Uluslararası Çocuk İadesi Kararı Nasıl Uygulanır? 5717 m.18 ve 5395 Çocuk Teslim Sistemi | 2026
Kısa ve net cevap
5717 sayılı Kanun m.18/1’in güncel hâline göre, çocuğun iadesine veya şahsî ilişki kurulmasına dair ilamlar 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununun Dördüncü Kısım hükümlerine göre ve teslim emri tebliğ edilmeksizin yerine getirilir. 2021’de 7343 sayılı Kanunla yapılan değişiklik sonrasında uluslararası çocuk iadesi kararlarının uygulanmasında klasik icra müdürlüğü sistemi esas değildir. Görev, Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü üzerinden; uzman personel, çocuğun üstün yararı ve 5395 m.41/A–41/H’deki çocuk teslim rejimi çerçevesinde yürütülür.
5717 m.18’in 2021 sonrası güncel metni ne getiriyor?
7343 sayılı Kanunun 49. maddesi, 5717 m.18/1’i değiştirmiştir. Güncel hüküm, çocuk iadesi veya şahsî ilişki ilamının 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanununun Dördüncü Kısmına göre yerine getirileceğini ve teslim emri tebliğ edilmeksizin uygulanacağını düzenler. Bu iki unsur birlikte önemlidir.
Birincisi, uygulama mercii artık çocuk teslimine özgü uzman destekli sistemdir. İkincisi, 5717 kapsamındaki uluslararası iade ve şahsî ilişki ilamlarında 5395’teki genel teslim emri aşaması aynen tekrarlanmaz. Kanun koyucu uluslararası iade kararının kesinleşmesinden sonra süratli uygulama için özel bir yol öngörmüştür.
Eski “icra müdürlüğü” anlatımı neden güncel değil?
5717 sayılı Kanunun 2007’deki ilk metninde m.18, iade ve şahsî ilişki ilamlarının İcra ve İflâs Kanununa göre icra müdürlüğünce yerine getirilmesini öngörüyordu. 7343 sayılı Kanunla 2021’de çocuk teslim sistemi köklü biçimde değiştirildi. Aynı reform 5395 sayılı Kanuna 41/A ve devamındaki Dördüncü Kısmı ekledi; 5717 m.18 de bu sisteme bağlandı.
Bu nedenle internette hâlâ bulunan “kesinleşen kararla icra müdürlüğüne gidilir” açıklaması 2026 uygulamasını yansıtmaz. Güncel başvuru ve uygulama Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü sistemi üzerinden yürür.
Kararın uygulanması için önce kesinleşme gerekir
5717 m.17, çocuğun iadesine veya şahsî ilişki kurulmasına ilişkin kararların kesinleştiğinde yerine getirileceğini düzenler. M.18 uygulama usulünü belirler; m.17’deki kesinleşme şartını kaldırmaz. Bu nedenle ilk derece kararının verilmesi tek başına uygulama aşamasına geçmek için yeterli değildir.
Kesinleşme süreci hakkında 5717 m.17 kesinleşme rehberimize bakılabilir.
Görevli birim hangisidir?
5395 m.41/A uyarınca aile mahkemelerince verilen çocuk teslimi veya çocukla kişisel ilişki kurulmasına dair ilam ve tedbir kararları Adalet Bakanlığınca kurulan Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüklerince yerine getirilir. Müdürlük bulunmayan yerlerde görev, Adalet Bakanlığınca belirlenen hukuk mahkemeleri yazı işleri müdürlüğü tarafından yürütülür.
Uluslararası iade kararında 5717 m.18 bu kurumsal yapıya doğrudan atıf yapar.
Yetkili müdürlük nasıl belirlenir?
5395 m.41/A/4 genel olarak ilam ve tedbir kararlarının yerine getirilmesinde çocuğun yerleşim yeri müdürlüğünü yetkili kabul eder. Bununla birlikte 5717 m.19, uluslararası iade ilamının uygulanmasında çocuğun yanında alıkonulduğu kişinin bulunmaması veya çocuğun yerinin saklanması gibi özel durumları ayrıca düzenler. Dosyada çocuğun fiilen nerede bulunduğu ve yerleşim yeri bilgisi güncel tutulmalıdır.
Teslim emri neden tebliğ edilmiyor?
5395 m.41/B ve 41/C’de genel çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararları bakımından yükümlüyle iletişim kurulması ve şartları oluşursa teslim emri tebliği sistemi bulunur. 5717 m.18 ise uluslararası iade ve şahsî ilişki ilamları için açıkça “teslim emri tebliğ edilmeksizin” uygulama öngörür. Bu özel kural, uluslararası kaçırma dosyasında kesinleşmiş kararın uygulanmasını yeni bir tebligat aşamasıyla geciktirmemeyi amaçlar.
Bu kural tebligatın tamamen önemsiz olduğu anlamına gelir mi?
Hayır. Dava aşamasındaki tebligatlar, gerekçeli kararın taraflara tebliği ve kanun yolu süreci usulüne uygun yürütülmelidir. “Teslim emri tebliğ edilmeksizin” ifadesi, kesinleşmiş ilamın yerine getirilmesi aşamasındaki 5395 teslim emri prosedürüne ilişkindir. Davalının yargılamadan haberdar edilmesi ve savunma hakkı ortadan kalkmaz.
Uzman personel neden zorunlu sistemin parçasıdır?
5395 m.41/A/5, ilam ve tedbir kararlarının psikolog, pedagog, sosyal çalışmacı, çocuk gelişimci ve rehber öğretmen gibi uzmanlar aracılığıyla yerine getirilmesini öngörür. Uzman bulunmayan yerde öğretmen görevlendirilir. 5717 m.21 de uluslararası çocuk iadesinde uzmanların hazır bulundurulmasını ayrıca düzenler.
Çocuk teslimi, sıradan bir mal teslimi değildir. Uzmanın görevi çocuğun gelişimini, kaygısını, taraflar arasındaki çatışmayı ve teslimin güvenli biçimde yürütülmesini gözetmektir.
Kolluk desteği nasıl sağlanır?
5717 m.20 uyarınca zor kullanma konusunda bütün kolluk kuvvetleri Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğünün yazılı başvurusu üzerine yardım etmek ve emirleri yerine getirmekle yükümlüdür. Bu destek, çocuğun üstün yararına aykırı güç kullanımını meşrulaştırmaz; uygulama uzman ve müdürlük koordinasyonunda yürütülür.
Çocuğu yanında bulunduran kişi teslim sırasında yoksa
5717 m.19/1, çocuğun iadesi veya şahsî ilişki ilamının yerine getirilmesi sırasında çocuğu yanında alıkoyan kişi bulunmaz veya hemen bulundurulması mümkün olmazsa ilamın onun yokluğunda yerine getirileceğini düzenler. Böylece yükümlünün yalnız ortadan kaybolması veya teslim noktasına gelmemesi kesinleşmiş kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz.
Çocuğun yeri saklanırsa
5717 m.19/2’ye göre çocuğu alıkoyan kişi, müdürlüğün istemesi hâlinde çocuğun bulunabileceği yerleri derhâl göstermek zorundadır. Gerektiğinde bu yerler zorla açtırılır. Bu özel yetki, kesinleşmiş iade kararının çocuğun saklanması yoluyla etkisiz hâle getirilmesini önler.
Çocuk tesliminde başvuru sahibi hazır bulunmalı mı?
5717 m.23, iade veya şahsî ilişki kararının icrasında çocuğun başvuru sahibi ya da onun tayin ettiği kişi veya kurum yetkilisinin huzurunda teslim edilmesini öngörür. Yurt dışında yaşayan başvuru sahibi bu nedenle teslim tarihi belirlenirken seyahat ve temsil planını önceden hazırlamalıdır.
Çocuğun fiziksel veya duygusal gelişimi ciddi tehlikedeyse
5717 m.22, uygulama sırasında uzman tarafından kararın yerine getirilmesinin çocuğun fiziksel veya duygusal gelişimini ciddi biçimde tehlikeye sokacağının tespit edilmesi hâlinde Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğünün teslim işlemlerini tehlike ortadan kalkıncaya kadar ertelemesini düzenler. Bu hüküm kararın esasını ortadan kaldırmaz; uygulama anındaki ciddi tehlikeye karşı geçici çocuk koruma mekanizmasıdır.
İade ile şahsî ilişki uygulaması aynı sistemde mi?
Evet. M.18 hem çocuğun iadesine hem de şahsî ilişki kurulmasına ilişkin ilamları 5395 sayılı Kanunun Dördüncü Kısmına bağlar. Ancak kararın içeriğine göre uygulanacak fiilî işlem değişir. İadede çocuk mutat mesken ülkesine dönüş amacıyla teslim edilir; şahsî ilişkide belirlenen süre ve şartlarla hak sahibiyle görüşmesi sağlanır.
Uluslararası şahsî ilişki hakkında 5717 m.11 rehberimize bakılabilir.
5395 m.41/D teslim mekânları uygulanır mı?
Çocuk teslimi ve kişisel ilişki işlemleri, müdürlüğün belirlediği teslim mekânlarında yürütülür. Valilik ve belediyeler elverişli mekân belirlemek, yoksa oluşturmak, araç ve sürücü desteği sağlamakla yükümlüdür. Uluslararası dosyada kararın niteliği ve 5717 m.23’teki hazır bulunma şartı da birlikte uygulanır.
6284 sayılı Kanun kapsamında koruma kararı varsa
5395 m.41/C/11, hak sahibi veya teslim yükümlüsü hakkında 6284 sayılı Kanun uyarınca gizlilik kararı veya başka tedbir bulunuyorsa teslim işlemlerinin bu kararlar dikkate alınarak yapılmasını emreder. Uluslararası dosyada da tarafların karşılaştırılmaması, gizli adresin açıklanmaması veya güvenli teslim planı kurulması gerekebilir.
Teslim işlemi ücretli midir?
5395 m.41/H, çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararlarının uygulanmasına ilişkin işlemleri bütün harçlardan istisna eder; avukatlık ücreti dışındaki işlem giderlerini Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılar. 7343 sayılı Kanunun geçiş ve atıf hükümleri bu usulün 5717 kapsamındaki çocuk teslim işlemlerine de uygulanmasını sağlamıştır.
İade için uçak bileti ve dönüş masrafı kimden çıkar?
5395 m.41/H’nin Bakanlık bütçesinden karşıladığı giderler teslim sisteminin işlem masraflarıdır. Başvuru sahibinin avukatlık ücreti ve çocuğun uluslararası dönüş seyahati gibi kalemler 5717 m.27 ve Lahey Sözleşmesinin gider hükümleri çerçevesinde ayrıca değerlendirilir. Her masrafın otomatik olarak Bakanlıkça karşılandığı söylenemez.
Karara uyulmazsa yaptırım nedir?
5717 m.25’in güncel hâli, çocuğu saklayan, yeniden kaçıran veya verilen emir ve tedbirlere aykırı davranan kişiler bakımından 5395 m.41/F hükmüne bağlanır. M.41/F’de teslim emrine veya uygulama yükümlülüklerine aykırılık için disiplin hapsi yaptırımları düzenlenmiştir. Uluslararası dosyada kesinleşmiş kararı etkisizleştirmek amacıyla çocuğun saklanması yaptırımsız değildir.
İşleme karşı şikâyet yolu var mı?
5395 m.41/E, müdürlüğün çocuk teslimi ve kişisel ilişki kararlarının yerine getirilmesine ilişkin işlem ve kararlarına karşı öğrenme veya tebliğ tarihinden itibaren bir hafta içinde müdürlüğün bulunduğu yer aile mahkemesine şikâyet yolunu düzenler. Mahkeme gerekli görürse işlemi durdurabilir ve ivedilikle karar verir. Şikâyet kararına karşı da bir haftalık itiraz sistemi vardır.
İade kararı ile velâyet kararı karıştırılmamalı
5717 m.12/1 gereği çocuk iadesine karar veren hükümde velâyetin esasına karar verilemez. Bu nedenle m.18 uyarınca uygulanan şey, velâyetin başvuru sahibine verilmesi değil çocuğun iade hükmüne uygun şekilde teslimidir. Çocuk mutat mesken ülkesine döndükten sonra velâyet uyuşmazlığı yetkili makam önünde ele alınır.
İade kararından sonra yeni bir teslim emri beklemek neden hatalı?
Uluslararası iade ilamında m.18 açıkça teslim emri tebliğ edilmeksizin uygulama öngörür. Kesinleşmiş kararın 5395 sistemine aktarılmasından sonra “önce ayrıca teslim emri tebliğ edilsin, sonra süre beklensin” yaklaşımı m.18’in özel metniyle bağdaşmaz. Bu nokta 5717 dosyalarını genel aile mahkemesi çocuk tesliminden ayıran kritik usul farkıdır.
Yurt dışındaki başvuru sahibi hangi belgeleri hazır tutmalı?
- Kesinleşmiş iade veya şahsî ilişki ilamı,
- kesinleşme kaydı,
- kimlik ve iletişim bilgileri,
- başvuru sahibinin gelememesi hâlinde m.23’e uygun tayin edilen kişi veya kurum bilgisi,
- çocuğun dönüş seyahati için gerekli pasaport ve vize belgeleri,
- varsa güvenlik ve 6284 tedbir kararları,
- çocuğun güncel adres ve bulunma bilgileri,
- müdürlükle yapılan teslim günü ve yer yazışmaları.
Uygulama adımları
- İade veya şahsî ilişki kararının kesinleşmesini doğrulayın.
- Kararın uygulanması için görevli Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğünü tespit edin.
- 5717 m.18’in özel kuralı gereği yeni teslim emri tebliği beklemeyin.
- Çocuğun güncel yerini ve varsa saklama riskini bildirin.
- M.23 kapsamındaki başvuru sahibi/temsilci hazır bulunma düzenini kurun.
- Uzman ve gerektiğinde kolluk desteğinin planlanmasını takip edin.
- Ciddi gelişim tehlikesi tespit edilirse m.22 sürecini uygulayın.
- Teslim sonrası uluslararası seyahat ve mutat mesken ülkesindeki hukuki süreci ayrı yönetin.
Resmî kaynaklar
2021 reformunun kabul edilmiş metni için 7343 sayılı Kanun m.39-55 TBMM metni; uluslararası çerçeve için HCCH 1980 Çocuk Kaçırma Sözleşmesi; uygulama bilgileri için Adalet Bakanlığı Lahey Sözleşmeleri sayfası esas alınmalıdır.
Sık sorulan sorular
Kesinleşen çocuk iadesi kararı icra müdürlüğüne mi verilir?
Hayır. Güncel sistem 5717 m.18 ve 5395 Dördüncü Kısım uyarınca Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü üzerinden işler.
Uluslararası iade kararında ayrıca teslim emri tebliğ edilir mi?
Hayır. 5717 m.18/1 açıkça teslim emri tebliğ edilmeksizin uygulama öngörür.
Karar kesinleşmeden m.18 uygulanır mı?
Hayır. 5717 m.17 gereği kararın önce kesinleşmesi gerekir.
Çocuğu saklayan kişi teslimi durdurabilir mi?
Hayır. 5717 m.19 özel yetkiler, m.20 kolluk desteği ve m.25 yaptırım sistemi getirir.
Teslimde uzman bulunur mu?
Evet. 5717 m.21 ve 5395 m.41/A uzman destekli uygulamayı düzenler.
Çocuk için ciddi tehlike varsa karar yine hemen uygulanır mı?
5717 m.22 şartları oluşursa teslim işlemi tehlike ortadan kalkıncaya kadar ertelenir.
İşleme karşı şikâyet mümkün mü?
Evet. 5395 m.41/E uyarınca bir haftalık şikâyet ve ardından bir haftalık itiraz mekanizması vardır.
Çocuk tesliminde harç ödenir mi?
5395 m.41/H kapsamındaki işlemler harçlardan istisnadır; avukatlık ücreti dışındaki işlem giderleri Bakanlık bütçesinden karşılanır.
Sonuç
5717 m.18’in 2026 itibarıyla uygulanacak kuralı nettir: kesinleşen uluslararası çocuk iadesi ve şahsî ilişki ilamları, 5395 sayılı Kanunun Dördüncü Kısmındaki uzman destekli çocuk teslim sistemiyle ve ayrıca teslim emri tebliğ edilmeksizin yerine getirilir. Eski icra müdürlüğü anlatımı güncel değildir. Doğru uygulama; kesinleşme, Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü, uzman katılımı, gerektiğinde kolluk desteği ve çocuğun üstün yararı ekseninde yürür.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
