CISG Madde 56: Ağırlığa Göre Satışta Net mi Brüt Ağırlık mı Esas Alınır? | 2026
- CISG Madde 56’nın açık kuralı
- Net ağırlık ne demektir?
- Brüt ağırlık ne zaman kullanılabilir?
- Dara nasıl hesaplanır?
- Hangi tartım belgesi esas alınır?
- Nem, fire ve doğal ağırlık kaybı
- Miktar toleransı ve ağırlık farkı
- Birim fiyat hesabı
- Uyuşmazlıkta ispat
- Yurt dışındaki taraflar için uygulama planı
- Sözleşmede tartım maddesi nasıl yazılmalı?
- Sık sorulan sorular
CISG Madde 56’nın Açık Kuralı Nedir?
CISG m.56 son derece kısa fakat emtia, gıda, metal, kimyasal, tekstil hammaddesi ve dökme yük satışlarında yüksek parasal etki doğuran bir hükümdür. Fiyat ağırlığa göre belirlenmişse ve sözleşmeden hangi ağırlığın esas alınacağı anlaşılmıyorsa, şüphe hâlinde net ağırlık esas alınır.
Hükmün tamamlayıcı nitelikte olduğu unutulmamalıdır. Taraflar CISG m.6 uyarınca brüt ağırlığı, “gross for net” yöntemi, standart dara oranı, paket başına sabit dara veya resmi kantar ölçümünü fiyat hesabının temeli yapabilir. Sözleşmede açık yöntem varsa m.56’nın varsayılan net ağırlık kuralına dönülmez.
“Şüphe hâlinde” ifadesi önemlidir. Önce sözleşme CISG m.8 ve m.9 uyarınca yorumlanır; tarafların yazışması, önceki uygulaması ve ticari teamüller incelenir. Bunlardan net veya brüt ağırlığın esas alınacağı belirlenebiliyorsa sorun yorumla çözülür. Ancak hâlâ belirsizlik varsa m.56 net ağırlık kuralını getirir.
Bu nedenle uyuşmazlıkta ilk soru “kantar fişinde kaç kilogram yazıyor?” değildir. İlk soru, tarafların bedeli hangi ağırlık tanımına bağladığıdır. Tartım belgesi ancak bu hukuki ölçüte göre anlam kazanır.
Net Ağırlık Ne Demektir?
Net ağırlık, kural olarak malın kendi ağırlığıdır; ambalaj, taşıma kabı, palet, sandık, varil, şişe, çuval, konteyner ve diğer dara unsurları hariç tutulur. Bir tonluk paletli üründe tartım 1.050 kg gösteriyor ve palet/ambalaj 50 kg ise net ağırlık 1.000 kg’dır.
Ancak bazı ürünlerde “mal” ile ambalaj arasındaki sınır teknik olarak tartışmalı olabilir. Örneğin sıvının varili açıkça ambalajdır; fakat üretim sürecinin parçası olan taşıyıcı bobin, makaraya sarılı telde makara veya nihai ürünün ayrılmaz koruyucu katmanı farklı değerlendirilebilir. Bu nedenle sektör standardı ve sözleşmedeki ürün tanımı önemlidir.
Net ağırlık hesabında standardın ne olduğu açıkça yazılmalıdır. “Net weight” ibaresi genellikle yeterli görünse de ölçüm yeri, tartı toleransı ve nem oranı yüksek değerli satışlarda ayrıca belirtilmelidir. Bir gıda ürününün yükleme anındaki net ağırlığı ile haftalar süren deniz taşıması sonundaki ağırlığı doğal nem kaybı nedeniyle farklı olabilir.
M.56 yalnız fiyat hesabını düzenler. Miktar uygunluğu, risk geçişi veya taşıma sırasında kayıp tartışması ayrı CISG hükümlerini ve gerektiğinde taşıma hukukunu gündeme getirir.
Brüt Ağırlık Ne Zaman Esas Alınabilir?
Taraflar açıkça brüt ağırlığı fiyat ölçütü seçmişse CISG m.56 buna engel değildir. Örneğin “Price: EUR 1.20/kg gross weight” veya “invoice quantity based on gross certified weight” şeklindeki sözleşme hükmü, bedelin ambalaj dahil ağırlığa göre hesaplanacağını gösterebilir.
Bazı ticari sektörlerde ambalajın standardize olduğu ve fiyatın tarihsel olarak brüt üzerinden uygulandığı teamüller bulunabilir. CISG m.9 kapsamında tarafların bildiği veya bilmeleri gereken yaygın ticari teamül, sözleşmenin yorumunda etkili olabilir. Ancak bu tür teamül iddiası somut delille gösterilmelidir; “sektörde herkes böyle yapar” ifadesi tek başına yeterli değildir.
Tarafların önceki işlemleri de önemlidir. Aynı alıcı ve satıcı yıllardır faturaları brüt tartım üzerinden düzenlemiş ve itirazsız ödemişse bu yerleşik uygulama, yeni sözleşmenin yorumunu etkileyebilir. Yine de her sözleşmenin şartları ayrı kontrol edilmelidir.
Brüt ağırlık seçildiğinde fiyatın içine ambalajın ekonomik değeri de fiilen girer. Taraflar ayrıca ambalajın iade edilip edilmeyeceğini ve iade edilecek taşıma kabının fiyat hesabında nasıl düzeltileceğini belirlemelidir.
Dara Nasıl Hesaplanır?
Dara, taşıma veya ambalaj unsurunun ağırlığıdır. Net ağırlık genel formülle brüt ağırlık – dara = net ağırlık şeklinde bulunur. Ancak uluslararası ticarette dara her zaman tek bir sabit sayı değildir.
Palet, kasa, varil veya çuvalın gerçek ağırlığı tek tek ölçülebilir; üretici tarafından sertifikalı standart dara kullanılabilir; konteynerin kapı üzerinde gösterilen tare weight değeri dikkate alınabilir veya numune paketlerin ortalama darası hesaplanabilir. Hangi yöntem kullanılacaksa sözleşmede belirtilmesi uyuşmazlığı önler.
Örneğin 100 varilin her biri nominal 18 kg ise toplam standart dara 1.800 kg olarak kabul edilebilir. Ancak fiili variller farklı model veya ağırlıktaysa standart dara ciddi sapma yaratabilir. Yüksek değerli ürünlerde gerçek dara veya bağımsız tartım tercih edilebilir.
Dara belgesinin kaynağı da önemlidir. Satıcının tek taraflı paketleme listesi, bağımsız tartım sertifikasından farklı ispat gücüne sahip olabilir. Taraflar bağımsız gözetim kuruluşunun ölçümünü sözleşmeyle bağlayıcı referans yapabilir.
Yükleme Kantar Fişi mi, Varış Kantar Fişi mi Esas Alınır?
CISG m.56 hangi tartım noktasının esas alınacağını söylemez. Bu konu sözleşme, teslim şekli ve tarafların uygulamasından belirlenir. “Quantity final at loading port” denmişse yükleme limanı ölçümü; “weight final at destination” denmişse varış ölçümü esas olabilir.
Incoterms tek başına tartım değerinin kesinliğini her zaman belirlemez. Incoterms teslim, risk ve masraf dağılımını düzenler; fiyat hesabının hangi tartım sertifikasına bağlı olduğu ayrıca yazılmalıdır.
Yükleme ve varış tartımı arasında fark varsa neden araştırılmalıdır. Ölçüm cihazı toleransı, nem kaybı, sızıntı, dökülme, taşıma sırasında kayıp, sıcaklık farkı veya tartım prosedürü sonucu değiştirebilir. Fark taşıma sırasında fiziksel kayıptan doğuyorsa risk ve taşıyıcı sorumluluğu ayrı meselelerdir.
Uyuşmazlıkta kantarın kalibrasyon belgesi, tartım saati, araç plakası, boş/dolu tartım fişleri ve gözetim raporu birlikte değerlendirilmelidir.
Nem, Fire ve Doğal Ağırlık Kaybı Nasıl Ele Alınır?
Tahıl, pamuk, ahşap, kimyasal ve bazı minerallerde nem oranı ağırlığı doğrudan etkiler. Sözleşme yalnız “ton başına fiyat” yazıp nem bazını belirtmezse, iki taraf farklı net ağırlık sonucuna ulaşabilir. M.56 net ağırlığı esas alsa da “hangi fiziksel şarttaki net ağırlık?” sorusunu tek başına çözmez.
Bu tür ürünlerde ticari standart; belirli nem yüzdesine göre düzeltilmiş ağırlık, kuru madde ağırlığı veya kalite analizine bağlı fiyat formülü olabilir. Sözleşmede örneğin “weight adjusted to 12% moisture basis” gibi açık bir yöntem kullanılmalıdır.
Taşıma sırasında olağan fire ile gerçek kayıp da ayrılmalıdır. Risk alıcıya geçtikten sonra meydana gelen olağan doğal azalma, fiyat hesabı veya hasar iddiasını farklı etkileyebilir. Hangi ağırlığın sözleşmesel teslim miktarı olduğu ve riskin ne zaman geçtiği CISG m.66-70 kapsamında ayrıca incelenir.
Miktar Toleransı Ağırlık Hesabını Nasıl Etkiler?
Emtia sözleşmelerinde “±%2 seller’s option” veya “5% more or less” gibi miktar toleransları yaygındır. Böyle bir hüküm varsa teslim edilen net ağırlığın tolerans bandında olup olmadığı önce belirlenir. Tolerans içindeki miktar sözleşmeye uygun kabul edilebilir.
Tolerans, net/brüt ayrımından farklıdır. Önce fiyatın hangi ağırlık türüne göre hesaplanacağı belirlenir, sonra sözleşmedeki tolerans uygulanır. Örneğin sözleşme 1.000 ton net ±%2 diyorsa kabul edilebilir aralık 980-1.020 ton nettir.
Satıcı toleransın üzerinde fazla teslim yaparsa CISG m.52 fazla miktar hükümleri gündeme gelebilir. Alıcı fazla kısmı kabul edebilir veya reddedebilir; kabul ederse sözleşme fiyatı üzerinden ödeme yapar.
Ağırlığa Göre Birim Fiyat Nasıl Hesaplanır?
Fiyatın örneğin 850 EUR/metric ton olduğu sözleşmede net ağırlık 24.600 kg ise fiyatlandırılacak miktar 24,6 metrik tondur ve ana bedel 20.910 EUR olur. Ambalaj 400 kg olup brüt tartım 25.000 kg ise, m.56’nın uygulandığı varsayımda ambalaj bedeli ağırlık hesabına dahil edilmez.
Ancak vergiler, navlun, sigorta ve diğer ek ücretler bu basit çarpımdan ayrı olabilir. “EUR 850/MT CIF Mersin” gibi bir fiyat navlun ve sigortayı içerirken, EXW fiyatı bunları içermez. Fiyat hesabı yapılırken teslim şekli ve ek maliyet bileşenleri gözden geçirilmelidir.
M.55 fiyatın hiç belirlenmediği hâli, m.56 ise fiyatın ağırlığa göre belirlendiği fakat ağırlık türünde şüphe bulunan hâli düzenler. İki hüküm aynı değildir.
Ağırlık Uyuşmazlığında Hangi Deliller Kullanılır?
- Satış sözleşmesi ve fiyat eki,
- Proforma ve ticari faturalar,
- Paketleme listesi,
- Kantar fişleri ve kalibrasyon kayıtları,
- Bağımsız gözetim/tartım sertifikası,
- Palet, varil, kasa veya konteyner dara kayıtları,
- CMR, konşimento ve diğer taşıma belgeleri,
- Gümrük beyannamesindeki net/brüt ağırlık alanları,
- Nem ve kalite analiz raporları,
- Varış deposu tartım ve sayım kayıtları,
- Tarafların önceki işlemlerindeki fatura/tartım uygulaması.
Özellikle gümrük beyannamesindeki net ve brüt ağırlık farkı güçlü teknik veri sağlayabilir; ancak gümrük beyanının satış sözleşmesindeki kesin fiyat ölçütü olup olmadığı ayrıca değerlendirilmelidir.
Yurt Dışındaki Alıcı veya Satıcı İçin Adım Adım Kontrol
- Fiyat birimini tespit edin: kg, MT, lb veya başka bir ölçü birimi.
- Sözleşmede net/brüt ibaresini arayın. Açık hüküm varsa önce onu uygulayın.
- Önceki uygulama ve teamülü kontrol edin. M.9 kapsamında bağlayıcı olabilir.
- Dara yöntemini belirleyin. Gerçek dara mı, standart dara mı?
- Tartım yerini belirleyin. Yükleme, sınır, liman veya varış?
- Kantar kalibrasyonunu kontrol edin. Özellikle yüksek değerli farklarda önemlidir.
- Nem/fire düzeltmesini ayırın. Net ağırlık ile kalite/nem bazını karıştırmayın.
- Tolerans bandını uygulayın. Fazla miktar varsa m.52’yi ayrıca inceleyin.
- Hesabı tabloya bağlayın. Brüt, dara, net, birim fiyat ve nihai bedel ayrı sütunlarda gösterilsin.
Yurt dışında bulunan taraflar Türkiye bağlantılı satış uyuşmazlıklarını vekil aracılığıyla takip edebilir. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun tek fiziksel ofisi Mersin’dedir; görev, yetki ve tahkim şartlarına göre Türkiye’deki süreçler Mersin’den yürütülebilir.
Sözleşmede Tartım ve Ağırlık Maddesi Nasıl Yazılmalı?
İyi bir madde yalnız “price per ton” demez. “Metric ton, net weight, excluding pallets and packaging” gibi ağırlık türünü; “certified weighbridge at loading point final” gibi tartım yerini; tolerans yüzdesini ve dara yöntemini açıkça belirler.
Nem etkisi olan mallarda referans nem, numune alma yöntemi ve laboratuvar seçimi yazılmalıdır. Dökme yükte bağımsız surveyor sertifikasının bağlayıcı olup olmadığı; paketli üründe paket başına nominal net ağırlık ve toplam tolerans düzenlenmelidir.
Tartım farkı çıkarsa yeniden tartım hakkı, itiraz süresi ve masrafın kime ait olacağı da belirlenebilir. Bu hükümler, birkaç ondalık ağırlık farkının yüksek hacimli sözleşmede büyük uyuşmazlığa dönüşmesini önler.
En Sık Yapılan Hatalar
- “Ton” yazıp net veya brüt olduğunu belirtmemek,
- Ambalaj ve palet darasını belgesiz tahmin etmek,
- Yükleme ve varış tartımlarını farkın nedenini araştırmadan karşılaştırmak,
- Gümrük net ağırlığını sözleşmesel fiyat ölçütüyle otomatik aynı saymak,
- Nem ve doğal fireyi net/brüt tartışmasına karıştırmak,
- Miktar toleransını uygulamamak,
- Farklı ölçü birimlerini yanlış dönüştürmek,
- Kantar kalibrasyon kaydını saklamamak.
Sık Sorulan Sorular
1. Sözleşmede “EUR/kg” yazıyor ama net/brüt belirtilmemiş; hangisi esas?
Başka bir sözleşme hükmü, uygulama veya teamül sonucu değiştirmiyorsa CISG m.56 uyarınca şüphe hâlinde net ağırlık esas alınır.
2. Palet ağırlığı fiyat hesabına girer mi?
Net ağırlık esas ise palet dara olarak düşülür. Sözleşme brüt ağırlığı seçmişse sonuç farklıdır.
3. Konteyner darası düşülür mü?
Net mal ağırlığı hesabında konteynerin kendi ağırlığı mal ağırlığı değildir; kullanılan tartım yöntemine göre dara olarak ayrılır.
4. Gümrük beyannamesindeki net ağırlık kesin midir?
Önemli delildir; fakat tarafların sözleşmesinde farklı ve geçerli bir tartım mekanizması varsa sözleşmesel hesap ayrıca yapılır.
5. Varışta ağırlık düşük çıktı; otomatik eksik teslim midir?
Hayır. Tartım yöntemi, risk geçişi, doğal fire, nem kaybı ve taşıma sırasında kayıp ayrı ayrı incelenmelidir.
6. Taraflar brüt ağırlık üzerinden anlaşabilir mi?
Evet. CISG m.6 taraflara hükmün etkisini değiştirme imkanı verir.
7. Fiyat ağırlığa göre değil adet başına ise m.56 uygulanır mı?
Hayır. M.56, fiyatın ağırlığa göre belirlendiği satışlara yöneliktir.
8. Standart dara kullanmak mümkün mü?
Evet; taraflar sözleşmeyle standart dara yöntemini belirleyebilir. Uyuşmazlığı önlemek için oran ve kaynak açık yazılmalıdır.
9. Fazla net ağırlığı kabul edersem ne olur?
Sözleşme toleransını aşan fazla miktar için CISG m.52 hükümleri gündeme gelebilir; kabul edilen fazla kısım sözleşme fiyatıyla ödenir.
10. Bağımsız tartım sertifikası sözleşmeyle kesin delil yapılabilir mi?
Taraflar belirli surveyor veya kantar ölçümünü fiyat hesabında bağlayıcı referans olarak kararlaştırabilir; hükmün kapsamı açık yazılmalıdır.
İç Bağlantılar
- CISG Madde 55: Fiyat belirlenmemişse satış bedeli
- CISG Madde 52: Fazla miktar teslimi
- CISG Madde 53: Alıcının temel borçları
- CISG Madde 32: Sevk ve taşıma yükümlülükleri
- Yurt dışındaki müvekkiller için hukuk rehberleri
Resmî Kaynaklar
- UNCITRAL – CISG resmî bilgi ve metin sayfası
- United Nations Treaty Collection – taraf devlet ve antlaşma kayıtları
Sonuç
CISG Madde 56’nın kuralı nettir: fiyat ağırlığa göre belirlenmiş ve hangi ağırlığın esas olduğu konusunda şüphe varsa net ağırlık kullanılır. Ancak taraflar brüt ağırlık, özel dara veya başka bir tartım yöntemini sözleşmeyle belirleyebilir. Sağlıklı fiyat hesabı için ağırlık türü, tartım yeri, dara, nem/fire düzeltmesi, tolerans ve kantar belgesi tek bir yöntem içinde açıkça bağlanmalıdır.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
