Yurt Dışından Sonradan Delil Sunulabilir mi? HMK 145 | 2026
Kısa ve Net Cevap
Hukuk Davasında Deliller Ne Zaman Sunulur?
HMK sisteminde taraflar iddia ve savunmalarını somutlaştırmak ve dayandıkları delilleri süresinde bildirmek zorundadır. Dava ve cevap dilekçelerinde hangi delillere dayanıldığı belirtilir; ön inceleme aşamasında HMK m.139 davetiyesiyle, dilekçede gösterildiği hâlde henüz sunulmayan belgelerin iki haftalık kesin sürede sunulması veya başka yerden getirtilecek belge için gerekli açıklamanın yapılması ihtar edilir. HMK m.140/5 de bu ihtara rağmen yükümlülüğü yerine getirmeyen tarafın o delile dayanmaktan vazgeçmiş sayılmasına karar verileceğini düzenler.
Bu düzenin amacı yargılamanın sürpriz delillerle uzamasını önlemek, karşı tarafın savunma hakkını korumak ve tahkikatı planlı yürütmektir. Bu nedenle “delili istediğim zaman sunarım” yaklaşımı HMK’ya uygun değildir.
Yurt dışında yaşayan taraf bakımından da aynı delil sistemi geçerlidir. Almanya’da, Hollanda’da, İngiltere’de veya ABD’de bulunmak kendiliğinden ek delil süresi yaratmaz. Taraf, Türkiye’de açılmış davanın sürelerini vekiliyle birlikte takip etmelidir.
HMK 145 Sonradan Delil Gösterilmesi İçin Hangi Şartları Arıyor?
HMK m.145’in metni iki ayrı istisna sebebi içerir. Birincisi, delilin sonradan ileri sürülmesinin yargılamayı geciktirme amacı taşımamasıdır. İkincisi, delilin süresinde ileri sürülememesinin ilgili tarafın kusurundan kaynaklanmamasıdır. Kanun bu iki şartı “veya” bağlacıyla düzenler; her olayda ikisinin birden bulunması zorunlu değildir.
Ancak bu hüküm, süresi kaçırılan her delilin kabul edileceği anlamına gelmez. Mahkeme, sonradan sunulan delilin ne zaman elde edildiğini, neden daha önce sunulamadığını, dosyanın hangi aşamada olduğunu ve yeni delilin tahkikatı gereksiz yere uzatıp uzatmayacağını değerlendirir.
Tarafın yalnızca “belge yurt dışından geldi” demesi yeterli değildir. Belgenin hangi kuruma ne zaman talep edildiği, ne zaman temin edildiği ve gecikmenin tarafın davranışından mı yoksa dış sebepten mi kaynaklandığı mümkün olduğunca somutlaştırılmalıdır.
“Yargılamayı Geciktirme Amacı Taşımamak” Ne Demektir?
Delilin sonradan sunuluş zamanı ve dosyanın seyri birlikte değerlendirilir. Tarafın elinde baştan beri bulunan bir belgeyi, dosya aleyhine ilerledikten sonra stratejik amaçla ortaya çıkarması geciktirme amacı tartışması yaratabilir. Buna karşılık belge yeni oluşmuş, yeni öğrenilmiş veya karşı tarafın sonradan ileri sürdüğü bir hususa cevap niteliğindeyse farklı değerlendirme yapılabilir.
Mahkeme, delilin incelenmesi için yeni bilirkişi, keşif veya çok sayıda duruşma gerekip gerekmediğine de bakabilir. Fakat sırf delilin incelenmesi için işlem yapılacak olması tek başına geciktirme amacı bulunduğunu göstermez. Esas olan tarafın davranışının dürüstlük kuralı ve yargılamanın düzeni bakımından değerlendirilmesidir.
Yurt dışından yeni gelen bir banka teyidi, yabancı kurumun aylar sonra verdiği arşiv kaydı veya üçüncü kişinin elindeki belgenin ancak dava devam ederken teslim edilmesi gibi durumlarda belgenin temin süreci ayrıntılı biçimde açıklanmalıdır.
Delilin Süresinde Sunulamamasında Kusur Bulunmaması Nasıl İspatlanır?
HMK 145’in ikinci alternatifi, geç sunumun tarafın kusurundan kaynaklanmamasıdır. Yurt dışı bağlantılı dosyalarda bu şart genellikle belge talep kayıtlarıyla gösterilir. Yabancı bankaya yapılan başvuru, şirket siciline gönderilen talep, hastaneden istenen arşiv kaydı, üniversite veya kamu kurumuna yapılan resmi başvuru, kargo veya elektronik yazışma tarihleri gecikmenin kaynağını ortaya koyabilir.
Örneğin taraf belgeyi dava açılmadan önce alabilecek durumdayken hiçbir işlem yapmamışsa daha sonra “yurt dışından geç geldi” savunması zayıflar. Buna karşılık gerekli talep süresinde yapılmış, kurum cevabı aylar sonra vermişse kusursuzluk daha somut biçimde gösterilebilir.
Belgenin varlığının sonradan öğrenildiği durumda da ne zaman ve nasıl öğrenildiği açıklanmalıdır. Tanığın sonradan ortaya çıkması, yeni erişilen dijital arşiv veya daha önce bilinmeyen üçüncü kişi kaydı bakımından kronoloji oluşturulması önemlidir.
Yurt Dışından Gelen Hangi Deliller HMK 145 Kapsamında Gündeme Gelebilir?
Yabancı banka hesap hareketleri, ödeme teyitleri, şirket ticaret sicili kayıtları, iş sözleşmesi veya bordro, yabancı ülke tapu kaydı, sigorta hasar belgesi, yabancı hastane kaydı, eğitim veya mesleki kayıt, gümrük belgesi, teslim-tesellüm belgesi, elektronik platform kaydı ve yurt dışındaki üçüncü kişiden gelen yazışmalar uygulamada sık karşılaşılır.
Bu delillerin hepsi sırf yabancı ülkeden geldiği için HMK 145 kapsamında otomatik kabul edilmez. Önce normal delil süresi içinde sunulup sunulamayacağı incelenir. Süre geçtiyse HMK 145 gerekçesi açıkça kurulmalıdır.
Bir delilin sonradan meydana gelmesi ile daha önce var olup geç temin edilmesi de ayrılmalıdır. Sonradan oluşan belge bakımından tarafın önceki tarihte sunması zaten mümkün değildir. Buna rağmen belgenin uyuşmazlık konusu vakıayı ispat etmeye elverişli olup olmadığı ve hangi hukuki döneme ilişkin olduğu ayrıca değerlendirilir.
Yabancı Dilde Delil İçin Tercüme ve Apostil Gerekir mi?
HMK 145 delilin zamanlamasını düzenler; yabancı dilde belgenin mahkemeye sunuluş biçimi HMK 223’e tabidir. Yabancı dilde yazılmış belgeye dayanan taraf Türkçe tercümesini de sunmak zorundadır. Mahkeme kendiliğinden veya karşı tarafın talebi üzerine resmî tercüme isteyebilir.
Yabancı resmî belge söz konusuysa HMK 224 ve milletlerarası sözleşmeler bakımından tasdik veya apostil gerekliliği ayrıca incelenir. Bu konuda HMK 223 yabancı dilde belge rehberi ile HMK 224 apostil rehberi birlikte kullanılabilir.
Tercüme veya apostil işleminin zaman alması baştan öngörülebiliyorsa delil süresinin son gününe kadar beklenmemelidir. Belgenin aslı veya mevcut örneği süresinde bildirilip gerekli resmî işlemlerin sürdüğü mahkemeye açıklanmalıdır.
Yurt Dışı Bağlantılı Uygulama Örnekleri
Örnek 1: Davacı Almanya’daki bankadan on yıllık havale kaydını dava açılmadan önce istemiş, banka arşiv incelemesini altı ay sonra tamamlamışsa talep ve cevap tarihleri HMK 145 bakımından önem taşır.
Örnek 2: Davalı İngiltere’deki şirket kaydını internetten baştan beri ücretsiz indirebildiği hâlde delil aşaması geçtikten sonra sunuyorsa kusursuzluk savunması güçsüz kalabilir.
Örnek 3: Yurt dışındaki üçüncü kişi, uyuşmazlığa ilişkin e-postaları dava sürerken bulup tarafa gönderirse belgenin ne zaman öğrenildiği ve neden daha önce erişilemediği açıklanmalıdır.
Örnek 4: Karşı tarafın ön incelemeden sonra yeni bir vakıaya dayanan savunması usulen dikkate alınmışsa, buna karşı sunulacak delilin zamanlaması savunma hakkı çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.
HMK 145 Dilekçesinde Neler Yazılmalıdır?
Dilekçede delilin adı ve neyi ispat edeceği, normalde hangi sürede sunulması gerektiği, belgenin ne zaman elde edildiği, neden daha önce sunulamadığı, tarafın kusuru bulunmadığını gösteren kronoloji, yargılamayı geciktirme amacı bulunmadığı ve delilin uyuşmazlık bakımından önemi açıkça açıklanmalıdır.
Yurt dışındaki kurumla yapılan yazışmalar, başvuru numarası ve cevap tarihi eklenmelidir. Belge yabancı dildeyse Türkçe tercüme; resmî belgeyse gerekiyorsa apostil/tasdik de dosyaya konulmalıdır. Eksik sunum yeni gecikme doğurur.
En Sık Yapılan Hatalar
HMK 145’i sınırsız delil sunma hakkı sanmak; “yurt dışındaydım” demeyi tek başına yeterli gerekçe kabul etmek; belge talebinin tarihini göstermemek; delilin hangi vakıayı ispat edeceğini açıklamamak; yabancı dilde belgeyi tercümesiz sunmak; mahkemeden ek süre alınmış gibi hareket etmek; HMK 139’daki iki haftalık kesin ihtarı göz ardı etmek ve gecikmenin tarafın kendi ihmaliyle oluştuğunu gizlemek başlıca hatalardır.
Dosya Kontrol Listesi
Delil daha önce mevcut muydu; taraf bu delili biliyor muydu; ne zaman talep edildi; ne zaman elde edildi; gecikme kimin davranışından kaynaklandı; delil yeni tahkikat gerektiriyor mu; yargılamayı uzatma amacı var mı; belge yabancı dilde mi; resmî belgeyse tasdik gerekiyor mu; delilin ispat edeceği vakıa açık mı? HMK 145 talebinden önce bu soruların tamamı cevaplanmalıdır.
Türkiye Geneli ve Mersin Uygulaması
HMK 145 tüm hukuk mahkemelerinde uygulanır. Mersin’de görülen bir davada yurt dışından geç gelen delil için farklı bir kural yoktur. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu yurt dışındaki müvekkillerin yabancı kurum ve özel kişilerden gelen belgelerini süre, tercüme ve ispat değeri yönünden birlikte kontrol ederek Mersin’den dosyaya sunmaktadır.
Resmî Kaynaklar
Temel hüküm HMK m.145’tir. Delil sunma ihtarı için HMK m.139-140; yabancı dilde belge için m.223; yabancı resmî belge için m.224 ayrıca önemlidir. Güncel HMK: Mevzuat Bilgi Sistemi.
Sık Sorulan Sorular
1. Yurt dışından gelen belge delil süresinden sonra sunulabilir mi?
HMK 145 şartları gerçekleşirse mahkeme sonradan sunulmasına izin verebilir.
2. Yurt dışında yaşamak tek başına mazeret midir?
Hayır. Kanun yurt dışında ikamet için otomatik ek delil süresi vermez.
3. HMK 145’in iki şartının ikisi de gerekli mi?
Madde “veya” bağlacı kullanır; geciktirme amacı bulunmaması veya kusursuzluk alternatif şartlardır.
4. Banka belgesi geç geldiyse ne yapılır?
Talep ve cevap tarihleriyle gecikme açıklanarak HMK 145 kapsamında sunulur.
5. İngilizce belge tercümesiz sunulabilir mi?
Hayır. HMK 223 uyarınca Türkçe tercüme gerekir.
6. Apostil HMK 145 şartı mıdır?
Hayır. Apostil zamanlama değil, yabancı resmî belgenin tasdikiyle ilgilidir.
7. Mahkeme geç delili kabul etmek zorunda mı?
Hayır. HMK 145 şartlarının oluşup oluşmadığını mahkeme değerlendirir.
8. Delilin neyi ispat ettiği açıklanmalı mı?
Evet. Delil ile uyuşmazlık konusu vakıa arasındaki bağlantı gösterilmelidir.
9. Yabancı kurumdan belge talep ettiğimi nasıl gösteririm?
Başvuru e-postası, kayıt numarası, kargo veya resmi cevap gibi belgelerle kronoloji kurulabilir.
10. Delil sonradan oluşmuşsa durum farklı mı?
Daha önce var olmayan delilin önceki sürede sunulması fiilen mümkün değildir; yine de ilgisi ve usul şartları mahkemece değerlendirilir.
Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.
Son mevzuat kontrolü: 12.09.2026.
Yurt Dışı Dosyanız İçin İletişime Geçin
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
