Özel Güvenlik Görevlisi Yakalama Yapabilir mi? 5188 m.7 ve CMK m.90 | 2026
Özel Güvenlik Görevlisinin Yakalama Yetkisinin Hukuki Dayanağı
Özel güvenlik görevlilerinin yakalama yetkisi doğrudan 5188 sayılı Kanun’un 7. maddesinde düzenlenmiştir. Kanun m.7/c, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 90. maddesine göre yakalama yetkisini tanır. M.7/d ise ayrı bir durum olarak görev alanında haklarında yakalama emri veya mahkûmiyet kararı bulunan kişilerin yakalanması ve aranmasına izin verir. Bu iki bent aynı sonuca yönelse de hukuki dayanakları farklıdır.
M.7/c’deki yetki suçüstü ve CMK m.90’da düzenlenen yakalama şartlarıyla bağlantılıdır. M.7/d’de ise kişinin hakkında daha önceden verilmiş yakalama emri veya kesinleşmiş mahkûmiyet kararından kaynaklanan yakalama durumu söz konusudur. Özel güvenlik görevlisi hangi bent kapsamında işlem yaptığını olayın şartlarına göre belirlemelidir.
5188 m.7/j, olay yerini ve delilleri koruma ve bu amaçla 5271 sayılı CMK m.168’e göre yakalama yetkisini düzenler. Görev alanında bir suçla karşılaşıldığında suça el koyma, suçun devamını önleme, sanığı tespit ve yakalama, olay yerini ve suç delillerini muhafaza etme ve yetkili genel kolluğa teslim için gerekli tedbirleri alma yükümlülüğü ise Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanunun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik m.16’da ayrıca düzenlenmiştir. Böylece kanundaki yakalama ve delil koruma yetkisi, Yönetmelikteki suçla karşılaşma yükümlülükleriyle birlikte uygulanır.
CMK m.90’a Göre Özel Güvenlik Ne Zaman Yakalama Yapabilir?
CMK m.90, belirli durumlarda herkes tarafından geçici yakalama yapılabileceğini; kolluk görevlilerinin ise maddede düzenlenen şartlarda yakalama yetkisini kullanabileceğini düzenler. 5188 m.7/c’nin CMK m.90’a açık atfı nedeniyle özel güvenlik görevlisi görev alanında suçüstü niteliğindeki olaylarda bu hükme dayanarak yakalama yapabilir.
Yakalama için yalnız genel bir şüphe veya kişiden hoşlanmama yeterli değildir. Somut olayda suç işlendiğini gösteren olgular ve CMK m.90’daki şartlar bulunmalıdır. Örneğin mağazada hırsızlık yaptığı kamera kaydı ve görevlinin doğrudan gözlemiyle anlaşılan, suçüstü halinde yakalanan kişinin güvenli biçimde durdurulması mümkündür. Buna karşılık yalnız dış görünüş, kimlik göstermeme veya güvenlik görevlisinin soyut şüphesi yakalama için bağımsız hukuki sebep değildir.
Yakalamanın amacı kişiyi cezalandırmak değil, suçun devamını önlemek, kaçmasını engellemek ve yetkili genel kolluğa teslim etmektir. Özel güvenlik görevlisi yakaladığı kişiyi sorgulayamaz, suçunu itiraf ettirmek için baskı yapamaz ve adli makam gibi delil değerlendirmesi yapamaz. Olayı tutanak altına alır, delilleri muhafaza eder ve genel kolluğa teslim sürecini yürütür.
Hakkında Yakalama Emri veya Mahkûmiyet Kararı Bulunan Kişi Yakalanabilir mi?
Evet. 5188 m.7/d, görev alanında hakkında yakalama emri veya mahkûmiyet kararı bulunan kişinin yakalanmasına ve aranmasına açıkça izin verir. Bu hüküm, CMK m.90’daki suçüstü yakalamasından ayrıdır. Kişi o anda yeni bir suç işlemese dahi hakkında geçerli yakalama emri bulunması yeterlidir.
Burada görev alanı şartı özellikle önemlidir. M.7/d, özel güvenlik görevlisine ülke genelinde yakalama emri arayıp kişi takip etme görevi vermez. Yetki görev alanında karşılaşılan kişi bakımından kullanılabilir. Kişi koruması, para-değerli eşya nakli veya m.9’daki güzergâh halleri gibi özel görev alanı kuralları ayrıca saklıdır.
Yakalama emri bilgisinin güvenilir ve güncel olması gerekir. Güvenlik görevlisi eski, doğrulanmamış veya üçüncü kişinin sözlü iddiasına dayanarak kişiyi alıkoymamalıdır. Kurumun güvenlik sistemi veya genel kolluk bildirimi üzerinden geçerli emir bilgisi mevcutsa işlem kayıt altına alınır ve kolluğa derhal haber verilir.
Yakalama Yetkisi Görev Alanıyla Sınırlı mı?
5188 m.9’un temel kuralı açıktır: özel güvenlik görevlileri m.7’de sayılan yetkileri yalnız görevli oldukları süre içinde ve görev alanlarında kullanabilir. Bu nedenle özel güvenlik görevlisinin mesaisi bitmişken sokakta sırf özel güvenlik kimlik kartına sahip olduğu için 5188’e dayanarak kişileri yakalama yetkisi yoktur.
Görev alanı, özel güvenlik izninin verildiği koruma alanı ve m.9’da kanunen görev alanı sayılan güzergâhlardır. Fabrika, site, alışveriş merkezi, banka, kampüs veya başka tesisin güvenlik görevlisi, izin kapsamındaki alanda yetki kullanır. Görev alanı dışında genel kolluk gibi hareket edemez.
Görev alanı ile ilgili ayrıntılı kurallar için özel güvenlik görev alanı neresi rehberimiz incelenebilir. Yakalama işleminin hukuka uygunluğunda olayın nerede başladığı, takibin nasıl sürdüğü ve görevlinin o anda gerçekten vardiyada olup olmadığı birlikte belirlenmelidir.
Yakalanacak Kişi Tesis Dışına Kaçarsa Özel Güvenlik Takip Edebilir mi?
5188 m.9, işlenmiş bir suçun sanığının veya suç işleyeceğinden kuvvetle şüphe edilen kişinin takibi bakımından güzergâhı görev alanı sayar. Bu nedenle görev alanında başlayan suç olayı sonrasında kişinin sınır çizgisini geçmesi, özel güvenliğin takibi anında bırakmasını zorunlu kılmaz.
Takip yetkisi sınırsız değildir. Takibin amacı şüpheliyi cezalandırmak veya özel soruşturma yürütmek değil, suçun devamını önlemek ve şartları varsa yakalayıp genel kolluğa teslim etmektir. Olay en seri vasıtayla polis veya jandarmaya bildirilmelidir. Genel kolluk devraldığında özel güvenlik kendi başına takibi sürdürmek yerine kolluğun talimatına uyar.
Takip sırasında kullanılan güç de m.7/k ve ilgili genel hukuk hükümlerindeki ölçülülük sınırına tabidir. Kaçan kişiyi durdurmak için olayla ilgisiz üçüncü kişilere tehlike yaratacak araç kullanımı veya cezalandırıcı şiddet uygulanması hukuka uygun değildir.
Yakalanan Kişi Özel Güvenlik Tarafından Aranabilir mi?
Yakalama ile arama aynı yetki değildir. 5188 m.7/d hakkında yakalama emri veya mahkûmiyet kararı bulunan kişinin görev alanında yakalanması ve aranmasına açıkça izin verir. Bu durumda kanunda arama yetkisi ayrıca yazılmıştır.
CMK m.90’a dayalı m.7/c yakalamasında ise m.7/d’deki kadar açık bir genel arama ifadesi bulunmaz. Güvenliğin sağlanması, saldırı aracının kontrol altına alınması veya suç delilinin korunması için yapılacak zorunlu güvenlik tedbirleri somut hukuki dayanakları içinde değerlendirilir. Özel güvenlik görevlisi rutin kapı kontrolü ile adli aramayı birbirine karıştırmamalıdır.
Rutin üst kontrolünde 5188 m.7/a, b ve f kapsamında duyarlı kapı, dedektör ve X-ray gibi güvenlik sistemleri öne çıkar. Ayrıntılı açıklama özel güvenlik üst araması yapabilir mi rehberimizde yer alır.
Yakalanan Kişi Ne Kadar Süre Tutulabilir?
Özel güvenlik görevlisinin gözaltı yetkisi yoktur. 5188 m.9, yakalama veya zor kullanma yetkisinin kullanılmasını gerektiren olayların en seri vasıtayla yetkili genel kolluğa bildirilmesini ve yakalanan kişi ile zapt edilen eşyanın genel kolluğa teslim edilmesini emreder.
Bu nedenle özel güvenlik odası polis merkezinin veya gözaltı biriminin yerine geçmez. Yakalanan kişi yalnız kolluğa güvenli teslimin gerektirdiği makul süre boyunca, kaçma veya saldırı riskine karşı ölçülü güvenlik tedbirleri altında tutulabilir. Kişiyi saatlerce sorgulamak, telefonunu zorla incelemek, itiraf almaya çalışmak veya cezalandırma amacıyla kapalı alanda tutmak 5188’in verdiği yetki değildir.
Teslim sırasında olay tutanağı, yakalamanın sebebi, saat, yer, varsa zapt edilen eşya, tanıklar ve kamera kayıtları genel kolluğa aktarılmalıdır. Delil niteliğindeki eşya üzerinde gereksiz işlem yapılmamalı, delil bütünlüğü korunmalıdır.
Yakalamada Zor Kullanılabilir mi, Kelepçe Takılabilir mi?
5188 m.7/k, Türk Medeni Kanunu m.981, Türk Borçlar Kanunu m.52 ve Türk Ceza Kanunu m.24-25 hükümlerine göre zor kullanma yetkisine atıf yapar. Bu yetki yakalanan herkese otomatik olarak güç uygulanacağı anlamına gelmez. Zor kullanma ancak hukuki sebep varsa, gerekli olduğu ölçüde ve orantılı biçimde kullanılabilir.
Kişi sakin biçimde teslim oluyorsa sırf güvenlik görevlisinin kolaylığı için aşırı fiziksel güç uygulanması hukuka uygun değildir. Kaçmaya çalışan, görevliye saldıran veya üçüncü kişilere ciddi tehlike yaratan kişiye karşı ise saldırıyı sona erdirecek ve güvenli yakalamayı sağlayacak ölçüde güç kullanılması değerlendirilebilir.
5188 sayılı Kanun, kelepçeyi bağımsız ve sınırsız bir yetki olarak düzenlemez. Kelepçe ancak hukuka uygun bir yakalama sırasında somut kaçma, saldırı veya kendine/başkasına zarar verme riski varsa; zor kullanmanın gereklilik ve ölçülülük sınırları içinde bir güvenlik tedbiri olarak değerlendirilebilir. Kullanılan tedbirin amacı güvenlik olmalı; cezalandırma, küçük düşürme veya acı çektirme amacı taşımamalıdır.
Yakalanan Kişinin Temel Hakları Devam Eder mi?
Evet. Yakalama kişinin insan onurunu, vücut bütünlüğünü ve özel hayatını ortadan kaldırmaz. Müdahale kanuni sebebe dayanmalı, gerekli ve ölçülü olmalıdır. Kişiye hakaret, tehdit, gereksiz fiziksel şiddet veya teşhir uygulanamaz.
Kamera görüntüsü veya olay kaydı varsa bunlar yalnız güvenlik ve hukuki süreç amacıyla işlenmelidir. Yakalanan kişinin görüntüsünün sosyal medyada paylaşılması veya üçüncü kişilere teşhir edilmesi 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu ve kişilik hakları bakımından ayrıca hukuki sorun doğurabilir.
Sağlık sorunu bulunan veya müdahale sırasında yaralanan kişi bakımından acil sağlık yardımı geciktirilmemelidir. Yakalama, tıbbi yardım alma hakkını ortadan kaldırmaz. Genel kolluk ve sağlık ekiplerine gerekli bilgi verilmelidir.
Hukuka Aykırı Yakalama Yapılırsa Ne Olur?
Yakalama için kanuni şart bulunmadan kişinin hareket özgürlüğünün engellenmesi, olayın niteliğine göre Türk Ceza Kanunu’nda kişiyi hürriyetinden yoksun kılma, yaralama, tehdit veya başka suçları gündeme getirebilir. Özel güvenlik kimlik kartı, hukuka aykırı müdahaleye dokunulmazlık sağlamaz.
Zarar doğmuşsa Türk Borçlar Kanunu m.49 ve devamındaki haksız fiil hükümleri uyarınca maddi ve manevi tazminat sorumluluğu gündeme gelebilir. İşverenin veya özel güvenlik şirketinin personel seçimi, eğitimi, talimatı ve denetimindeki kusuru ayrıca değerlendirilir.
5188 m.22 uyarınca özel güvenlik hizmetleri İçişleri Bakanlığı ve valiliklerce denetlenir. Yetki aşımı valilik özel güvenlik birimine bildirilebilir. Suç şüphesinde genel kolluk veya Cumhuriyet başsavcılığına başvuru yapılabilir. Kamera kayıtlarının silinmeden korunması için olaydan sonra gecikmeden yazılı talepte bulunmak delil bakımından önemlidir.
Yakalama Olayında Düzenlenmesi Gereken Tutanak
Profesyonel özel güvenlik uygulamasında yakalama olayı ayrıntılı ve objektif tutanakla kayıt altına alınmalıdır. Tutanakta olay tarihi ve saati, görev yeri, yakalamaya neden olan somut olay, kullanılan kanuni yetki, kişinin davranışı, varsa zor kullanmanın sebebi, zapt edilen eşya, tanıklar, kamera noktaları ve genel kolluğa bildirim/teslim saati yer almalıdır.
Tutanakta varsayım veya hakaret niteliğindeki ifadeler kullanılmamalıdır. “Şüpheli hırsızdır” yerine gözlemlenen fiil ve delil yazılmalıdır. Örneğin “kamera görüntüsünde ürünü çantasına koyduğu ve ödeme noktasını geçerek çıkışa yöneldiği görüldü” gibi somut olay kaydı yapılır. Ceza sorumluluğu konusunda nihai değerlendirme adli makamlara aittir.
Tutanak mümkünse olaya katılan görevlilerce ayrı ayrı veya birlikte imzalanır. Genel kolluğa teslim edilen eşya için teslim-tesellüm kaydı oluşturulur. Kişisel veri içeren tutanaklar yetkisiz kişilere açıklanmaz.
Özel Güvenlik ile Polis Arasındaki Yakalama Farkı
Polis ve jandarma genel kolluktur; CMK, PVSK, Jandarma Teşkilat Kanunu ve diğer mevzuattan doğan geniş soruşturma ve koruma tedbiri yetkilerine sahiptir. Özel güvenlik ise 5188’de tek tek sayılan ve görev alanı/süresiyle sınırlı yetkileri kullanır.
Özel güvenlik kişi hakkında işlem yaptıktan sonra adli süreci kendisi yürütmez. Kolluğa bildirim ve teslim zorunluluğu bu ayrımın temel sonucudur. Polis veya jandarma yakalamanın devamına, gözaltına, ifadeye ve diğer adli işlemlere yetkili makamların kararları doğrultusunda devam eder.
Özel güvenliğin görevi güvenlik boşluğunu önlemek ve olayın kolluk tarafından devralınmasına kadar kanunda verilen sınırlı tedbirleri uygulamaktır. Bu sınırın aşılması hem kişi haklarını ihlal eder hem görevliler ve işveren açısından ciddi sorumluluk doğurur.
Sık Sorulan Sorular
Özel güvenlik hırsızı yakalayabilir mi?
Suçüstü ve CMK m.90 şartları varsa 5188 m.7/c kapsamında yakalama yapılabilir.
Özel güvenlik hakkında yakalama kararı olan kişiyi yakalayabilir mi?
Evet. 5188 m.7/d görev alanında hakkında yakalama emri veya mahkûmiyet kararı bulunan kişinin yakalanması ve aranmasına izin verir.
Yakalanan kişi güvenlik odasında tutulabilir mi?
Yalnız genel kolluğa güvenli teslim için gerekli makul süre ve ölçülü tedbirler uygulanabilir. Özel güvenliğin gözaltı veya sorgu yetkisi yoktur.
Özel güvenlik yakaladığı kişiyi arayabilir mi?
M.7/d yakalama emri veya mahkûmiyet kararı bulunan kişinin aranmasına açıkça izin verir. Diğer durumlarda arama yetkisinin ayrı hukuki dayanağı bulunmalıdır.
Özel güvenlik kelepçe takabilir mi?
5188 kelepçeyi bağımsız bir yetki olarak düzenlemez. Hukuka uygun yakalama sırasında somut kaçma, saldırı veya kendine/başkasına zarar verme riski varsa, zor kullanmanın gereklilik ve ölçülülük sınırları içinde güvenlik tedbiri olarak değerlendirilir.
Özel güvenlik tesis dışına kaçan kişiyi takip edebilir mi?
5188 m.9 suç şüphelisinin takibi bakımından güzergâhı görev alanı sayar. Olay genel kolluğa derhal bildirilmelidir.
Özel güvenlik ifade alabilir mi?
Hayır. Özel güvenlik adli soruşturma makamı değildir ve ifade alma yetkisi yoktur.
Yakalanan kişinin telefonu incelenebilir mi?
5188 özel güvenliğe telefon içeriğini zorla inceleme konusunda genel yetki vermez.
Yakalama genel kolluğa bildirilmeli mi?
Evet. 5188 m.9 en seri vasıtayla yetkili genel kolluğa bildirim ve teslim yükümlülüğü getirir.
Görev alanı dışında özel güvenlik yakalama yapabilir mi?
5188’e özgü yetkiler kural olarak görev alanı ve görev süresiyle sınırlıdır. CMK m.90’da herkese tanınan yakalama koşulları ayrı değerlendirilir.
Hukuka aykırı yakalama tazminat doğurur mu?
Hukuka aykırı fiil nedeniyle zarar doğarsa TBK m.49 ve devamına göre tazminat talebi gündeme gelebilir.
Özel güvenlik yakalama sırasında silah kullanabilir mi?
Silahlı görev statüsü otomatik ateş etme yetkisi vermez. Silah kullanımının TCK m.24-25 ve 5188 m.7/k kapsamındaki zorunluluk ve orantılılık şartları ayrıca bulunmalıdır.
Sonuç
Özel güvenlik görevlisinin yakalama yetkisi 5188 m.7/c-d ve bağlantılı CMK m.90 hükümlerine dayanır. Suçüstü şartlarında yakalama yapılabilir; görev alanında hakkında yakalama emri veya mahkûmiyet kararı bulunan kişi yakalanıp m.7/d kapsamında aranabilir. Yakalama gözaltı veya sorgu yetkisi vermez. 5188 m.9 gereği olay derhal genel kolluğa bildirilir; yakalanan kişi ve zapt edilen eşya kolluğa teslim edilir. Görev alanı, ölçülülük ve kişi hakları sınırları her olayda korunmalıdır.
Resmî kaynak: Emniyet Genel Müdürlüğü – Özel Güvenlik Mevzuatı
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
