Arabulucu Tarafları Neler Hakkında Bilgilendirmek Zorunda? HUAK m.11 Aydınlatma Yükümlülüğü 2026
Güncelleme: 11 Eylül 2026
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Arabulucu Tarafları Neler Hakkında Bilgilendirmek Zorunda? HUAK m.11
Kısa ve net cevap: 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.11 uyarınca arabulucu, arabuluculuk faaliyetinin başında tarafları arabuluculuğun esasları, süreci ve sonuçları hakkında gerektiği gibi aydınlatmak zorundadır. Aydınlatma yalnız “arabuluculuk nedir?” sorusuna cevap vermek değildir; tarafların gönüllülük veya dava şartı niteliğini, arabulucunun rolünü, gizliliği, delil yasağını, ücret esaslarını, toplantı yöntemini, anlaşmanın hukuki etkisini ve anlaşmama halinde izlenecek yolu anlayabilmesini sağlamalıdır.
HUAK m.11, arabulucunun faaliyet başında tarafları esaslar, süreç ve sonuçlar hakkında aydınlatmasını zorunlu kılar.
Aydınlatma yükümlülüğünün kanuni dayanağı
Arabuluculukta tarafların süreci anlamadan karar vermesi, serbest irade ilkesini zedeler. Bu nedenle HUAK m.11 açık bir yükümlülük getirir: arabulucu faaliyet başında tarafları arabuluculuğun esasları, süreci ve sonuçları hakkında gerektiği gibi aydınlatır.
“Gerektiği gibi” ifadesi, her dosyada tek cümlelik standart metnin yeterli olmayacağını gösterir. Tarafların hukuki bilgi düzeyi, uyuşmazlığın niteliği, taraf sayısı, temsil durumu ve anlaşmanın doğurabileceği sonuçlar dikkate alınmalıdır. Ticari bir şirketin hukuk müşaviri ile ilk kez adli süreç yaşayan bireye aynı yoğunlukta açıklama yapılması her zaman yeterli olmayabilir.
Aydınlatma yükümlülüğü arabulucunun tarafsızlığının da bir parçasıdır. Arabulucu yalnız bir tarafa sürecin risklerini anlatıp diğer tarafı bilgisiz bırakamaz. HUAK m.9’daki eşitlik yükümlülüğü ile m.11 birlikte uygulanır.
Arabuluculuğun hangi esasları açıklanmalıdır?
İlk olarak arabulucunun hakim olmadığı açıklanmalıdır. Arabulucu uyuşmazlık hakkında karar vermez, delil değerlendirmesi yaparak hüküm kurmaz ve taraflardan birine “haklısın” belgesi vermez. Görevi tarafların iletişim kurmasına ve kendi çözümlerini üretmesine yardımcı olmaktır.
İkinci olarak gönüllülük ilkesi açıklanır. İhtiyari arabuluculukta taraflar başvurmak, süreci devam ettirmek veya sona erdirmek konusunda serbesttir. Dava şartı arabuluculukta ise dava açılmadan önce başvuru zorunluluğu vardır; buna rağmen taraflar esas uyuşmazlık üzerinde anlaşmaya zorlanamaz. Başvuru zorunlu olabilir, anlaşma zorunlu değildir.
Üçüncü olarak eşitlik ve tarafsızlık anlatılmalıdır. Arabulucu iki tarafın da sürece etkin katılımını sağlar; bir tarafın avukatı veya danışmanı değildir. Taraflardan biri güçlü şirket, diğeri tüketici veya işçi olsa da arabulucu taraf vekilliği rolü üstlenmez.
Dördüncü olarak gizlilik açıklanır. HUAK m.4, taraflar aksini kararlaştırmadıkça arabulucu, taraflar ve görüşmelere katılan diğer kişiler bakımından gizlilik yükümlülüğü getirir. Taraf, toplantıda söylediği her şeyin kamuya açık hale gelmeyeceğini bilmelidir.
Delil yasağı da anlatılmalı mı?
Evet. Sürecin sonuçlarını doğru anlamak için HUAK m.5’teki delil yasağının temel çerçevesi açıklanmalıdır. Arabuluculuk daveti, uzlaşma teklifleri, süreçteki öneri ve kabuller ve yalnız arabuluculuk için hazırlanan belgeler kural olarak hukuk davasında ve tahkimde delil olarak kullanılamaz.
Buna karşılık daha önce mevcut olan sözleşme, banka dekontu, fatura veya başka bağımsız delil, sırf arabuluculukta sunulduğu için delil niteliğini kaybetmez. Bu ayrım tarafların belge paylaşımında gereksiz korku yaşamasını veya tam tersine uzlaşma teklifini gelecekte dava delili sanmasını önler.
Arabuluculuk süreci hakkında hangi bilgiler verilir?
Arabulucu toplantının nasıl yürütüleceğini açıklamalıdır. Ortak oturum, ayrı görüşme, çevrim içi katılım ve gerektiğinde uzman kişinin bulunması gibi yöntemler dosyaya göre gündeme gelebilir. HUAK m.8 arabulucunun taraflarla ayrı ayrı veya birlikte görüşmesine izin verir.
Tarafların müzakerelere bizzat, kanuni temsilcileri veya avukatları aracılığıyla katılabileceği HUAK m.15/6’da düzenlenmiştir. Bu nedenle taraf, avukatla katılma imkanını bilmelidir. Arabulucunun tarafın kendi avukatı olmadığı özellikle vurgulanmalıdır.
Dava açıldıktan sonra ihtiyari arabuluculuğa gidiliyorsa, tarafların birlikte başvurusu üzerine yargılamanın belirli süreyle ertelenebileceği açıklanabilir. Dava şartı arabuluculukta ise HUAK m.18/A’daki üç haftalık temel süre ve zorunlu halde bir haftalık uzatma kuralı dosyanın zaman planı açısından önemlidir.
Arabulucu çözüm önerisi sunabileceğini söylemeli mi?
HUAK m.15/7, tarafların çözüm üretemediklerinin ortaya çıkması halinde arabulucunun çözüm önerisinde bulunabileceğini düzenler. Ancak öneri bağlayıcı değildir. Aydınlatma sırasında arabulucunun karar veremeyeceği, fakat şartları oluşursa çözüm seçeneği önerebileceği anlatılabilir.
Taraf, arabulucunun önerisini mahkeme kararı gibi algılamamalıdır. Kabul tamamen tarafların iradesine bağlıdır. Bu ayrım özellikle hukuki temsilcisi olmayan kişilerin baskı hissetmemesi için önemlidir.
Anlaşma halinde hangi sonuçlar açıklanmalıdır?
Arabuluculuk sonunda taraflar anlaşırsa kapsamı kendileri belirler. HUAK m.18’e göre anlaşma belgesi düzenlenebilir. Belgenin kimler tarafından imzalandığına göre ilam niteliğinde belge sonucu veya icra edilebilirlik şerhi ihtiyacı doğabilir.
Taraflar ve avukatları ile arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi, kanunda şerhin zorunlu tutulduğu haller dışında ilam niteliğinde belge sayılır. Ticari uyuşmazlıklarda avukatlar ve arabulucunun birlikte imzaladığı anlaşma belgesi bakımından da m.18’in özel hükmü uygulanır.
Taşınmazın devri veya taşınmaz üzerinde sınırlı ayni hak kurulmasına ilişkin anlaşmalarda HUAK m.17/B özel düzenleme getirir ve icra edilebilirlik şerhini zorunlu kılar. Bu nedenle “her anlaşma belgesi hiçbir işlem olmadan tapuda uygulanır” şeklinde genel açıklama doğru değildir.
Anlaşma sağlanamazsa ne olur?
Arabuluculuk anlaşmama ile sona ererse son tutanak düzenlenir. Dava şartı arabuluculukta davacı, anlaşmaya varılamadığına ilişkin son tutanağın aslını veya arabulucu tarafından onaylı örneğini dava dilekçesine eklemekle yükümlüdür. Belge eklenmezse HUAK m.18/A/2’deki bir haftalık kesin süre mekanizması uygulanır.
Arabulucuya hiç başvurmadan dava şartına tabi bir dava açılmışsa dava şartı yokluğu nedeniyle usulden ret sonucu doğar. Bu nedenle tarafların “toplantıya gitmezsem doğrudan dava açarım” şeklindeki yanlış düşüncesi aydınlatma sırasında düzeltilmelidir.
Ücret ve masraflar hakkında ne açıklanmalıdır?
İhtiyari arabuluculukta HUAK m.7 gereğince arabulucu ücret ve masrafları isteme hakkına sahiptir; avans talep edebilir. Aksi kararlaştırılmadıkça ücret, faaliyetin sona erdiği tarihte yürürlükte bulunan Arabulucu Asgari Ücret Tarifesine göre belirlenir ve taraflarca eşit karşılanır.
Dava şartı arabuluculukta HUAK m.18/A/12-14 özel ücret ve gider sistemi getirir. Anlaşma halinde ücret kural olarak taraflarca eşit karşılanır. Taraflara ulaşılamaması, görüşme yapılamaması veya iki saatten az görüşme sonunda anlaşamama gibi hallerde iki saatlik ücretin Bakanlık bütçesinden ödenmesine ilişkin düzenleme vardır; iki saati aşan kısım için özel paylaşım kuralı uygulanır.
Tarafların ücret konusunda sonradan sürpriz yaşamaması için güncel tarife ve ödeme esasları faaliyet başında açıklanmalıdır.
Arabulucu taraflara avukat tutmaları gerektiğini söylemek zorunda mı?
Kanun her arabuluculuk dosyasında avukatla temsil zorunluluğu getirmez. Taraflar bizzat veya kanuni temsilci ya da avukatları aracılığıyla müzakereye katılabilir. Ancak arabulucu kendi rolünün hukuki danışmanlık olmadığını açıklamalıdır.
Özellikle yüksek bedelli ticari anlaşma, kapsamlı feragat, taşınmaz devri, fikri mülkiyet hakkı, uzun vadeli ödeme planı veya iş ilişkisinin sona ermesine yönelik kapsamlı ibra gibi sonuçlarda taraf bağımsız hukuki görüş almak isteyebilir. Arabulucu bu imkanı engellememeli ve tarafın bilinçli karar vermesine fırsat tanımalıdır.
Aydınlatma yükümlülüğü eksik yerine getirilirse ne olur?
Eksik aydınlatma arabulucunun kanuni meslek yükümlülüğüne aykırılık oluşturabilir. Ancak her eksik cümle anlaşmayı otomatik olarak geçersiz kılmaz. Anlaşmanın geçerliliği, taraf iradesi, emredici hukuk, hata-hile-korkutma gibi irade sakatlıkları ve somut ihlalin anlaşma kararına etkisi birlikte incelenir.
Arabulucunun mesleki sorumluluğu ve sicil-disiplin sonuçları ayrıca değerlendirilebilir. Özellikle tarafın önemli bir hukuki sonucu yanlış anlamasına neden olan sistematik veya ağır eksik bilgilendirme, basit bir şekil eksikliğinden daha ciddi sonuç doğurabilir.
Bu nedenle arabulucunun aydınlatmayı dosyaya özgü, anlaşılır ve tarafsız biçimde yapması; önemli hususları toplantı tutanağı veya uygun kayıtlarla belgelendirmesi sağlıklı uygulamadır.
Aydınlatma yapılırken hukuki tavsiye sınırı
Arabulucu kanunun süreç üzerindeki etkisini anlatabilir; fakat bir tarafa “bu davayı kesin kazanırsın” veya “şu hakkından vazgeç” şeklinde bireysel hukuki strateji veremez. Süreci açıklamak ile taraf vekilliği yapmak farklıdır.
Örneğin arabulucu “anlaşma belgesinde ödeme tarihi açık yazılmalıdır; imza biçimine göre icra edilebilirlik sonucu değişebilir” diyebilir. Fakat “sizin için en iyi seçenek bu tutarı kabul etmektir” şeklinde tek taraflı karar dayatamaz.
Çevrim içi arabuluculukta aydınlatma nasıl yapılır?
Toplantının çevrim içi yapılması m.11 yükümlülüğünü azaltmaz. Arabulucu kimlik doğrulama, bağlantı güvenliği, üçüncü kişilerin ortamda bulunmaması, gizlilik ve belge paylaşımı yöntemleri hakkında ek açıklama yapmalıdır.
Tarafın teknik sorun nedeniyle söylenenleri duyamadığı veya belgeyi göremediği durumda “aydınlatma yapıldı” varsayımıyla devam etmek doğru değildir. Tarafın açıklamayı gerçekten anlayabilmesi için teknik erişim sağlanmalıdır.
Sık sorulan sorular
Arabulucu neyi açıklamak zorunda?
HUAK m.11 gereğince arabuluculuğun esasları, süreci ve sonuçları hakkında tarafları gerektiği gibi aydınlatmak zorundadır.
Gizlilik anlatılmalı mı?
Evet. Gizlilik arabuluculuğun temel esaslarından biridir ve HUAK m.4’te düzenlenmiştir.
Anlaşma belgesinin icra sonucu açıklanmalı mı?
Evet. Tarafın imzalayacağı belgenin hukuki sonucunu anlayabilmesi aydınlatmanın önemli parçasıdır.
Arabulucu dava sonucunu tahmin etmek zorunda mı?
Hayır. Arabulucu hakim değildir ve taraflara kesin dava sonucu garantisi vermez.
Arabulucu ücretini açıklamak zorunda mı?
Sürecin mali sonucunun anlaşılması için ücret ve masraf esaslarının açıklanması gerekir; HUAK m.7 ve dava şartında m.18/A uygulanır.
Avukatsız taraf arabuluculuğa katılabilir mi?
Evet. Kanun genel olarak avukatla temsil zorunluluğu öngörmez; taraf bizzat katılabilir.
Dava şartı arabuluculukta anlaşmak zorunlu mu?
Hayır. Başvuru dava şartıdır; taraflar esas uyuşmazlık üzerinde anlaşmaya zorlanamaz.
Eksik bilgilendirme anlaşmayı otomatik geçersiz yapar mı?
Her eksiklik otomatik geçersizlik yaratmaz. Somut olayda irade, emredici hukuk ve eksikliğin anlaşma kararına etkisi incelenir.
İlgili içerikler
Resmî hukuki dayanak
Temel hüküm 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.11’dir. Sürecin içeriği bakımından m.3, m.4, m.5, m.7, m.8, m.9, m.15, m.17, m.18 ve m.18/A birlikte önem taşır. Güncel metin Mevzuat Bilgi Sistemi üzerinden kontrol edilmelidir.
Bu içerik, arabulucunun HUAK m.11’de düzenlenen aydınlatma yükümlülüğünü süreç ve sonuç başlıklarıyla açıklamak üzere hazırlanmıştır.
Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
İhsaniye Mah. 4903 Sk. Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 D:14 Akdeniz/Mersin
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
