Hakem Heyeti veya Tahkim Usulü Anlaşmaya Aykırıysa Tenfiz Reddedilir mi? New York Madde V(1)(d) | 2026
New York Sözleşmesi Madde V(1)(d) neyi düzenler?
Madde V, yabancı hakem kararının tanınması veya tenfizinin reddedilebileceği sınırlı sebepleri düzenler. V(1)(d), uyuşmazlığın esasından değil tahkimin organizasyonu ve yürütülüşünden doğan iki gruba odaklanır: hakem heyetinin oluşumu ve tahkim usulü.
Hükmün yapısı hiyerarşiktir. Öncelikle tarafların hakem heyeti ve usul konusunda yaptığı anlaşma uygulanır. Taraf anlaşması yoksa veya belirli konuyu düzenlemiyorsa tahkimin gerçekleştiği ülke hukukuna bakılır. Bu, New York Sözleşmesinin taraf iradesine verdiği önemi açıkça gösterir.
Resmî Sözleşme ve UNCITRAL kaynakları UNCITRAL New York Convention sayfasında; Türkçe metin Adalet Bakanlığı sayfasında yer almaktadır.
Madde V(1)(d) ispat yükü kimdedir?
Madde V/1 kapsamındaki ret sebepleri, tanıma veya tenfize karşı çıkan tarafın yetkili makama kanıt sunması üzerine incelenir. V(1)(d)’ye dayanan borçlu, yalnız “tahkim usulsüzdü” demekle yetinemez. Hangi tahkim anlaşması veya kuralın ihlal edildiğini, gerçekleşen usulün ne olduğunu ve aradaki aykırılığı somut belgeyle göstermelidir.
Bu nedenle tahkim sözleşmesi, seçilen kurumun kuralları, Notice of Arbitration, Response, hakem atama yazışmaları, kurum kararları, challenge başvuruları, procedural order’lar, duruşma tutanakları ve nihai award birlikte önem taşır. Hakem sayısı veya atama yöntemi tartışılıyorsa tarafların ilk sözleşme metni ve sonradan yaptığı değişiklikler özellikle gereklidir.
İspat yükünün karşı tarafta olması, tenfiz isteyen tarafın pasif kalabileceği anlamına gelmez. Award sahibi kullanılan prosedürün sözleşme ve kurum kurallarıyla uyumunu gösteren dosya setini tenfiz öncesinde hazırlamalıdır.
Hakem heyetinin oluşumuna ilişkin hangi aykırılıklar önemlidir?
Taraflar sözleşmede tek hakem öngördüğü hâlde üç kişilik heyet kurulması, üç hakem kararlaştırıldığı hâlde tek hakemin karar vermesi, tarafın atama hakkının yok sayılması, mutabık kalınan atama makamının devre dışı bırakılması veya tahkim kurallarındaki zorunlu atama mekanizmasının ihlal edilmesi V(1)(d) bakımından tartışma yaratabilir.
Hakemin bağımsızlık veya tarafsızlığına ilişkin itirazlar bazı hukuk sistemlerinde heyetin composition başlığı altında değerlendirilebilir; ancak her conflict of interest iddiasının otomatik olarak V(1)(d) oluşturduğu söylenemez. İtirazın tahkim anlaşması, kurum kuralları ve tahkim yeri hukukundaki yeri incelenmelidir.
Hakem ataması taraf anlaşmasına uygun biçimde kurum tarafından yapılmışsa, tarafın sonradan sonuçtan memnun olmaması ret sebebi değildir. Hakem seçiminin esaslı süreç hatası olduğu belgelendirilmelidir.
Tahkim usulünün anlaşmaya aykırı olması ne demektir?
Taraflar tahkim kurumunun kurallarını seçerek usul konusunda kapsamlı bir anlaşma kurabilir. Örneğin ICC Rules, LCIA Rules veya UNCITRAL Arbitration Rules’a yapılan geçerli atıf, o kuralları tahkim prosedürünün parçası hâline getirir. Heyetin bu kurallardan anlaşmanın özünü etkileyen şekilde sapması V(1)(d) iddiasına temel olabilir.
Duruşma yapılması kararlaştırılmışken hakem heyetinin tarafların itirazına rağmen dosya üzerinden karar vermesi, taraflara kararlaştırılan beyan sürelerinin temel ölçüde verilmemesi veya kararın tarafların açıkça seçtiği tahkim dilinden farklı usulle yürütülmesi örnek olarak tartışılabilir. Ancak aynı olay Madde V(1)(b) savunma hakkı ihlalini de gündeme getirebilir.
Usul konusunda hakem heyetinin takdir yetkisi de önemlidir. Birçok tahkim kuralı heyete süre, delil, duruşma ve süreç yönetiminde geniş yetki verir. Heyetin bu takdir alanında verdiği karar, taraf anlaşmasına aykırılık değildir.
Neden tarafların anlaşması tahkim yeri hukukundan önce gelir?
V(1)(d)’nin metni önce parties agreement ölçütünü, taraf anlaşması yoksa law of the country where the arbitration took place ölçütünü kullanır. Bu sıra tahkimin sözleşmesel temelini korur. Tarafların usule ilişkin iradesi, tahkim yeri hukukunun emredici olmayan kuralları karşısında önceliklidir.
Örneğin tahkim yeri hukukunun varsayılan kuralı üç hakemken taraflar tek hakem kararlaştırmışsa, emredici engel yoksa taraf anlaşması uygulanır. Tenfiz mahkemesi yalnız yerel varsayılan kuraldan farklılık bulunduğu için V(1)(d) ret sebebi oluşturamaz.
Bununla birlikte tahkim yeri hukukunun emredici hükümleri ve kamu düzeni niteliğindeki kurallar tarafların usul anlaşmasını sınırlayabilir. Hangi kuralın emredici olduğu tahkim yeri hukukundan belirlenir.
Tahkim yeri hukuku ne zaman uygulanır?
Tarafların hakem sayısı, atama yöntemi veya belirli usul konusunda anlaşması yoksa V(1)(d) tahkimin gerçekleştiği ülke hukukuna yönelir. Burada yine tahkim yeri seat kavramı esastır; duruşmanın fizikî yapıldığı yer belirleyici değildir.
Tahkim yeri Paris ise Fransız tahkim hukuku, Londra ise İngiliz tahkim hukuku, İstanbul ise ilgili Türk tahkim hükümleri tamamlayıcı rol oynar. Seçilen kurumsal kurallar da taraf anlaşmasının parçası olarak ilk aşamada değerlendirilir.
Tahkim yeri belirsizse görev belgesi, kurum kararı ve award incelenmelidir. Yer tespiti V(1)(d) yanında V(1)(e)’deki iptal/suspension ve award’ın bağlayıcılığı bakımından da önem taşır.
Tahkim sırasında itiraz etmeyen taraf tenfizde V(1)(d)’ye dayanabilir mi?
Tahkim hukukunda waiver, estoppel veya hakkın kaybı ilkeleri, usul aykırılığını bilen fakat süresinde itiraz etmeyen tarafın sonradan aynı aykırılığı ileri sürmesini sınırlayabilir. Birçok kurumsal tahkim kuralı usul ihlalinin gecikmeden bildirilmesini ister.
New York Sözleşmesi V(1)(d) açık bir waiver paragrafı içermez; ancak tenfiz mahkemeleri tarafın tahkim sırasındaki davranışını dikkate alabilir. Taraf hakem atamasına baştan katılmış, itiraz etmeksizin bütün yargılamayı yürütmüş ve yalnız kaybettikten sonra composition iddiası ileri sürmüşse savunmanın inandırıcılığı ve uygulanabilir hukuk bakımından feragat sorunu doğar.
Bu nedenle tahkim sırasında hakem ataması veya usul aykırılığı fark edildiğinde ilgili kurum kuralındaki challenge ve objection süreleri kaçırılmamalıdır.
Her küçük usul hatası yabancı hakem kararının tenfizini engeller mi?
Hayır. New York Sözleşmesinin amacı hakem kararlarının sınır ötesi etkisini kolaylaştırmaktır. Madde V ret sebepleri istisnai ve dar yorumlanır. Yazım hatası, önemsiz süre sapması veya kararın sonucunu/temel süreci etkilemeyen teknik farklılık her zaman tenfiz reddi gerektirmez.
V(1)(d) bakımından gerçek bir anlaşma veya uygulanacak usul ihlali bulunmalıdır. Bazı mahkemeler ayrıca ihlalin ciddiyetini, tarafın zamanında itiraz edip etmediğini ve adil yargılanma üzerindeki etkisini değerlendirir. Sözleşme metni tenfiz mahkemesine may be refused ifadesiyle ret yetkisi tanır; mekanik sonuç yaratmaz.
Usul ihlali savunma hakkını doğrudan etkilemişse V(1)(b) de gündeme gelebilir. Bu nedenle aynı olayın hangi ret sebebine doğru yerleştirildiği önemlidir.
Türkiye’de V(1)(d) savunması nasıl ileri sürülür?
Türkiye’de yabancı hakem kararı tenfizine karşı çıkan taraf New York Sözleşmesi V(1)(d) yanında MÖHUK m.62’deki ilgili tenfiz engellerini de değerlendirmelidir. Sözleşmenin uygulama alanına giren karar bakımından New York Sözleşmesi öncelikli uluslararası çerçevedir.
İtiraz dilekçesinde hangi taraf anlaşmasının ihlal edildiği madde madde gösterilmeli; tahkim kuralları ve usul evrakı tercümeleriyle sunulmalıdır. “Hakem taraflıydı” veya “usul adil değildi” gibi soyut cümleler yeterli değildir.
Madde V(1)(b) savunma hakkı ihlali için ayrı rehberimiz, V(1)(c) yetki aşımı için yetki aşımı rehberimiz kullanılabilir. V(1)(d) bunlardan farklı olarak heyetin oluşumu ve prosedürün taraf anlaşması/seat hukukuna uygunluğuna odaklanır.
V(1)(d) dosyasında hangi belgeler kritik?
Tahkim anlaşmasının tam metni, varsa amendment, seçilen kurum kuralları, Notice of Arbitration, Response, hakem aday ve atama yazışmaları, kurumun atama/challenge kararları, Terms of Reference, procedural orders, duruşma tutanakları, taraf itirazları, waiver yazışmaları ve nihai award toplanmalıdır.
Tahkim yeri hukukuna dayanılacaksa yürürlükteki resmî yabancı hukuk metni ve gerektiğinde uzman görüşü hazırlanmalıdır. Türk mahkemesi MÖHUK m.2 çerçevesinde yabancı hukuk içeriğini re’sen araştırma yükümlülüğüne sahip olmakla birlikte tarafların doğru ve güncel kaynakla yardımcı olması dosyanın sağlıklı ilerlemesini sağlar.
Belge yabancı dildeyse Türkçe tercüme şartları uygulanır. Tenfiz başvurusunun temel belge seti için Madde IV rehberimiz ayrıca incelenmelidir.
2026 kontrol listesi
- Tahkim anlaşmasındaki hakem sayısı ve atama yöntemini çıkarın.
- Seçilen kurumsal/ad hoc tahkim kurallarını işlem tarihindeki sürümüyle temin edin.
- Fiilen kurulan hakem heyetini anlaşmayla karşılaştırın.
- Hakem atamasına ilişkin tüm challenge ve itiraz tarihlerini belirleyin.
- Tarafların usule ilişkin özel anlaşmalarını ve procedural orders’ı ayırın.
- Fiilî tahkim usulünün anlaşmaya aykırı bölümünü somutlaştırın.
- Taraf anlaşması yoksa tahkim yeri hukukunu belirleyin.
- İtirazın tahkim sırasında süresinde yapılıp yapılmadığını ve olası feragati inceleyin.
- V(1)(b) savunma hakkı ve V(1)(c) yetki aşımıyla olası kesişimleri ayrı kurun.
- Tenfiz mahkemesine soyut değil belgeye dayalı V(1)(d) savunması sunun.
Sık Sorulan Sorular
Üç hakem kararlaştırıldığı hâlde tek hakem karar verirse tenfiz reddedilir mi?
Taraf anlaşmasına gerçek aykırılık V(1)(d) kapsamında güçlü ret iddiası yaratır; somut atama süreci, itirazlar ve uygulanacak kurallar birlikte incelenir.
Hakem atamasına tahkim sırasında itiraz etmedim, tenfizde ileri sürebilir miyim?
Waiver veya itiraz hakkının kaybı gündeme gelebilir. Uygulanacak tahkim kuralları ve tahkim yeri hukuku incelenmelidir.
Hakemin tarafsız olmadığı iddiası V(1)(d) midir?
Bazı durumlarda heyetin composition sorunuyla bağlantı kurulabilir; ancak challenge kuralları, kamu düzeni ve diğer ret sebepleri de ayrıca değerlendirilir.
Tahkim usulü tarafların sözleşmesine aykırıysa her zaman ret gerekir mi?
Hayır. İhlalin niteliği, ciddiyeti, tarafın zamanında itirazı ve Sözleşmenin dar ret yaklaşımı birlikte değerlendirilir.
Taraflar usulü belirlememişse hangi hukuk uygulanır?
Madde V(1)(d), bu durumda tahkimin yapıldığı ülke hukukuna atıf yapar.
Duruşmanın yapıldığı ülke tahkim yeri midir?
Her zaman değil. Hukukî seat taraf anlaşması, kurum veya hakem kararıyla belirlenir.
Kurumsal tahkim kurallarına aykırılık V(1)(d) olabilir mi?
Evet. Kurallar tarafların usul anlaşmasının parçasıysa esaslı aykırılık V(1)(d) kapsamında ileri sürülebilir.
Süre uzatımı V(1)(d) ihlali midir?
Hakem heyetinin seçilen kurallar altında süre yönetimi yetkisi varsa sıradan uzatma ihlal değildir; tarafların açık ve bağlayıcı usul anlaşmasına aykırılık ayrıca incelenir.
V(1)(d) ile V(1)(b) farkı nedir?
V(1)(d) heyet oluşumu/usul anlaşmasına; V(1)(b) tarafın usulüne uygun bilgilendirilmesi ve davasını sunma imkânına odaklanır.
V(1)(d) ispat yükü kimdedir?
Madde V/1 yapısına göre tenfize karşı çıkan taraf ret sebebini kanıtlamalıdır.
Tahkimde prosedür sözleşmenin bir parçasıdır. Tarafların hakem sayısı, atama mekanizması ve seçtiği kurallar tahkim boyunca belgeyle izlenmeli; aykırılık varsa sonuç beklenmeden zamanında itiraz edilmelidir. V(1)(d) savunması kaybeden tarafın genel memnuniyetsizliği değil, somut oluşum veya usul aykırılığıdır. Türkiye geneli ve uluslararası tahkim bağlantılı dosyalar Mersin’den yönetilmektedir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
