Gece Çalışması En Fazla Kaç Saat? İş Kanunu 69 ve 7,5 Saat Sınırı 2026

Gece vardiyası, yalnızca işyerinin akşam saatlerinde açık olması anlamına gelmez. İş Kanunu gece dönemini özel olarak tanımlar ve bu dönemde işçinin sağlık ve dinlenme hakkını koruyan süre sınırları getirir. Gece çalışmasının günlük 7,5 saat sınırı, fazla çalışma hesabı, vardiya değişimi ve dinlenme süresi birbirinden ayrı ancak bağlantılı kurallardır.

Özellikle güvenlik, sağlık, turizm, lojistik, üretim ve kesintisiz hizmet verilen işyerlerinde “gece vardiyası 12 saat olabilir mi?” sorusu sık görülür. Cevap sektör ve işçinin yazılı onayı bakımından değişir; kanundaki istisnaların dışındaki işlerde genel 7,5 saat sınırı uygulanır.

İş Kanunu’na göre gece hangi saatlerdir?

İş Kanunu m.69, çalışma hayatında geceyi en geç saat 20.00’de başlayarak en erken saat 06.00’ya kadar geçen ve her hâlde en fazla on bir saat süren dönem olarak tanımlar. Bu tanım yalnızca vardiyanın adından bağımsızdır. İşveren vardiyaya “akşam vardiyası” dese bile çalışma kanundaki gece dönemine denk geliyorsa gece çalışması kuralları uygulanır.

Çalışmanın bir kısmı gündüz bir kısmı gece dönemine denk geliyorsa Postalar Halinde İşçi Çalıştırılarak Yürütülen İşlerde Çalışmalara İlişkin Özel Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik hükümleri önem taşır. Çalışma süresinin yarısından çoğu gece dönemine rastlayan posta, gece postası sayılır.

Gece döneminin tanımı ile günlük çalışma süresinin sınırı farklıdır. Gece dönemi en çok on bir saatlik zaman aralığını ifade eder; bu, işçinin on bir saat çalıştırılabileceği anlamına gelmez. Genel gece çalışma sınırı m.69 gereğince 7,5 saattir.

Gece çalışması neden 7,5 saatle sınırlıdır?

M.69’un genel kuralı “işçilerin gece çalışmaları yedi buçuk saati geçemez” şeklindedir. Bu sınır gece çalışmasının sağlık üzerindeki etkileri nedeniyle getirilmiştir. İşveren günlük çalışma süresi ve vardiya planını bu sınıra uygun kurmak zorundadır.

Gündüz çalışmasında İş Kanunu m.63 ve Çalışma Süreleri Yönetmeliği çerçevesinde günlük on bir saatlik üst sınır gündeme gelebilir. Gece çalışmasında ise özel kural 7,5 saattir. Özel kuralın uygulandığı işlerde “haftalık 45 saati geçmiyor” savunması gece için günlük sınırı ortadan kaldırmaz.

Örneğin haftada dört gece çalışan işçinin toplam süresi 45 saatin altında olsa bile her gece 9 saat çalıştırılması genel kural bakımından m.69’a aykırıdır. Fazla çalışma hesabı ve kanuna aykırı çalışma süresi ayrı değerlendirilir.

Hangi işlerde 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yapılabilir?

İş Kanunu m.69 güncel metnine göre turizm, özel güvenlik, sağlık hizmeti ve 6491 sayılı Türk Petrol Kanunu uyarınca petrol araştırma, arama ve sondaj faaliyetleri kapsamında yürütülen işlerde işçinin yazılı onayının alınması şartıyla 7,5 saatin üzerinde gece çalışması yaptırılabilir.

Bu istisna sayılan sektörlere özgüdür. İşverenin “iş yoğunluğu var”, “personel az” veya “vardiya sistemi böyle” gerekçesi kanunda sayılmayan sektörü istisna kapsamına sokmaz. Ayrıca istisna sektörde çalışmak tek başına yeterli değildir; işçinin yazılı onayı gerekir.

İstisna, günlük on bir saatlik genel üst sınır ve dinlenme hükümlerini de ortadan kaldırmaz. İşveren gece süresini planlarken İş Kanunu m.63, ara dinlenmesi m.68 ve posta değişimindeki dinlenme kurallarını birlikte uygulamalıdır.

Gece çalışmasında yazılı onay nasıl alınır?

7,5 saat üzerindeki gece çalışmasına ilişkin onay, kanunun saydığı istisna sektörlerde yazılı olmalıdır. İş sözleşmesindeki açık hüküm veya ayrı yazılı muvafakat kullanılabilir. Onayın hangi çalışma düzenine ilişkin olduğu anlaşılır olmalıdır.

İşveren genel bir “tüm fazla çalışma ve vardiyaları kabul ederim” cümlesine dayanmak yerine gece çalışmasının süresini ve sektör istisnasını açıkça belirtmelidir. Çalışma kayıtları ile onay belgesi özlük dosyasında saklanmalıdır.

Yazılı onay bulunmayan istisna sektör işçisinin 7,5 saatin üzerinde gece çalıştırılması m.69 şartlarını karşılamaz. İşçinin fiilen çalışmış olması, işverenin kanuni kayıt ve süre yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

Gece ve gündüz postaları nasıl değiştirilir?

M.69, gece ve gündüz işletilen ve nöbetleşe işçi postaları kullanılan işlerde bir çalışma haftası gece çalıştırılan işçinin sonraki ikinci çalışma haftasında gündüz çalıştırılması suretiyle postaların sıraya konulmasını öngörür. Gece ve gündüz postalarında iki haftalık nöbetleşme esası da uygulanabilir.

Bu sistem işçinin sürekli gece vardiyasına maruz kalmasını azaltmayı amaçlar. İşin niteliği ve ilgili yönetmelikteki özel hükümler saklıdır. İşveren vardiya çizelgesini önceden düzenlemeli ve fiilî çalışma ile kayıtların birbirini tutmasını sağlamalıdır.

Posta değişiminde 11 saat kesintisiz dinlenme zorunlu mu?

Evet. İş Kanunu m.69’a göre postası değiştirilecek işçi kesintisiz en az on bir saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamaz. Bu kural özellikle gece vardiyasından çıkıp aynı gün gündüz vardiyasına çağrılan işçiler için önemlidir.

On bir saatlik dinlenme ile hafta tatili farklı haklardır. İşveren “ertesi gün izin vereceğim” diyerek vardiya değişimindeki günlük dinlenmeyi ortadan kaldıramaz. Vardiya planı bu kesintisiz süre korunarak hazırlanmalıdır.

Gece çalışmasında fazla mesai nasıl değerlendirilir?

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı kaynakları, İş Kanunu m.69 kapsamındaki gece çalışmasında fazla çalışma yasağı bulunduğunu belirtir. Bununla birlikte kanunun açık istisna tanıdığı turizm, özel güvenlik, sağlık ve petrol araştırma-arama-sondaj işlerinde yazılı onayla 7,5 saatin üzerinde gece çalışması mümkündür; bu sürelerin ücretlendirilmesi İş Kanunu m.41 ve ilgili yönetmelik hükümlerine göre ayrıca hesaplanır.

Fazla çalışma için haftalık 45 saat ölçütü genel kuraldır. Gece çalışmasındaki 7,5 saat özel sınırı aşıldığında haftalık toplam 45 saatin aşılmamış olması, çalışma süresi ihlalini kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ücret alacağı hesabı işçinin haftalık ve günlük kayıtları birlikte incelenerek yapılmalıdır.

Gece çalışmasının ücreti otomatik zamlı mı?

İş Kanunu, bütün gece çalışmalarına sırf gece olduğu için genel ve sabit bir yüzde zam öngörmez. Gece çalışmasının ücretlendirilmesi bireysel iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi veya işyeri uygulamasıyla daha yüksek belirlenebilir. Fazla çalışma şartları oluştuğunda m.41’deki fazla çalışma ücreti ayrıca uygulanır.

Bu nedenle “gece çalışan herkes yüzde elli zamlı alır” şeklinde genel bir kanun kuralı yoktur. Yüzde elli zam, İş Kanunu m.41’de haftalık 45 saati aşan fazla çalışmaya ilişkin temel orandır. Gece vardiyasında fazla çalışma olup olmadığı ayrıca hesaplanır.

18 yaşından küçükler gece çalıştırılabilir mi?

İş Kanunu m.73 sanayiye ait işlerde 18 yaşını doldurmamış çocuk ve genç işçilerin gece çalıştırılmasını yasaklar. Çocuk ve genç işçilerin çalışma koşulları ayrıca Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik ile düzenlenir.

İşveren yaş, işin niteliği ve gece dönemi bakımından özel koruma hükümlerini çalışma başlamadan önce kontrol etmelidir. Genel m.69 sınırına uymak, çocuk işçiliğine ilişkin özel yasakları bertaraf etmez.

Gece çalışması nasıl ispatlanır?

İşveren İş Kanunu ve çalışma süresi mevzuatı gereğince işçilerin çalışma sürelerini uygun araçlarla belgelemelidir. Puantaj, vardiya çizelgesi, giriş-çıkış kartı, PDKS kayıtları, görev teslim formları, kamera verileri ve bordrolar başlıca delillerdir.

İşçi gece saatlerinde çalıştığını iddia ediyorsa hangi gün hangi saatler arasında çalıştığını mümkün olduğunca somutlaştırmalıdır. Sürekli 12 saat vardiya iddiası varsa mola süreleri, vardiya devir saatleri ve fiilî iş düzeni birlikte değerlendirilir.

İşverenin tuttuğu kayıt ile bordro çelişiyorsa kayıtların gerçekliği ve imza durumu incelenir. Fazla çalışma alacağında ispat yükü ve delil değerlendirmesi HMK genel kurallarıyla birlikte yürütülür.

Gece çalışması alacağı için arabuluculuk zorunlu mu?

Gece vardiyasından doğan fazla çalışma veya ücret farkı talebi işçi alacağıdır. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 gereğince dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Anlaşma olmazsa iş mahkemesinde alacak davası açılır.

Arabuluculuk başvurusunda fazla çalışma, gece çalışma farkı, hafta tatili veya ulusal bayram-genel tatil gibi alacaklar ayrı ayrı yazılmalıdır. Her kalemin dönem ve hesap yöntemi farklı olabilir.

Türkiye geneli ve Mersin uygulaması

İş Kanunu m.69 Türkiye genelinde uygulanır. Mersin’de liman, lojistik, özel güvenlik, hastane, otel, sanayi ve petrol bağlantılı işlerde gece vardiyaları bakımından aynı kanuni sınırlar geçerlidir. Özellikle kesintisiz vardiya sistemlerinde 7,5 saat, yazılı onay istisnası ve 11 saat dinlenme kayıtlarla denetlenmelidir.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu çalışma süresi ve işçilik alacağı uyuşmazlıklarını Türkiye genelinde Mersin’den takip eder.

Gece vardiyasında ara dinlenmesi 7,5 saate dâhil mi?

İş Kanunu m.68’e göre ara dinlenmeleri çalışma süresinden sayılmaz. Bu nedenle gece vardiyasının işyerinde geçen toplam zamanıyla fiilî çalışma süresi ayrılmalıdır. Örneğin işçinin işyerinde sekiz saat bulunması ancak bu sürenin içinde kanuna uygun gerçek bir ara dinlenmesi kullanması hâlinde fiilî çalışma süresi ayrıca hesaplanır. Buna karşılık kâğıt üzerinde mola yazılı olduğu hâlde işçi işinin başından ayrılamıyor ve çağrıya hazır tutuluyorsa bu sürenin gerçek ara dinlenmesi olup olmadığı tartışılır.

Ara dinlenmesi işin ortalama bir zamanında verilir ve günlük çalışma süresine göre en az 15 dakika, 30 dakika veya bir saattir. Gece vardiyasında da bu asgari dinlenmeler korunur. İşveren, 7,5 saatlik sınırı aşmamak için gerçekte kullandırmadığı molayı kayıtta düşemez.

Gece çalışması sağlık raporu gerektirir mi?

Gece postalarında çalıştırılacak işçilerin sağlık durumlarının bu çalışmaya uygunluğunun korunması iş sağlığı ve güvenliği mevzuatının parçasıdır. Kadın çalışanların gece postaları ve özel riskli işler bakımından ayrıca özel yönetmelikler bulunur. İşveren 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlamak, risk değerlendirmesi yapmak ve gerekli sağlık gözetimini yürütmekle yükümlüdür.

Gece çalışmasının işçinin sağlığını etkilediği tespit edilirse işverenin çalışma düzenini iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerine uygun biçimde yeniden değerlendirmesi gerekir. Sağlık raporu, çalışma süresi sınırlarını ortadan kaldıran bir onay belgesi değildir; tam tersine gece çalışmasına uygunluğun ve risklerin kontrol aracıdır.

Gece vardiyası sürekli yapılabilir mi?

İş Kanunu m.69 nöbetleşe gece-gündüz postaları kullanılan işlerde posta değişimine ilişkin sistem kurar. Bir çalışma haftası gece çalıştırılan işçinin sonraki ikinci çalışma haftasında gündüz çalıştırılması esastır; iki haftalık nöbetleşme de uygulanabilir. İşin niteliği nedeniyle sürekli gece çalışılan özel düzenlerde ilgili yönetmelikler ve çalışma sistemi ayrıca değerlendirilir.

İşveren yalnızca işçinin talep ettiğini ileri sürerek kanuni süre, dinlenme ve sağlık korumalarını bertaraf edemez. İşçinin rızası ancak kanunun rızaya hukuki sonuç bağladığı alanlarda, örneğin m.69’daki belirli sektörlerde 7,5 saatin aşılması bakımından sonuç doğurur.

Gece çalışma süresi ihlal edilirse işçi haklı fesih yapabilir mi?

Sürekli ve kanuna aykırı çalışma düzeni, olayın niteliğine göre işçinin İş Kanunu m.24 kapsamındaki haklı fesih nedenleriyle birlikte değerlendirilebilir. Özellikle iş sağlığını tehlikeye düşüren veya kanuni süreleri sistematik biçimde aşan uygulamada işçi önce çalışma kayıtlarını ve işverene yaptığı itirazları korumalıdır.

Haklı fesih ağır sonuç doğurduğu için yalnızca “gece çalışıyorum” gerekçesi yeterli değildir. Kanuna aykırılığın türü, süresi, işçinin yazılı onayı bulunup bulunmadığı, sektör istisnası ve sağlık üzerindeki etki somutlaştırılmalıdır. Ücret alacağı ile fesih nedeni ayrı hukuki başlıklarda kurulmalıdır.

Gece vardiyasında haftalık 45 saat sınırı nasıl uygulanır?

İş Kanunu m.63 uyarınca genel haftalık çalışma süresi en çok 45 saattir. Gece çalışmasındaki 7,5 saat sınırı bu haftalık sınırın yerine geçen değil, onun yanında uygulanan özel günlük korumadır. İşveren hem her gece için m.69’u hem de hafta toplamı bakımından m.63 ve fazla çalışma hükümlerini birlikte kontrol etmelidir.

Örneğin işçinin beş gece 7,5 saat çalışması haftada 37,5 saat eder; bu durumda sırf toplam 45 saatin altında diye gece sınırı sorunu çıkmaz. Buna karşılık dört gece 10 saat çalıştırılan ve istisna sektörde bulunmayan işçi haftada toplam 40 saat çalışmış olsa da her bir gecedeki 7,5 saat sınırı ihlal edilmiştir. Bu örnek, günlük özel sınır ile haftalık fazla çalışma hesabının neden ayrı yapılması gerektiğini gösterir.

Gece çalışması bordroda nasıl gösterilmelidir?

İşverenin ücret hesap pusulasında çalışma karşılığı ücretler ve ek ödemeler anlaşılır biçimde gösterilmelidir. Vardiya ve puantaj kayıtları bordroyla uyumlu olmalıdır. Gece çalışması nedeniyle sözleşmesel vardiya primi, fazla çalışma veya başka ek ücret varsa kalemler birbirinden ayrılarak gösterilmelidir.

İşçinin imzaladığı bordroda gece veya fazla çalışma saatleri gerçeğe aykırıysa işçi ihtirazi kayıt düşmelidir. Banka ödemesi, bordro, vardiya çizelgesi ve PDKS kayıtlarının birbiriyle uyumlu olması ilerideki alacak uyuşmazlığını azaltır.

Gece vardiyasında hafta tatili hakkı devam eder mi?

Evet. Gece vardiyasında çalışmak hafta tatili hakkını ortadan kaldırmaz. İş Kanunu m.46 şartları oluştuğunda işçiye yedi günlük zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat hafta tatili verilir. Vardiya gece yarısını aşıyorsa tatil hesabında fiilî vardiyanın başlangıç ve bitişi ile kesintisiz dinlenme süresi dikkatle belirlenmelidir.

İşveren “haftada toplam saat düşük” gerekçesiyle hafta tatilini kaldırmaz. Günlük dinlenme, vardiya değişimindeki 11 saat ve haftalık 24 saatlik tatil ayrı korumalardır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →