İkamet İzninden Muaf Olanlar Kimler? 6458 m.20 Güncel 2026

İkamet izni muafiyeti nedir?

Türkiye’de vize veya vize muafiyeti süresinden daha uzun kalacak yabancıların kural olarak ikamet izni alması gerekir. 6458 sayılı Kanun m.19 bu temel sistemi kurar; m.20 ise ikamet izni alınmasının gerekmediği kanuni istisnaları düzenler. Muafiyet, “Türkiye’de bulunan her yabancı istediği kadar kalabilir” anlamına gelmez. Yabancının hangi bent kapsamına girdiği, muafiyetin hangi belgeye dayandığı ve muafiyet sağlayan durumun ne zaman sona erdiği ayrı ayrı belirlenir.

M.20’deki istisnalar statüye dayalıdır. Bazı kişiler yalnız vize veya vize muafiyeti süresince muafken, bazı kişiler diplomatik görev, uluslararası kuruluş statüsü, Mavi Kart rejimi veya uluslararası koruma belgesi nedeniyle farklı bir hukuki konumda bulunur. Bu yüzden “ikamet iznim yok” bilgisi tek başına kişinin düzensiz durumda olduğunu göstermez; önce kanuni muafiyet bulunup bulunmadığı kontrol edilir.

Öte yandan muafiyet sebebi sona erdiği halde Türkiye’de kalmaya devam eden kişinin yeni statüsünü zamanında kurması gerekir. Özellikle m.20/2’de belirli gruplar için açıkça on günlük başvuru yükümlülüğü vardır. Süre ve statü değişikliği bu nedenle dosyanın merkezindedir.

Doksan güne kadar vizeyle veya vizeden muaf gelenler

6458 m.20/1-a, doksan güne kadar vizeyle veya vizeden muaf olarak gelen yabancıların vize süresi veya vize muafiyeti süresince ikamet izninden muaf olduğunu düzenler. Bu bent en sık karşılaşılan muafiyet halidir. Turist olarak Türkiye’ye gelen kişinin kalış süresi, vatandaşlığına göre geçerli vize veya vize muafiyeti rejiminden belirlenir; ikamet izni muafiyeti yalnız bu izin verilen sürenin içinde geçerlidir.

Kanundaki “doksan güne kadar” ibaresi her ülke vatandaşı için otomatik doksan günlük kalış hakkı vermez. İkili anlaşma, Cumhurbaşkanı kararı, vize türü veya vize muafiyeti düzenlemesi daha kısa bir süre belirleyebilir. Bu nedenle yabancının pasaportuna, vatandaşlığına ve giriş tarihine göre gerçek kalış hakkı hesaplanır.

Muafiyet süresi sona ermeden önce daha uzun süre Türkiye’de kalmak isteyen kişi, kendi durumuna uygun ikamet izni türünün koşullarını taşıyorsa başvuru sistemine geçmelidir. Kısa dönem, aile, öğrenci veya diğer ikamet izinlerinin her birinin ayrı şartları vardır; turist olarak giriş yapmış olmak tek başına yeni ikamet izninin kabul edileceği anlamına gelmez.

Vize veya vize muafiyeti süresinin aşılması, m.20/1-a’daki muafiyeti sona erdirir. Bundan sonraki kalış, ilgili göç mevzuatı bakımından ihlal olarak değerlendirilir ve idari para cezası, çıkış işlemi, sınır dışı değerlendirmesi veya giriş yasağı gibi sonuçlar dosyanın şartlarına göre gündeme gelebilir.

Vatansız Kişi Kimlik Belgesi sahibi olanlar

6458 m.20/1-b’ye göre Vatansız Kişi Kimlik Belgesi sahipleri ikamet izninden muaftır. Bu belge, m.50 kapsamında vatansızlığı Göç İdaresi Başkanlığı tarafından tespit edilen kişiler için düzenlenir. Kanun m.50/2 ayrıca Vatansız Kişi Kimlik Belgesinin ikamet izni yerine geçtiğini ve iki yılda bir valiliklerce yenilendiğini açıkça belirtir.

Bu nedenle vatansız kişinin ayrıca kısa dönem ikamet izni alması zorunluluğu yoktur. Ancak kimlik belgesinin geçerliliği ve vatansız statüsünün devamı önemlidir. Kişi herhangi bir ülkenin vatandaşlığını kazanırsa m.50/4 uyarınca Vatansız Kişi Kimlik Belgesi geçerliliğini kaybeder; buna bağlı m.20/1-b muafiyetinin dayanağı da ortadan kalkar.

Vatansız kişi kimlik belgesi ile uluslararası koruma başvuru sahibi veya statü sahibi belgeleri aynı şey değildir. Kanun bunları farklı maddelerde düzenler. Yanlış belge türüne dayanarak yapılan ikamet değerlendirmesi, kişinin hak ve yükümlülüklerinin yanlış belirlenmesine yol açar.

Diplomasi ve konsolosluk görevlileri ile aileleri

M.20/1-c, Türkiye’de görevli diplomasi ve konsolosluk memurlarını ikamet izninden muaf tutar. M.20/1-ç ise bu görevlilerin ailelerinden Dışişleri Bakanlığınca bildirilen kişileri muafiyet kapsamına alır. Buradaki aile muafiyeti sırf aile bağının bulunmasına değil, Dışişleri Bakanlığına yapılan bildirime bağlıdır.

M.20/2 uyarınca bu gruplara, şekil ve içeriği İçişleri Bakanlığı ile Dışişleri Bakanlığınca birlikte belirlenen belge düzenlenir. Bu belge, kişinin Türkiye’deki hukuki statüsünün ve ikamet izni muafiyetinin idari kaydını gösterir.

Diplomatik veya konsolosluk görevi sona erdiğinde muafiyetin devam edip etmediği ayrıca değerlendirilir. Görev nedeniyle muafiyet sağlayan statü ortadan kalkmış ve kişi Türkiye’de başka bir sebeple kalmaya devam edecekse m.20/2’deki başvuru süresi devreye girer.

Uluslararası kuruluş çalışanları ve anlaşmayla muaf tutulanlar

6458 m.20/1-d, uluslararası kuruluşların Türkiye’deki temsilciliklerinde çalışan ve statüleri anlaşmalarla belirlenmiş olanları ikamet izninden muaf tutar. Her yabancı şirket veya uluslararası faaliyet gösteren özel kuruluş bu bent kapsamına girmez. Kuruluşun Türkiye’deki temsilciliği ve çalışanın statüsü ilgili uluslararası anlaşma tarafından belirlenmiş olmalıdır.

M.20/1-e ise Türkiye Cumhuriyeti’nin taraf olduğu anlaşmalarla ikamet izninden muaf tutulan yabancıları kapsar. Bu bent bakımından muafiyetin kaynağı doğrudan kanunun genel hükmü yanında ilgili uluslararası anlaşmadır. Anlaşmanın kişi grubu, görev süresi ve belge koşulları somut olayda okunmalıdır.

Bu iki gruba da m.20/2 uyarınca Bakanlıklarca belirlenen belge düzenlenir. Muafiyet sağlayan görev veya anlaşma kapsamındaki statü sona ererse ve yabancı Türkiye’de kalmaya devam edecekse on günlük başvuru yükümlülüğü gündeme gelir.

5901 sayılı Kanun m.28 kapsamındaki kişiler

6458 m.20/1-f, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu m.28 kapsamındaki kişileri ikamet izninden muaf tutar. Bu düzenleme, doğumla Türk vatandaşı olup çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenler ile kanunun m.28 kapsamında saydığı altsoy yönünden Mavi Kart rejimiyle bağlantılıdır.

Mavi Kart sahibi kişinin Türkiye’de kalışı, sıradan yabancının kısa dönem ikamet izni sistemiyle aynı değildir. 5901 m.28’in tanıdığı hakların kapsamı ve istisnaları ayrıca dikkate alınır. Özellikle askerlik, seçme-seçilme, kamu görevine girme ve muafen araç veya ev eşyası ithali gibi alanlarda özel sınırlamalar vardır; ikamet izni muafiyeti bu diğer alanlardaki kuralları kaldırmaz.

Mavi Kartın kaybedilmesi, kaydın düzeltilmesi veya m.28 kapsamına girilip girilmediği konusunda uyuşmazlık varsa önce vatandaşlık ve Mavi Kart statüsü netleştirilmelidir. İkamet muafiyeti bu statünün hukuki sonucudur.

Uluslararası koruma belgelerine sahip kişiler

M.20/1-g, 6458 sayılı Kanunun 69. maddesinin ilgili fıkrası ile 76 ve 83. maddelerinde düzenlenen belgelere sahip kişileri ikamet izninden muaf tutar. Bu grup, uluslararası koruma başvuru süreci ve statü belgeleriyle bağlantılıdır. Kanun, bu kişilerin Türkiye’deki yasal kalışını ayrıca düzenlediği için klasik ikamet izni alma zorunluluğu aramaz.

Uluslararası koruma başvuru sahibi belgesi, uluslararası koruma statüsü sahibi kimlik belgesi ve ikamet izni aynı belge değildir. Her birinin dayanağı, geçerlilik süresi ve sağladığı haklar farklıdır. Uygulamada kişinin yalnız yabancı kimlik numarasına bakılarak statüsü belirlenmemeli; belge türü ve kanuni dayanağı kontrol edilmelidir.

Uluslararası koruma statüsünün sona ermesi veya iptali, kişinin sonraki kalış statüsünü etkiler. Bu durumda ikamet izni, başka koruma statüsü veya çıkış yükümlülüğü bakımından ayrı hukuki değerlendirme gerekir.

Muafiyet sona erince on günlük başvuru kuralı kimlere uygulanır?

6458 m.20/2, birinci fıkranın (c), (ç), (d) ve (e) bentlerindeki kişiler için açık bir geçiş kuralı getirir. Diplomasi ve konsolosluk memurları, bildirilen aileleri, anlaşmayla statüsü belirlenmiş uluslararası kuruluş çalışanları ve uluslararası anlaşmayla muaf tutulan kişiler, ikamet izninden muafiyeti sağlayan durum sona erdikten sonra Türkiye’de kalmaya devam edecekse en geç on gün içinde ikamet izni almak üzere valiliklere başvurmak zorundadır.

On günlük süre tüm m.20 bentleri için yazılmış genel bir süre değildir. Kanun özellikle (c), (ç), (d) ve (e) bentlerini saymıştır. Bu nedenle m.20/1-a kapsamındaki vize veya vize muafiyeti süresinin bitmesi ile diplomatik görevin sona ermesi aynı geçiş kuralına tabi değildir.

Başvuru yapılacak ikamet izni türü, yabancının yeni kalış sebebine göre belirlenir. Görevi biten bir yabancı aile bağı nedeniyle aile ikamet izni, taşınmazı nedeniyle kısa dönem ikamet izni veya yükseköğrenim nedeniyle öğrenci ikamet izni şartlarını taşıyorsa ilgili izin türüne başvurur. Eski muafiyet yeni iznin şartlarını ortadan kaldırmaz.

İkamet izni muafiyeti ile ikamet izni aynı şey mi?

Hayır. İkamet izni, 6458 sayılı Kanunda belirli şartlara bağlı olarak düzenlenen bir izin belgesidir. Muafiyet ise kanunun bazı kişileri ikamet izni alma yükümlülüğünün dışında bırakmasıdır. Muaf kişinin Türkiye’de kalışı hukuka uygundur; fakat hukuki dayanak ikamet kartı değil m.20’deki istisnadır.

Bu ayrım özellikle kamu kurumları, banka, noter, tapu, işveren ve eğitim kurumu işlemlerinde önem taşır. Kurum kişinin “ikamet kartı” olmadığını görünce otomatik olarak yasal kalışının bulunmadığı sonucuna varamaz. Muafiyet belgesi, Mavi Kart, Vatansız Kişi Kimlik Belgesi veya uluslararası koruma belgesi gibi statüyü gösteren belge esas alınır.

Muafiyet süresi aşılırsa ne olur?

Muafiyetin dayanağı sona erdikten sonra Türkiye’de kalmaya devam eden yabancının artık hangi hukuki statüye sahip olduğu incelenir. Vize veya vize muafiyeti süresi aşılmışsa yasal kalış ihlali doğabilir. Diplomatik veya anlaşmaya dayalı muafiyet sona ermişse m.20/2’deki on günlük başvuru yükümlülüğü özellikle kontrol edilir.

İhlalin sonucu tek bir işlem değildir. Kalış süresi, kişinin kendiliğinden çıkış için başvurup başvurmadığı, hakkında sınır dışı kararı bulunup bulunmadığı, kamu alacakları ve giriş yasağı hükümleri birlikte değerlendirilir. 6458 m.9/4 ve m.9/5, belirli gönüllü çıkış ve terke davet durumlarında giriş yasağının süresi veya hiç konulmaması bakımından özel hükümler içerir.

İhlal tespit edildiğinde gerçek tarihlerin pasaport giriş-çıkış kayıtları, e-ikamet evrakı ve tebligatlarla belirlenmesi gerekir. Yaklaşık tarih üzerinden hesap yapmak dava ve başvuru sürelerinde hata doğurur.

Muafiyet belgesi kaybolursa statü kaybolur mu?

Belgenin fiziksel olarak kaybolması ile muafiyet sağlayan hukuki statünün sona ermesi farklıdır. Kişi hâlen m.20 kapsamındaki statüyü taşıyorsa belge kaybı ilgili makam nezdinde yenileme veya kayıt doğrulama işlemi gerektirir; statünün kendisi yalnız fiziksel kartın kaybıyla ortadan kalkmaz.

Buna karşılık statüyü sona erdiren olay gerçekleşmişse eski kartın fiziksel olarak elde bulunması muafiyeti devam ettirmez. Örneğin görevin sona ermesi, vatandaşlık kazanılması nedeniyle vatansız belgesinin geçersizleşmesi veya ilgili koruma statüsünün sona ermesi hukuki sonucu belirler.

Türkiye geneli ve Mersin uygulaması

6458 m.20 Türkiye’nin tamamında uygulanır. Mersin’de ikamet eden yabancının çalışma, tapu, noter, banka veya diğer işlemlerinde ikamet kartı istenmesi halinde, kişinin m.20 kapsamındaki muafiyet belgesi ve dayanak statüsü kurumun önüne konulmalıdır. Muafiyet bulunmadığı halde daha uzun kalış planlayan yabancı ise uygun ikamet izni türüne süresi içinde başvurmalıdır.

Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu Mersin’deki İstanbul ve Mersin’deki fiziksel ofislerden Türkiye genelindeki yabancılar hukuku ve idari işlem uyuşmazlıklarını görev ve yetki kurallarına göre takip eder. İlgili içerikler: ikamet izni reddi ve iptal davası, giriş yasağının kaldırılması ve vize ret sebepleri.

İkamet izni muafiyeti hakkında sık sorulan sorular

Türkiye’ye turist olarak gelen herkes ikamet izninden muaf mı?

Yalnız geçerli vize veya vize muafiyeti süresi içinde m.20/1-a kapsamında muafiyet vardır. Süre aşılırsa bu bentteki muafiyet sona erer.

Vize muafiyeti her yabancıya 90 gün mü verir?

Hayır. Kanun “doksan güne kadar” der. Gerçek süre vatandaşlığa ve geçerli vize muafiyeti düzenlemesine göre belirlenir.

Mavi Kart sahibi ikamet izni almak zorunda mı?

5901 m.28 kapsamındaki kişiler 6458 m.20/1-f uyarınca ikamet izninden muaftır.

Vatansız Kişi Kimlik Belgesi ikamet izni yerine geçer mi?

Evet. 6458 m.50/2 bunu açıkça düzenler; m.20/1-b de belge sahibini ikamet izninden muaf tutar.

Diplomatın aile ferdi otomatik muaf mı?

M.20/1-ç kapsamında Dışişleri Bakanlığınca bildirilen aile fertleri muafiyet kapsamındadır.

Uluslararası şirkette çalışmak tek başına muafiyet sağlar mı?

Hayır. M.20/1-d, statüsü uluslararası anlaşmalarla belirlenmiş uluslararası kuruluş temsilciliği çalışanlarını kapsar.

Muafiyet bitince kaç gün içinde ikamet başvurusu yapılır?

M.20/2’de sayılan (c), (ç), (d) ve (e) bentlerindeki kişiler, muafiyet sebebi biter ve Türkiye’de kalacaklarsa en geç on gün içinde başvurur.

İkamet izni muafiyeti çalışma izni anlamına gelir mi?

Hayır. Çalışma hakkı ayrı mevzuata tabidir. İkamet izni muafiyeti tek başına çalışma izni vermez.

Muafiyet belgesinin kaybolması statüyü sona erdirir mi?

Hayır. Fiziksel belgenin kaybı ile hukuki statünün sona ermesi farklıdır; belge ilgili makamdan yenilenir veya doğrulanır.

Muafiyet süresi aşılırsa giriş yasağı kesin uygulanır mı?

Sonuç somut ihlale göre belirlenir. 6458 m.9’daki giriş yasağı ve gönüllü çıkışa ilişkin özel hükümler ayrıca değerlendirilir.

Muafiyet statüsü kurumlara nasıl ispatlanmalıdır?

İkamet kartının bulunmaması tek başına düzensiz kalış anlamına gelmediğinden, yabancı m.20 kapsamındaki statüsünü dayanak belgeyle göstermelidir. Mavi Kart, Vatansız Kişi Kimlik Belgesi, diplomatik veya konsüler statü belgesi, uluslararası kuruluş görevlendirme belgesi ya da uluslararası koruma belgesi kurum işlemine göre ibraz edilir. Belgenin geçerlilik süresi ve kişinin kimlik bilgileri kontrol edilmelidir.

Kurum ikamet kartı talep ediyorsa kişi hangi m.20 bendine göre muaf olduğunu açıkça belirtmeli ve güncel belgesini sunmalıdır. Muafiyet sebebi sona ermişse eski belgeye dayanmak yerine yeni kalış statüsü kurulmalı; m.20/2 kapsamındaki kişiler bakımından on günlük başvuru süresi ayrıca korunmalıdır.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →