Memur Derece Yükselmesi Şartları Nelerdir? 657 m.68/A (2026)
657 m.68/A normal derece yükselmesini nasıl düzenler?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 68. maddesinin A bendi, memurun normal usulle bir üst dereceye yükselmesinin şartlarını düzenler. Üç koşul birlikte aranır: üst dereceden boş bir kadronun bulunması, memurun bulunduğu derecede en az üç yıl ve bu derecenin üçüncü kademesinde bir yıl çalışmış olması ve yükseleceği kadronun gerektirdiği nitelikleri taşıması. Bu koşullardan biri yoksa m.68/A’ya dayalı normal derece yükselmesi yapılamaz.
Mevcut derece-kademenizi olağan hizmet yılına göre kontrol etmek için memur derece kademe hesaplama robotu sayfasındaki tabloyu kullanabilirsiniz; m.68/A’daki kadro ve nitelik şartları robot hesabından ayrıdır.
Derece yükselmesi kamu personeli sisteminde yalnız maaş artışı olarak görülmemelidir. Kazanılmış hak aylığı, kadro derecesi, sonraki terfiler, ek göstergeye bağlı unsurlar ve bazı görevlere atanma şartları bakımından derece önem taşır. Personelin hizmet cetvelinde yapılan bir derece hatası ilerleyen yıllarda zincirleme mali ve kariyer sonuçları doğurabilir.
m.68/A’daki sistem ile m.68/B’deki belirli üst derece kadrolara atanma sistemi birbirinden ayrıdır. 68/B, belirli hizmet sürelerini taşıyan memurların bazı 1-4. derece kadrolara, kazanılmış hak aylık derecelerinden daha üst dereceli kadroya atanmasına imkân veren özel bir düzenlemedir. Normal derece yükselmesi değerlendirilirken 68/B’nin istisnai yapısı karıştırılmamalıdır.
Üst derecede boş kadro bulunması neden şarttır?
657 m.68/A’nın ilk şartı, memurun yükselebileceği üst derecede boş bir kadronun bulunmasıdır. Kamu personel sisteminde kadro, görevin hukuki ve mali çerçevesini belirler. Memur yalnız hizmet süresini doldurduğu için kurumda bulunmayan bir kadroya yükseltilemez. İdarenin kadro cetveli ve personelin hizmet sınıfı bu nedenle kontrol edilmelidir.
Boş kadro şartı ile kazanılmış hak aylık ilerlemesi birbirinden farklı konulardır. Bazı özlük işlemlerinde memurun kazanılmış hak aylığı ile işgal ettiği kadro derecesi farklılaşabilir. Hangi hakkın talep edildiği doğru belirlenmezse “kadrom dolu ama derecem ilerlemeli” veya “hizmetim doldu, kurum kadro göstermek zorunda” gibi hatalı sonuçlara varılabilir.
Kurumlar kadro planlamasını kamu hizmetinin gereklerine göre yapar. Ancak mevcut boş kadro bulunduğu ve memur diğer kanuni koşulları taşıdığı hâlde derece yükselmesinin objektif olmayan sebeple yapılmaması idari işlem yönünden incelenebilir. Personel, kurumun kadro durumunu ve kendi atama/onay kayıtlarını talebine eklemelidir.
Bulunulan derecede en az üç yıl çalışma şartı nasıl hesaplanır?
m.68/A, memurun bulunduğu derecede en az üç yıl çalışmış olmasını arar. Derece içindeki kademeler yıllık ilerleyişi gösterdiğinden normal akışta memur üç kademeyi tamamlayarak üst dereceye yaklaşır. Ancak intibak, ilave kademe, geçmiş hizmet değerlendirmesi veya disiplin nedeniyle kademe ilerlemesinin durdurulması gibi durumlar bu hesabı etkileyebilir.
Üç yıllık süre yalnız takvimden bakılarak değil, personelin kazanılmış hak aylığı ve hizmet cetveli üzerinden belirlenmelidir. Aylıksız izin, askerlik, farklı statüde geçen hizmet veya sonradan hizmetten sayılan sürelerin etkisi ilgili mevzuata göre incelenir. Her hizmet dönemi otomatik olarak aynı şekilde derece yükselmesine dahil edilmez.
Personelin kuruma giriş tarihi ile bulunduğu dereceye ulaştığı tarih farklı olabilir. m.68/A için esas, yalnız memuriyete başlama tarihi değil, mevcut derecede geçerli sayılan hizmet süresidir. Bu nedenle hizmet cetvelindeki derece-kademe hareketlerinin kronolojik kontrolü gerekir.
Derecenin üçüncü kademesinde bir yıl çalışma şartı nedir?
Kanun yalnız “derecede üç yıl” demekle yetinmez; memurun o derecenin üçüncü kademesinde bir yıl çalışmış olmasını da şart koşar. Bu ikinci süre şartı, normal derece-kademe sisteminin düzenli ilerleyişini güvence altına alır. Personel bir dereceye intibak yoluyla farklı kademeden gelmişse koşul somut özlük kaydı üzerinden kontrol edilir.
Üçüncü kademede bir yıllık sürenin tamamlanma tarihi, derece yükselmesinin hak kazanma zamanını belirler. Kademe ilerlemesi daha önce hatalı veya geç uygulanmışsa üst derece tarihi de yanlış hesaplanabilir. Bu nedenle önce kademe kayıtlarının doğruluğu sağlanmalıdır.
657 m.64’teki sekiz yıllık disiplin cezasızlığı nedeniyle verilen ilave kademe de personelin kademe sistemine etki eder. Ancak ilave kademenin üst derece hesabına nasıl yansıyacağı, personelin bulunduğu derece ve kademe ile diğer intibak hükümleri birlikte değerlendirilerek belirlenmelidir.
Yükselecek kadronun gerektirdiği nitelikleri taşımak ne demektir?
m.68/A’nın üçüncü şartı, memurun yükseleceği kadronun gerektirdiği niteliklere sahip olmasıdır. Bu nitelikler öğrenim, meslek unvanı, ruhsat, sertifika, görevde yükselme veya özel mevzuat şartı olabilir. Boş kadro ve hizmet süresi bulunması, personelin kadro için gerekli mesleki niteliği taşımadığı durumda tek başına yeterli değildir.
Örneğin belirli bir meslek unvanına ait kadro yalnız o mesleğin eğitim ve ruhsat koşullarını taşıyan personel için kullanılabilir. İdare, kadronun sınıfını ve unvanını göz ardı ederek sırf derece bakımından uygun olduğu için atama yapamaz. Kamu personeli kadroları unvan ve hizmet sınıfı sistemi içinde değerlendirilir.
Görevde yükselme veya unvan değişikliği yönetmeliklerine tabi kadrolarda ayrıca sınav ve atanma koşulları bulunabilir. Derece yükselmesi ile unvan değişikliği aynı işlem değildir. Personelin yalnız derece şartını taşıması, sınavla atanılan bir üst unvana doğrudan geçiş hakkı vermez.
Kademe ilerlemesi ile derece yükselmesi arasındaki fark nedir?
Kademe, memurun bulunduğu derece içindeki ilerleyiş basamağıdır; derece ise daha üst bir aylık ve kariyer basamağını ifade eder. 657 m.64 kademe ilerlemesini, m.68 ise derece yükselmesini düzenler. Normal sistemde memur önce derece içindeki kademelerde ilerler, gerekli süreleri tamamlayınca bir üst dereceye yükselir.
Her iki kavram maaş ve özlük kayıtlarını etkilediğinden günlük kullanımda “terfi” adı altında karıştırılabilir. Ancak hukuki koşulları farklıdır. Kademe ilerlemesinde m.64’ün bir yıl çalışma ve ilerleyebilecek kademe bulunması koşulları; derece yükselmesinde m.68/A’nın boş kadro, üç yıl, üçüncü kademede bir yıl ve nitelik şartları dikkate alınır.
Özlük dosyasında hangi hareketin kademe, hangisinin derece olduğu açıkça gösterilmelidir. Personel maaş bordrosundaki derece/kademe bölümünü hizmet cetveliyle karşılaştırarak olası hataları erken tespit edebilir.
657 m.68/A ile m.68/B arasındaki fark nedir?
68/A normal derece yükselmesidir. 68/B ise belirli hizmet sürelerini ve öğrenim şartını taşıyan memurların, kazanılmış hak aylık derecelerinden daha üst dereceli belirli 1-4. derece kadrolara atanabilmesine yönelik özel hükümdür. 68/B ile üst kadroya atanmak, kazanılmış hak aylık derecesinin aynı anda o kadro derecesine yükseldiği anlamına gelmez.
68/B kapsamındaki hizmet süresi; 1. derece ek göstergesi 5300 ve üzeri kadrolarda on iki yıl, 1. ve 2. derece ek göstergesi 5300’den az kadrolarda on yıl, 3. ve 4. derece kadrolarda sekiz yıl olarak düzenlenmiştir. Dört yıldan az süreli yükseköğrenim bitirenler için bu sürelere iki yıl eklenir. Özel bazı yönetici atamalarında farklı düzenlemeler bulunabilir.
Bu nedenle personelin “68/B ile 1. derece kadroya atandım, kazanılmış hak aylığım da otomatik 1. derece oldu” şeklindeki varsayımı doğru değildir. Kadro derecesi ile kazanılmış hak aylık derecesi ayrımı korunur. Bu yazının konusu 68/A normal derece yükselmesidir.
Öğrenim ve geçmiş hizmet derece yükselmesini nasıl etkiler?
657 m.36, öğrenim durumuna göre memuriyete giriş derece ve kademelerini ve hizmet sınıflarına ilişkin ilerleme esaslarını düzenler. Sonradan öğrenim bitirme, bazı geçmiş hizmetlerin değerlendirilmesi veya özel intibak hükümleri personelin kazanılmış hak aylığını etkileyebilir. Bu işlemler m.68/A’daki mevcut derece süresinin hesabına da yansır.
İntibak, personelin geçmiş eğitim veya hizmetinin kanunda öngörülen ölçüde derece/kademe sistemine yerleştirilmesidir. Her özel sektör hizmeti veya her eğitim süresi otomatik olarak memuriyet kıdemine eklenmez. İlgili hizmet sınıfı ve özel hüküm bulunmalıdır.
İntibak kararı geriye dönük düzeltilirse sonraki derece yükselmeleri de yeniden hesaplanmalıdır. Tek bir başlangıç hatasının yıllar boyunca devam etmesi sık görülen özlük sorunlarındandır. Düzeltme talebinde ilk atama, öğrenim belgesi ve tüm hizmet cetveli birlikte incelenmelidir.
Derece yükselmesinde sık yapılan özlük hataları nelerdir?
En yaygın hata, boş kadro şartının göz ardı edilmesidir. İkinci hata, memurun mevcut derecede geçirdiği süre yerine toplam memuriyet yılının esas alınmasıdır. Üçüncü hata, üçüncü kademede bir yıl şartının kontrol edilmemesidir. Dördüncü hata, kadronun özel nitelikleri taşınmadığı hâlde yalnız derece uyumuna bakılmasıdır.
Bir diğer hata 68/A ile 68/B’nin karıştırılmasıdır. 68/B ataması kadro derecesi bakımından istisnai imkân sağlar; kazanılmış hak aylığı ve normal terfi ayrı ilerler. Ayrıca disiplin nedeniyle kademe ilerlemesinin durdurulması veya ilave kademe gibi işlemler hizmet cetveline doğru işlenmezse derece tarihi de hatalı çıkar.
Personelin hizmet cetvelini yalnız emeklilik öncesinde kontrol etmesi geç olabilir. Her derece/kademe işleminden sonra kayıtların incelenmesi, hata varsa yazılı düzeltme talebi yapılması daha güvenli bir yöntemdir.
Derece yükselmesi yapılmazsa hangi hukuki yol izlenir?
Memur m.68/A’nın bütün şartlarını taşıdığı hâlde derece yükselmesi yapılmamışsa önce kurumdan gerekçeli özlük kaydı ve hizmet cetveli alınmalıdır. Boş kadro durumu, süre hesabı veya nitelik şartlarından hangisinin eksik görüldüğü belirlenmelidir. Ardından yazılı başvuruyla yanlışlığın düzeltilmesi ve derece yükselmesinin hak kazanılan tarihten uygulanması talep edilebilir.
Başvurunun reddi veya cevapsız bırakılması hâlinde 2577 sayılı Kanun çerçevesinde idari yargı yolu gündeme gelebilir. Dava süresi başvuru yöntemi, ret işleminin tebliği ve varsa önceki işlemin öğrenilme tarihine göre hesaplanır. Süre hesabı somut dosyada ayrıca yapılmalıdır.
Derece hatası nedeniyle maaş farkı doğmuşsa parasal hakların talep biçimi de önem taşır. İptal ve tam yargı taleplerinin birlikte veya ayrı ileri sürülmesi, işlem ve ödeme tarihleri üzerinden hukuken planlanmalıdır.
Türkiye geneli ve Mersin uygulaması
657 m.68/A Türkiye genelinde 657’ye tabi personelin normal derece yükselmesinde uygulanır. Mersin’de görev yapan memurlar bakımından da boş kadro, üç yıllık derece süresi, üçüncü kademede bir yıl ve kadro niteliği şartları aynı şekilde aranır. Kurumun kadro cetveli ve özel atama mevzuatı ayrıca kontrol edilir.
Bir önceki basamak olan kademe sistemi için 657 m.64 ilave kademe rehberine, memuriyete giriş için 657 m.48 rehberine ve seri içeriğinin tamamı için Kamu Personel Hukuku kategorisine bakabilirsiniz.
Resmî kaynak
Normal derece yükselmesinin temel hükmü 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.68/A’dır. Kademe ilerlemesi için m.64, öğrenim ve sınıf intibakı için m.36 ayrıca değerlendirilmelidir.
657 m.68/A derece yükselmesinde hangi şartları arar?
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.68/A uyarınca normal derece yükselmesi yapılabilmesi için üst derecede boş kadro bulunması, memurun bulunduğu derece içinde en az üç yıl ve bu derecenin üçüncü kademesinde bir yıl çalışmış olması ve atanacağı kadronun gerektirdiği nitelikleri taşıması gerekir. Bu şartlar birlikte değerlendirilir. Sadece üç yıllık sürenin dolması, uygun boş kadro ve görev niteliği yoksa tek başına derece yükselmesini tamamlamaz.
Derece yükselmesi ile kademe ilerlemesi farklı işlemlerdir. Kademe ilerlemesi 657 m.64’teki şartlara göre aynı derece içinde ilerlemeyi; derece yükselmesi ise m.68 çerçevesinde bir üst dereceye geçişi ifade eder. Personel dosyasında iki işlem ayrı kayıtlarla tutulmalı; hizmet cetvelinde hangi tarihte kademe, hangi tarihte derece değiştiği açıkça gösterilmelidir.
Üç yıl ve üçüncü kademe şartı nasıl kontrol edilmelidir?
Memurun bulunduğu dereceye giriş tarihi, o derece içindeki kademe ilerlemeleri, aylıksız izin veya hizmetten sayılmayan dönemler ve varsa geçmiş hizmet intibakı birlikte incelenmelidir. Üçüncü kademede en az bir yıl bulunma şartı, derece içinde toplam üç yıl geçirme şartından bağımsız olarak ayrıca kontrol edilir. Personel otomasyonundaki tek tarih kaydı yerine onaylar ve hizmet cetveli karşılaştırılmalıdır.
Üst dereceli kadroya atama m.68/B kapsamında “süre kaydı aranmaksızın” yapılıyorsa bu işlem normal m.68/A derece yükselmesiyle karıştırılmamalıdır. M.68/B’de 1–4. derece kadrolara atama için özel hizmet süresi ve yükseköğrenim şartları uygulanır. Hangi bende göre işlem yapıldığı atama onayında açık olmalıdır.
Derece-kademe hesabında hata varsa ne yapılır?
Memur güncel hizmet cetvelini ve derece-kademe kaydını kontrol etmeli; geçmiş hizmetin sayılmadığını, kademe tarihinin yanlış işlendiğini veya üst derece kadro bulunduğu hâlde şartların hatalı hesaplandığını düşünüyorsa personel birimine yazılı düzeltme başvurusu yapmalıdır. Kurum cevabı ve dayanak hesap cetveli saklanmalıdır.
Mali sonuç doğuran derece-kademe düzeltmelerinde geriye dönük aylık farkları ve zamanaşımı/başvuru süreleri ayrıca değerlendirilir. Esas olan önce personel statüsünün doğru tarihle tespit edilmesidir.
Telefon: +90 552 224 43 66
Sık Sorulan Sorular
Derece yükselmesi için kaç yıl gerekir?
657 m.68/A’ya göre bulunulan derecede en az üç yıl ve o derecenin üçüncü kademesinde bir yıl çalışılmış olması gerekir.
Boş kadro olmadan derece yükselmesi yapılır mı?
m.68/A normal derece yükselmesi için üst derecede boş kadro bulunmasını şart koşar.
Toplam memuriyette üç yıl yeterli midir?
Hayır. Kanun bulunulan derecede en az üç yıl şartını arar.
Üçüncü kademede bir yıl şartı ayrıca aranır mı?
Evet. m.68/A bunu bağımsız koşul olarak düzenler.
Kadro niteliği neden önemlidir?
Memurun yükseleceği kadronun öğrenim, meslek, sınav veya diğer özel niteliklerini taşıması gerekir.
Kademe ile derece aynı şey midir?
Hayır. Kademe derece içindeki basamak, derece ise daha üst aylık ve kariyer düzeyidir.
68/B ile 68/A aynı mıdır?
Hayır. 68/B belirli üst derece kadrolara özel atama imkânıdır; 68/A normal derece yükselmesidir.
68/B ile üst kadroya atananın kazanılmış hak derecesi otomatik yükselir mi?
Hayır. Kadro derecesi ile kazanılmış hak aylık derecesi farklı kavramlardır.
Derece hatası maaşı etkiler mi?
Evet. Derece/kademe kaydındaki hata maaş ve sonraki özlük işlemlerine yansıyabilir.
Derece yükselmesi yapılmazsa dava açılır mı?
Koşulları taşıdığı hâlde hukuka aykırı ret veya eksik özlük işlemi varsa idari yargı yolu değerlendirilebilir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
