Ankara Ceza Dosyasında Uzlaştırma: CMK 253-255

Şikâyete bağlılık uzlaştırma kapsamını tek başına açıklamaz

CMK m.253/1-a şikâyete bağlı suçları esas alsa da aynı maddenin üçüncü fıkrası açık istisnalar koyar. Ayrıca m.253/1-b’de şikâyete bağlı olmayan bazı suçlar özel olarak sayılmıştır. Örneğin TCK m.141 temel hırsızlık ve m.157 temel dolandırıcılık resen soruşturulmasına rağmen bu listede yer alır. Bu nedenle şikâyete bağlı her suçun uzlaştırılacağını söylemek de resen soruşturulan bütün suçları uzlaştırma dışında bırakmak da yanlıştır.

İnceleme suç adından değil, uygulanan fıkra ve bentten yapılır. Kasten yaralamada TCK m.86’nın üçüncü fıkrası kapsam dışındadır. Tehdit bakımından m.106’nın birinci fıkrası listede yer alır; nitelikli tehdidi aynı başlık altında uzlaştırmaya dahil etmek doğru değildir. Güveni kötüye kullanmada ise m.155’in üçüncü fıkrası ayrıca dışarıda tutulmuştur. TCK 155 fıkralarının ayrımı bu nedenle önemlidir.

Adli süreçteki çocuklarda, mağdurun veya suçtan zarar görenin gerçek kişi ya da özel hukuk tüzel kişisi olması şartıyla, üst sınırı üç yılı geçmeyen hapis veya adli para cezasını gerektiren suçlar için m.253/1-c’de ek düzenleme bulunur. Terminoloji, 18 Ağustos 2026’da yayımlanan 7593 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Ancak çocuk bakımından da üçüncü fıkradaki kapsam dışı bırakmalar dikkate alınır. Mağdurun kamu tüzel kişisi olduğu bir dosya, yalnız ceza üst sınırına bakılarak bu özel kapsama sokulamaz.

Aynı mağdura karşı birden fazla suç

Uzlaştırma kapsamındaki suç, kapsam dışındaki başka bir suçla birlikte aynı mağdura karşı işlendiğinde m.253/3’teki engel araştırılır. Bunun güncel bir istisnası vardır: önödeme kapsamındaki bir suç ile uzlaştırılabilen suç birlikte aynı mağdura karşı işlenmişse, uzlaştırma kapsamındaki suç yönünden uzlaşma uygulanır. 7571 sayılı Kanun’la eklenen bu cümleyi göz ardı ederek her birleşik olayda uzlaştırmayı reddetmek doğru değildir.

Birden fazla mağdurun bulunduğu tek suçta m.253/7, bütün mağdur veya zarar görenlerin uzlaşmayı kabulünü arar. Birden fazla failde ise CMK m.255 gereğince yalnız uzlaşan kişi yararlanır. Bir kişinin imzalamasından dosyadaki herkesin yararlandığı sonucu çıkarılamaz. Hangi suç, hangi mağdur ve hangi şüpheli bakımından anlaşma sağlandığı raporda ayrı gösterilmelidir.

Uzlaşma teklifi geldiğinde yedi günlük süre nasıl işler?

Yeterli şüphe bulunan ve kapsama giren soruşturma dosyası uzlaştırma bürosuna gönderilir. Görevlendirilen uzlaştırmacı teklifin niteliğini ve kabul veya reddin sonuçlarını açıklar. CMK m.253/4’teki yedi günlük cevap süresi, teklifte bulunulmasından başlar. Telefon aramasının yalnız kişiye ulaşma amacı mı taşıdığı, yoksa kanuni teklif ve sonuçların açıklanmasını mı içerdiği tutanak ve belgelerden ayrılır.

Yedi gün, anlaşmanın bütün ayrıntılarının mutlaka tamamlanacağı süre değildir. Teklife cevap için verilen süre ile uzlaştırmacının dosyayı sonuçlandırmasına ilişkin çalışma süresi farklıdır. Tarafın görüşmeyi kabul ettiğini açıklaması, ileride düzenlenecek rapordaki ödeme planını şimdiden kabul ettiği anlamına gelmez. Edimin türü ve kapsamı müzakerede belirlenir; taraflar baskı altında anlaşmaya zorlanamaz.

Reşit olmayan şüpheli, mağdur veya zarar gören bakımından teklif kanuni temsilciye yöneltilir. Çocukla temsilcisinin çıkarları çatışıyorsa temsil ve vekil güvenceleri ayrıca değerlendirilmelidir. Şirket adına imza atılacaksa temsil yetkisinin kapsamı kontrol edilir. Dosyanın tarafı olmayan kişinin sırf yakını adına konuşması, uzlaşma iradesinin geçerli biçimde açıklanması için tek başına yeterli değildir.

Teklifin reddedilmesi üzerine soruşturma normal usulünde sürer; ret tek başına mahkûmiyet nedeni değildir. CMK m.253/16, teklif reddedilmiş olsa da tarafların uzlaştıklarını gösteren belgeyle en geç iddianamenin düzenlendiği tarihe kadar savcılığa başvurmalarını düzenler. Bu hüküm gizlilik maddesi değildir. Müzakeredeki açıklamaların delil yapılamaması m.253/20’de yer alır.

Uzlaşma raporunda ödeme ve yükümlülükler nasıl yazılmalı?

CMK m.253/12 uyarınca uzlaştırmacı, belge örneklerinin kendisine verilmesinden itibaren işlemleri en geç otuz günde sonuçlandırır. Uzlaştırma bürosu bu süreyi, her defasında yirmi günü aşmamak üzere en fazla iki kez uzatabilir. Bu çalışma süresi, tarafın teklife cevap vermesi için tanınan yedi günden ve kararlaştırılan ödeme vadesinden farklıdır. Süre uzatımı, tarafların anlaşmaya zorlanması veya edimin kendiliğinden değiştirilmesi anlamına gelmez.

Uzlaşma mutlaka para ödenmesini gerektirmez. Tarafların serbest iradeyle kabul ettiği, hukuka uygun ve belirli bir edim üzerinde anlaşılması gerekir. Para ödenecekse tutar, para birimi, alıcı, hesap bilgisi, son ödeme günü ve taksitler açıkça gösterilir. Özür, eşyanın iadesi veya başka bir davranış kararlaştırılmışsa kimin, neyi, ne zaman ve nasıl yerine getireceği anlaşılır olmalıdır.

Zararın karşılanacağına ilişkin tek cümle yeterli açıklık sağlamaz. Zararın hangi olay ve hangi kalemden doğduğu yazılır. Önceden ödenmiş miktarlar toplamdan ayrılır. Eşyanın aynen iadesinde kimlik ve teslim durumu kaydedilir; hasarlı teslimin anlaşmaya uygun sayılıp sayılmayacağı belirsiz bırakılmaz. Sonradan uyuşmazlık doğmasını önlemek için her ödeme makbuzu dosya numarası ve raporla ilişkilendirilir.

Tazminat davasına etkisi

CMK m.253/19 uyarınca uzlaşmanın sağlanması, uzlaşma anında tespit edilemeyen veya sonradan ortaya çıkan zararlar hariç, soruşturma konusu suç nedeniyle tazminat davası açılmasını engeller; açılmış dava bakımından feragat sonucu doğurur. Bu nedenle rapor yalnız ceza dosyasını kapatan basit bir imza değildir. Bilinen maddi ve manevi zarar talepleri ile sonradan ortaya çıkan zarar istisnası anlaşma öncesinde değerlendirilmelidir.

Uzlaşma sırasında bilinen bir zararın sonradan unutulduğunun söylenmesi ile uzlaşma anında belirlenemeyen zararın ortaya çıkması aynı durum değildir. Sağlık zararlarında mevcut raporlar ve tedavi süreci, eşya zararlarında fatura ve onarım belgeleri bu ayrım bakımından saklanır. Her dosya için uzlaşmaya rağmen bütün tazminat haklarının aynen sürdüğü söylenemez.

Peşin veya taksitli edim: hangi karar verilir?

Kovuşturmadaki taksitli uzlaşmada ödeme yapılmazsa mahkeme yargılamaya kaldığı yerden devam eder. Durma süresince zamanaşımı işlemez. Soruşturmadaki ertelemede edim ihlali hâlinde ise m.253/19’daki özel hüküm uyarınca kamu davası açılır. Anlaşmanın ihlali doğrudan ve otomatik mahkûmiyet anlamına gelmez; isnat normal muhakeme güvenceleriyle değerlendirilir.

Uzlaşma belgesinin, edimin yerine getirilmemesi hâlinde İcra ve İflas Kanunu m.38 anlamında ilam niteliğinde belge sayılması da m.253/19’da düzenlenmiştir. Raporun açık yazılması bu icra etkisi nedeniyle ayrıca önem taşır. 2024 değişikliği öncesinde uzlaşma nedeniyle verilmiş HAGB kararlarında CMK geçici m.7/4’teki geçiş hükmü kontrol edilir; bütün eski kararlar kendiliğinden yeni durma kararına dönüşmez.

Gizlilik, zamanaşımı ve uzlaştırma masrafı

CMK m.253/20, müzakerelerde yapılan açıklamaların herhangi bir soruşturma, kovuşturma veya davada delil olarak kullanılmasını yasaklar. Anlaşma sağlanamaması hâlinde ödeme önerisinin suç ikrarı gibi sunulması bu güvenceyle bağdaşmaz. Buna karşılık müzakereden bağımsız olarak zaten mevcut kamera veya banka kaydının sırf görüşmede anılması, o kaydı kendiliğinden hukuken yok etmez.

Zamanaşımının durması bakımından doğru başlangıç, CMK m.253/21 gereğince şüpheli, mağdur veya suçtan zarar görenlerden birine ilk uzlaşma teklifinin yapıldığı tarihtir. Dosyanın büroya sevk tarihiyle karıştırılmaz. Durma, girişimin sonuçsuz kalmasına ve en geç raporun büroya verilmesine kadar sürer. İleri tarihli edim nedeniyle verilen erteleme veya durma kararlarının zaman üzerindeki etkisi ayrıca kendi hükümlerine tabidir.

Uzlaştırmacı ücreti ve diğer uzlaştırma giderleri CMK m.253/22 uyarınca yargılama gideridir; uzlaşma gerçekleşirse Devlet Hazinesince karşılanır. Tarafların uzlaşma edimi olarak birbirine ödeyeceği tutar, uzlaştırmacının ücreti değildir. Tarafın kendi avukatıyla yaptığı ücret sözleşmesi de bu iki kalemden ayrıdır. Ceza uzlaştırmasını, hukuk davasındaki nispi harç ve gider avansı modeliyle açıklamak doğru değildir.

Hakarette önceki uzlaşmanın korunması: Geçici madde 8

7571 sayılı Kanun m.26 ile eklenen CMK geçici m.8, yürürlük tarihi olan 25 Aralık 2025 itibarıyla uzlaşmanın sağlanmış olduğu soruşturma ve kovuşturma dosyalarını korur. Yalnız teklif yapılması veya dosyanın uzlaştırma bürosuna gönderilmesi bu koşulla aynı değildir. İstisna kapsamındaki dosya, maddede belirtilen değişiklikten önceki hükümlere göre sonuçlandırılır.

Uzlaşmanın sağlandığı tarih ve taraf iradeleri rapor üzerinden belirlenir. Yeni hakaret–önödeme düzenlemesi, korunmuş uzlaşmaya rağmen otomatik olarak ikinci bir çözüm yolu gibi uygulanamaz. Aynı dosyadaki farklı suçlar için de uzlaşmanın hangi fiil ve kişiler bakımından sağlandığı ayrı gösterilir. İleri tarihli edim nedeniyle daha önce verilmiş HAGB kararının durumu ise geçici m.7/4’e tabidir; geçici m.8’le aynı geçiş meselesi değildir.

Ankara dosyasında doğru birim

Uzlaştırma işlemi, dosyanın bulunduğu Cumhuriyet başsavcılığı bünyesindeki uzlaştırma bürosu üzerinden yürür. Tarafın Ankara’da yaşaması, başka yerde yürüyen soruşturmanın bürosunu değiştirmez. Arayan kişinin görevlendirmesi ve dosya numarası resmî kanaldan doğrulanır. Ankara Adliyesi ve UYAP kayıtları esas alınır; bilinmeyen bir kişinin telefonla verdiği ödeme talimatına sırf uzlaştırmacı olduğunu söylediği için uyulmaz.

Uzlaştırma; seri muhakemedeki yaptırım teklifi, basit yargılamadaki yazılı savunma ve etkin pişmanlık indirimi ile aynı kurum değildir. Her biri için ayrı kanuni koşul aranır.

Sık sorulan sorular