Tahkim Yeri ile Duruşma Yeri Aynı mı? MTK m.9 ve Hukuki Sonuçları | 2026
Kısa ve Net Cevap
Hayır. Tahkim yeri ile duruşmanın fiilen yapıldığı yer aynı olmak zorunda değildir. 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu m.9’a göre tahkim yeri taraflarca veya onların seçtiği tahkim kurumunca serbestçe kararlaştırılır. Taraflar bu konuda anlaşmamışsa tahkim yerini hakem veya hakem kurulu olayın özelliklerine göre belirler. Aynı maddenin ikinci fıkrası, hakem veya hakem kurulunun tahkim yargılamasının gerektirdiği hâllerde taraflara önceden bildirmek kaydıyla başka bir yerde de toplanabileceğini açıkça düzenler.
Bu yazıyla ilgili genel bir sorunuz mu var? Anonim soru sor
Bu nedenle sözleşmede “tahkim yeri İstanbul/Türkiye” olarak belirlenmiş bir uyuşmazlığın duruşması Londra’da, Frankfurt’ta, Paris’te veya çevrim içi yapılabilir. Duruşmanın başka yerde yapılması, taraflar tahkim yerini değiştirmedikçe, MTK m.9 anlamındaki hukuki tahkim yerini kendiliğinden değiştirmez. Tahkim yeri özellikle MTK’nın uygulama alanı, hakem kararının hangi ülkenin tahkim rejimiyle bağlantılı olduğu ve Türkiye’de açılacak iptal davası bakımından temel bir hukuki bağlantıdır.
- Tahkim yeri nedir?
- Tahkim yerini kim belirler?
- Taraflar anlaşmamışsa ne olur?
- Duruşma başka yerde yapılabilir mi?
- Çevrim içi duruşma tahkim yerini değiştirir mi?
- Tahkim yerinin MTK uygulamasına etkisi
- İptal davasına etkisi
- Tahkim yeri ile uygulanacak hukuk aynı şey mi?
- Tahkim yeri ile tahkim dili aynı şey mi?
- Tahkim kurumu ile tahkim yeri ilişkisi
- Sözleşmede nasıl yazılmalı?
- En sık yapılan hatalar
- Sık sorulan sorular
Tahkim Yeri Nedir?
Tahkim yeri, tahkim yargılamasının hukuki merkezidir. İngilizce sözleşmelerde çoğunlukla seat of arbitration veya place of arbitration ifadesi kullanılır. Tahkim yerinin işlevi, yalnız tarafların hangi şehirde toplanacağını göstermek değildir. Tahkimin hangi ülkenin tahkim hukukuyla bağlantılı olduğunu belirleyen temel unsurlardan biridir.
MTK m.1, Kanunun uygulama alanını yabancılık unsuru taşıyan ve tahkim yerinin Türkiye olarak belirlendiği veya Kanun hükümlerinin taraflar ya da hakem kurulu tarafından seçildiği uyuşmazlıklarla ilişkilendirir. Bu nedenle tahkim yerinin Türkiye olarak kararlaştırılması, 4686 sayılı Kanunun uygulanmasının başlıca bağlantılarından biridir.
Tahkim yeri ile hakemlerin ikamet ettiği yer, tahkim kurumunun merkezi, duruşma salonunun adresi, tanığın bulunduğu ülke veya taraf şirketlerinin merkezi aynı olmak zorunda değildir. Uluslararası ticari tahkimde bu yerler çoğu zaman birbirinden farklıdır.
Örneğin bir Türk şirketi ile Hollanda şirketi arasında imzalanan sözleşmede ICC tahkimi, tahkim yeri İstanbul ve tahkim dili İngilizce olarak belirlenebilir. ICC’nin kurumsal merkezi Paris’te olsa da tarafların seçtiği tahkim yeri İstanbul’dur. Duruşmanın çevrim içi veya Paris’te yapılması da taraflar tahkim yerini ayrıca değiştirmedikçe bu hukuki merkezi kendiliğinden değiştirmez.
MTK m.9’a Göre Tahkim Yerini Kim Belirler?
MTK m.9 ilk tercihi taraflara verir. Taraflar tahkim yerini sözleşmenin tahkim maddesinde doğrudan belirleyebilir. Örneğin “Tahkim yeri İstanbul, Türkiye’dir” hükmü açık bir tahkim yeri seçimidir.
Kanun ayrıca tarafların seçtiği tahkim kurumuna da tahkim yerini belirleme yetkisi tanır. Taraflar belirli bir kurumsal tahkim sistemi seçip yer konusunda kurum kurallarına veya kurumun kararına bırakabilir.
Tahkim yerinin taraf iradesiyle belirlenmesi, sonradan çıkabilecek usul tartışmalarını azaltır. Sözleşmede yalnız “ICC tahkimi uygulanacaktır” yazılması tahkim yerini her zaman kendiliğinden belirlemez. Tahkim kurumu ile tahkim yeri farklı kavramlardır.
Bu nedenle uluslararası sözleşmenin uyuşmazlık çözüm maddesinde en az tahkim kurumu veya ad hoc usul, tahkim yeri, hakem sayısı, tahkim dili ve esas sözleşmeye uygulanacak hukuk ayrı ayrı yazılmalıdır.
Taraflar Tahkim Yerini Kararlaştırmamışsa Ne Olur?
MTK m.9’un ikinci cümlesi bu ihtimali açıkça düzenler: Tahkim yeri konusunda tarafların veya seçtikleri kurumun bir kararı yoksa, hakem veya hakem kurulu olayın özelliklerine göre tahkim yerini belirler.
Hakem kurulu bu değerlendirmeyi yaparken uyuşmazlığın taraflarının işyerleri, sözleşmenin ifa yeri, delillerin bulunduğu yer, seçilen tahkim kurumu, tarafların usul ihtiyaçları ve yargılamanın etkinliği gibi somut bağlantıları dikkate alabilir. Kanun tek bir otomatik şehir öngörmez.
Tahkim yerinin uyuşmazlık çıktıktan sonra hakem kurulu tarafından belirlenmesine bırakılması mümkündür; ancak yüksek tutarlı uluslararası sözleşmelerde bu belirsizlik ilave masraf ve ön tartışma yaratabilir. Tahkim yerinin sözleşme kurulurken açıkça yazılması daha öngörülebilir bir yöntemdir.
Tahkim yerinin sonradan belirlenmesi ile duruşma yerinin seçilmesi de ayrıdır. Kurul tahkim yerini İstanbul olarak belirleyip tanıkların ve uzmanların kolaylığı için belirli bir duruşmayı Berlin’de yapabilir.
Duruşma Tahkim Yerinden Başka Bir Şehir veya Ülkede Yapılabilir mi?
Evet. MTK m.9’un ikinci fıkrası, hakem veya hakem kurulunun tahkim yargılamasının gerektirdiği durumlarda önceden taraflara bildirmek kaydıyla bir başka yerde de toplanabileceğini düzenler.
Bu yetki delil incelemesi, tanık dinlenmesi, bilirkişi toplantısı, keşif, tarafların ortak talebi veya lojistik nedenlerle kullanılabilir. Örneğin tahkim yeri İstanbul iken büyük bir endüstriyel tesisin keşfi Rotterdam’da yapılabilir. Kurul tanıkları Frankfurt’ta dinleyebilir veya tarafların ortak erişimi için Londra’da duruşma düzenleyebilir.
Buradaki kritik koşul taraflara önceden bildirim yapılmasıdır. MTK m.8’deki tarafların eşitliği ve iddia-savunma imkânı ile MTK m.11’deki duruşma bildirimleri de birlikte dikkate alınır. Bir tarafın katılımını fiilen engelleyecek şekilde ani veya usulsüz yer değişikliği yapılmamalıdır.
Duruşmanın başka yerde yapılması, tarafların tahkim yerini değiştiren açık veya örtülü yeni bir anlaşması bulunmadıkça, tek başına hukuki tahkim yerinin değiştiği anlamına gelmez. MTK m.9 zaten başka yerde toplantı yapılmasını tahkim yeri kavramından ayrı olarak düzenlemiştir.
Çevrim İçi Duruşma Tahkim Yerini Değiştirir mi?
Çevrim içi duruşmada hakemler, taraflar, avukatlar, tanıklar ve bilirkişiler farklı ülkelerde bulunabilir. Bu durum fiziksel toplantı yerinin tek bir adresle gösterilememesine yol açar; ancak tahkim yerinin hukuki işlevini ortadan kaldırmaz.
Taraflar sözleşmede tahkim yerini İstanbul olarak kararlaştırmışsa ve daha sonra duruşmayı video konferans yoluyla yapıyorsa, yalnız çevrim içi duruşma yapılması nedeniyle tahkim yeri değişmez. Tahkim yerini değiştirmek isteniyorsa bu değişiklik açık biçimde kararlaştırılmalıdır.
Çevrim içi duruşma kararı alınırken saat dilimleri, tanıkların kimlik doğrulaması, bağlantı güvenliği, tercüme, gizlilik ve kesinti hâlinde izlenecek usul önceden belirlenmelidir. Bunlar tahkim yerinden farklı olarak duruşmanın yürütülmesine ilişkin usul konularıdır.
MTK m.11, taraflar duruşma yapılmaması konusunda anlaşmadıkça taraflardan birinin istemi üzerine uygun aşamada duruşma yapılmasını öngörür. Duruşmanın çevrim içi yapılması durumunda da tarafların eşit katılım olanağı korunmalıdır.
Tahkim Yerinin 4686 Sayılı Kanunun Uygulamasına Etkisi Nedir?
MTK m.1’e göre Kanun, yabancılık unsuru taşıyan ve tahkim yerinin Türkiye olarak belirlendiği veya bu Kanun hükümlerinin taraflar ya da hakem veya hakem kurulunca seçildiği uyuşmazlıklar hakkında uygulanır. Bu nedenle Türkiye tahkim yeri seçimi doğrudan Kanunun uygulama alanıyla bağlantılıdır.
MTK m.1 ayrıca m.5 ve m.6 hükümlerinin tahkim yerinin Türkiye dışında belirlendiği durumlarda da uygulanabileceğini açıkça düzenler. Bu iki hüküm sırasıyla mahkemede tahkim itirazı ve ihtiyati tedbir/ihtiyati haciz konularını içerir.
Bu sistem, tahkim yeri yabancı bir ülke olsa bile Türkiye’de açılan dava veya geçici hukuki koruma ihtiyacında belirli MTK hükümlerinin devreye girebilmesini sağlar. Ancak Kanunun tamamının yabancı tahkim yerli her dosyada uygulanacağı sonucu çıkarılamaz.
MTK’nın hangi uyuşmazlıklara uygulandığı konusunda sitedeki Milletlerarası Tahkim Kanunu ne zaman uygulanır? rehberiyle birlikte değerlendirme yapılabilir.
Tahkim Yerinin Hakem Kararının İptaline Etkisi Nedir?
Tahkim yeri Türkiye olan ve 4686 sayılı Kanuna tabi hakem kararlarının iptali MTK m.15 sistemine tabidir. İptal davası, Kanunda sınırlı biçimde sayılan sebeplerle ilgili bölge adliye mahkemesinde açılır.
Tahkim yeri yabancı bir ülkede olan karar bakımından ise kararın iptal yeri kural olarak o yabancı tahkim yerinin hukukuna göre belirlenir; Türkiye’de kararın cebrî icrası isteniyorsa ayrıca yabancı hakem kararının tanınması veya tenfizi gündeme gelir.
Bu ayrım özellikle sözleşme hazırlanırken önemlidir. “Duruşmalar İstanbul’da yapılacaktır” cümlesi ile “tahkim yeri İstanbul/Türkiye’dir” cümlesi aynı hukuki netliği sağlamaz. Tahkim yerinin doğrudan ve açık biçimde yazılması gerekir.
Türkiye’deki MTK m.15 iptal davasının sebepleri ve 30 günlük süresi için hakem kararının iptali davası rehberi incelenebilir. Yabancı tahkim yerli kararların Türkiye’de icrası için ise yabancı hakem kararının tenfizi rehberi kullanılabilir.
Tahkim Yeri ile Uygulanacak Maddi Hukuk Aynı Şey midir?
Hayır. Tahkim yeri yargılamanın hukuki merkezidir; esas sözleşmeye uygulanacak hukuk ise tarafların sözleşmesel hak ve borçlarını hangi maddi hukuk kurallarının yöneteceğini belirler.
Örneğin taraflar tahkim yerini İstanbul, tahkim dilini İngilizce ve esas sözleşmeye uygulanacak hukuku İsviçre hukuku olarak belirleyebilir. Bu düzenleme kavramsal olarak mümkündür. İstanbul tahkim yeri olması, esas uyuşmazlığa mutlaka Türk maddi hukukunun uygulanacağı anlamına gelmez.
MTK m.12/C, tarafların uyuşmazlığın esasına uygulanacak hukuk kurallarını seçmesine izin verir. Tarafların hukuk seçimi yoksa hakem kurulu uyuşmazlıkla en yakın bağlantılı bulduğu devletin maddi hukuk kurallarını uygular.
Hukuk seçimi ile ilgili ayrıntılı açıklama için milletlerarası tahkimde hangi hukuk uygulanır? rehberi incelenebilir.
Tahkim Yeri ile Tahkim Dili Aynı Şey midir?
Hayır. MTK m.10/C tarafların tahkim dilini veya dillerini serbestçe kararlaştırmasına izin verir. Tahkim yeri İstanbul olsa bile tahkim dili İngilizce, Almanca, Fransızca veya Kanunun izin verdiği başka bir dil olabilir.
Tahkim dili; dilekçelerin, duruşmaların, hakem kararının ve yazılı bildirimlerin hangi dilde yürütüleceğini etkiler. Tahkim yeri ise yargılamanın hukuki merkezi olarak farklı işlev görür.
Sözleşmede yalnız “tahkim İstanbul’da İngilizce yürütülecektir” yazılması yerine, “tahkim yeri İstanbul/Türkiye; tahkim dili İngilizce” şeklinde iki kavramın ayrı cümlelerle veya ayrı alt bentlerle yazılması daha nettir.
Tahkim Kurumu ile Tahkim Yeri Arasındaki Fark Nedir?
Tahkim kurumu, yargılamayı kendi kuralları uyarınca idari olarak yöneten kurumdur. Tahkim yeri ise hukuki merkezdir. ICC, ISTAC, LCIA, VIAC veya başka bir kurumun seçilmesi, tek başına tahkim yerinin kurum merkezinin bulunduğu şehir olacağı anlamına gelmez.
Örneğin ICC tahkimi seçilip tahkim yeri İstanbul kararlaştırılabilir. Aynı şekilde ISTAC kuralları seçilip tahkim yeri tarafların anlaşmasına göre başka bir şehir veya ülke olarak belirlenebilir; uygulanacak kurum kuralları ve somut tahkim şartı birlikte okunmalıdır.
Kurumsal tahkim model maddeleri hazırlanırken kurum adı, tahkim yeri, hakem sayısı ve dil ayrı unsurlar olarak düzenlenir. Bu ayrımın sözleşmeye doğru yansıtılması daha sonra yetki ve iptal tartışmalarını azaltır.
Yurt Dışı Sözleşmede Tahkim Yeri Nasıl Yazılmalıdır?
En net yöntem, tahkim maddesinde tahkim yerini ülke ve şehir adıyla açıkça göstermektir. Örneğin “Tahkim yeri İstanbul, Türkiye’dir.” cümlesi, toplantı veya duruşma adresinden ayrı bir hukuki seçim olduğunu ortaya koyar.
Tahkim maddesinde aşağıdaki unsurların birbirinden ayrılması gerekir:
- Tahkim kurumu veya ad hoc tahkim usulü.
- Tahkim yeri: şehir ve ülke.
- Hakem sayısı ve hakem seçim yöntemi.
- Tahkim dili.
- Esas sözleşmeye uygulanacak maddi hukuk.
- Gerekiyorsa tahkim anlaşmasına uygulanacak hukuk.
- İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz başvurularının tahkim şartıyla ilişkisi.
Tahkim şartının yazılı şekli, elektronik sözleşme ve atıf yoluyla kurulması hakkında MTK m.4 tahkim şartı rehberi ayrıca kullanılabilir.
Tahkim Yeri Seçiminde En Sık Yapılan Hatalar
- Tahkim kurumu ile tahkim yerini aynı şey sanmak.
- Duruşma yapılacak şehir ile hukuki tahkim yerini karıştırmak.
- “Duruşma İstanbul’da yapılır” deyip “tahkim yeri İstanbul/Türkiye’dir” hükmünü yazmamak.
- Çevrim içi duruşma yapılınca tahkim yerinin ortadan kalktığını düşünmek.
- Tahkim yeri seçiminin uygulanacak maddi hukuku otomatik belirlediğini sanmak.
- Tahkim dilini tahkim yeriyle karıştırmak.
- Yabancı tahkim yerli kararda Türkiye’de doğrudan MTK m.15 iptal davası açılabileceğini varsaymak.
- Duruşmayı başka yerde yaparken MTK m.9’daki önceden bildirim yükümlülüğünü gözden kaçırmak.
- Tahkim yeri belirlenmemiş sözleşmede seçilen kurumun kurallarını incelememek.
Resmî ve İlgili Kaynaklar
- 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu – MTK m.1 ve m.9
- Yurt Dışı Sözleşmede Tahkim Şartı – MTK m.4
- Hakem Kararı İptal Davası – MTK m.15
- Yabancı Hakem Kararı Tenfizi – MÖHUK m.60-63
Sık Sorulan Sorular
Tahkim yeri ile duruşma yeri aynı olmak zorunda mı?
Hayır. MTK m.9, hakem kurulunun tahkim yargılamasının gerektirdiği hâllerde taraflara önceden bildirerek başka bir yerde toplanmasına izin verir.
Tahkim yerini kim seçer?
Taraflar veya onların seçtiği tahkim kurumu serbestçe belirler; anlaşma yoksa hakem veya hakem kurulu olayın özelliklerine göre belirler.
Tahkim yeri İstanbul iken duruşma Londra’da yapılabilir mi?
Evet. Başka yerde duruşma yapılması, taraflar tahkim yerini değiştirmedikçe tek başına hukuki tahkim yerini değiştirmez.
Çevrim içi duruşma tahkim yerini değiştirir mi?
Hayır. Çevrim içi duruşma yapılması tek başına tarafların belirlediği hukuki tahkim yerini değiştirmez.
ICC tahkimi seçilirse tahkim yeri otomatik Paris mi olur?
Hayır. Tahkim kurumu ile tahkim yeri ayrı kavramlardır; tahkim yeri sözleşme ve kurum kurallarına göre ayrıca belirlenir.
Tahkim yeri uygulanacak maddi hukuku otomatik belirler mi?
Hayır. Esas uyuşmazlığa uygulanacak hukuk MTK m.12’deki hukuk seçimi sistemiyle ayrı belirlenir.
Tahkim yeri Türkiye ise hangi kanun uygulanır?
Uyuşmazlık yabancılık unsuru taşıyorsa ve MTK m.1’deki şartlar gerçekleşiyorsa 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu uygulanır.
Hakem kurulu başka yerde toplantı yapmadan önce bildirim yapmak zorunda mı?
Evet. MTK m.9 başka yerde toplanabilmeyi taraflara önceden bildirim şartına bağlar.
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T
Hazırlayan: Av. Halil BAKIRCI – Mersin Barosu Sicil No: 3472
Hukukî inceleme: Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu.
Bu rehber 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu m.1, m.8, m.9, m.10, m.11 ve m.15 hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır. Tahkim yeri ile duruşma/toplantı yerinin farklı kavramlar olduğu ve hakem kurulunun taraflara önceden bildirerek başka yerde toplanabileceği güncel kanun metnine göre açıklanmıştır.
Milletlerarası Tahkim ve Yurt Dışı Sözleşmeler İçin İletişim
Son mevzuat kontrolü: 12 Eylül 2026.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu sitesinden daha fazla şey keşfedin
Son gönderilerin e-postanıza gönderilmesi için abone olun.
