Yurt Dışındaki Mirasçı Vasiyetnameye Nasıl İtiraz Eder? İptal ve Tenkis Davası Süreleri | 2026
Kısa ve net cevap: Yurt dışında yaşayan mirasçı, Türkiye’de açılan vasiyetnamenin hukuken geçersiz olduğunu düşünüyorsa Türk Medeni Kanunu m.557-559 uyarınca vasiyetnamenin iptali davası; vasiyetname geçerli olmakla birlikte saklı payını ihlal ediyorsa TMK m.560 ve devamı uyarınca tenkis davası açabilir. İptal davasında TMK m.559 gereğince süre, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten itibaren bir yıl; her hâlde vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren iyi niyetli davalılara karşı on yıl, iyi niyetli olmayanlara karşı yirmi yıldır. Tenkis davasında TMK m.571 uyarınca saklı payın zedelendiğini öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden itibaren on yıl hak düşürücü süre uygulanır. TMK m.576 gereğince bu davalar mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde görülür. Yurt dışındaki mirasçı, usulüne uygun vekâletnameyle Türkiye’ye gelmeden dava açabilir.
Vasiyetnameye “itiraz” tek bir dava türü değildir. Vasiyetnamenin mirasbırakanın ehliyetsizliği, aldatma, korkutma, hukuka/ahlaka aykırılık veya şekil eksikliği nedeniyle geçersiz olduğu iddiası iptal; geçerli vasiyetnamenin çocuk, eş veya ana-baba gibi saklı paylı mirasçının kanuni korunan payını aştığı iddiası ise tenkis meselesidir. Yanlış dava türü seçimi süre ve ispat bakımından ciddi hak kaybı yaratabilir.
TMK m.557: vasiyetnamenin iptal sebepleri nelerdir?
TMK m.557’ye göre ölüme bağlı tasarrufun iptali dört ana sebeple istenebilir. Birincisi, tasarrufun mirasbırakanın tasarruf ehliyeti bulunmadığı sırada yapılmasıdır. İkincisi, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisiyle yapılmasıdır. Üçüncüsü, tasarrufun içeriği veya bağlandığı koşul/yüklemenin hukuka veya ahlaka aykırı olmasıdır. Dördüncüsü ise tasarrufun kanunda öngörülen şekillere uyulmadan yapılmasıdır.
Mahkeme vasiyetnamenin “adil” olup olmadığını değil, kanundaki iptal nedenlerinden birinin somut olarak bulunup bulunmadığını inceler. Mirasbırakanın bir çocuğuna daha fazla, diğerine daha az bırakması tek başına iptal sebebi değildir; saklı pay ihlali varsa tenkis yolu değerlendirilir.
Vasiyet ehliyeti ve sağlık kayıtları
TMK m.502’ye göre vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve on beş yaşını doldurmuş olmak gerekir. Uyuşmazlık çoğu kez mirasbırakanın vasiyet tarihinde demans, Alzheimer, ağır psikiyatrik hastalık, bilinç bozukluğu veya yoğun ilaç etkisi altında olup olmadığı noktasında toplanır.
Ehliyetsizlik yalnız teşhis adına göre belirlenmez. Vasiyet tarihindeki ayırt etme gücü incelenir. Hastane ve aile hekimi kayıtları, ilaçlar, nöroloji/psikiyatri takipleri, noter gözlemi, tanıklar, vasiyet tarihine yakın hukuki işlemler ve gerekirse Adli Tıp/bilirkişi incelemesi birlikte değerlendirilir.
Yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama
Mirasbırakanın gerçeğe aykırı bilgiyle yönlendirilmesi, tehdit altında vasiyet yapması veya iradesinin özgür oluşmadığı iddiası TMK m.557 kapsamında iptal sebebi olabilir. “Kardeşim babamı etkiledi” şeklindeki soyut ifade yeterli değildir; hangi davranışın ne zaman ve nasıl iradeyi bozduğu somutlaştırılmalıdır.
Telefon mesajları, tanık anlatımları, bakım ilişkisi, ekonomik baskı, sağlık durumu ve vasiyet öncesi-sonrası davranışlar delil olabilir. Mahkeme aile içi anlaşmazlığı değil irade sakatlığının tasarrufa etkisini değerlendirir.
Vasiyetnamenin şekil şartları
Türk Medeni Kanunu resmî vasiyetname, el yazılı vasiyetname ve olağanüstü hâllerde sözlü vasiyetname türlerini düzenler. Her tür için özel şekil koşulları vardır. Örneğin el yazılı vasiyetnamenin metninin baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla yazılması, tarih ve imza şartlarının kanuna uygun olması gerekir.
Noterde düzenlenmiş olması her türlü iptal ihtimalini ortadan kaldırmaz. Resmî vasiyetnamede tanıkların niteliği, düzenleme süreci ve kanuni şekil koşulları incelenebilir. Buna karşılık küçük yazım veya teknik eksikliğin her durumda vasiyetin tamamını iptal ettireceği varsayılmamalıdır; eksikliğin kanundaki geçerlilik şartına etkisi değerlendirilir.
TMK m.559: iptal davasında bir, on ve yirmi yıllık süreler
İptal davası açma hakkı, davacının tasarrufu, iptal sebebini ve kendisinin hak sahibi olduğunu öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl geçmekle düşer. Bu üç unsurun öğrenme zamanı, yurt dışında yaşayan mirasçılarda özellikle önemlidir. Vasiyetnamenin varlığını aileden duymak ile mahkemenin açılış işlemi sonucunda içeriğin resmen öğrenilmesi aynı tarih olmayabilir.
Her hâlde iyi niyetli davalılara karşı vasiyetnamenin açılma tarihinden itibaren on yıl; iyi niyetli olmayan davalılara karşı yirmi yıl geçmekle iptal hakkı düşer. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir.
TMK m.559 ayrıca hükümsüzlüğün def’i yoluyla her zaman ileri sürülebileceğini düzenler. Örneğin geçersiz tasarrufa dayanılarak mirasçıya karşı hak ileri sürülmüşse, koşulları varsa mirasçı süreye bağlı olmaksızın savunma olarak hükümsüzlük iddiasında bulunabilir.
TMK m.560: tenkis davası nedir?
Tenkis davası, mirasbırakanın tasarruf özgürlüğünün sınırını aşan ölüme bağlı veya kanunda sayılan sağlararası kazandırmalarının saklı payı tamamlayacak oranda azaltılmasıdır. Vasiyetname geçerli kalır; yalnız saklı payı ihlal eden aşırı kısım kanuni sınıra çekilir.
Örneğin mirasbırakan malvarlığının tasarruf edebileceği kısmını aşacak biçimde tüm taşınmazlarını bir kişiye vasiyet etmişse, saklı paylı mirasçı doğrudan vasiyetnamenin “iptalini” değil çoğu durumda tenkisini istemelidir.
TMK m.505-506: kimlerin saklı payı vardır?
Güncel Türk hukukunda saklı paylı mirasçılar altsoy, ana-baba ve sağ kalan eştir. Kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır. Saklı pay oranları TMK m.506’da düzenlenir: altsoy için yasal miras payının yarısı; ana ve babadan her biri için yasal miras payının dörtte biri; sağ kalan eş için birlikte mirasçı olduğu zümreye göre maddede belirtilen oranlar uygulanır.
Saklı pay hesabı yalnız tapu değerlerine bakılarak yapılmaz. Terekenin aktif ve pasifleri, denkleştirme ve tenkise tabi sağlararası kazandırmalar, ölüm anındaki değerler ve kanunun hesap hükümleri birlikte ele alınır.
Sağlararası bağışlar da tenkise tabi olabilir mi?
Evet. TMK m.565, belirli sağlararası kazandırmaların tenkise tabi olacağını düzenler. Mirasbırakanın mirasçılık sıfatını kaybedenlere veya miras hakkından feragat edenlere yaptığı karşılıksız kazandırmalar, miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla verilenler, belirli süre içindeki bağışlar ve saklı pay kurallarını etkisiz kılma amacı açık kazandırmalar somut koşullarla tenkise tabi olabilir.
Bu nedenle “taşınmaz vasiyetnameyle değil, ölmeden önce bağışlandı; tenkis olmaz” genellemesi doğru değildir. Devir tarihi, bedel, akrabalık ilişkisi, işlem türü ve TMK m.565 koşulları incelenmelidir.
TMK m.571: tenkis davası süresi
Tenkis davası açma hakkı, mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren bir yıl geçmekle düşer. Her hâlde vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılma tarihinden; diğer tasarruflarda mirasın açılması tarihinden itibaren on yıl geçmekle hak düşer.
Bir vasiyetnamenin iptal edilmesi daha önce tenkise tabi olmayan başka bir tasarrufu tenkise tabi hâle getirirse, süre iptal kararının kesinleşmesinden itibaren işlemeye başlayabilir. Dosyada birden fazla vasiyet, bağış veya devir varsa süreler her işlem için ayrı kurulmalıdır.
TMK m.576: hangi mahkeme yetkili?
TMK m.576’ya göre miras, malvarlığının tamamı için mirasbırakanın yerleşim yerinde açılır. Mirasbırakanın tasarruflarının iptali veya tenkisi davaları da bu yerleşim yeri mahkemesinde görülür. Görev, uyuşmazlığın niteliğine göre asliye hukuk mahkemesine aittir.
Mirasbırakan Mersin’de son yerleşim yerine sahipse taşınmaz İstanbul’da bulunsa dahi vasiyetnamenin iptali/tenkisi bakımından TMK m.576’daki miras yeri kuralı esas alınır. Taşınmazın aynına ilişkin başka bir tapu davasıyla birleşen taleplerde görev ve yetki ayrıca incelenir.
Yurt dışındaki mirasçı hangi belgeleri toplamalıdır?
Vasiyetnamenin açılmasına ilişkin sulh hukuk dosyası, vasiyetnamenin onaylı örneği, tebliğ belgeleri, mirasçılık belgesi, nüfus kayıtları, mirasbırakanın sağlık kayıtları, noter kayıtları, tanık bilgileri, banka hareketleri, tapu devirleri, bağış işlemleri ve terekenin ölüm tarihindeki malvarlığı listesi alınmalıdır.
Tenkis hesabı için yalnız vasiyet edilen malın değeri değil terekenin tamamı gerekir. İptal iddiası için ise vasiyet tarihindeki ehliyet ve irade durumu merkezî delildir. İki dava türünün delil seti birbirinden farklıdır.
Yurt dışından vekâletnameyle dava açılabilir mi?
Evet. Türkiye’ye gelmeden avukat aracılığıyla dava takip edilebilir. Vekâletname Türk konsolosluğunda düzenlenebilir veya yabancı noter belgesi ülkeye göre apostil/tasdik ve tercüme işlemleriyle kullanılabilir. Davada sulh, feragat, ibra veya taşınmaz devri gibi özel işlemler gündeme gelecekse HMK m.74’teki özel yetkiler vekâletnameye yazılmalıdır.
Yurt dışında yaşayan mirasçının genel belge ve dava takibi için Yurt Dışında Yaşayanlara Hukuki Destek rehberi; tereke borçları belirsizse Resmî Defter ve Resmî Tasfiye rehberi incelenebilir.
Vasiyetname açılmadan dava açılır mı?
Vasiyetnamenin sulh hukuk mahkemesince açılıp ilgililere okunması, tasarrufun resmen ortaya çıkmasını sağlar. İptal ve tenkis sürelerinde “vasiyetnamenin açılma tarihi” kanunda açık referans noktasıdır. Bu nedenle vasiyetnamenin açılması dosyasının kesin tarihleri alınmadan süre hesabı yapılmamalıdır.
Yurt dışındaki mirasçı için 12 maddelik kontrol listesi
- Vasiyetnamenin açılma dosyasını ve tarihini alın.
- Vasiyetnamenin onaylı örneğini temin edin.
- İptal nedeni mi, saklı pay ihlali mi olduğunu ayırın.
- İptal sebebini ne zaman öğrendiğinizi belgeleyin.
- TMK m.559 bir yıllık süreyi hesaplayın.
- İyi/kötü niyete göre on ve yirmi yıllık üst süreyi kontrol edin.
- Saklı payınız varsa terekenin tamamını değerleyin.
- TMK m.571 tenkis süresini ayrıca hesaplayın.
- Sağlık ve noter kayıtlarını vasiyet tarihine göre toplayın.
- Sağlararası bağış ve devirleri TMK m.565 yönünden inceleyin.
- Mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesini belirleyin.
- Yurt dışından dava için vekâletnameyi süre dolmadan hazırlayın.
Resmî kaynaklar
4721 sayılı Türk Medeni Kanunu – m.502, 505-506, 557-571 ve 576
6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu – m.74
Sık Sorulan Sorular
Vasiyetnameye itiraz süresi kaç yıl?
Tek bir süre yoktur. İptalde öğrenmeden itibaren bir yıl; her hâlde iyi niyetli davalıya karşı açılmadan itibaren on, kötü niyetliye karşı yirmi yıl uygulanır. Tenkiste öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde on yıl kuralı vardır.
Vasiyetname noterdeyse iptal edilemez mi?
Edilebilir. Resmî vasiyetname de ehliyetsizlik, irade sakatlığı, hukuka/ahlaka aykırılık veya kanuni şekil eksikliği varsa iptal davasına konu olabilir.
Babam bütün malını kardeşime vasiyet etti; iptal mi tenkis mi?
Vasiyet geçerliyse fakat saklı payınızı aşıyorsa kural olarak tenkis; ayrıca TMK m.557 iptal sebebi varsa iptal gündeme gelir.
Kardeşlerin saklı payı var mı?
Hayır. Güncel TMK’da kardeşlerin saklı payı yoktur.
Sağ kalan eşin saklı payı var mı?
Evet. TMK m.506’daki oranlar birlikte mirasçı olduğu zümreye göre uygulanır.
Ölmeden önce yapılan bağışlara tenkis uygulanabilir mi?
TMK m.565’teki koşulları taşıyan sağlararası kazandırmalar tenkise tabi olabilir.
Yurt dışından dava açabilir miyim?
Evet. Usulüne uygun vekâletnameyle avukat aracılığıyla takip mümkündür.
Yetkili mahkeme taşınmazın olduğu yer mi?
Vasiyetnamenin iptali ve tenkisi için TMK m.576 uyarınca mirasbırakanın son yerleşim yeri esas alınır.
Vasiyetnameyi geç öğrendim; süre ne zaman başlar?
İptalde tasarruf, iptal sebebi ve hak sahibi olduğunuzu öğrenme; tenkiste saklı pay zedelenmesini öğrenme tarihleri önemlidir. Üst süreler ayrıca işler.
Süre geçerse hiçbir şey yapılamaz mı?
TMK m.559 hükümsüzlüğün def’i yoluyla her zaman ileri sürülebileceğini düzenler; ancak aktif dava hakkı için hak düşürücü süreler korunmalıdır.
Türkiye geneli dosya takibi
Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosunun fizikî ofisi Mersin/Akdeniz’dedir. Yurt dışındaki mirasçının vasiyetname dosyasında açılma ve öğrenme tarihleri, iptal sebebi, saklı pay hesabı, sağlık ve noter kayıtları, sağlararası kazandırmalar ve vekâletname birlikte incelenir.
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
