İbra Nedir? TBK 132’ye Göre Borcun Tamamen veya Kısmen Sona Erdirilmesi 2026

“İbra ne demek?”, “ibraname imzalayınca borç biter mi?”, “alacaklı borçtan vazgeçebilir mi?” ve “ibraname noter olmak zorunda mı?” soruları borç, ticaret, kira, tazminat ve iş hukukunda sık karşılaşılır. İbra, ödeme değildir; borcun tarafların anlaşmasıyla sona erdirilmesidir. Bu nedenle ifa, feragat, sulh, makbuz ve ibra kavramlarının birbirinden ayrılması gerekir.

Türk Borçlar Kanunu m.132 genel ibra sözleşmesini son derece kısa ancak açık biçimde düzenler. Maddenin en önemli iki sonucu şudur: İbra bir sözleşmedir ve borcun tamamı yanında yalnız bir kısmını da ortadan kaldırabilir. Ayrıca asıl borcun şekle bağlı olması, genel kural olarak ibranın da aynı şekle tabi olmasını gerektirmez. Ancak özel kanun veya özel nitelikteki emredici hüküm varsa o düzenleme öncelikle uygulanır.

İbra nedir?

İbra, alacaklının alacağını tahsil etmeden veya tamamını tahsil etmeden borçluyla anlaşarak borcu sona erdirmesidir. Borç tamamen ortadan kaldırılabileceği gibi belirli bir miktar yönünden devam ettirilebilir. Bu yönüyle ibra borcu sona erdiren hukuki sebeplerden biridir.

İbra gerçekleştiğinde sona eren kısım artık alacaklı tarafından istenemez. Örneğin 200.000 TL borcun 50.000 TL’si yönünden taraflar açıkça ibra anlaşması yaparsa borç 150.000 TL olarak devam eder. “Borçluyu tamamen ibra ettim” biçimindeki geçerli anlaşmada ise ilgili borcun tamamı sona erer.

İbranın kapsamı belgenin metninden belirlenir. “Tarafların birbirinden hiçbir alacağı kalmamıştır” ifadesi ile yalnız “Mart 2026 kira bedeli yönünden ibra edilmiştir” ifadesinin kapsamı aynı değildir. Uyuşmazlığın önlenmesi için hangi hukuki ilişkiden doğan hangi alacağın sona erdirildiği açık yazılmalıdır.

İbra tek taraflı bir işlem midir?

Hayır. TBK m.132 açıkça “ibra sözleşmesi” ifadesini kullanır. Dolayısıyla ibra iki tarafın uyuşan irade beyanını gerektirir. Alacaklının tek başına “alacağımı istemiyorum” demesi, her durumda TBK m.132 anlamında kurulmuş bir ibra sözleşmesi değildir. Borcun sözleşmeyle sona ermesi için tarafların anlaşması gerekir.

Bu özellik, ibrayı davadan feragat gibi tek taraflı usul işlemlerinden ayırır. HMK m.307 anlamındaki feragat, davacının talep sonucundan vazgeçmesi ve karşı tarafın kabulüne bağlı olmayan bir usul işlemidir. İbra ise maddi hukuk sözleşmesidir.

TBK 132’ye göre ibra sözleşmesinin temel şartları nelerdir?

Öncelikle mevcut veya belirlenebilir bir borç ilişkisi bulunmalıdır. Tarafların hangi borcu tamamen veya kısmen sona erdirdikleri anlaşılabilmelidir. İkinci olarak alacaklı ve borçlunun karşılıklı ve birbirine uygun irade beyanı gerekir. Üçüncü olarak irade sakatlığı, ehliyetsizlik veya emredici hükme aykırılık gibi sözleşmenin geçerliliğini etkileyen genel sebepler bulunmamalıdır.

İbra, borcun sona ermesine yönelik olduğu için belgenin kapsamı özellikle önemlidir. Belirsiz ve soyut “her türlü alacak” cümleleri uyuşmazlık yaratabilir. Alacağın kaynağı, dönem, tutar veya borç ilişkisi somutlaştırıldığında hem taraf iradesi hem ispat daha net hâle gelir.

Genel ibra sözleşmesinde şekil şartı var mı?

TBK m.132’nin açık hükmüne göre borcu doğuran işlem kanunen veya taraflarca belli bir şekle bağlı tutulmuş olsa bile borç, tarafların şekle bağlı olmaksızın yapacakları ibra sözleşmesiyle tamamen veya kısmen sona erdirilebilir. Bu genel düzenleme ibra bakımından şekil serbestisi kabul eder.

Örneğin asıl sözleşmenin yazılı yapılmış olması, genel ibra sözleşmesinin geçerliliği için kendiliğinden aynı yazılı şekli zorunlu kılmaz. Ancak bu sonuç “ibra mutlaka sözlü yapılmalıdır” anlamına da gelmez. Tam tersine ispat bakımından yazılı belge büyük önem taşır. Ayrıca işçi ibranamesi gibi özel ve emredici şekil şartı getirilmiş alanlarda TBK m.420 uygulanır.

İbraname neden yazılı düzenlenmelidir?

İbranın geçerliliği ile ispatı aynı konu değildir. Şekil serbestisi bulunan bir işlem sonradan uyuşmazlık çıktığında ispat edilemeyebilir. Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun senetle ispat ve delil kuralları, borcun miktarına ve hukuki işlemin niteliğine göre devreye girer.

Yazılı ibraname, hangi tarafın kimi, hangi alacak yönünden ve hangi miktarda ibra ettiğini gösterir. Tarih, borcun kaynağı, tam veya kısmi olduğu, yapılan ödeme varsa ödeme miktarı ve kalan borç açık yazılmalıdır. Genel TBK m.132 ibrasında geçerlilik için iki tarafın da aynı belgeyi imzalaması şart değildir; Yargıtay 6. Hukuk Dairesinin 05.01.2026 tarihli E.2025/2495, K.2026/7 sayılı kararında da bir belgenin sırf yalnız bir tarafın imzasını taşıdığı gerekçesiyle geçersiz sayılması isabetli bulunmamıştır. Borçlunun kabulü ayrıca yazılı şekle bağlı olmaksızın açık veya örtülü biçimde gerçekleşebilir. Bununla birlikte karşılıklı iradenin ve kapsamın ispatı için tarihli ve imzalı bir belge düzenlenmesi uygulamada güçlü güvence sağlar. Elektronik imza kullanılıyorsa imzanın doğrulanabilir olması gerekir.

Tam ibra ile kısmi ibra arasındaki fark nedir?

Tam ibra, belirlenen borcun tamamını sona erdirir. Kısmi ibra ise borcun yalnız açıkça belirlenen bölümünü ortadan kaldırır. TBK m.132 her iki yönteme açıkça izin verir. Kısmi ibrada kalan tutarın ne olduğu belgede yazılmalıdır.

Örneğin 500.000 TL ticari alacağın 100.000 TL’si ibra edilip 400.000 TL’sinin belirli taksitlerle ödeneceği kararlaştırılabilir. Bu durumda ibra ile yeniden yapılandırma aynı sözleşme içinde yan yana bulunabilir. Hangi borcun sona erdiği ve hangisinin devam ettiği ayrı maddelerle gösterilmelidir.

İbra ile ödeme aynı şey midir?

Hayır. Ödeme, borcun ifasıdır. Borçlu edimini yerine getirir ve borç bu nedenle sona erer. İbrada ise alacaklı ile borçlu, edim tamamen yerine getirilmeksizin borcun sona ermesi konusunda anlaşır. Bu nedenle “ödendi” kaydı ile “ibra edildi” kaydının hukuki anlamı farklıdır.

Makbuz genellikle ödeme yapıldığını gösteren belgedir. İbraname ise borcun tamamının veya bir kısmının artık talep edilmeyeceğini gösteren sözleşmedir. Tek belgede hem “şu tutar ödendi” hem “kalan kısım yönünden borçlu ibra edildi” denebilir; bu durumda iki hukuki sonuç birlikte doğar.

İbra ile feragat arasındaki fark nedir?

Feragat kelimesi günlük dilde alacaktan vazgeçme anlamında kullanılsa da hukuk yargılamasında HMK m.307 farklı bir kurumu düzenler. Davadan feragat, davacının talep sonucundan kısmen veya tamamen vazgeçmesidir. HMK m.309’a göre feragat dilekçeyle veya yargılama sırasında sözlü olarak yapılır; hüküm kesinleşinceye kadar mümkündür.

İbra ise TBK m.132’ye dayanan maddi hukuk sözleşmesidir. Tarafların anlaşmasını gerektirir. Davadan feragat ise usul işlemidir ve karşı tarafın kabulüne bağlı değildir. Bu ayrım yargılama giderleri, kesin hüküm etkisi ve maddi alacağın durumu bakımından önemlidir.

İbra ile sulh arasındaki fark nedir?

Sulh, tarafların mevcut uyuşmazlığı karşılıklı tavizlerle sona erdirmesine yönelik anlaşmadır. Mahkeme içi sulh HMK m.313 ve devamında ayrıca düzenlenmiştir. İbrada mutlaka karşılıklı taviz bulunması gerekmez; alacaklı borcun tamamını veya bir kısmını sona erdirmeyi kabul edebilir.

Bir sulh sözleşmesi içinde ibra hükmü bulunabilir. Örneğin davalı belirli tutarı öder, davacı kalan kısım için ibra verir ve taraflar yargılamayı sona erdirir. Bu durumda ödeme, ibra ve sulh hükümleri aynı metinde birlikte düzenlenebilir; her birinin kapsamı açık olmalıdır.

İşçi ibranamesinde neden TBK 132 tek başına uygulanmaz?

İşçinin işverenden olan alacağına ilişkin ibra sözleşmesi özel olarak TBK m.420’de düzenlenmiştir. İşçi alacaklarını koruyan bu hüküm genel ibra rejiminden daha sıkı ve emredici şartlar getirir. İbranamenin yazılı olması, iş sözleşmesinin sona ermesinden başlayarak en az bir aylık sürenin geçmiş bulunması, ibra konusu alacağın türü ve miktarının açıkça belirtilmesi ve ödemenin hak tutarına göre noksansız ve banka aracılığıyla yapılması kanuni şartlardır.

Bu şartları taşımayan ibra sözleşmeleri veya ibraname kesin olarak hükümsüzdür. Hakkın gerçek tutarda ödendiğini içermeyen ibra belgeleri veya ibra beyanını içeren diğer ödeme belgeleri, ödemenin banka aracılığıyla yapılmış olması koşuluyla içerdikleri miktarla sınırlı olarak makbuz hükmündedir; banka dışındaki ödeme bu özel makbuz sonucunu doğurmaz. Sitedeki işçi ibranamesi ve TBK 420 içeriği bu özel sistemi ayrıntılı ele alır.

Birden fazla borçludan birinin ibra edilmesi diğerlerini etkiler mi?

Müteselsil borçlulukta alacaklının borçlulardan biriyle yaptığı ibra anlaşmasının diğer borçlulara etkisi TBK m.166 ve borç ilişkisinin içeriğine göre belirlenir. TBK m.166’ya göre borçlulardan biri ifa veya takasla borcu sona erdirdiğinde diğerleri de o oranda kurtulur; diğer sona erme sebeplerinin öteki borçlulara etkisi sebebin veya borcun niteliğine göre değerlendirilir.

Bu nedenle “bir müteselsil borçlu ibra edildi, herkes otomatik kurtuldu” veya bunun tersi biçiminde genel bir sonuç kurulmaz. İbra sözleşmesinin kapsamı, alacaklının iradesi ve müteselsil borcun niteliği incelenir. Bu konuda sitedeki müteselsil borç rehberi dış ve iç ilişki ayrımını açıklar.

Asıl borçlunun ibra edilmesi kefili etkiler mi?

Kefalet fer’î nitelikte bir teminattır. Asıl borcun ibra ile tamamen sona ermesi, kural olarak ona bağlı kefalet borcunun da sona ermesi sonucunu doğurur. TBK m.131, asıl borcun ifa veya diğer sebeple sona ermesi hâlinde rehin, kefalet, faiz ve ceza koşulu gibi bağlı hak ve borçların da sona ereceğini düzenler.

Ancak tarafların yaptığı işlemin gerçekten asıl borcu sona erdiren ibra mı, yalnız ödeme ertelemesi veya yapılandırma mı olduğu metinden belirlenmelidir. Yeni borç kurulması, borcun üstlenilmesi veya yenileme gibi kurumların sonuçları farklıdır.

İcra dosyasında alacaklı borçluyu ibra edebilir mi?

Evet. Maddi hukuk bakımından alacaklı borçlu ile ibra anlaşması yapabilir. Ancak icra dosyasındaki takibin sona ermesi için icra dairesinde gerekli işlemlerin ayrıca yapılması gerekir. Dışarıda imzalanan ibra belgesi dosyadaki hacizleri ve açık takip kaydını teknik olarak kendiliğinden silmez.

Alacağın ödendiği veya ibra edildiği icra dosyasına bildirilerek dosya kapama, harç ve hacizlerin kaldırılması işlemleri takip türüne göre yürütülür. Borçlu dışarıda ibra belgesi aldığı hâlde takip devam ediyorsa belgenin tarihi, imzası ve kapsamı önem kazanır.

Dava sırasında ibra yapılırsa ne olur?

Dava konusu alacağın yargılama sırasında ibra edilmesi maddi hukuk bakımından borcu sona erdirebilir. Ancak mahkemenin dosyayı hangi usul kararıyla sonuçlandıracağı, tarafların beyanının feragat, kabul, sulh veya konusuz kalma niteliğine göre değişir. Yargılama giderleri ve vekâlet ücreti de bu usulî nitelendirmeye göre belirlenir.

Bu nedenle dava sürerken hazırlanan ibra belgesinde yalnız maddi alacak değil, davanın nasıl sona erdirileceği, yargılama giderleri ve karşı vekâlet ücreti konusunda taraf iradesi ayrıca yazılmalıdır.

İbranamenin geçersizliği hangi sebeplerle ileri sürülebilir?

Genel sözleşme hükümleri uyarınca ehliyetsizlik, irade bozukluğu, emredici hükme aykırılık veya belgenin sahte olması gibi sebepler geçerlilik tartışması doğurabilir. Hata, hile ve korkutma TBK m.30 ve devamında düzenlenmiştir. İşçi ibranamesinde TBK m.420’nin emredici şartlarına aykırılık ayrıca kesin hükümsüzlük sonucuna bağlanmıştır.

“İmzayı attım ama okumadım” cümlesi tek başına her sözleşmeyi geçersiz kılan bir kural değildir. İrade bozukluğu iddiası kanuni şartları ve süreleriyle ortaya konulmalıdır. İmza inkârı varsa belgenin aidiyeti HMK hükümlerine göre incelenir.

İbra belgesi hazırlarken kontrol listesi

• Alacaklı ve borçlunun kimlik veya unvan bilgilerini yazın.
• İbra edilen borcun hangi sözleşme veya olaydan doğduğunu belirtin.
• Tam ibra mı kısmi ibra mı olduğunu açıkça gösterin.
• Kısmi ibrada kalan borç tutarını yazın.
• Ödeme yapılmışsa ödeme tarihi, tutarı ve yöntemini ayrıca kaydedin.
• İşçi alacağı söz konusuysa TBK m.420’deki özel şartları eksiksiz uygulayın.
• Devam eden dava veya icra takibi varsa dosya numarasını ve usul işlemlerini ayrı düzenleyin.
• Tarih ve imza bölümlerini tamamlayın.

Sık Sorulan Sorular

Türkiye geneli ve Mersin uygulaması

TBK m.132 Türkiye genelindeki borç ilişkilerinde uygulanır. Mersin’de ticari alacak, kira, sözleşme ve tazminat uyuşmazlıklarında da genel ibra aynı hükme tabidir; işçi alacaklarında TBK m.420 özel düzenlemesi uygulanır. Bakırıcı & Keskin Hukuk Bürosu bu uyuşmazlıkları Türkiye genelinde Mersin’den takip eder.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →