CMK 80’e Göre DNA ve Genetik İnceleme Kayıtları Ne Zaman Silinir? 2026
Kısa ve Net Cevap
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.80, 31 Temmuz 2026’dan itibaren genetik inceleme sonuçlarının saklanması ve silinmesi için yeni bir sistem getirmiştir. Sonuçlar kimlik bilgilerinden arındırılmış biçimde özel sisteme kaydedilir. Kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz süresinin dolması veya itirazın reddi ile beraat ya da ceza verilmesine yer olmadığı kararının kesinleşmesi hâlinde kayıtlar derhâl yok edilir. Diğer hâllerde mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren 20 yıl sonra Cumhuriyet savcısının huzurunda yok edilir. Kişi ayrıca saklama amacının ortadan kalkması veya haklı neden bulunması hâlinde bu sürenin dolmasını beklemeden hâkim veya mahkemeden silme talep edebilir.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
CMK m.80, 2026 değişikliğiyle genetik inceleme sonuçları için kayıt, kullanım, erken silme ve imha kurallarını ayrıntılı biçimde düzenlemiştir.
CMK m.80 Genetik İnceleme Sonuçları Hakkında Ne Düzenler?
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.80’in başlığı “Genetik inceleme sonuçlarının gizliliği”dir. Madde, CMK m.75, m.76 ve m.78 kapsamında alınan örnekler üzerinde yapılan moleküler genetik incelemelerin sonucunu düzenler. Kanun bu sonuçları açık biçimde kişisel veri olarak kabul eder ve başka amaçla kullanılmasını yasaklar.
7589 sayılı Kanunun 14. maddesiyle CMK m.80’in ikinci fıkrası değiştirilmiş, maddeye üçüncü ve dördüncü fıkralar eklenmiştir. Değişiklik 31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Böylece yalnız dosya içinde saklanan inceleme sonucu modelinden, kimlik bilgilerinden arındırılmış kayıtların özel bir sistemde tutulduğu, belirli koşullarda yeniden kullanılabildiği ve kanunda gösterilen sürelerde yok edildiği ayrıntılı bir rejime geçilmiştir.
Bu düzenleme yalnız “DNA örneğinin alınması” meselesi değildir. Örneğin alınmasına karar verilmesi, moleküler genetik incelemenin kapsamı, inceleme sonucunun saklanması ve sonradan kullanılması farklı CMK hükümlerine tabidir. CMK m.80 esas olarak inceleme sonucunun veri olarak akıbetini düzenler.
Hangi DNA ve Genetik İnceleme Sonuçları CMK m.80 Kapsamındadır?
CMK m.80/1, Kanunun 75, 76 ve 78. maddeleri uyarınca alınan örnekler üzerinde yapılan inceleme sonuçlarını kapsar. CMK m.75 şüpheli veya sanığın beden muayenesi ve vücudundan örnek alınmasını; m.76 diğer kişilerin beden muayenesi ve vücuttan örnek alınmasını; m.78 ise moleküler genetik incelemenin yapılmasını düzenleyen sistemin parçasıdır.
Kanunun koruduğu veri, yalnız ham biyolojik materyal değildir. İnceleme sonucunun kendisi kişisel veri niteliğindedir. Bu nedenle sonuç, dosya içeriğini öğrenmeye yetkili kişi tarafından dahi amacı dışında başka kişiye verilemez. Ceza muhakemesindeki dosyaya erişim yetkisi, genetik veriyi sınırsız biçimde çoğaltma, üçüncü kişilere aktarma veya başka amaçla kullanma yetkisi vermez.
Genetik inceleme sonucu, kişinin kimliğiyle doğrudan eşleştirilebildiğinde yüksek mahremiyet taşır. Yeni sistem bu nedenle özel sistemdeki kaydın kimlik bilgilerinden arındırılmış olarak tutulmasını zorunlu kılar. Bunun yanında bir örnek soruşturma veya kovuşturma makamına, dosyada delil olarak saklanmak üzere gönderilir.
Genetik İnceleme Sonuçları 2026’dan Sonra Nasıl Kaydedilir?
CMK m.80/2’ye göre inceleme sonuçları iki ayrı yerde hukuki sonuç doğurur. Birincisi, kimlik bilgilerinden arındırılmış verinin bu iş için oluşturulmuş özel sisteme kaydedilmesidir. İkincisi, inceleme sonucunun bir örneğinin delil olarak soruşturma veya kovuşturma makamındaki dosyada saklanmasıdır.
“Kimlik bilgilerinden arındırılmış” kayıt, kanunun veri güvenliği için öngördüğü temel yöntemdir. Bunun anlamı, özel sistemdeki kaydın ad-soyad gibi doğrudan kimlik bilgileriyle olağan bir kişi listesi şeklinde tutulmamasıdır. Bununla birlikte veri tamamen hukuki koruma dışına çıkmaz; CMK m.80/1 onu kişisel veri olarak korumaya devam eder ve kullanımı yalnız maddenin izin verdiği amaç ve kararlarla mümkündür.
Madde, kayıt ve imha sisteminin teknik ayrıntılarının Adalet Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığı tarafından müştereken çıkarılacak yönetmelikle belirlenmesini öngörür. Kanunda yer alan saklama, silme, karar ve başvuru hakları yönetmeliğin varlığına bağlı değildir; yönetmelik uygulama usulünü ayrıntılandırır.
DNA ve Genetik Kayıtları Hangi Hâllerde Derhâl Silinir?
CMK m.80/2, bazı dosya sonuçlarında 20 yıllık süreyi beklemez. Aşağıdaki hâllerde hem özel sisteme kaydedilen hem de dosyada delil olarak saklanan bilgiler kanundaki şart gerçekleştiğinde derhâl yok edilir:
- Kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmiş ve bu karara itiraz süresi dolmuşsa,
- kovuşturmaya yer olmadığı kararına yapılan itiraz reddedilmişse,
- beraat kararı verilmiş ve karar kesinleşmişse,
- ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilmiş ve karar kesinleşmişse.
Bu dört durumda kanun, kişinin genetik verisinin sırf bir soruşturma veya kovuşturma geçirmiş olması nedeniyle uzun yıllar tutulmasını kabul etmemiştir. Ancak “karar verildiği gün” ile “imha şartının tamamlandığı gün” ayrılmalıdır. KYOK bakımından itiraz süresinin dolması veya itirazın reddi; beraat ve ceza verilmesine yer olmadığı bakımından ise kararın kesinleşmesi gerekir.
İmha işlemi Cumhuriyet savcısının huzurunda yapılır ve imhanın gerçekleştirildiği husus dosyada saklanmak üzere tutanağa bağlanır. Dolayısıyla hukuki olarak yalnız sistemden görünmez hâle getirme değil, kanunun öngördüğü usulde yok etme ve bunu belgeleyen tutanak esastır.
20 Yıllık Saklama Süresi Hangi Dosyalarda ve Ne Zaman Başlar?
CMK m.80/2, yukarıdaki derhâl imha hâlleri dışında kalan durumlarda genetik inceleme sonuçlarının mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren 20 yıl geçmesiyle yok edileceğini düzenler. Süre, incelemenin yapıldığı tarihten, örneğin alındığı tarihten veya olay tarihinden başlamaz. Kanun başlangıç noktası olarak mahkeme kararının kesinleşmesini seçmiştir.
Bu ayrım önemlidir. Ceza dosyasında soruşturma ve kovuşturma yıllarca sürebilir. 20 yıllık sürenin başlangıcını örnek alma tarihine çekmek kanun metnine aykırıdır. Aynı şekilde mahkûmiyet hükmünün verildiği gün de tek başına başlangıç değildir; kararın kesinleşmesi gerekir.
Yirmi yıl sonunda imha yine Cumhuriyet savcısının huzurunda gerçekleştirilir ve tutanak düzenlenir. Kanun, bu sürenin sonunda sistem kaydının sınırsız biçimde tutulmasına izin vermez.
Genetik Kayıt 20 Yıl Dolmadan Sildirilebilir mi?
Evet. 2026 değişikliğinin en önemli haklarından biri budur. Bilgisi sisteme kaydedilen kişi, 20 yıllık saklama süresi devam ederken kişisel verinin saklanmasını gerektiren amacın ortadan kalkması veya haklı bir nedenin bulunması hâlinde hâkim veya mahkemeden bu bilgilerin silinmesini talep edebilir.
Kanun bu talebi otomatik bir idari başvuruya değil, yargısal karara bağlamıştır. Talepte kayıt konusu ceza dosyası, kararın kesinleşme durumu, genetik verinin hangi amaçla saklandığı ve saklamayı gerektiren amacın neden ortadan kalktığı açıkça gösterilmelidir. “Verimin tutulmasını istemiyorum” cümlesi tek başına kanundaki iki ölçütten birini açıklamaz.
“Haklı neden” kavramı kanunda tek tek sayılmamıştır. Bu nedenle karar makamı somut saklama amacını, ceza muhakemesindeki gerekliliği ve kişinin veri hakkını birlikte değerlendirir. Ancak kanunun açık sonucu şudur: 20 yıl, her durumda dokunulamaz asgari saklama süresi değildir; kanuni şart varsa daha erken silme kararı verilebilir.
DNA Kaydı Başka Bir Soruşturma veya Kovuşturmada Kullanılabilir mi?
CMK m.80/3, özel sisteme kaydedilen bilgilerin yürütülmekte olan bir soruşturma veya kovuşturma kapsamında maddi gerçeğin ortaya çıkarılması amacıyla kullanılmasına izin verir. Ancak bu kullanım kendiliğinden veya kolluğun serbest veri tabanı sorgusu şeklinde değildir. Kullanım için mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet savcısı kararı gerekir.
Dolayısıyla kanun üç sınırlama getirir: Birincisi, ortada yürütülen bir soruşturma veya kovuşturma bulunmalıdır. İkincisi, kullanım amacı maddi gerçeğin ortaya çıkarılması olmalıdır. Üçüncüsü, yetkili yargı makamının kararı bulunmalıdır. Bu şartlar olmadan özel sistemdeki genetik kayıtların araştırma, kişi eşleştirmesi veya başka amaçlarla kullanılması CMK m.80’in izin verdiği kullanım değildir.
CMK m.80/1’deki “başka bir amaçla kullanılamaz” yasağı ile m.80/3 birlikte okunur. Üçüncü fıkra, ceza muhakemesinde maddi gerçeğin ortaya çıkarılması amacıyla ve karar şartıyla sınırlı bir kullanım yetkisi oluşturur; genel ve sınırsız paylaşım yetkisi oluşturmaz.
Genetik Kaydın Kullanılması Kararına Karşı İtiraz Edilebilir mi?
Evet. CMK m.80/3 kanun yolunu da açık biçimde düzenler. Mahkeme veya hâkim tarafından verilen kullanım kararlarına karşı itiraz yoluna başvurulabilir. Cumhuriyet savcısının kullanım kararına karşı ise sulh ceza hâkimliğine başvurulabilir.
Başvuruda kararın tarihi ve içeriği, hangi genetik kaydın hangi soruşturma veya kovuşturmada kullanılmasına izin verildiği, maddi gerçeğin ortaya çıkarılması amacıyla bağlantı ve ölçülülük denetlenir. Başvuru süresi ve şekli, CMK’nın itiraza ilişkin genel hükümleriyle birlikte değerlendirilir.
Bu başvuru, genetik kaydın 20 yıl dolmadan tamamen silinmesi talebinden farklıdır. Kullanım kararına itiraz, belirli bir soruşturma veya kovuşturmada verinin kullanılmasına yöneliktir. Erken silme talebi ise saklamanın devam etmesinin kendisine yönelir.
CMK m.80 ile KVKK Arasındaki İlişki Nedir?
CMK m.80/1 inceleme sonuçlarını kişisel veri sayar. Genetik veri ayrıca kişiye ilişkin biyolojik özellik taşıyan yüksek hassasiyetli bir veri türüdür. Bununla birlikte ceza soruşturması ve kovuşturmasındaki genetik kayıtların elde edilmesi, saklanması, kullanılması ve imhasında öncelikle özel kanun olan CMK hükümleri uygulanır.
Bu nedenle genel veri koruma kavramları kullanılarak CMK’daki açık yargısal karar, saklama ve imha sistemi devre dışı bırakılamaz. Aynı şekilde CMK’da özel düzenleme bulunması genetik sonucun her türlü işleme açık olduğu anlamına gelmez. Madde, başka amaçla kullanmayı ve yetkisiz kişiye vermeyi açıkça yasaklar.
Genel kişisel veri suçları bakımından sitedeki TCK 135 kişisel verileri hukuka aykırı kaydetme rehberi ile bilişim ve kişisel veri suçları rehberi ayrı ceza sorumluluğu çerçevesini açıklar. CMK m.80 ise yargısal süreçte usulüne uygun alınmış genetik inceleme sonucunun muhafaza ve kullanım rejimidir.
Genetik Veri Dosyasında Hangi Belgeler Kontrol Edilir?
Silme, kullanım veya itiraz sürecinde hukuki değerlendirme doğrudan dosya kayıtlarına dayanır. Kontrol edilmesi gereken temel belgeler şunlardır:
- Beden muayenesi veya örnek alınmasına ilişkin hâkim, mahkeme ya da kanunda öngörülen merci kararı,
- moleküler genetik inceleme kararı ve bilirkişi/uzman raporu,
- inceleme sonucunun dosyaya giriş kaydı,
- KYOK, beraat, ceza verilmesine yer olmadığı veya diğer nihai karar,
- kararın kesinleşme şerhi veya itiraz süresinin sona erdiğini gösteren kayıt,
- özel sistemde kayda ilişkin resmi bilgi,
- imha yapılmışsa Cumhuriyet savcısı huzurunda düzenlenen imha tutanağı,
- başka soruşturma veya kovuşturmada kullanım varsa buna ilişkin mahkeme, hâkim veya savcı kararı,
- erken silme talebinin dayandığı saklama amacının sona erdiğini veya haklı nedeni gösteren belgeler.
Özellikle beraat veya KYOK dosyalarında karar türü kadar kararın kesinleşme veya itiraz durumu da önemlidir. Kanun “derhâl” imha sonucunu belirli usul aşamalarının tamamlanmasına bağlamıştır.
2026 Değişikliğinin Uygulamadaki Net Sonuçları
31 Temmuz 2026 itibarıyla CMK m.80’de dört net sonuç vardır. Birincisi, genetik inceleme sonuçları kimlik bilgilerinden arındırılmış şekilde özel sisteme kaydedilir. İkincisi, belirli lehe dosya sonuçlarında kayıtlar süresiz tutulmaz ve kanuni şart gerçekleştiğinde derhâl yok edilir. Üçüncüsü, diğer durumlarda kesinleşmeden itibaren 20 yıllık saklama rejimi vardır. Dördüncüsü, kişi saklama amacı kalmadığında veya haklı neden bulunduğunda 20 yıl dolmadan silme talebinde bulunabilir.
Buna ek olarak özel sistemdeki kayıtların başka bir soruşturma veya kovuşturmada kullanımı yalnız maddi gerçeğin ortaya çıkarılması amacıyla ve yargısal veya savcılık kararıyla mümkündür. Kullanım kararına karşı kanunda ayrıca başvuru yolu tanınmıştır.
Resmî Kaynaklar
Güncel hüküm için Mevzuat Bilgi Sistemi – 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.80; değişiklik için 31 Temmuz 2026 tarihli ve 33326 sayılı Resmî Gazete – 7589 sayılı Kanun m.14 esas alınmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
1. DNA inceleme sonucu kişisel veri midir?
Evet. CMK m.80/1 inceleme sonuçlarını açıkça kişisel veri sayar.
2. Genetik inceleme sonuçları sisteme isimle mi kaydedilir?
Hayır. CMK m.80/2, sonuçların kimlik bilgilerinden arındırılmış şekilde özel sisteme kaydedilmesini emreder.
3. KYOK verilince DNA kaydı hemen silinir mi?
KYOK’a itiraz süresinin dolması veya yapılan itirazın reddiyle kayıtlar derhâl yok edilir.
4. Beraat kararı verilince genetik kayıt silinir mi?
Evet. Beraat kararının kesinleşmesiyle kayıtlar derhâl yok edilir.
5. Ceza verilmesine yer olmadığı kararında kayıt silinir mi?
Evet. Kararın kesinleşmesiyle sistem ve dosyada saklanan bilgiler derhâl yok edilir.
6. Diğer hâllerde DNA kaydı kaç yıl saklanır?
Derhâl imha hâlleri dışındaki dosyalarda kayıt, mahkeme kararının kesinleşmesinden itibaren 20 yıl sonra yok edilir.
7. Yirmi yıllık süre örnek alındığı tarihten mi başlar?
Hayır. Kanun başlangıcı mahkeme kararının kesinleşme tarihi olarak belirler.
8. Yirmi yıl dolmadan genetik kayıt sildirilebilir mi?
Evet. Saklama amacı ortadan kalkmışsa veya haklı neden varsa kişi hâkim veya mahkemeden silme talep edebilir.
9. Genetik kayıt başka soruşturmada kullanılabilir mi?
Yalnız yürütülen soruşturma veya kovuşturmada maddi gerçeğin ortaya çıkarılması amacıyla ve mahkeme, hâkim veya Cumhuriyet savcısı kararıyla kullanılabilir.
10. Savcının kullanım kararına nereye başvurulur?
Cumhuriyet savcısının kullanım kararına karşı sulh ceza hâkimliğine başvurulur.
11. Mahkeme veya hâkimin kullanım kararına karşı ne yapılır?
CMK m.80/3 uyarınca itiraz yoluna başvurulabilir.
12. İmha işlemini kim yapar?
Kanun, bilgilerin Cumhuriyet savcısının huzurunda yok edilmesini ve işlemin tutanağa bağlanmasını öngörür.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukuki inceleme: Av. Emirhan Keskin – Mersin Barosu Sicil No: 5507
Son mevzuat kontrolü: 11 Eylül 2026
İçerik 5271 sayılı CMK m.75, 76, 78 ve 80 ile 7589 sayılı Kanun m.14 üzerinden kontrol edilmiştir. Kanunda yer almayan saklama süresi veya varsayımsal karar numarası kullanılmamıştır.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu – Mersin
İhsaniye Mahallesi, 4903. Sokak, Profit İş Merkezi No:23 Kat:3 Daire:14, 33070 Akdeniz/Mersin · Tel: +90 552 224 43 66
Ceza muhakemesi ve kişisel veri uyuşmazlıkları görev ve yetki kuralları çerçevesinde Türkiye genelinde Mersin ofisinden koordine edilmektedir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
