Senede Dayalı İcra Takibi Nasıl Başlatılır? Bono ile Kambiyo Takibi 2026

Senede Dayalı İcra Takibinin Hukuki Dayanağı

İİK m.167, alacağı çek, poliçe veya emre yazılı senede dayanan alacaklıya kambiyo senetlerine özgü takip yoluna başvurma imkânı verir. Bu yol genel haciz yolundan farklıdır; ödeme emri, itiraz mercii ve süreler özel hükümlere tabidir. Bonoya dayalı takipte temel mevzuat İİK m.167-170/A ile TTK m.776-779’dur.

“Senet” sözcüğü günlük dilde çok geniş kullanılır. Her yazılı borç belgesi kambiyo senedi değildir. Adi borç senedi, sözleşme, fatura veya teslim belgesi yalnızca yazılı delil niteliği taşıyabilir; bunların varlığı tek başına kambiyo senetlerine özgü haciz yoluna başvurma hakkı vermez. Kambiyo takibi için belgenin kanunun aradığı şekil ve içerik koşullarını taşıması gerekir.

Takip konusu belge bono ise düzenleyen kişi TTK m.779 gereğince poliçeyi kabul eden gibi sorumludur. Bu nedenle bono düzenleyeni bakımından asıl borçlu niteliği ile cirantaların veya diğer müracaat borçlularının sorumluluğu aynı şekilde değerlendirilmez.

Bononun Geçerlilik Şartları Nelerdir?

TTK m.776’ya göre bono veya emre yazılı senet; senet metninde “bono” veya “emre yazılı senet” ibaresini, kayıtsız ve şartsız belirli bir bedeli ödeme vaadini, vadeyi, ödeme yerini, lehtarın adını, düzenlenme tarihini ve yerini ve düzenleyenin imzasını içermelidir.

Bu unsurlar incelenirken TTK m.777’deki tamamlayıcı kurallar mutlaka dikkate alınmalıdır. Örneğin vadenin yazılmamış olması bonoyu kendiliğinden geçersiz hâle getirmez; böyle bir bono görüldüğünde ödenecek bono sayılır. Ödeme yeri açıkça gösterilmemişse kanundaki tamamlayıcı yer kuralları uygulanır. Düzenlenme yeri eksikse de düzenleyenin adının yanında yazılı yer bazı hâllerde düzenlenme yeri sayılır. Bu nedenle “m.776’daki herhangi bir eksiklik senedi kesin olarak geçersiz kılar” şeklindeki genelleme doğru değildir.

Takip açılmadan önce özellikle şu noktalar ayrı ayrı kontrol edilmelidir: senet metnindeki kambiyo ibaresi, bedelin kayıtsız şartsız oluşu, düzenlenme tarihi, lehtar, imza, vade türü, ödeme yeri, ciro zinciri, varsa aval ve senette tahrifat veya ekleme bulunup bulunmadığı.

Takipten Önce Hangi Kontroller Yapılmalıdır?

İlk kontrol senedin gerçekten kambiyo takibine elverişli olup olmadığıdır. İkinci kontrol vadenin gelip gelmediğidir. İİK m.168 uyarınca icra müdürü de senedin kambiyo senedi niteliğinde olup olmadığını ve vadesinin gelip gelmediğini inceler.

Üçüncü kontrol takip hakkına ilişkindir. Senedi elinde bulunduran kişinin kambiyo hukuku bakımından yetkili hamil olup olmadığı, ciro zincirinin düzenli görünüp görünmediği ve varsa protesto veya ibraz yükümlülüklerinin hangi borçlu bakımından gerekli olduğu incelenmelidir. Bono düzenleyenine karşı takip ile cirantaya karşı müracaat aynı şartlara tabi değildir.

Dördüncü kontrol zamanaşımıdır. Bonoda düzenleyene karşı ileri sürülen kambiyo istemlerinde TTK m.778’in atfıyla m.749 hükümleri uygulanır; düzenleyen TTK m.779 uyarınca poliçeyi kabul eden gibi sorumlu olduğundan kural olarak vadeden itibaren üç yıllık süre önem taşır. Cirantalar ve diğer müracaat borçluları bakımından farklı başlangıç ve süreler bulunduğu için yalnız “bononun zamanaşımı üç yıldır” demek her taraf bakımından yeterli değildir.

Beşinci kontrol yetkidir. Yetkili icra dairesi belirlenirken borçlunun yerleşim yeri, ödeme yeri, taraf sıfatları ve varsa geçerli yetki sözleşmesi birlikte değerlendirilmelidir. Her bono için tek bir sabit yetkili icra dairesi kuralı yoktur.

Senede Dayalı İcra Takibi Nasıl Başlatılır?

1. Takip talebi hazırlanır

Takip talebinde İİK m.58’deki bilgiler ile kambiyo takibine özgü bilgiler yer alır. Alacaklı, borçlu, alacak miktarı, faiz talebi, senedin tarihi ve vadesi, takip yolu ve varsa vekil bilgileri doğru yazılmalıdır. Faiz türü temel ilişkiye ve senet hükümlerine göre belirlenmeli; yalnız “ticari iş” denilerek otomatik faiz oranı seçilmemelidir.

2. Kambiyo senedinin aslı sunulur

İİK m.167/2 gereğince takip talebine kambiyo senedinin aslı ve borçlu sayısı kadar onaylı örneği eklenir. Senet aslının başka bir dosyada bulunması veya yalnız taranmış kopyasının elde olması, asıl sunma zorunluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

3. İcra müdürlüğü ön inceleme yapar

İcra müdürü senedin kambiyo senedi olduğunu ve vadesinin geldiğini görürse İİK m.168 uyarınca ödeme emri düzenler. Senet kambiyo niteliğinde değilse bu özel takip yolunun kullanılması mümkün değildir.

4. Harç ve giderler yatırılır

Takibin açılışında güncel tarifeye göre başvurma harcı, peşin harç ve tebligat/posta giderleri doğabilir. Harç oranları ve maktu tutarlar yıllara göre değişebildiğinden içerikte sabit rakam verilmemeli; takip açıldığı tarihte yürürlükteki tarife esas alınmalıdır.

5. Ödeme emri borçluya tebliğ edilir

Ödeme emri tebliği sürelerin başlangıcı bakımından belirleyicidir. Tebliğ tarihi bilinmeden itiraz veya ödeme süresinin son günü hesaplanmamalıdır. Usulsüz tebligat iddiası varsa bu konu ayrıca değerlendirilir.

Örnek No:10 Ödeme Emrinde Hangi Süreler Vardır?

İİK m.168’e göre borçluya borç ve takip masraflarını 10 gün içinde ödeme ihtarı yapılır. Senedin kambiyo senedi niteliğinde olmadığı iddiası, imzaya itiraz, borca itiraz, zamanaşımı ve yetki itirazı gibi kanunda sayılan başvurular bakımından 5 günlük süreler öngörülmüştür. Bu sayfa alacaklının kambiyo takibini doğru başlatmasına odaklanır; ödeme emri alan borçlunun savunma ve itiraz adımları için Senet İcraya Verilirse Ne Olur? Ödeme Emri ve İtiraz rehberi ayrıca kullanılmalıdır.

Bu süre “5 iş günü” değildir. Sürenin hesabında İİK’nın süre hükümleri uygulanır. Tebliğ tarihi, hafta sonu ve resmî tatil etkisi somut takvim üzerinden hesaplanmalıdır.

Ödeme emrinde mal beyanına ilişkin ihtarlar da bulunur. İtiraz edilmemesi ve borcun ödenmemesi hâlinde kanunda gösterilen süre içinde mal beyanı yükümlülüğü doğabilir. Borcun ödenmemesi tek başına hapis cezası sonucu doğurmaz; mal beyanı veya taahhüt ihlali gibi farklı infaz/ceza sonuçları ayrı kurallara tabidir.

Borca, İmzaya ve Yetkiye İtiraz Nasıl Yapılır?

Borca itiraz

İİK m.169 uyarınca borçlu, borca itirazını icra mahkemesine dilekçe ile bildirir. Ödeme, ibra, mehil, zamanaşımı veya borçlu olunmadığı iddiası bu kapsamda ileri sürülebilir. Borca itiraz, satış dışındaki icra takip işlemlerini kendiliğinden durdurmaz. İcra mahkemesi İİK m.169/A’daki şartlar oluşursa takip hakkında geçici durdurma kararı verebilir.

İmzaya itiraz

Senetteki imzanın borçluya ait olmadığı iddiası İİK m.170 kapsamında icra mahkemesine bildirilir. İmzaya itiraz da satış dışındaki takip işlemlerini kendiliğinden durdurmaz. Mahkeme itirazı ciddi görürse karar verilinceye kadar takibin geçici olarak durdurulmasına karar verebilir.

Yetkiye itiraz

Yetki itirazı İİK m.168’deki süre içinde sebepleriyle birlikte icra mahkemesine ileri sürülür. Yetki değerlendirmesi yapılırken dosyadaki taraf sıfatları, ödeme yeri ve varsa yetki sözleşmesinin geçerliliği incelenmelidir.

Senedin Kambiyo Vasfı Yoksa Ne Yapılır?

İİK m.168 ve m.170/A uyarınca borçlu, alacaklının kambiyo senetlerine özgü takip hakkı bulunmadığını şikâyet yoluyla ileri sürebilir. İcra mahkemesi süresinde önüne gelen işte senedin kambiyo vasfını ve alacaklının kambiyo hukukuna göre takip hakkını re’sen de dikkate alabilir.

Örneğin belgenin bono için zorunlu unsurları taşımaması, senedin vadesinin gelmemiş olması veya takip yapan kişinin ciro zinciri bakımından yetkili hamil olmaması kambiyo takibinin devamını etkileyebilir. Her şekil eksikliği aynı sonucu doğurmadığından TTK m.777’deki tamamlayıcı hükümler ayrıca kontrol edilmelidir.

Bonoda Zamanaşımı Kaç Yıldır?

Bonolar hakkında TTK m.778 gereğince m.749-751 hükümleri uygulanır. Düzenleyen, TTK m.779 gereğince poliçeyi kabul eden gibi sorumludur. Bu nedenle bonoyu düzenleyene karşı bonodan doğan istemlerde kural olarak vadenin geldiği tarihten itibaren üç yıllık süre esas alınır.

Buna karşılık hamilin cirantalara ve diğer müracaat borçlularına başvurusu için süreler farklıdır. Ayrıca zamanaşımının kesilmesi veya durması, takip kesinleştikten sonraki zamanaşımı ve COVID-19 dönemindeki yasal süre durmaları gibi konular ayrı hesap gerektirir. “Senet üç yılı geçti, artık hiçbir hak yoktur” sonucu otomatik olarak çıkarılamaz; temel ilişkiye dayanan alacak ve diğer dava/takip yolları ayrıca incelenebilir.

Takip Kesinleşince Haciz Nasıl İstenir?

Ödeme ve itiraz süreçleri sonunda takip icra edilebilir hâle geldiğinde alacaklı haciz talep edebilir. Banka hesapları, taşınır ve taşınmazlar, araçlar, üçüncü kişilerdeki hak ve alacaklar ile ücretin haczedilebilir kısmı somut dosyaya göre haciz konusu olabilir.

Haciz talebinde yalnız malvarlığı araştırması değil, İİK’daki haciz isteme süreleri de takip edilmelidir. Takibin açılması alacaklıya süresiz biçimde işlem yapma imkânı vermez.

Senede Dayalı Takipte Sık Yapılan Hatalar

• Adi borç belgesini bono sanarak kambiyo takibi başlatmak.
• TTK m.777’deki istisnaları kontrol etmeden her eksikliği “senet geçersiz” kabul etmek.
• Senet aslını takip dosyasına sunmamak.
• Vade gelmeden takip başlatmak.
• Beş günlük süreyi “beş iş günü” sanmak.
• İtirazın her hâlde takibi tamamen durdurduğunu düşünmek.
• Düzenleyen ile cirantaların zamanaşımı ve protesto durumunu aynı kabul etmek.
• Yetkili icra dairesini yalnız alacaklının adresine göre belirlemek.
• Ödeme ve kısmi ödeme kayıtlarını takip talebine doğru yansıtmamak.
• Değişen harç ve masrafları eski yıl tarifesinden hesaplamak.

Takip Öncesi Kontrol Listesi