Yurt Dışındaki Tanık Türk Mahkemesinde Nasıl Dinlenir? İstinabe, Lahey Delil Sözleşmesi ve HMK | 2026

Türkiye’de devam eden bir boşanma, miras, alacak, ticaret, iş veya taşınmaz davasında olayı doğrudan gören kişi yurt dışında yaşıyorsa en önemli usul sorularından biri tanığın nasıl dinleneceğidir. “Tanık Türkiye’ye gelmezse delilden vazgeçilmiş sayılır” şeklinde genel bir kural yoktur. Buna karşılık yalnız tanığın adını ve yabancı ülkedeki telefon numarasını dilekçeye yazmak da yeterli değildir. Tanığın açık adresi, hangi vakıa için gösterildiği, yabancı ülkeyle uygulanacak adli yardımlaşma usulü ve mahkemenin ara kararının yerine getirilebilir şekilde hazırlanması gerekir.

Uluslararası tanık dinlenmesinde üç katman birlikte çalışır: Türk usul hukuku tanığın hangi vakıa için ve nasıl dinleneceğini belirler; uluslararası sözleşme veya ikili anlaşma yabancı devletten delil alınmasının kanalını belirler; talep edilen devletin hukuku ise kendi ülkesinde yapılacak adli işlemin icra biçimini etkiler. Bu üç alanı birbirine karıştırmak, aylar süren istinabe işleminin eksik evrak veya yanlış kanal nedeniyle geri dönmesine yol açabilir.

• Yurt dışındaki kişi tanık olarak gösterilebilir mi?
• HMK’ya göre tanığın dinlenmesi
• Uluslararası istinabe nedir?
• 1970 Lahey Delil Sözleşmesi ne zaman uygulanır?
• Tanık görüntülü bağlantıyla dinlenebilir mi?
• Yabancı adres neden kritik?
• Tanığa sorulacak sorular nasıl hazırlanır?
• Tercüme ve masraf işlemleri
• İstinabe talebi neden geri döner?
• Dosya kontrol listesi
• Sık sorulan sorular

Yurt Dışındaki Kişi Türk Davasında Tanık Olarak Gösterilebilir mi?

Evet. HMK m.240 uyarınca davada taraf olmayan kişiler tanık olarak gösterilebilir. Tanığın Türkiye’de ikamet etmesi tanık delilinin şartı değildir. Esas olan tanığın ispat edilmek istenen vakıa hakkında görgüye, bilgiye veya doğrudan algıya sahip olmasıdır. Tanık listesinde tanığın adı, soyadı ve tebligata elverişli adresi gösterilmelidir.

Yurt dışı bağlantılı dosyada tanığın hangi olayı ispatlayacağı ayrıca somutlaştırılmalıdır. “Davacının bütün iddialarını bilir” gibi genel anlatım yerine, örneğin “15 Mart 2025 tarihinde tarafların Berlin’deki ortak konutundan ayrılma olayını gördü”, “şirketler arasındaki teslim toplantısında hazır bulundu” veya “mirasbırakanın söz konusu belgeyi imzaladığı anda yanındaydı” şeklinde vakıa bağlantısı kurulmalıdır.

HMK sisteminde tanık delili, başka delillerle ispatlanması zorunlu hukuki işlemler bakımından senetle ispat kurallarıyla sınırlanabilir. Bu nedenle yurt dışındaki tanığın varlığı, her uyuşmazlıkta yazılı delil gerekliliğini ortadan kaldırmaz. Önce ispat konusu vakıanın tanıkla ispat edilebilir olup olmadığı değerlendirilmelidir.

HMK’ya Göre Tanığın Nerede Dinleneceği Nasıl Belirlenir?

HMK m.259’a göre tanıkların kural olarak davaya bakan mahkemede dinlenmesi esastır. Ancak aynı madde, gerektiğinde tanığın bulunduğu yerde dinlenmesine ve yargı çevresi dışındaki tanığın başka bir mahkeme aracılığıyla dinlenmesine imkân tanır. Türkiye içindeki bu istinabe sistemi, yabancı ülkedeki tanık bakımından milletlerarası adli yardımlaşma kurallarıyla tamamlanır.

HMK m.243 tanığın daveti, m.244 ise çağrıya uyma yükümlülüğü ve sonuçları bakımından önem taşır. Bununla birlikte Türk mahkemesinin çağrı ve zor kullanma yetkisi başka bir devletin ülkesinde doğrudan kullanılamaz. Devlet egemenliği ilkesi nedeniyle yabancı ülkedeki tanığın resmî olarak dinlenmesi, o devletin yetkili makamlarının iş birliğiyle gerçekleştirilir.

Bu nedenle mahkemenin “tanık yurt dışında, doğrudan Türkiye’ye zorla getirilsin” biçiminde işlem yapması mümkün değildir. Tanığın bulunduğu devletle Türkiye arasındaki sözleşme ve adli yardımlaşma sistemi tespit edilir; ardından usulüne uygun istinabe evrakı hazırlanır.

Uluslararası İstinabe Nedir ve Tanık Dinlemede Nasıl Kullanılır?

Adalet Bakanlığı Dış İlişkiler ve Avrupa Birliği Genel Müdürlüğü uluslararası istinabeyi, bir devletin yetkili adli makamının diğer devletin adli makamı adına yerine getirdiği işlemler bütünü olarak tanımlar. Bakanlığın güncel hukuk istinabe açıklamasında tarafların, tanıkların veya bilirkişilerin dinlenmesi; banka, muhasebe, şirket ve ticari kayıtlar dâhil bilgi ve delil temini; keşif yapılması, bilirkişi raporu alınması ve adres tespiti uluslararası adli yardımlaşma yoluyla yapılabilecek işlemler arasında açıkça sayılmıştır.

Türkiye bakımından merkezî makam Adalet Bakanlığıdır. İstinabe talebi, uygulanacak sözleşmeye göre mahkemeden Bakanlığa, Bakanlıktan yabancı merkezî makama ve oradan yetkili yabancı adli makama iletilebilir. Bazı ikili sözleşmeler veya çok taraflı düzenlemeler daha farklı veya doğrudan kanallar öngörebilir; bu nedenle ülke bazında uygulanacak metin tespit edilmeden standart evrak gönderilmemelidir.

Bir tanığın Almanya’da, Hollanda’da veya ABD’de bulunması aynı usulün otomatik uygulanacağı anlamına gelmez. 1970 Lahey Delil Sözleşmesinin ilgili iki devlet arasında yürürlükte olup olmadığı, taraf devletin çekince ve beyanları, kabul ettiği diller, merkezî makam bilgileri ve talebin yerine getirilme biçimi kontrol edilmelidir.

Yurt dışındaki müvekkillerin Türkiye’deki dava süreci için genel belge ve vekâlet planı Yurt Dışında Yaşayanlara Hukuki Destek ve Yurt Dışındaki Müvekkiller sayfalarında açıklanmıştır.

1970 Lahey Delil Sözleşmesi Ne Sağlar?

18 Mart 1970 tarihli Hukukî veya Ticarî Konularda Yabancı Ülkelerde Delil Sağlanması Hakkında Lahey Sözleşmesi, hukuk ve ticaret davalarında sınır ötesi delil elde edilmesi için devletler arasında iş birliği mekanizması kurar. Sözleşmenin temel yöntemlerinden biri talep mektubu (letter of request) yoluyla yabancı yetkili makamdan delil alınmasıdır. Ayrıca sözleşmenin izin verdiği ve taraf devlet beyanlarının elverdiği ölçüde diplomatik veya konsüler görevliler ile komiserler aracılığıyla delil alınmasına ilişkin hükümler de bulunur.

Türkiye sözleşmeye taraftır. Ancak bir devletin sözleşmeye taraf olması tek başına, her yeni katılan devlet bakımından Türkiye ile sözleşmenin otomatik yürürlüğe girdiği anlamına gelmeyebilir; katılma yoluyla taraf olan devletler yönünden kabul sistemi ve yürürlük tarihi HCCH statü tablolarından kontrol edilmelidir. Bu nedenle dilekçede yalnız “Lahey Sözleşmesi uygulanır” yazmak yerine ilgili devlet bakımından güncel sözleşme ilişkisi doğrulanmalıdır.

Sözleşme, Türk mahkemesinin esas uyuşmazlığa uygulayacağı maddi hukuku değiştirmez. Görevi, yabancı ülkede bulunan tanığın dinlenmesi veya belgenin elde edilmesi gibi delil işleminin devletler arası usul kanalını sağlamaktır.

Yurt Dışındaki Tanık Görüntülü Bağlantıyla Dinlenebilir mi?

HMK m.149, mahkemenin tarafların rızası ve kanundaki koşullar çerçevesinde ses ve görüntü nakledilmesi yoluyla tarafların veya vekillerin duruşmaya katılmasına ve bazı kişilerin uzaktan dinlenmesine imkân verir. Bununla birlikte tanık yabancı bir devletin ülkesindeyse yalnız Türk mahkemesinin teknik olarak görüntülü bağlantı kurabilmesi yeterli değildir. Yabancı devletin egemenliği, uygulanacak uluslararası sözleşme ve o devletin video bağlantısına izin veren usulü de gözetilmelidir.

1970 Lahey Delil Sözleşmesinin uygulamasında video bağlantı kullanımı, taraf devletlerin beyan ve uygulamalarına göre mümkün olabilen bir yöntemdir. HCCH bu konuda video-link iyi uygulama rehberleri yayımlamıştır. Dolayısıyla “Zoom’dan bağlanıp tanık dinleyelim” şeklinde özel ve mahkeme dışı bir bağlantı, resmî tanık dinleme işleminin yerine geçmez.

Mahkeme tanığın Türkiye’ye gelmesini uygun görür ve tanık gönüllü olarak gelirse normal duruşmada dinleme yapılabilir. Ancak vize, yolculuk maliyeti, sağlık veya çalışma şartları nedeniyle bu her dosyada pratik olmayabilir. Bu nedenle tanık listesi sunulurken tanığın yabancı ülkedeki konumu ve hangi yöntemle dinlenmesinin talep edildiği açıkça belirtilmelidir.

Yurt Dışındaki Tanığın Açık Adresi Neden Kritik?

Uluslararası istinabe talebinin yerine getirilebilmesi için tanığın bulunduğu ülke ve mümkün olduğunca tam posta adresi gerekir. Adalet Bakanlığı uygulamasında adres tespiti de uluslararası adli yardımlaşma konusu olabilse de, bilinen adres bilgileri eksiksiz sunulmalıdır. Yalnız ülke adı, şehir veya telefon numarasıyla tanığın bulunması garanti edilemez.

Adres; sokak, bina numarası, posta kodu, şehir ve ülke şeklinde yazılmalı; yabancı dilde özel karakterler korunmalıdır. Tanığın işyeri adresi biliniyorsa ve ülke hukukuna göre tebligata elverişliyse ayrıca bildirilmesi yararlı olabilir. Adres değişikliği öğrenildiğinde mahkemeye derhâl sunulmalıdır.

Tanığın Türk vatandaşı olması, yabancı ülke adresinin gereksiz olduğu anlamına gelmez. Tanığın hukuki statüsü ile fiilen bulunduğu yer farklı konulardır. Delil alma işlemi çoğu durumda kişinin fiilen bulunduğu devletin makamlarıyla yapılır.

İstinabe Talebinde Tanığa Sorulacak Sorular Nasıl Hazırlanır?

Yabancı makama gönderilecek talebin uygulanabilir olması için ispat konusu vakıalar ve tanığa yöneltilecek sorular açık hazırlanmalıdır. “Tarafların ilişkisini anlatınız” gibi ucu açık sorular yerine olay, tarih, yer ve bilgi kaynağına odaklanan sorular tercih edilmelidir. Tanığın hukuki yorum yapması değil, doğrudan algıladığı vakıaları anlatması amaçlanır.

Örneğin ticari davada “Davalı temerrüde düştü mü?” yerine “12 Haziran 2025 tarihli teslim toplantısında hangi malların eksik olduğunu gördünüz; tarafların temsilcileri bu konuda ne söyledi?” sorusu daha işlevseldir. Boşanma dosyasında “Davalı kusurlu mudur?” yerine tanığın bizzat gördüğü belirli olay sorulmalıdır.

Soruların sayısı da ölçülü olmalıdır. Dosyayla ilgisiz, tekrar eden veya tanığın sahip olmadığı bilgiyi isteyen uzun soru listeleri uluslararası işlem süresini uzatabilir. Karşı tarafın tanığa yöneltmek istediği sorular için mahkemenin usul kararına göre ek soru listesi hazırlanabilir.

İstinabe Evrakında Tercüme ve Masraflar Nasıl Belirlenir?

Uluslararası istinabe evrakının hangi dile çevrileceği ilgili sözleşme, yabancı devletin beyanı ve Adalet Bakanlığının ülke uygulamasına göre belirlenir. Talep formu, mahkeme ara kararı, olay özeti, soru listesi ve gerekli eklerin istenen dilde tercümesi gerekebilir. Eksik tercüme, talebin iadesinin en sık nedenlerinden biridir.

Tercümenin yalnız metni değil, belge başlıklarını, mühür/şerh bilgilerini ve ek listesini de kapsaması gerekir. Bir belge istinabe işlemi için gereksizse dosyanın tamamını tercüme ettirmek yerine mahkemenin talep ettiği belgeler seçilmelidir. Böylece hem maliyet hem de yabancı makamın inceleme yükü azaltılır.

Masraf ve avanslar, yabancı devletin talep ettiği ücretler, tercüme gideri ve gerektiğinde tanık masrafı farklılık gösterebilir. Mahkemenin verdiği gider avansı süresi takip edilmeli; yatırılmaması hâlinde delilin toplanmaması riski doğabileceği dikkate alınmalıdır.

Uluslararası Tanık Dinleme Talebi Hangi Hatalarda Geri Döner?

İstinabe işlemlerinde en çok zaman kaybı şekli eksiklikten doğar. Başlıca sorunlar şunlardır:

1. Tanığın tam yabancı adresinin bildirilmemesi.
2. Uygulanacak sözleşmenin veya ülke kanalının yanlış seçilmesi.
3. Talep metninin gerekli dile tam çevrilmemesi.
4. Tanığa sorulacak soruların gönderilmemesi veya belirsiz hazırlanması.
5. Dosyanın konusu ve talep edilen delil arasındaki bağlantının açıklanmaması.
6. Yabancı makamın zor kullanma veya tanıklık ayrıcalıklarıyla ilgili hukukunun dikkate alınmaması.
7. Gider avansının süresinde yatırılmaması.
8. Tanığın adres değiştirmesine rağmen mahkemeye yeni adres verilmemesi.
9. Ara kararın yerine getirilebilir ayrıntıda düzenlenmemesi.
10. Sözleşme bakımından taraf devletin güncel çekince ve beyanlarının kontrol edilmemesi.

Yurt dışı tebligatı ile delil istinabesi de birbirinden ayrılmalıdır. Dava dilekçesinin yabancı ülkedeki davalıya tebliği başka; o ülkedeki tanığın dinlenmesi başka bir uluslararası adli yardımlaşma işlemidir. Aynı dosyada her ikisi de gerekebilir.

Yurt Dışındaki Tanık İçin Dosya Kontrol Listesi

1. Tanığın adı, soyadı ve vatandaşlığı.
2. Tam yabancı adresi ve mümkünse posta kodu.
3. Tanığın hangi somut vakıa için gösterildiği.
4. Tanığın olayla doğrudan bilgi bağlantısının açıklaması.
5. Tanığa sorulacak açık ve numaralı sorular.
6. Türkiye ile ilgili yabancı devlet arasındaki yürürlükteki sözleşmenin tespiti.
7. Yabancı devletin merkezî makam, dil, çekince ve beyanlarının kontrolü.
8. Mahkemenin istinabe ara kararı.
9. Gerekli tercüme ve ek belgeler.
10. Gider avansının süresinde yatırılması.
11. Talebin gönderilme ve yabancı makamdan dönüş tarihinin takibi.
12. Tanık dinlendikten sonra tutanağın tercüme ve dosyaya işlenmesinin kontrolü.

Yabancı ülkedeki banka, şirket veya ticari kayıtların delil olarak istenmesi de aynı uluslararası istinabe çerçevesinde gündeme gelebilir. Türkiye’de yürütülen alacak ve icra işlemlerinin genel yapısı için Yurt Dışından Türkiye’de İcra Takibi rehberi; aile dosyaları için Yurtdışı Boşanma Davası rehberi ayrıca incelenebilir.

Resmî Kaynaklar

• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu – m.149, m.240 ve devamı, m.259
• Adalet Bakanlığı DİABGM – Hukuk İstinabe
• Adalet Bakanlığı – 63/1, 63/2 ve 63/3 sayılı uluslararası adli yardımlaşma genelgeleri
• HCCH – 1970 Evidence Convention
• HCCH – 1970 Lahey Delil Sözleşmesi güncel statü tablosu

Sık Sorulan Sorular

1. Yurt dışındaki tanık Türkiye’ye gelmeden dinlenebilir mi?

Evet. İlgili ülkeyle uygulanacak uluslararası adli yardımlaşma usulü üzerinden istinabe yoluyla tanık bulunduğu ülkede dinlenebilir. Uygun koşullarda video bağlantı seçeneği de sözleşme ve yabancı devlet uygulaması dikkate alınarak değerlendirilebilir.

2. Tanık yabancı ülke vatandaşıysa Türk davasında tanıklık yapabilir mi?

Evet. Tanık olmak için Türk vatandaşı olma şartı yoktur. Tanığın ispat konusu vakıa hakkında bilgi sahibi olması ve usulüne uygun şekilde dinlenmesi gerekir.

3. Tanığın sadece telefon numarası biliniyorsa istinabe yapılabilir mi?

Uluslararası istinabenin sağlıklı yürütülmesi için yabancı ülkedeki açık adres gerekir. Adres tespiti bazı hâllerde adli yardımlaşma konusu olabilir; ancak mevcut bütün adres bilgileri mahkemeye sunulmalıdır.

4. Türk mahkemesi yabancı ülkedeki tanığa zorla getirme kararı uygulayabilir mi?

Türk mahkemesinin zor kullanma yetkisi başka devlet ülkesinde doğrudan icra edilemez. Tanığın dinlenmesi yabancı devletin yetkili makamı ve uygulanacak sözleşme/usul üzerinden yürütülür.

5. Tanık Zoom veya WhatsApp görüntülü görüşmeyle dinlenebilir mi?

Özel bir görüntülü görüşme resmî tanık dinleme işleminin yerine geçmez. HMK m.149, mahkemenin ses-görüntü sistemiyle işlem yapmasına imkân verir; yabancı ülkedeki tanık bakımından ayrıca uluslararası adli yardımlaşma ve yabancı devletin usul kuralları gözetilir.

6. 1970 Lahey Delil Sözleşmesi her ülke için geçerli mi?

Hayır. İlgili yabancı devletin sözleşmeye taraf olup olmadığı ve sözleşme ilişkisinin Türkiye ile yürürlükte bulunup bulunmadığı güncel HCCH statü tablosundan kontrol edilmelidir.

7. Yurt dışındaki banka kayıtları da istinabe ile istenebilir mi?

Adalet Bakanlığının hukuk istinabe açıklamasında banka kayıtları, muhasebe belgeleri, şirket dosyaları ve ticari belgeler dâhil bilgi ve delil temini uluslararası adli yardımlaşma işlemleri arasında sayılmıştır. Talebin ilgili ülke hukuku ve sözleşme şartlarına uygun olması gerekir.

8. İstinabe evrakının tercümesi zorunlu mu?

İlgili sözleşme ve yabancı devletin kabul ettiği dil kurallarına göre tercüme gerekir. Hangi belgelerin hangi dile çevrileceği ülke bazında belirlenir.

9. Yurt dışındaki tanığın dinlenmesi davayı uzatır mı?

Uluslararası yazışma, tercüme ve yabancı makam işlemleri nedeniyle Türkiye içindeki tanık dinlemesine göre daha uzun sürebilir. Eksiksiz adres, doğru sözleşme kanalı ve tam tercüme süre kaybını azaltır.

10. Tanığın ifadesi geldikten sonra taraflar itiraz edebilir mi?

Evet. Tanık beyanı diğer deliller gibi tarafların değerlendirme ve itirazına açıktır. Beyanın çelişkili veya eksik olması hâlinde ek soru, ek istinabe veya diğer delillerle karşılaştırma talep edilebilir.

Av. Halil Bakırcı tarafından hazırlanmış, Av. Emirhan Keskin tarafından incelenmiştir.

Yazar Bilgisi

Avukat Halil BAKIRCI, Mersin Barosu 3472 sicil numarasına kayıtlıdır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bünyesinde ceza, aile, iş, gayrimenkul ve ticaret hukuku alanlarında hukuki danışmanlık ve dava takibi sunmaktadır.

İnceleyen: Av. Emirhan Keskin · Mersin Barosu Sicil No: 5507

Av. Halil Bakırcı profilini inceleyin →