Çocuk İadesinde Başvuru Sahibi Teslimde Hazır Bulunmak Zorunda mı? 5717 m.23 | 2026
Kısa ve net cevap
Evet. 5717 sayılı Kanun m.23 uyarınca, iade veya şahsî ilişki kurulmasına dair kararların icrası suretiyle çocuk teslimi ancak başvuru sahibinin veya onun tayin edeceği bir kişi yahut kurum yetkilisinin huzurunda yerine getirilir. Başvuru sahibinin yurt dışında yaşaması, her durumda bizzat Türkiye’ye gelmesini zorunlu kılmaz; kanun, uygun kişi veya kurumun tayin edilmesine açıkça izin verir. Ancak teslimin kime ve hangi yetkiyle yapılacağı uygulamadan önce Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğüyle netleştirilmelidir.
5717 m.23 neden özel bir hazır bulunma şartı getiriyor?
Uluslararası çocuk iadesi, çocuğun yalnız bulunduğu yerden alınması değil; mutat mesken ülkesine güvenli biçimde dönüşünün organize edilmesidir. Teslim anında çocuğu fiilen devralacak kişi veya kurumun belli olması gerekir. M.23 bu nedenle başvuru sahibi veya onun tayin ettiği kişi/kurum yetkilisinin huzurunu zorunlu kılar.
Hüküm, çocuğun teslim sonrası kimin sorumluluğunda olacağı konusunda belirsizlik oluşmasını önler ve uluslararası seyahat zincirinin güvenli kurulmasını sağlar.
Başvuru sahibi kimdir?
5717 m.3’e göre başvuru sahibi, çocuğun yeri değiştirilmeden veya alıkonulmadan önce bakım, gözetim ve koruma ya da şahsî ilişki kurma hakkını fiilen kullanan gerçek kişi ile kurum veya kuruluştur. Bu nedenle başvuru sahibi her zaman anne veya baba olmak zorunda değildir; hukuken velâyet veya şahsî ilişki hakkını fiilen kullanan kurum da başvuru sahibi olabilir.
Başvuru sahibi mutlaka Türkiye’ye gelmeli mi?
Hayır. M.23 açıkça başvuru sahibinin “tayin edeceği bir kişi yahut kurum yetkilisi” seçeneğini düzenler. Bu nedenle yurt dışındaki başvuru sahibi, teslimde bulunmak üzere uygun bir gerçek kişiyi veya kurum yetkilisini tayin edebilir. Tayin işleminin içeriği, kimlik bilgileri ve yetki kapsamı uygulama öncesinde müdürlüğe sunulmalıdır.
Avukat teslimde tayin edilen kişi olabilir mi?
Kanun tayin edilecek kişiyi meslek bakımından sınırlamaz. Avukatın teslimde bulunabilmesi için müvekkilin açık iradesi ve gerekli yetkilendirmenin müdürlükçe kabul edilebilir biçimde belgelenmesi gerekir. Ancak çocuğun uzun uluslararası seyahati, bakım ihtiyaçları veya özel sağlık durumu varsa yalnız hukuki temsil yeterli olmayabilir; çocuğu fiilen güvenle götürebilecek kişinin seçilmesi gerekir.
Akraba tayin edilebilir mi?
Evet. Yetişkin ve çocuğun güvenli teslimini üstlenebilecek bir akraba tayin edilebilir. Müdürlük, tayin belgesini ve kişinin kimliğini doğrular. Çocuğun akrabayı tanıması, dil ve güven ilişkisi teslimin psikolojik açıdan daha sağlıklı yürütülmesine katkı sağlayabilir.
Bir kurum tayin edilebilir mi?
Evet. M.23 kişi yanında “kurum yetkilisi” seçeneğini de açıkça tanır. Başvuru sahibi hukuken uygun bir kurumun yetkilisini tayin edebilir. Kurumun çocukla ilgili görevi, yetkilinin kimliği ve teslim sonrası sorumluluk zinciri belgelendirilmelidir.
Tayin belgesi nasıl hazırlanmalı?
Tayin belgesinde başvuru sahibinin ve tayin edilen kişinin/kurumun açık kimlik bilgileri, hangi mahkeme kararının uygulanması için yetki verildiği, çocuğun kimliği, teslim alma ve gerekiyorsa uluslararası seyahat işlemlerini yürütme yetkisi net biçimde gösterilmelidir. Belgenin yabancı ülkede düzenlenmesi hâlinde ülkeye göre konsolosluk, apostil/tasdik ve Türkçe tercüme şartları uygulanır.
Genel vekâletname yeterli midir?
Genel vekâletnamenin içeriği teslim alma ve çocukla ilgili seyahat işlemlerini açıkça kapsamadığında uygulamada tereddüt doğar. En güvenli yöntem, 5717 m.23 kapsamındaki teslim ve ilgili işlemleri açıkça gösteren özel yetkilendirmedir. Çocuğun pasaport, vize veya havayolu işlemlerinde ayrıca belge gerekebileceği için yetki zinciri yalnız mahkeme dosyasıyla sınırlı düşünülmemelidir.
Kararın kesinleşmesi gerekir mi?
Evet. 5717 m.17 uyarınca iade ve şahsî ilişki kararları kesinleştiğinde yerine getirilir. M.23 uygulama aşamasındaki teslim şartıdır. Kesinleşme olmadan m.23 uyarınca cebrî teslim yapılamaz.
Teslim emri tebliğ edilir mi?
Uluslararası iade ve şahsî ilişki ilamları 5717 m.18 gereği 5395 sayılı Kanunun Dördüncü Kısmına göre teslim emri tebliğ edilmeksizin uygulanır. M.23’teki hazır bulunma şartı bu özel uygulama sürecinin parçasıdır. Güncel sistem için 5717 m.18 rehberimize bakılabilir.
Başvuru sahibi teslim gününe gelemezse ne olur?
Başvuru sahibinin gelemeyeceği önceden belliyse tayin edilen kişi veya kurum uygulama gününden önce müdürlüğe bildirilmelidir. M.23’teki hazır bulunma şartı sağlanmadan çocuğun kime teslim edileceği belirsiz bırakılmaz. Son dakika uçuş iptali veya sağlık engeli varsa müdürlük derhâl bilgilendirilmeli ve yeni teslim planı oluşturulmalıdır.
Tayin edilen kişi gelmezse
Başvuru sahibi de tayin edilen kişi/kurum yetkilisi de hazır değilse m.23’teki şart karşılanmaz. Çocuğun güvenli biçimde kime devredileceği belli olmadan teslim tamamlanmaz. Uygulamanın yeniden planlanması gerekir. Başvuru tarafının bu nedenle seyahat ve temsil planını kesinleştirmeden teslim tarihi üzerinde anlaşmaması gerekir.
Çocuğu alıkoyan kişi yoksa ama başvuru sahibi varsa
5717 m.19/1 uyarınca çocuğu alıkoyan kişi bulunmaz veya hemen bulundurulamazsa ilam onun yokluğunda yerine getirilebilir. M.23 bakımından ise başvuru sahibi veya tayin edilen kişi/kurum yetkilisinin hazır olması gerekir. Bu iki hüküm birlikte, yükümlünün yokluğunun uygulamayı engellemediğini fakat çocuğu devralacak kişinin belirli olmasının zorunlu olduğunu gösterir.
Çocuğun yeri saklanmışsa
M.19/2 uyarınca çocuğu alıkoyan kişi müdürlüğün istemi üzerine çocuğun bulunabileceği yerleri derhâl göstermek zorundadır; gerektiğinde bu yerler zorla açtırılır. Çocuk bulunduğunda m.23’teki hazır bulunma şartı uygulanır. Başvuru sahibi veya tayin edilen kişi teslim zincirinin son aşamasında çocuğu devralır.
Kolluk desteği ve başvuru sahibinin rolü
5717 m.20’ye göre zor kullanma gerektiğinde kolluk, müdürlüğün yazılı başvurusu üzerine yardım eder. Başvuru sahibi veya tayin edilen kişi kolluğa emir vermez ve adrese kendi başına müdahale etmez. Kamu makamları çocuğu güvenli şekilde teslim eder; başvuru tarafı m.23 uyarınca devralma aşamasında hazır bulunur.
Uzman da hazır bulunur mu?
Evet. 5717 m.21 ve 5395 Dördüncü Kısım sistemi uyarınca psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı, çocuk gelişimci, rehber öğretmen gibi uzmanlar veya yeterli uzman yoksa öğretmen hazır bulundurulur. Başvuru sahibinin varlığı uzman katılımının yerine geçmez.
Çocuğun başvuru sahibini uzun süredir görmemesi
Çocuk başvuru sahibini uzun süredir görmemişse ani fiziksel teslim yoğun stres yaratabilir. Uzman, çocuğa yaşına uygun açıklama yapar ve teslimi mümkün olduğunca güvenli yönetir. Uygulamanın çocuğun fiziksel veya duygusal gelişimini ağır tehlikeye sokacağı tespit edilirse 5717 m.22 gereği teslim tehlike ortadan kalkıncaya kadar ertelenir.
Tayin edilen kişi çocuğu doğrudan başka ülkeye götürebilir mi?
Bu, tayin belgesinin kapsamı, mahkeme kararının içeriği, çocuğun pasaport/vize durumu ve seyahat mevzuatına bağlıdır. M.23 yalnız teslimde bulunma yetkisini düzenler; havayolu, sınır, pasaport ve yabancı ülke giriş kuralları ayrıca yerine getirilmelidir. Tayin edilen kişinin uluslararası seyahati yapacağı dosyada bu yetki açıkça belgelenmelidir.
Pasaport kimde olmalı?
Çocuğun geçerli pasaportu ve gerekiyorsa vizesi teslim öncesinde hazır olmalıdır. Pasaportun yükümlü kişide bulunması ve verilmemesi, kesinleşmiş iade kararının uygulanmasını engellemek için kullanılamaz. Dava sürecinde 5717 m.24 kapsamında pasaport ve kayıt tedbirleri alınmışsa bunların kaldırılması veya seyahate uyarlanması ilgili makamlarla koordine edilir.
Uçak bileti ne zaman alınmalı?
Karar kesinleşmeden veya müdürlük teslim tarihini netleştirmeden değiştirilemez bilet alınması risklidir. M.22 kapsamında teslimin geçici ertelenmesi veya çocuğun sağlık ihtiyacı seyahat planını değiştirebilir. En doğru sıra, kesinleşme, müdürlük planı, m.23 hazır bulunma düzeni ve ardından seyahat rezervasyonudur.
Çocuğun özel sağlık ihtiyacı varsa
Başvuru sahibi veya tayin edilen kişi çocuğun ilaçlarını, doktor raporlarını, alerji ve kronik hastalık bilgilerini teslimde devralmalıdır. Gerekirse sağlık personeli veya uzman eşliğinde seyahat planı oluşturulur. Uluslararası dönüşte çocuğun tedavisinin kesintiye uğramaması üstün yararın gereğidir.
Çocuğun eşyaları da teslim edilir mi?
İade kararının temel konusu çocuğun teslimidir; çocuğun temel kişisel eşyaları, ilaçları, eğitim belgeleri ve seyahat için gerekli malzemelerinin de güvenli biçimde aktarılması gerekir. Tarafların mal paylaşımı veya yetişkinlere ait eşyalar teslim işleminin konusu değildir. Çocuğa ait zorunlu belgelerin verilmemesi tutanağa bağlanmalıdır.
Başvuru sahibi kurumsa kim gelir?
Başvuru sahibi bir kurum veya kuruluşsa yetkili temsilci m.23 kapsamında hazır bulunur. Kurum temsilcisinin yetkisini gösteren resmî belge, kimlik ve çocuğun teslim sonrası bakım/seyahat planı müdürlüğe sunulur.
Başvuru sahibi ile çocuk arasında 6284 tedbiri varsa
Hak sahibi veya teslim yükümlüsü hakkında 6284 kapsamında gizlilik, yaklaşmama veya başka tedbir varsa 5395 m.41/C/11 gereği teslim bu kararlarla uyumlu yürütülür. M.23 hazır bulunma şartı, yaklaşmama kararını ihlal edecek yüz yüze karşılaşmayı zorunlu kılmaz. Müdürlük güvenli ve tarafları karşılaştırmayan teslim modeli kurar.
Tayin edilen kişiye karşı güvenlik itirazı varsa
Tayin edilen kişinin çocuk açısından somut güvenlik riski taşıdığına ilişkin resmî karar veya doğrulanabilir ciddi bilgi varsa müdürlük bunu çocuğun üstün yararı bakımından değerlendirir. Amaç m.23’teki şekli şartı karşılamak değil, çocuğu güvenli kişiye teslim etmektir. Gerektiğinde başka kişi/kurum tayini istenir.
Teslim tutanağında neler bulunmalı?
Çocuğun kimliği, teslim tarihi ve yeri, başvuru sahibi veya tayin edilen kişinin kimliği ve yetki belgesi, uzmanların bilgileri, çocuğun sağlık durumu, teslim edilen önemli belgeler, varsa kolluk katılımı ve uygulamada yaşanan önemli olaylar tutanağa geçirilmelidir. Bu kayıt uluslararası dönüş ve sonraki yargısal süreç bakımından önemlidir.
Başvuru sahibinin hazırlık kontrol listesi
- Kesinleşmiş iade/şahsî ilişki ilamı ve kesinleşme kaydı,
- kimlik ve iletişim bilgileri,
- bizzat gelmeyecekse açık tayin belgesi,
- tayin edilen kişi/kurumun kimlik ve yetki belgeleri,
- çocuğun pasaport ve vize belgeleri,
- uçuş ve dönüş planı,
- sağlık ve ilaç bilgileri,
- varsa koruma kararları,
- teslim sonrası mutat mesken ülkesindeki adres ve bakım planı.
Uygulama adımları
- Kararın 5717 m.17 uyarınca kesinleştiğini doğrulayın.
- Müdürlükle teslim tarihi ve yerini netleştirin.
- Başvuru sahibi bizzat gelmiyorsa m.23 tayin belgesini sunun.
- Tayin edilen kişinin kimliğini ve seyahat yetkisini doğrulayın.
- Uzman ve gerekiyorsa kolluk planını takip edin.
- Pasaport, vize, ilaç ve çocuğa ait temel belgeleri hazır edin.
- Teslim tutanağını kontrol edin.
- Çocuğun güvenli uluslararası dönüşünü tamamlayın.
Resmî kaynaklar
5717 sayılı Kanunun temel metni ve m.23 düzenlemesi için TBMM 5717 sayılı Kanun metni; güncel çocuk teslim sistemi için 7343 sayılı Kanun; uluslararası çerçeve için HCCH 1980 Çocuk Kaçırma Sözleşmesi incelenmelidir.
Sık sorulan sorular
Çocuk iadesinde başvuru sahibi mutlaka Türkiye’ye gelmeli mi?
Hayır. 5717 m.23, başvuru sahibinin tayin edeceği kişi veya kurum yetkilisinin teslimde bulunmasına izin verir.
Avukat çocuğu teslim alabilir mi?
Uygun ve açık yetkilendirme varsa tayin edilen kişi olarak görev alabilir; uluslararası seyahat için ayrıca gerekli belgeler tamamlanmalıdır.
Akraba tayin edilebilir mi?
Evet. Kimlik ve yetki müdürlüğe açıkça bildirilmelidir.
Başvuru sahibi veya tayin edilen kişi gelmezse ne olur?
M.23’teki hazır bulunma şartı karşılanmadığından teslimin kime yapılacağı belirlenmeden işlem tamamlanmaz.
Çocuğu alıkoyan kişi gelmezse?
5717 m.19/1 şartlarıyla ilam onun yokluğunda uygulanabilir.
Uzman ayrıca bulunur mu?
Evet. M.21’deki uzman katılımı m.23’ten bağımsızdır.
Başvuru sahibiyle ilgili yaklaşmama kararı varsa?
Teslim 6284 tedbirini ihlal etmeyecek güvenli yöntemle planlanır.
Kesinleşmeden teslim yapılır mı?
Hayır. Önce 5717 m.17 gereği karar kesinleşmelidir.
Sonuç
5717 m.23’ün kuralı nettir: iade veya şahsî ilişki kararının uygulanmasıyla çocuk, yalnız başvuru sahibi ya da onun tayin edeceği kişi veya kurum yetkilisinin huzurunda teslim edilir. Yurt dışındaki başvuru sahibinin her durumda bizzat Türkiye’ye gelmesi şart değildir; ancak tayin, kimlik, seyahat ve çocuk bakım planı uygulamadan önce açık biçimde hazırlanmalıdır. Bu düzenleme teslim sonrası sorumluluk zincirini ve çocuğun güvenli uluslararası dönüşünü güvence altına alır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
