeme huzurunda kayda geçirmektir.

Tanık beyanı duruşma zaptına nasıl yazılır?

Tanığın kimlik bilgileri ve yemin işlemiyle birlikte mahkeme huzurunda verdiği hukuken önemli anlatım tutanağa geçirilir. Tanığın her sözcüğünün birebir aktarılması zorunlu değildir; ancak uyuşmazlığın çözümüne etkili anlatımın anlamını değiştirmeyecek şekilde kaydedilmesi gerekir.

Taraf veya vekil tanık beyanının eksik ya da yanlış geçirildiğini düşünüyorsa duruşma bitmeden bunu belirtmelidir. Tanığa sorulan ek sorular ve cevaplar da gerekli ölçüde zapta alınabilir. Sonraki aşamada istinaf incelemesi dosya üzerinden yapıldığında duruşma tutanağındaki beyanlar önem taşır.

Duruşma zaptında kısa karar varsa dava bitmiş midir?

Mahkeme son celsede hükmü tefhim etmişse kısa karar tutanağa yazılır ve dava ilk derece bakımından karara çıkmış olur. Ancak gerekçeli kararın yazılması, tebliği ve kanun yolu süreci devam eder. “Karara çıkmış” dosyanın ne zaman kesinleşeceği için Karara Çıkmış Dosya Ne Zaman Kesinleşir? rehberi kullanılabilir.

Kısa karardaki hüküm sonucu ile gerekçeli kararın hüküm fıkrası arasında çelişki olmaması gerekir. Gerekçeli karar, kısa kararda açıklanan sonucun hukuki ve maddi gerekçesini ayrıntılandırır.

Duruşma zaptı nasıl okunur?

Önce üst bölümden dosya numarası ve duruşma tarihini doğrulayın. Hazır bulunanlar kısmında sizin veya vekilinizin katılım kaydını kontrol edin. Ardından mahkemenin önceki celseden beri dosyaya gelen belgeleri nasıl kaydettiğini okuyun. Taraf beyanları bölümünde taleplerin doğru aktarıldığını kontrol edin.

Son bölüm en kritik kısımdır: ara kararlar, yeni duruşma tarihi veya kısa karar burada yer alır. Her ara karar bendinde kimin ne yapacağı ve hangi süre içinde yapacağı belirlenir. Tutanak yalnız “bilgi” değildir; tarafın bir sonraki usul adımını planladığı çalışma belgesidir.

Duruşma zaptı için 10 maddelik kontrol listesi

1. Dosya numarası ve tarih doğru mu?
2. Hazır bulunanlar doğru yazılmış mı?
3. Taraf/vekil beyanı doğru mu?
4. Tanık anlatımı esaslı noktaları içeriyor mu?
5. Sunulan belgeler kayda geçmiş mi?
6. Ara kararlar numaralandırılmış mı?
7. Kesin süre var mı?
8. Gider avansı veya belge sunma yükümlülüğü var mı?
9. Yeni duruşma tarihi nedir?
10. Kısa karar varsa kanun yolu ne?

Duruşma zaptı hakkında SSS