Sorumluluk Sigortasında Olay Kaç Günde Bildirilir? TTK 1475 ve 10 Gün Kuralı

Sorumluluk sigortasının temel işlevi, sigortalının üçüncü kişiye karşı hukuki sorumluluğundan doğan tazminat yükünün poliçe ve kanun sınırları içinde sigortacı tarafından karşılanmasıdır. Ancak sigorta şirketinin bir olaydan haberdar olmadan savunma stratejisi kurması, delilleri toplaması, zarar görenin talebini değerlendirmesi ve gerektiğinde sulh görüşmesine katılması mümkün değildir. Bu nedenle TTK m.1475 sorumluluk sigortalarında iki ayrı bildirim yükümlülüğü kurar: birincisi sigortalının sorumluluğunu doğurabilecek olayın bildirimi, ikincisi zarar görenin sigortalıya yönelttiği talebin bildirimi.

Bu iki yükümlülük aynı şey değildir. Olay henüz herhangi bir tazminat istemine dönüşmemiş olsa bile sigortalı on günlük olay bildirimi yükümlülüğü altındadır. Buna karşılık olaydan haftalar veya aylar sonra zarar gören somut bir tazminat talebi ileri sürerse ikinci fıkra devreye girer ve bu istem, aksi sözleşmede kararlaştırılmamışsa derhâl sigortacıya aktarılır. Dosyanın doğru yönetilmesi için bu iki tarih ayrı ayrı kaydedilmelidir.

TTK 1475 Hangi Sigorta İlişkisine Uygulanır?

TTK m.1473 ve devamı sorumluluk sigortasını düzenler. Sorumluluk sigortasında sigortacının borcu, sigortalının sözleşmede öngörülen ve sözleşme süresi içinde gerçekleşen bir olaydan kaynaklanan sorumluluğu nedeniyle zarar görene ödemek zorunda kaldığı veya kalacağı tazminatı sigorta sözleşmesinde öngörülen miktara kadar karşılamaktır. TTK m.1475 bu özel yapı içinde sigortalının bildirim yükümlülüğünü belirler.

Dolayısıyla m.1475, her türlü mal veya can sigortasının genel hasar bildirim hükmü değildir. Zarar sigortalarında genel riziko bildirimi TTK m.1446’da düzenlenmiştir. Sorumluluk sigortasında ise üçüncü kişinin zarar görmesi ve sigortalıya bir istem yöneltilmesi ihtimali bulunduğu için kanun ayrıca m.1475’i kabul etmiştir. Özel kanunlarda, zorunlu sigorta genel şartlarında veya poliçede ek düzenlemeler bulunuyorsa bunlar da incelenmelidir; ancak kanuni 10 günlük bildirim kuralı gözden kaçırılmamalıdır.

10 Günlük Bildirim Hangi Olay İçin Geçerlidir?

TTK m.1475/1’in metni nettir: “Sigortalı sorumluluğunu gerektirecek olayları, on gün içinde, sigortacıya bildirir.” Burada bildirilmesi gereken şey zarar görenin açtığı dava değil; sigortalının sorumluluğunu doğurabilecek olayın kendisidir. Olayın daha sonra gerçekten tazminat sorumluluğu doğurup doğurmayacağı ayrı incelemenin konusudur.

Örneğin bir işletmede müşterinin yaralandığı, mesleki faaliyet sırasında üçüncü kişinin malvarlığında zarar doğduğu, işverenin sorumluluğunu gündeme getirebilecek bir olay meydana geldiği veya sigortalının faaliyetinden kaynaklanan başka bir üçüncü kişi zararı oluştuğu anda sorumluluk sigortası bakımından ihbar yükümlülüğü değerlendirilir. Sigortalı “henüz dava açılmadı” diyerek on günlük bildirimi ertelememelidir. Kanun dava veya yazılı ihtar beklemez; sorumluluk doğurabilecek olayın bildirilmesini ister.

Olayın poliçe kapsamına girmediğinin daha sonra anlaşılması mümkündür. Bu ihtimal, sigortalının başlangıçta bildirim yapmasını gereksiz hâle getirmez. Çünkü kapsam değerlendirmesini yapabilmek için de olayın sigortacıya bildirilmesi gerekir. Olayı saklamak veya yalnızca sigortalının kendi hukuki yorumuna dayanarak bildirimden vazgeçmek, ileride TTK m.1446/2’nin kıyasen uygulanacağı bir indirim tartışmasına yol açabilir.

Zarar Gören Talepte Bulunursa Neden “Derhâl” Bildirim Gerekir?

TTK m.1475/2 ikinci ve farklı bir yükümlülük getirir. Sigortalı kendisine yöneltilen istemi, aksi kararlaştırılmamışsa derhâl sigortacıya bildirir. Bu istem dava dilekçesi, icra takibi, noter ihtarı, yazılı tazminat talebi veya somut olayın niteliğine göre hukuken ciddi biçimde ileri sürülen başka bir talep olabilir. Önemli olan zarar görenin sigortalıdan belirli bir zararın giderilmesini istemesidir.

“Derhâl” ifadesi 10 günlük ayrı bir ek süre anlamına gelmez. Sigortalı talebi öğrendiğinde, gereksiz gecikme yaratmadan sigortacıya iletmelidir. Bunun nedeni açıktır: TTK m.1476 uyarınca sigortacı bildirimden sonra beş gün içinde savunma ve hukuki işlemleri üstlenip üstlenmeyeceğini açıklayacaktır. Sigortalının talebi elinde bekletmesi, cevap süresinin, delil toplama imkânının veya sulh seçeneğinin zarar görmesine yol açabilir.

Ayrıca TTK m.1475/2, bildirim yapıldığında veya zarar gören doğrudan sigortacıya başvurduğunda TTK m.1427’nin uygulanacağını belirtir. Bu bağlantı sigorta tazminatının muacceliyet ve ödeme süresi bakımından önemlidir. TTK 1427 sigorta tazminatının muacceliyetini ayrı ve ayrıntılı biçimde düzenler.

10 Günlük Süre Ne Zaman Başlar?

Kanun m.1475/1’de “sorumluluğunu gerektirecek olayları, on gün içinde” ifadesini kullanır. Süre hesabında sigortalının olaydan haberdar olduğu ve olayın sorumluluk doğurabilecek nitelik taşıdığının anlaşılabilir hâle geldiği tarih önem taşır. Olay sigortalının doğrudan katıldığı bir vakaysa bilgi tarihi çoğu zaman olay günüdür. Tüzel kişi işletmelerde olayın ilgili birim veya yetkili tarafından öğrenilme tarihi, iç bildirim sistemi ve tutanaklar ispat bakımından önem kazanabilir.

Süre hesabı yapılırken takvim kayıtları, e-posta tarihleri, olay tutanakları, kamera kayıtlarının oluşturulma zamanı, kurum içi olay bildirim formları ve zarar görenin ilk başvurusu birlikte değerlendirilmelidir. Bildirimin son güne bırakılması önerilmez. Sigortalının olaydan haberdar olduğu anda hasar/ihbar kaydı açması, daha sonra eksik belgeleri tamamlaması daha güvenli bir yöntemdir.

On günlük süre ile poliçede yer alan iç prosedür veya daha kısa bildirim süresi birbirinden ayrılmalıdır. Poliçe ve genel şartlar kanunun emredici veya yarı emredici hükümlerine aykırı biçimde sigortalının durumunu ağırlaştıramaz. Buna karşılık belirli sigorta türlerinde özel mevzuatın farklı başvuru düzenleri bulunabilir. Dosya yalnızca m.1475’e bakılarak değil, ilgili özel mevzuatla birlikte incelenmelidir.

10 Günlük Bildirim Kaçırılırsa Tazminat Tamamen Yanmaz

TTK m.1475/3, geç bildirimin sonucunu doğrudan düzenlemek yerine TTK m.1446/2 ve 1446/3’e gönderme yapar. Bu gönderme çok önemlidir; çünkü kanun “10 gün geçtiyse sigortacı hiçbir ödeme yapmaz” şeklinde otomatik bir yaptırım kabul etmez.

TTK m.1446/2’nin kıyasen uygulanması için geç veya hiç yapılmayan bildirimin ödenecek tazminat veya bedelde artışa neden olması gerekir. Ayrıca yapılacak indirim sigortalının kusurunun ağırlığına göre belirlenir. Dolayısıyla üç aşamalı inceleme gerekir: bildirim yükümlülüğü ihlal edilmiş midir; bu ihlal sigortacının ödeyeceği tutarı artırmış mıdır; sigortalının kusuru hangi ağırlıktadır? Bu unsurlar değerlendirilmeden yalnızca sürenin geçmesi sebebiyle tüm teminatın reddedilmesi m.1475’in kurduğu sistemle bağdaşmaz.

Örneğin zamanında bildirim yapılsaydı sigortacı olay yerinde inceleme yapabilecek, belirli bir delili koruyabilecek veya zararın büyümesini engelleyecek hukuki/fiili adım atabilecekken geç bildirim nedeniyle bu imkân ortadan kalkmışsa nedensellik tartışması doğabilir. Buna karşılık geç bildirim sigortacının ödeme miktarını hiçbir biçimde etkilememişse sırf gecikmeye dayanılarak keyfî indirim yapılamaz.

Sigortacı Olayı Zaten Biliyorsa Geç Bildirim İndirimi Uygulanır mı?

TTK m.1475/3’ün atıf yaptığı TTK m.1446/3, sigortacının rizikonun gerçekleştiğini daha önce fiilen öğrenmiş olması hâlinde geç bildirim yaptırımını sınırlar. Sigortacı olaydan zaten haberdarsa, sigortalının daha sonra yaptığı şekli bildirimin gecikmiş olması sigortacının bilgi edinme menfaatini aynı ölçüde zedelemez.

Bu nedenle olayın sigorta şirketine başka bir kanaldan ulaştığını gösteren kayıtlar önemlidir. Acente bildirimi, çağrı merkezi kayıtları, sigortacının eksper görevlendirmesi, elektronik hasar dosyası açılması, sigorta şirketinin olayla ilgili yazışması veya zarar görenin doğrudan başvurusu fiili öğrenmenin ispatında değerlendirilebilir. Yine de sigortalı “şirket nasılsa duymuştur” varsayımıyla kendi bildirim yükümlülüğünü ihmal etmemelidir; fiili öğrenmenin ispatı uyuşmazlık konusu olabilir.

Bildirim Nasıl Yapılmalı ve Hangi Belgeler Saklanmalıdır?

TTK m.1475 bildirim için tek bir şekil şartı öngörmez. Ancak uyuşmazlıkta bildirimin tarihi ve içeriği tartışılabileceğinden ispatlanabilir yöntem kullanılmalıdır. Sigorta şirketinin resmi hasar/ihbar kanalı, kayıt numarası veren çevrim içi form, KEP, e-posta, yazılı başvuru veya poliçede öngörülen diğer doğrulanabilir kanal tercih edilmelidir.

Bildirimde en az olay tarihi ve yeri, olayın özeti, zarar görenin bilgileri biliniyorsa bunlar, sigortalıya yöneltilen talep varsa talebin tutarı ve belgesi, resmi tutanaklar, fotoğraf/video, tanık bilgileri ve poliçe numarası yer almalıdır. İlk bildirim sırasında bütün belgelerin hazır olmaması bildirim yapılmasını geciktirmemelidir. Eksik belgeler sonradan tamamlanabilir; önemli olan sigortacının olayı zamanında öğrenmesidir.

Sigortalıya dava dilekçesi tebliğ edilmişse yalnızca sigorta şirketine “dava açıldı” denmesi yeterli bir dosya yönetimi değildir. Tebligat zarfı veya elektronik tebligat kayıtları, dava dilekçesi ve ekleri, mahkeme bilgisi ve cevap süresi sigortacıya derhâl iletilmelidir. Çünkü sigortacı TTK m.1476 çerçevesinde savunmayı üstlenip üstlenmeyeceğine beş gün içinde karar verecektir.

Sigortalı İçin Güvenli Uygulama Sırası

İlk adım, sorumluluk doğurabilecek olay gerçekleştiğinde olay kaydını aynı gün oluşturmaktır. İkinci adım, poliçe numarası ve teminat türünü belirlemektir. Üçüncü adım, olaydan itibaren on günlük kanuni süreyi beklemeden sigortacıya yazılı/elektronik ihbar yapmaktır. Dördüncü adım, zarar görenin talebi sonradan gelirse bu talebi ayrıca ve derhâl sigortacıya iletmektir.

Beşinci adım, sigortacının ihbarı aldığına ilişkin kayıt numarasını saklamaktır. Altıncı adım, sigortacının ek belge talebine cevap vermek ve savunma sürecinde gerekli iş birliğini sağlamaktır. Yedinci adım, sigortacının onayı olmadan yapılan sulh işlemlerinin TTK m.1476/4 bakımından sonuç doğurabileceğini dikkate alarak uzlaşma metni imzalamadan önce dosyayı değerlendirmektir.

Sekizinci adım, geç bildirim iddiasıyla kesinti veya ret gelirse bunun hangi somut zarara yol açtığının sigortacı tarafından açıklanmasını istemektir. “Bildirim geç” şeklindeki soyut gerekçe yeterli değildir; m.1446/2’nin kıyasen uygulanabilmesi için geç bildirimin ödeme tutarındaki artışla ilişkisi ve kusur derecesi değerlendirilmelidir.

Şirketler İçin İç Bildirim Sistemi Nasıl Kurulmalıdır?

Özellikle şirketler ve mesleki faaliyet yürüten işletmeler bakımından TTK m.1475 yükümlülüğünün kişisel hafızaya bırakılması doğru değildir. Müşteri şikâyeti, iş kazası niteliği taşıyan olay, ürün zararı, hizmet kusuru iddiası, veri veya malvarlığı zararı gibi üçüncü kişi talebi doğurabilecek vakalar için tek bir iç bildirim kanalı kurulmalıdır. Olayı ilk gören çalışan, yöneticisine veya hukuk/risk birimine aynı gün kayıt açmalı; poliçe sorumlusu da sigortacıya yapılacak dış bildirimi takip etmelidir.

İç formda olayın tarihi, öğrenme tarihi, bildirimi yapan kişi, olayın kısa özeti, zarar görenin ilk beyanı, fotoğraf ve tutanaklar, ilgili poliçe ve sigortacıya ihbar tarihi bulunmalıdır. Böyle bir sistem yalnızca 10 günlük sürenin kaçmasını önlemez; uyuşmazlıkta “sigortalı olayı ne zaman öğrendi?” sorusuna da somut cevap verir. Kurumsal kayıt zinciri, sonradan hazırlanan tarihsiz açıklamalara göre daha güçlü bir ispat zemini oluşturur.

Sigortacı Geç Bildirim Nedeniyle Ret Verirse Hangi Sorular Sorulmalıdır?

Ret yazısı alındığında ilk kontrol “bildirim kaç gün gecikti?” sorusuyla sınırlı olmamalıdır. TTK m.1475/3 ve 1446/2 sistemi gereğince sigortacıdan dört konu somutlaştırılmalıdır: İhlal edilen bildirim yükümlülüğü hangisidir; gecikme sigortacının hangi inceleme veya savunma imkânını ortadan kaldırmıştır; bu kayıp ödenecek tazminatı hangi nedenle ve ne kadar artırmıştır; sigortalının kusur derecesi nasıl belirlenmiştir? Bu bağlantılar kurulmadan yapılan otomatik tam ret kanunun indirim mantığıyla uyuşmaz.

Ayrıca sigortacının olaydan başka kanaldan daha önce haberdar olup olmadığı kontrol edilmelidir. Eksper görevlendirilmiş, zarar gören doğrudan başvurmuş, acente ihbarı kayda almış veya şirket yazışmaya başlamışsa fiili öğrenme tarihi önem kazanır. Ret incelemesinde poliçe özel şartları, genel şartlar ve varsa zorunlu sigortaya özgü mevzuat da birlikte okunmalıdır.

Sorumluluk Sigortasında Bildirim ile Tazminat Talebi Aynı Şey Değildir

Sigortalının m.1475 uyarınca yaptığı bildirim, sorumluluğu kabul ettiği anlamına gelmez. Olayın sigortacıya bildirilmesi bir sözleşmesel/kanuni yükümlülüğün yerine getirilmesidir. Sigortalı bildirim yaparken olayın oluş biçimini somut biçimde aktarabilir; “tamamen kusurluyum” şeklinde hukuki değerlendirme yapmak zorunda değildir. Kusur, sorumluluk, illiyet bağı ve zarar miktarı ayrı incelemelerin konusudur.

Aynı şekilde zarar görenin sigortacıya doğrudan başvurması da sigortacının talep edilen tüm tutarı otomatik ödeyeceği anlamına gelmez. Sigortacı poliçe kapsamını, sorumluluğun varlığını, zarar miktarını, teminat limitlerini ve varsa istisnaları inceleyebilir. Zarar görenin doğrudan dava/talep hakkı TTK m.1478’de ayrıca düzenlenmiştir.

Sık Sorulan Sorular

Sorumluluk sigortasında olay bildirimi kaç gündür?

TTK m.1475/1 uyarınca 10 gündür.

Zarar gören tazminat talebi gönderirse kaç gün içinde bildirilir?

Kanun sabit gün sayısı vermez; aksi kararlaştırılmadıkça talep derhâl sigortacıya bildirilir.

10 günlük süre geçerse bütün sigorta hakkı kaybolur mu?

Hayır. TTK m.1475/3 nedeniyle TTK m.1446/2-3 kıyasen uygulanır. İndirim için gecikmenin ödenecek tutarı artırması ve kusurun değerlendirilmesi gerekir.

Dava açılmasını beklemek gerekir mi?

Hayır. Sorumluluk doğurabilecek olay, dava açılmadan önce 10 gün içinde bildirilmelidir.

Sigorta şirketi olayı zaten biliyorsa ne olur?

TTK m.1446/3’ün kıyasen uygulanması gereği sigortacının daha önce fiilen öğrendiği olayda geç bildirim yaptırımına dayanması sınırlanır.

Telefonla bildirim yeterli midir?

Şekil bakımından tek bir yöntem zorunlu tutulmamıştır; ancak ispat için kayıt numarası veren veya yazılı/elektronik iz bırakan kanal kullanılmalıdır.

Sigortalı olayı bildirince kusurunu kabul etmiş olur mu?

Hayır. Bildirim yükümlülüğünün yerine getirilmesi, kusur veya hukuki sorumluluğun kabulü değildir.

Zarar gören doğrudan sigortacıya başvurabilir mi?

TTK m.1478 koşulları içinde zarar gören sigortacıdan doğrudan tazminat isteyebilir.

Geç bildirim nedeniyle indirim nasıl hesaplanır?

Kanun sabit yüzde koymaz. Gecikmenin tazminat tutarındaki artışa etkisi ve sigortalının kusur ağırlığı esas alınır.

Hangi belge en önemlidir?

Olay tarihi ile sigortacıya bildirim tarihini ispatlayan kayıtlar, talep/dava belgeleri ve sigortacının dosya numarası birlikte saklanmalıdır.

Son kontrol: Bildirim dosyasında sigortacıya gönderilen ilk ihbarın içeriği ile daha sonra ileri sürülen tazminat talebi birbirinden ayrılmalı; her iki belgenin gönderim ve teslim tarihleri saklanmalıdır. Böylece TTK m.1475/1’deki on günlük olay bildirimi ile m.1475/2’deki derhâl talep bildiriminin ayrı ayrı yerine getirildiği açıkça gösterilir. Özellikle şirketlerde olayın kurum içinde öğrenilme tarihi ile sigortacıya dış bildirim tarihi aynı kayıt zincirinde tutulmalıdır.

Bildirim kayıtları eksiksiz ve kronolojik biçimde saklanmalıdır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →