Yurt Dışında Yaşayan Kişi İçin Türkiye’de Vesayet ve Kısıtlama: MÖHUK 10 | 2026
Yurt dışında yaşayan bir kişinin yaş, sağlık, malvarlığı yönetimi veya hukuki işlem güvenliği nedeniyle Türkiye’de korunması gerektiğinde “hangi ülkenin hukuku uygulanır ve hangi Türk mahkemesi karar verebilir?” soruları birbirinden ayrılmalıdır. Uygulanacak hukuk MÖHUK m.10 ile, Türkiye’de yerleşim yeri olmayan yabancı bakımından milletlerarası yetki ise MÖHUK m.42 ile düzenlenir.
Bu ayrım özellikle Türkiye’de taşınmazı, banka hesabı, şirket payı veya devam eden davası bulunan; ancak yurt dışında yaşayan yabancı kişiler ile yurt dışında yaşayan Türk vatandaşlarının aileleri bakımından önemlidir. Vesayet, kısıtlılık ve kayyımlık aynı hukuki kurum değildir. MÖHUK m.10 da bu üç başlığı aynı kurala bağlamaz: kararın verilme ve kaldırılma sebeplerinde millî hukuk esas alınırken, diğer vesayet işleri ve kayyımlık doğrudan Türk hukukuna bağlanmıştır.
- MÖHUK 10’un temel kuralı
- Vesayet ve kısıtlama sebeplerinde millî hukuk
- Türk hukukunun uygulanacağı özel hâller
- Diğer vesayet işleri ve kayyımlık
- Türkiye’de hangi mahkeme yetkilidir?
- Yurt dışındaki Türk vatandaşı bakımından durum
- Türkiye’de malı bulunan yabancı bakımından durum
- Başvuruda gerekli belgeler
- Dosya kontrol sırası
- Sık sorulan sorular
MÖHUK 10 Vesayet, Kısıtlılık ve Kayyımlığı Nasıl Düzenler?
MÖHUK m.10 üç fıkradan oluşur ve her fıkranın işlevi farklıdır. Birinci fıkra, vesayet veya kısıtlılık kararının verilmesi ya da sona erdirilmesi sebeplerini kişinin millî hukukuna bağlar. İkinci fıkra, yabancının millî hukukunda bu kararın verilmesi mümkün değilse ve Türkiye ile belirli bağlantılar varsa Türk hukukunun uygulanmasını sağlar. Üçüncü fıkra ise kararın verilme veya kaldırılma sebepleri dışında kalan bütün vesayet ve kısıtlılık meseleleri ile kayyımlığı Türk hukukuna bağlar.
Bu sistemde önce kişinin vatandaşlığı tespit edilir. Çifte vatandaşlık veya vatansızlık varsa MÖHUK m.4’teki özel vatandaşlık kuralları uygulanır. Kişi aynı zamanda Türk vatandaşıysa vatandaşlığa dayalı bağlama kuralında Türk hukuku esas alınır. Türk vatandaşı olmayan çok vatandaşlı kişilerde daha sıkı ilişkili devlet hukuku belirlenir. Vatansızlar ve mülteciler bakımından yerleşim yeri, mutad mesken ve bulunulan ülke bağlantıları sırasıyla uygulanır.
Vesayet veya Kısıtlama Sebebi Hangi Hukuka Göre Belirlenir?
MÖHUK m.10/1 hükmü nettir: vesayet veya kısıtlılık kararı verilmesi veya sona erdirilmesi sebepleri, hakkında karar verilmesi ya da kaldırılması istenen kişinin millî hukukuna tâbidir. Dolayısıyla yabancı bir kişi hakkında Türkiye’de “kısıtlanması gerekir mi?” sorusu sorulduğunda ilk adım Türk Medeni Kanunundaki kısıtlama sebeplerini otomatik uygulamak değildir; önce kişinin millî hukuku belirlenir.
Millî hukukun içeriği MÖHUK m.2 uyarınca Türk hâkimi tarafından re’sen araştırılır ve uygulanır. Taraflardan yabancı hukukun tespitinde yardım istenebilir. Kişinin kendi ülkesindeki vesayet, koruma, yetişkin koruması veya benzeri kurumlar Türk hukukundaki kavramlarla birebir aynı olmayabilir. Hukuki nitelendirme yapılırken kurumun adı değil, kişinin karar alma ve malvarlığını yönetme yetkisinin nasıl sınırlandığı incelenir.
Vesayet kararının sona erdirilmesi de aynı fıkranın kapsamındadır. Kişinin daha önce kısıtlandığı veya vesayet altına alındığı dosyada şartların ortadan kalkıp kalkmadığı, kural olarak yine millî hukuk üzerinden değerlendirilir. Millî hukukun değişmesine yol açan vatandaşlık değişikliği varsa zaman bakımından hangi bağlantının esas alınacağı ayrıca MÖHUK m.3 çerçevesinde tespit edilir.
Yabancının Millî Hukukunda Vesayet Mümkün Değilse Türk Hukuku Ne Zaman Uygulanır?
MÖHUK m.10/2 iki açık bağlantı öngörür. Birincisi, yabancının millî hukukuna göre vesayet veya kısıtlılık kararı verilmesi mümkün değilse ve kişinin mutad meskeni Türkiye’deyse Türk hukukuna göre vesayet veya kısıtlılık kararı verilebilir ya da kaldırılabilir. İkincisi, kişinin zorunlu olarak Türkiye’de bulunduğu hâllerde de Türk hukuku uygulanır.
Bu hüküm yabancının korunmasız kalmasını önler. “Millî hukukta Türk hukukundakiyle aynı isimde bir vesayet kurumu yok” demek tek başına yeterli değildir; millî hukukta kişinin korunmasını sağlayan eşdeğer mekanizma bulunup bulunmadığı ve somut olayda vesayet veya kısıtlama kararının mümkün olup olmadığı tespit edilir. MÖHUK m.10/2, millî hukuk bakımından gerçekten karar verilemeyen hâllerde Türkiye bağlantısı varsa Türk hukukunun devreye girmesini sağlar.
Mutad mesken, yalnız nüfus kaydı veya kısa süreli konaklama değildir. Kişinin hayat ilişkilerinin fiilen merkezileştiği yer esas alınır. Zorunlu olarak Türkiye’de bulunma ise m.10/2’de ayrıca sayılmıştır; bu nedenle kişinin mutad meskeninin Türkiye’de olmadığı her durumda Türk hukukunun uygulanamayacağı söylenemez.
Vesayet Sebebi Dışındaki İşlemler ve Kayyımlık Hangi Hukuka Tâbidir?
MÖHUK m.10/3, vesayet veya kısıtlılık kararının verilmesi ya da sona erdirilmesi sebepleri dışında kalan bütün kısıtlılık ve vesayet hususlarını ve kayyımlığı Türk hukukuna bağlar. Bu hüküm uygulamada çok önemlidir; çünkü bir kez koruma statüsünün gerekliliği belirlendikten sonra temsil, izin, denetim, hesap, malvarlığı yönetimi ve kayyımlığa ilişkin çok sayıda usul ve maddi mesele Türk hukukuna göre yürütülür.
Kayyımlık özellikle belirli bir işin görülmesi, bir malvarlığının yönetilmesi veya temsil boşluğunun giderilmesi amacıyla gündeme gelebilir. Yurt dışında yaşayan kişinin Türkiye’deki belirli bir taşınmazı veya dava işlemi bakımından temsil ihtiyacı bulunması her zaman genel vesayet kurulmasını gerektirmez. Kurumların amacı ve kapsamı ayrılarak doğru hukuki yol seçilmelidir.
Türkiye’de Yerleşim Yeri Olmayan Yabancı İçin Hangi Mahkeme Yetkilidir?
MÖHUK m.42, Türkiye’de yerleşim yeri bulunmayan yabancı hakkında vesayet, kayyımlık, kısıtlılık, gaiplik ve ölmüş sayılma kararları için özel milletlerarası yetki kuralı getirir. Buna göre karar, ilgilinin Türkiye’de sâkin olduğu yer mahkemesince; kişi Türkiye’de sâkin değilse mallarının bulunduğu yer mahkemesince verilir.
Bu kural, uygulanacak hukuk ile mahkeme yetkisinin aynı şey olmadığını gösterir. Örneğin yabancı kişinin millî hukuku vesayet sebebi bakımından uygulanabilir; buna karşılık davaya veya çekişmesiz yargı işine Türkiye’de hangi mahkemenin bakacağı MÖHUK m.42 ile belirlenebilir. Görevli mahkeme ve vesayet makamına ilişkin iç hukuk kuralları ayrıca uygulanır.
Türkiye’de malı bulunan fakat hiç ikamet etmeyen yabancı bakımından malın bulunduğu yer bağlantısı özellikle önemlidir. Banka hesabı, taşınmaz, şirket payı veya başka malvarlığı unsurları yetki incelemesinde somutlaştırılmalıdır. Yalnız “Türkiye’de ekonomik bağlantısı var” şeklindeki soyut ifade yerine malvarlığının niteliği ve bulunduğu yer belgelenmelidir.
Yurt Dışında Yaşayan Türk Vatandaşı İçin Vesayet Nerede Açılır?
Yurt dışında yaşayan Türk vatandaşı bakımından vatandaşlığa dayalı bağlama kuralı nedeniyle vesayet veya kısıtlama sebeplerinde Türk hukuku uygulanır. Ancak Türkiye’de mahkemenin milletlerarası yetkisi, Türklerin kişi hâllerine ilişkin davalarını düzenleyen MÖHUK m.41 ve iç hukuktaki vesayet yetkisi kuralları birlikte değerlendirilerek belirlenir. MÖHUK m.41, Türk vatandaşlarının kişi hâllerine ilişkin davaları yabancı ülke mahkemelerinde açılmadığı veya açılamadığı takdirde Türkiye’de basamaklı yetki sistemi öngörür.
Bu nedenle yurt dışındaki Türk vatandaşı hakkında Türkiye’de vesayet talebi hazırlanırken kişinin Türkiye’deki son yerleşim yeri, sakin olduğu yer, mevcut nüfus bağlantıları ve yabancı ülkede devam eden koruma işlemleri incelenmelidir. Aynı kişi hakkında yabancı ülkede verilmiş koruma kararı varsa bu kararın Türkiye’de doğuracağı sonuç ayrıca tanıma ve yabancı kararlar rejimi yönünden değerlendirilebilir.
Türkiye’de Taşınmazı veya Banka Hesabı Bulunan Yabancı İçin Ne Yapılır?
Yabancının Türkiye’de yerleşim yeri bulunmuyor ve kendisi Türkiye’de sâkin değilse MÖHUK m.42 malların bulunduğu yer mahkemesine yetki verir. Türkiye’deki malvarlığının korunması için kişinin genel vesayet statüsü ile belirli mal veya işlem için kayyımlık ihtiyacı birbirinden ayrılmalıdır. MÖHUK m.10/3 kayyımlığı Türk hukukuna tâbi tuttuğu için Türkiye’deki temsil boşluğunun giderilmesinde Türk hukukundaki kayyımlık hükümleri doğrudan önem kazanır.
Örneğin yabancı kişinin Türkiye’deki bir taşınmazına ilişkin dava, ortaklık veya yönetim işlemi varsa, mahkeme başvurusunda taşınmazın tapu kaydı ve kişinin temsil edememe durumunu gösteren belgeler birlikte sunulmalıdır. Banka veya şirket payı gibi varlıklarda ilgili kurum kayıtları ve kişinin malvarlığı üzerindeki hukuki bağını gösteren belgeler dosyaya eklenmelidir.
Yurt Dışından Vesayet veya Kayyımlık Başvurusu İçin Belge Seti
Başvurunun konusu ve uygulanacak hukuka göre belge seti değişmekle birlikte yabancı unsurun ispatı için temel belgeler sistematik hazırlanmalıdır. Kimlik ve vatandaşlık belgesi, yerleşim veya mutad mesken belgesi, kişinin mevcut hukuki statüsünü gösteren yabancı resmî kayıtlar, varsa yabancı mahkeme veya idari makam kararları, Türkiye’deki malvarlığını gösteren tapu, banka veya şirket kayıtları ve başvuruya dayanak olayları kanıtlayan belgeler birlikte değerlendirilir.
Yabancı resmî belgelerde apostil, konsolosluk tasdiki ve Türkçe tercüme gerekliliği belgenin düzenlendiği ülkeye ve Türkiye’nin taraf olduğu milletlerarası sözleşmelere göre belirlenir. Belgeyi hazırlayan yabancı makamın yetkisi, kararın kesinliği ve güncelliği de kontrol edilmelidir. Yurt dışından Türkiye’de işlem ve belge planlaması için Yurt Dışındaki Müvekkiller ve Yurt Dışında Yaşayanlara Hukuki Destek sayfaları incelenebilir.
Vesayet ve Kısıtlama Dosyasında İzlenecek Kontrol Sırası
- Kişinin güncel vatandaşlığını ve varsa çok vatandaşlık durumunu tespit edin.
- MÖHUK m.4’e göre millî hukuku belirleyin.
- Talebin vesayet/kısıtlama sebebine mi, yoksa vesayetin yürütülmesine veya kayyımlığa mı ilişkin olduğunu ayırın.
- Karar sebebi bakımından MÖHUK m.10/1 gereğince millî hukuku inceleyin.
- Millî hukukta karar verilmesi mümkün değilse m.10/2’deki mutad mesken veya zorunlu bulunma bağlantısını kontrol edin.
- Diğer vesayet işleri ve kayyımlıkta m.10/3 gereğince Türk hukukunu uygulayın.
- Kişi yabancı ve Türkiye’de yerleşim yeri yoksa MÖHUK m.42 yetki sırasını uygulayın.
- Kişi Türk vatandaşıysa MÖHUK m.41 ve iç hukuk yetki kurallarını birlikte kontrol edin.
- Yabancı resmî belgeleri usulüne uygun tasdik ve tercüme ile hazırlayın.
- Kararın Türkiye’deki malvarlığına, dava ve temsil işlemlerine etkisini baştan belirleyin.
Resmî Kaynaklar
- 5718 sayılı MÖHUK – m.4, m.10, m.41 ve m.42
- 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu – Vesayet hükümleri
- T.C. Dışişleri Bakanlığı Konsolosluk İşlemleri
- UYAP Vatandaş Portal
Sık Sorulan Sorular
1. Yabancı hakkında vesayet sebebine hangi hukuk uygulanır?
MÖHUK m.10/1 gereğince kişinin millî hukuku uygulanır.
2. Yabancının ülkesinde vesayet kararı verilemiyorsa Türkiye karar verebilir mi?
Kişinin mutad meskeni Türkiye’deyse veya kişi zorunlu olarak Türkiye’de bulunuyorsa MÖHUK m.10/2 şartlarıyla Türk hukuku uygulanabilir.
3. Kayyımlık hangi hukuka tâbidir?
MÖHUK m.10/3 gereğince kayyımlık Türk hukukuna tâbidir.
4. Vesayetin yürütülmesine ilişkin diğer konular hangi hukuka tâbidir?
Kararın verilmesi veya sona erdirilmesi sebepleri dışındaki vesayet ve kısıtlılık meseleleri MÖHUK m.10/3 uyarınca Türk hukukuna tâbidir.
5. Türkiye’de yerleşim yeri olmayan yabancı için hangi mahkeme yetkilidir?
MÖHUK m.42 uyarınca önce Türkiye’de sâkin olduğu yer; burada sâkin değilse mallarının bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.
6. Yurt dışındaki Türk vatandaşı için yabancı hukuk uygulanır mı?
Vatandaşlık esasına dayalı vesayet sebebi bakımından Türk vatandaşının millî hukuku Türk hukukudur.
7. Yabancı mahkemenin vesayet kararı Türkiye’de otomatik uygulanır mı?
Yabancı kararın Türkiye’de doğuracağı hukuki sonuç, kararın niteliği ve tanıma hükümleri çerçevesinde ayrıca değerlendirilir.
8. Türkiye’de yalnız taşınmazı bulunan yabancı için kayyım atanabilir mi?
MÖHUK m.42’deki yetki ve MÖHUK m.10/3’teki Türk hukuku bağlantısı çerçevesinde kayyımlık talebi mümkündür; talep edilen kayyımlığın amacı ve malvarlığı bağlantısı açıkça gösterilmelidir.
9. Yabancı belgeler apostilli olmak zorunda mı?
Belgenin düzenlendiği ülke ve uygulanabilir milletlerarası sözleşmeye göre apostil, başka tasdik yolu veya muafiyet söz konusu olabilir.
10. Türkiye’ye gelmeden dosya takip edilebilir mi?
Vekâletnamenin kapsamı ve kişinin bizzat dinlenmesi gereken işlemler ayrılarak dava ve belge takibinin önemli bölümü avukat aracılığıyla yürütülebilir.
Türkiye’de vesayet, kısıtlama veya kayyımlık ihtiyacı bulunan yabancı unsurlu dosyalarda vatandaşlık, uygulanacak hukuk, yetkili mahkeme ve yabancı belge zinciri birlikte kurulmalıdır.
Mersin Barosu, Sicil 3472
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu
Bu içerik 15.09.2026 tarihinde yürürlükteki 5718 sayılı MÖHUK m.10, m.41 ve m.42 hükümleri esas alınarak hazırlanmıştır.
(E-İMZALIDIR)
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
