Özel Güvenlik Lokavt Nedeniyle Görevden Uzaklaştırılabilir mi? 5188 m.18 | 2026
5188 m.18 Özel Güvenlik İçin Ne Düzenler?
5188 sayılı Kanun’un 18. maddesi özel güvenlik hizmetinin iş uyuşmazlıkları sırasında devamlılığını güvence altına alan emredici bir hükümdür. Madde özel güvenlik görevlilerinin lokavt dolayısıyla işten uzaklaştırılamayacağını belirtir. Hükmün amacı, işverenin lokavt uygulaması nedeniyle tesisin koruma ve güvenlik hizmetinin de ortadan kalkmasını önlemektir.
Lokavt işveren tarafının toplu iş uyuşmazlığında kullandığı kanuni bir iş mücadelesi aracıdır. Ancak özel güvenlik görevlisinin görevi kamu güvenliğini tamamlayıcı niteliktedir. Tesis boşalsa, üretim dursa veya işçiler lokavt nedeniyle çalışmasa bile bina, makine, stok, giriş-çıkış, yangın ve diğer güvenlik riskleri devam eder. Kanun bu nedenle güvenlik personelini lokavtın işten uzaklaştırma sonucunun dışında tutar.
İşverenin lokavt ilan etmiş olması, özel güvenlik hizmetini tek taraflı olarak askıya alma gerekçesi değildir. Özel güvenlik izni, onaylı koruma-güvenlik planı ve personel görevlendirmesi ayrı mevzuata tabidir. Hizmette değişiklik yapılacaksa 5188 kapsamındaki idari süreçler ayrıca yerine getirilmelidir.
Lokavt Nedir ve Hangi Kanunda Düzenlenir?
Lokavtın genel hukuki çerçevesi 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu’nda düzenlenir. Toplu iş sözleşmesi yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması ve kanundaki usulün tamamlanması halinde işveren veya işveren sendikası kanuni lokavt kararı alabilir. Kanuni lokavt, işçilerin topluca işten uzaklaştırılması sonucunu doğurur.
Her işverenin istediği anda işçileri topluca uzaklaştırması lokavt değildir. Kanuni lokavt için 6356 sayılı Kanun’da öngörülen toplu uyuşmazlık, karar, bildirim ve uygulama koşullarının bulunması gerekir. Kanun dışı toplu uzaklaştırmalar ayrı iş hukuku sonuçları doğurur.
Özel güvenlik personeli bakımından ise 5188 m.18 özel hüküm niteliğindedir. Genel lokavt koşulları oluşmuş olsa bile özel güvenlik görevlisinin sırf lokavt nedeniyle işten uzaklaştırılması mümkün değildir. Bu istisna güvenlik hizmetinin sürekliliğini korur.
Özel Güvenlik Neden Lokavtın Dışında Tutuluyor?
Özel güvenlik görevlileri 5188 m.7 kapsamında korunan alanlarda giriş kontrolü, belirli şartlarda kimlik sorma, güvenlik sistemlerini kullanma, yakalama, olay yerini ve delilleri koruma ve genel kolluğa teslim gibi yetkiler kullanır. Bu hizmetin toplu iş uyuşmazlığı nedeniyle durması, kamu güvenliği ve mal güvenliği bakımından ek risk yaratabilir.
Özellikle fabrika, enerji tesisi, depo, banka, alışveriş merkezi veya büyük işyerlerinde üretimin durması güvenlik ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Tersine tesisin daha az personelle kalması, kapalı bölümlerde yangın veya hırsızlık riski ve giriş-çıkış kontrolü ihtiyacı güvenlik hizmetini daha kritik hale getirebilir.
Kanun koyucu bu nedenle iki yönlü denge kurmuştur. 5188 m.17 özel güvenlik personelinin greve katılmasını yasaklar; m.18 de işverenin özel güvenlik personelini lokavt nedeniyle işten uzaklaştırmasını yasaklar. Böylece güvenlik hizmeti hem işçi hem işveren tarafının toplu iş mücadelesi araçlarından korunur.
İşveren Lokavt Döneminde Özel Güvenlik Personeli Hakkında Ne Yapabilir?
İşveren, özel güvenlik personelinin vardiya ve güvenlik organizasyonunu koruma ihtiyacına göre düzenleyebilir. Ancak lokavtı gerekçe göstererek özel güvenlik görevlilerini topluca görevden uzaklaştıramaz. Güvenlik hizmetinin devamı için gerekli asgari ve onaylı personel düzeni korunmalıdır.
Fiili ihtiyaçta değişiklik varsa özel güvenlik iznindeki personel sayısının azaltılması veya hizmet şeklinin değiştirilmesi 5188 kapsamındaki özel güvenlik komisyonu ve valilik süreçlerine tabi olabilir. İşveren lokavtı bu idari süreçlerin yerine geçen bir karar gibi kullanamaz.
İşveren ayrıca güvenlik personelini lokavttaki üretim işçilerinin yerine kullanamaz. Güvenlik görevlisine üretim hattı, paketleme, sevkiyat, depo operasyonu veya başka işletme işi yaptırılması 5188 m.16’daki görev dışında çalıştırma yasağını ihlal eder.
Lokavt Döneminde Özel Güvenliğin Ücreti Nasıl Ödenir?
Özel güvenlik görevlisi lokavt nedeniyle işten uzaklaştırılamadığı ve görevini sürdürdüğü için iş görme borcunu yerine getirmeye devam eder. Çalıştığı sürelerin ücreti 4857 sayılı İş Kanunu, iş sözleşmesi ve varsa toplu iş sözleşmesine göre ödenir. Lokavtın diğer işçiler bakımından ücret sonucunun özel güvenlik görevlisine otomatik uygulanması mümkün değildir.
Vardiya düzeninde değişiklik yapılmışsa fazla çalışma, gece çalışması, hafta tatili ve ulusal bayram-genel tatil hükümleri ayrıca uygulanır. Lokavt dönemi işverenin işçilik alacaklarından kaçınabileceği özel bir dönem değildir. Çalışanın fiilen yaptığı çalışma kayda alınmalıdır.
Ücret veya diğer işçilik alacakları eksik ödenirse özel güvenlik görevlisi de diğer işçiler gibi zorunlu arabuluculuk ve iş mahkemesi yollarını kullanabilir. Grev yasağı ve lokavt koruması, bireysel işçilik haklarını ortadan kaldırmaz.
5188 m.17 Grev Yasağı ile m.18 Lokavt Yasağı Arasındaki Fark
M.17 çalışan tarafına yönelir ve özel güvenlik personelinin greve katılmasını yasaklar. M.18 işveren tarafına yönelir ve özel güvenlik görevlisinin lokavt dolayısıyla işten uzaklaştırılmasını yasaklar. İki hükmün ortak amacı güvenlik hizmetinin toplu iş uyuşmazlığı sırasında kesilmemesidir.
Bu nedenle özel güvenlik görevlisi sendika üyesi olsa ve işyerindeki diğer işçiler grevde bulunsa bile güvenlik görevini sürdürür. Aynı şekilde işveren kanuni lokavt kararı alsa bile özel güvenlik personeli görevden uzaklaştırılmaz.
Grev yasağının ayrıntıları özel güvenlik greve katılabilir mi rehberimizde ayrıca açıklanmıştır.
Lokavt Döneminde Başka İşte Çalıştırma Yasağı Devam Eder mi?
Evet. 5188 m.16 lokavt dönemi için istisna öngörmez. Özel güvenlik personeli koruma ve güvenlik hizmetleri dışında başka işte çalıştırılamaz. İşveren üretim veya hizmet faaliyeti lokavt nedeniyle durmuşken güvenlik personeline başka personelin işini yaptıramaz.
Örneğin fabrika üretim işçileri lokavt nedeniyle işten uzaklaştırılmışsa özel güvenlik görevlilerinin üretim bandında çalıştırılması, ürün paketlemesi, kamyon yüklemesi veya depo sayımı yapması hukuka aykırıdır. Güvenlik personelinin görevi koruma-güvenlik hizmetini sürdürmektir.
5188 sayılı Kanun m.20/f, özel güvenlik personelini koruma ve güvenlik hizmeti dışında çalıştırmayı her tespit için idari para cezasına bağlar. Yıllık güncel tutar ve hesaplama ayrıntısı 5188 m.16 görev dışında çalıştırma yasağı rehberimizde yer alır.
Lokavt Gerekçesiyle İşten Çıkarma Yapılabilir mi?
5188 m.18’in doğrudan düzenlediği husus lokavt dolayısıyla işten uzaklaştırma yasağıdır. İş sözleşmesinin feshi ise 4857 sayılı İş Kanunu’ndaki geçerli veya haklı nedenler, iş güvencesi ve fesih usulleri bakımından ayrıca değerlendirilir. İşveren yalnız “lokavt var” gerekçesiyle m.18’i etkisiz hale getirecek bir işlem kuramaz.
Fesih gerçekten işletmesel başka bir nedene dayanıyorsa işveren bu nedeni somut biçimde ispatlamak zorundadır. Lokavtla aynı döneme denk gelen fesihte görünürdeki gerekçe ile gerçek neden ayrıştırılır. İş güvencesi kapsamındaki çalışan, fesih bildiriminin tebliğinden sonra kanuni süre içinde işe iade arabuluculuğu ve devamında dava yolunu kullanabilir.
Kıdem ve ihbar tazminatı, yıllık izin ücreti ve diğer işçilik alacakları fesih nedenine göre ayrıca hesaplanır. 5188 m.18 bu işçilik haklarının yerine geçmez.
Hukuka Aykırı Uzaklaştırma Halinde Ne Yapılabilir?
Özel güvenlik görevlisi lokavt gerekçesiyle vardiyadan çıkarılmışsa işverenin yazılı talimatı, vardiya listesi, lokavt kararı, bordro kayıtları, giriş-çıkış kayıtları ve mesajlaşmalar saklanmalıdır. “Lokavt nedeniyle güvenlik dahil herkes çalışmayacak” şeklindeki yazılı talimat m.18 ihlalinin doğrudan delili olabilir.
5188’in uygulanması bakımından valilik özel güvenlik birimine başvuru yapılabilir. Özel güvenlik hizmetleri 5188 m.22 uyarınca İçişleri Bakanlığı ve valilikler tarafından denetlenir. İş sözleşmesi ve ücret kaybı bakımından ise Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı kanalları, arabuluculuk ve iş mahkemesi yolları kullanılabilir.
İşverenin işlemi özel güvenlik komisyonu veya valilik kararına dayanıyorsa işlemin içeriği ayrıca incelenmelidir. Bir tesisin özel güvenlik izninin usulüne uygun biçimde değiştirilmesi ile lokavt nedeniyle personelin doğrudan uzaklaştırılması aynı hukuki işlem değildir.
Lokavt Döneminde Özel Güvenliğin Yetkileri Değişir mi?
Hayır. Özel güvenlik görevlisinin m.7’deki yetkileri ve m.9’daki görev alanı kuralları lokavt nedeniyle genişlemez veya daralmaz. Personel yalnızca izin verilen görev alanı ve görev süresinde, kanunda sayılan şartlarda yetki kullanır.
İşyerinde daha az çalışan bulunması, güvenlik görevlisine genel kolluk yetkisi kazandırmaz. Kimlik sorma, arama, yakalama ve zor kullanma her biri kendi kanuni koşullarına tabidir. Lokavt döneminde ziyaretçi ve giriş güvenliğinin artırılması gerekse bile uygulama ölçülü ve mevzuata uygun olmalıdır.
Silahlı görev yapılıyorsa 5188 m.8 ve m.9 hükümleri de aynen devam eder. Lokavt kararı silah taşıma veya kullanma yetkisini değiştirmez.
İşveren ve Özel Güvenlik Şirketi İçin Uyum Kontrolü
Lokavt planlanırken özel güvenlik personeli diğer işçi listelerinden ayrılmalı ve m.18 açık biçimde dikkate alınmalıdır. Güvenlik şirketi dışarıdan hizmet veriyorsa asıl işveren ile hizmet sağlayıcı arasında güvenlik hizmetinin lokavt süresince devam edeceği yazılı olarak teyit edilmelidir.
Güvenlik personelinin görevi güvenlik dışına kaydırılmamalıdır. Vardiya çizelgesi, görev noktaları ve teslim-tesellüm kayıtları düzenli tutulmalıdır. Personel sayısında gerçek bir değişiklik yapılacaksa özel güvenlik mevzuatındaki izin ve bildirimler yerine getirilmelidir.
İnsan kaynakları, hukuk ve güvenlik birimleri toplu iş uyuşmazlığı öncesinde koordineli çalışmalıdır. 6356 sayılı Kanun’daki lokavt prosedürü ile 5188 m.16-18 yükümlülükleri birlikte planlanmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Özel güvenlik lokavtta çalışır mı?
Evet. 5188 m.18 özel güvenlik görevlisinin lokavt nedeniyle işten uzaklaştırılmasını yasaklar.
Lokavt özel güvenlik sözleşmesini askıya alır mı?
Özel güvenlik personeli bakımından sırf lokavt nedeniyle işten uzaklaştırma yapılamaz; güvenlik hizmeti devam eder.
Özel güvenlik lokavttaki işçilerin yerine üretimde çalıştırılabilir mi?
Hayır. 5188 m.16 güvenlik dışı işte çalıştırmayı yasaklar.
Özel güvenlik greve katılabilir mi?
Hayır. 5188 m.17 de çalışan tarafındaki grev katılımını yasaklar.
Lokavt döneminde özel güvenliğin ücreti ödenir mi?
Görevini sürdüren personelin ücreti ve çalışma karşılıkları iş mevzuatına göre ödenir.
Lokavt nedeniyle vardiyadan çıkarılırsam nereye başvururum?
5188 yönünden valilik özel güvenlik birimine; işçilik hakları yönünden Çalışma Bakanlığı kanalları, arabuluculuk ve iş mahkemesine başvuru değerlendirilebilir.
Lokavt nedeniyle fesih yapılabilir mi?
Fesih İş Kanunu’nun geçerli ve haklı neden düzenine tabidir. Sırf lokavt m.18 yasağını aşmak için fesih gerekçesi yapılamaz.
Lokavtta görev alanı genişler mi?
Hayır. Görev alanı 5188 m.9’a göre belirlenir.
Lokavtta özel güvenlik silah yetkisi değişir mi?
Hayır. Silahlı görev m.8-9’daki kurallara tabi olmaya devam eder.
Özel güvenlik sendikaya üye olabilir mi?
Evet. Grev yasağı ve lokavt koruması sendika üyeliğini yasaklamaz.
Lokavt kararı olmadan toplu uzaklaştırma yapılırsa ne olur?
İşlemin 6356 ve 4857 sayılı kanunlar bakımından hukuka uygunluğu ayrıca incelenir; m.18 koruması da dikkate alınır.
Güvenlik hizmeti başka şirkete devredilebilir mi?
Hizmet sağlayıcı değişikliği iş hukuku ve 5188’in izin/bildirim rejimine uygun yürütülmelidir; lokavt m.18’i bertaraf eden yöntem olarak kullanılamaz.
Sonuç
5188 m.18 özel güvenlik görevlisini lokavtın işten uzaklaştırma sonucunun dışında tutar. İşyerindeki diğer işçiler bakımından kanuni lokavt yürürlükte olsa bile özel güvenlik hizmeti devam eder. Personel lokavt gerekçesiyle uzaklaştırılamaz ve m.16 gereği lokavttaki işçilerin güvenlik dışı işlerinde çalıştırılamaz. Hukuka aykırı uzaklaştırma hem özel güvenlik denetimi hem iş hukuku başvuru yollarına konu olabilir.
Resmî kaynak: Emniyet Genel Müdürlüğü – Özel Güvenlik Mevzuatı
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
