CMK 156/2: Şüpheli ve Sanık İçin Hangi Baro Müdafi Görevlendirir? 2026
Kısa ve net cevap: CMK m.156/2’ye göre şüpheli veya sanık için müdafi, soruşturma veya kovuşturmanın yapıldığı yerdeki baro tarafından görevlendirilir. Şüphelinin ikametgâhı, nüfusa kayıtlı olduğu il, yakalandığı önceki yer veya ailesinin yaşadığı şehir tek başına görevli baroyu belirlemez. Kanunun esas aldığı ölçüt, ceza muhakemesi işleminin yürütüldüğü yerdir.
Özet: “Hangi baro avukat atar?” sorusunun kanuni cevabı
Ceza soruşturması veya davasında barodan müdafi görevlendirilmesi gerektiğinde iki aşama birbirinden ayrılır. CMK m.156/1, görevlendirme istemini hangi makamın baroya göndereceğini; CMK m.156/2 ise görevlendirmeyi hangi baronun yapacağını belirler. Soruşturmada ifadeyi alan merci veya sorguyu yapan hâkim, kovuşturmada mahkeme talebi başlatır. Müdafi ise soruşturma veya kovuşturmanın yürütüldüğü yerdeki baro tarafından görevlendirilir.
Bu nedenle “Mersin’de oturuyorum ama dosyam İstanbul’da; Mersin Barosundan CMK avukatı isteyebilir miyim?” veya “Ankara’da yakalandım, dosya Mersin’e gönderildi; hangi baro görevli?” gibi sorularda yalnız ikametgâha bakılmaz. Dosyanın hangi aşamada ve nerede yürütüldüğü tespit edilir. CMK m.156/2 bu konuda açık bir yer kuralı koyar.
CMK 156/2’nin Açık Kuralı Nedir?
5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu m.156/2, “müdafi soruşturmanın veya kovuşturmanın yapıldığı yer barosunca görevlendirilir” sistemini kurar. Hüküm, baro görevlendirmesinde kişisel bağlardan çok muhakemenin yürütüldüğü yeri esas alır. Çünkü görevlendirilen müdafiin ifade, sorgu, tutuklama incelemesi veya duruşma gibi işlemlere zamanında katılması gerekir.
Kanunun bu düzenlemesi, görevlendirmenin ceza muhakemesi işlemiyle coğrafi olarak bağlantılı olmasını sağlar. Müdafiin hangi barodan atanacağına şüpheli, kolluk veya savcılık serbestçe karar vermez. İlgili makam, CMK m.156/1 uyarınca görevlendirme istemini gönderir; m.156/2 uyarınca soruşturma veya kovuşturmanın yapıldığı yerdeki baro görevlendirmeyi yürütür.
Buradaki “baro avukatı” ifadesi günlük dilde kullanılsa da hukuki sıfat müdafidir. Müdafi, şüpheli veya sanığın savunmasını bağımsız biçimde yürütür. Görevlendirme baro sistemi üzerinden yapılır; kolluk veya savcılık avukat seçmez.
Şüphelinin İkametgâhı Neden Görevli Baroyu Belirlemez?
CMK m.156/2’de “şüphelinin yerleşim yeri barosu” şeklinde bir ölçüt bulunmaz. Bu nedenle ikametgâh, nüfus kaydı veya aile ikameti tek başına görevlendirme yetkisini belirleyen unsur değildir. Örneğin Mersin’de yaşayan bir kişinin İstanbul’da yürütülen soruşturmada CMK müdafii ihtiyacı varsa, kural İstanbul’daki soruşturmanın yürütüldüğü yer üzerinden uygulanır.
Bu husus özel hukuk alanındaki adli yardım başvurularıyla karıştırılmamalıdır. Baro adli yardımında TBB Adli Yardım Yönetmeliği m.5 “hizmetin görüleceği yer” adli yardım bürosunu esas alır ve başvuru evrakı üzerinden ayrı bir inceleme yapılır. CMK görevlendirmesinde ise kişi bir özel hukuk davası için ücretsiz avukat başvurusu yapmamakta; ceza soruşturması veya kovuşturmasında kanundaki müdafi sisteminden yararlanmaktadır.
İkametgâhın belirleyici olmaması, kişinin kendi avukatını seçme hakkını ortadan kaldırmaz. Şüpheli veya sanık dilediği yerden bir avukatla özel müdafilik ilişkisi kurabilir. CMK m.156/2 yalnız baro tarafından yapılan görevlendirmenin hangi baro üzerinden yürütüleceğini belirler.
Soruşturma Evresinde Görevli Baro Nasıl Belirlenir?
Soruşturma evresi, suç şüphesinin yetkili makamlarca öğrenilmesinden iddianamenin kabulüne kadar geçen ceza muhakemesi aşamasıdır. Bu evrede kolluk, Cumhuriyet savcılığı ve sulh ceza hâkimliği işlemleri bulunabilir. CMK m.156/2, müdafi görevlendirmesinde soruşturmanın yapıldığı yer barosunu esas alır.
Soruşturmada görevlendirme istemini kimin yapacağı ise m.156/1-a’da ayrıca düzenlenmiştir. İfade alma söz konusuysa ifadeyi alan merci; sorgu söz konusuysa sorguyu yapan hâkim barodan müdafi görevlendirilmesini ister. Böylece m.156/1 talebin çıkış makamını, m.156/2 görevlendirecek baroyu belirler.
Soruşturma dosyasının esas Cumhuriyet başsavcılığı ile geçici bir işlemin yapıldığı yer farklı olabilir. Özellikle yakalama, istinabe veya başka yerde ifade alma gibi hâllerde hangi işlemin nerede yürütüldüğü dosya tutanağından tespit edilmelidir. Kanuni ölçüt “soruşturmanın yapıldığı yer” olduğundan, somut görevlendirme kaydında talebin hangi baroya gönderildiği ve hangi işlem için gönderildiği açıkça görülmelidir.
Bu kayıt savunma hakkı açısından önemlidir. Kişinin başka şehirde ikamet ettiği gerekçesiyle görevlendirme geciktirilemez. Müdafi talebi veya zorunlu müdafilik şartı varsa sistem, ceza muhakemesi işleminin yürütüldüğü yerde işletilir.
Kovuşturma Evresinde Hangi Baro Müdafi Görevlendirir?
İddianamenin kabulüyle kovuşturma evresi başlar. CMK m.156/1-b uyarınca kovuşturma aşamasında müdafi görevlendirilmesi istemini mahkeme yapar. m.156/2 uyarınca görevlendirme, kovuşturmanın yapıldığı yerdeki baro tarafından yerine getirilir.
Sanığın duruşmaya başka şehirden gelmesi, ceza infaz kurumunda farklı bir ilde bulunması veya yerleşim yerinin mahkemenin bulunduğu ilden farklı olması, tek başına görevli baro kuralını değiştirmez. Esas olan kovuşturmanın yürütüldüğü yerdir. Dava Mersin’de görülüyorsa CMK m.156/2 bakımından kovuşturma yeri Mersin’dir; dava başka ildeyse o yerdeki kovuşturma esas alınır.
Mahkeme, zorunlu müdafilik şartını duruşma sırasında ilk kez tespit ederse de görevlendirme sistemini işletmelidir. Örneğin suç vasfının değişmesiyle CMK m.150/3’teki alt sınırı beş yıldan fazla hapis koşulu oluşursa, müdafi zorunluluğu yeni hukuki nitelendirmeye göre yeniden değerlendirilir. Görevli baro yine kovuşturmanın yapıldığı yer esasına göre belirlenir.
Dosya Başka Bir İl veya Mahkemeye Gönderilirse Ne Olur?
Ceza dosyasının yetki, görev, birleştirme veya başka usulî nedenlerle başka bir yere gönderilmesi mümkündür. Böyle bir durumda CMK m.156/2’nin yer ölçütü, dosyanın yeni aşamasında soruşturma veya kovuşturmanın nerede yürütüldüğüne göre uygulanır. Önceki görevlendirmenin hangi işlemleri kapsadığı ve yeni yerde ayrıca görevlendirme gerekip gerekmediği, dosya üzerindeki görevlendirme kaydı ve CMK görevlendirme yönetmeliği birlikte incelenerek belirlenir.
Burada kesin olan nokta şudur: görevli baro seçimi ikametgâh üzerinden yapılmaz. Dosyanın muhakeme yeri değişmişse, yeni işlemin yapıldığı yerdeki görev ve devam kuralı incelenir. Eski görevlendirmenin kendiliğinden her yeni şehirde sınırsız biçimde devam ettiği veya her yer değişikliğinde mutlaka yeni avukat atanacağı şeklinde genel bir kanun cümlesi kurmak doğru değildir; ilgili işlem ve mevcut görevlendirme kapsamı dosyada kontrol edilir.
Bu nedenle özellikle farklı ilde yapılan sorgu, başka yerde görülen duruşma veya dosyanın yetkisizlikle gönderilmesi hâllerinde müdafi görevlendirme yazısı, baro bildirimi ve avukatın kabul/görev kaydı incelenmelidir.
Kişi Başka İlde Yakalanırsa Hangi Baro Avukat Görevlendirir?
Yakalamanın başka ilde gerçekleşmesi tek başına dosyanın tüm aşamalarında aynı baronun görevli olacağı anlamına gelmez. Yakalandığı yerde ifade, sorgu veya başka bir ceza muhakemesi işlemi yürütülüyorsa, o işlem bakımından CMK m.156/2’nin “soruşturmanın yapıldığı yer” ölçütü dikkate alınır. Dosya daha sonra soruşturmayı yürüten başka bir Cumhuriyet başsavcılığına gönderildiğinde sonraki işlemler yeni muhakeme yerine göre değerlendirilir.
Örneğin hakkında yakalama emri bulunan kişi farklı bir ilde yakalanmış ve bulunduğu yerde hâkim önüne çıkarılmışsa, müdafi ihtiyacı o anda yapılan sorgu bakımından geciktirilemez. Şüphelinin “asıl dosyam başka şehirde” denilerek avukatsız sorguya alınması, zorunlu müdafilik veya açık müdafi talebi varsa kanuni güvenceyi ortadan kaldırmaz.
Bu yüzden şehirler arası dosyalarda tek bir “hangi baro?” cevabı vermek yerine işlemin tarihini, yerini ve niteliğini tespit etmek gerekir. CMK m.156/2’nin cevabı her işlem için soruşturma veya kovuşturmanın fiilen yürütüldüğü yer üzerinden kurulur.
Kendi Seçtiği Avukat Olan Kişi İçin Baro Görevlendirmesi Yapılır mı?
CMK m.156/3’e göre şüpheli veya sanık sonradan kendisi bir müdafi seçerse, baro tarafından görevlendirilen müdafiin görevi sona erer. Dolayısıyla m.156/2’deki görevli baro kuralı, kişinin özel avukat seçme hakkını sınırlamaz. Kişi Mersin’deki dosyası için İstanbul’dan, Ankara’daki dosyası için Mersin’den veya başka bir yerden avukat seçebilir; özel müdafilikte baro görevlendirme coğrafyası uygulanmaz.
Ancak seçilmiş müdafiin yalnız ismen bildirilmesi yeterli değildir. Savunmanın kesintiye uğramaması için özel avukatın görevi fiilen üstlenmesi ve işlem bakımından müdafi sıfatıyla dosyaya katılması gerekir. Özellikle zorunlu müdafilikte, baro müdafiinin görevi sona ererken sanığın müdafisiz bırakılmaması esastır.
Baro tarafından görevlendirilen müdafi ile seçilmiş müdafi arasında mesleki yetki bakımından “biri daha az yetkili” şeklinde bir ayrım yoktur. Görev devam ettiği sürece CMK müdafii dosya inceleme, şüpheli/sanıkla görüşme, ifade ve sorguya katılma, hukuki talepte bulunma ve kanun yollarına başvurma yetkilerini mevzuat çerçevesinde kullanır.
CMK Görevlendirmesi ile Baro Adli Yardımı Aynı Şey Değildir
“Barodan ücretsiz avukat” ifadesi günlük dilde hem ceza dosyasındaki CMK müdafiliği hem de hukuk/idari uyuşmazlıklardaki adli yardım için kullanılabilmektedir. Hukuken bu iki sistem ayrıdır. CMK m.150 ve m.156 şüpheli ve sanığın ceza muhakemesindeki müdafi hakkını düzenler. Avukatlık Kanunu m.176-181 ve TBB Adli Yardım Yönetmeliği ise özel hukuk ve idari uyuşmazlıklarda adli yardım hizmetini düzenler.
| Konu | CMK görevlendirmesi | Baro adli yardımı |
|---|---|---|
| Dosya türü | Ceza soruşturması ve kovuşturması | Hukuk ve idari uyuşmazlıklar başta olmak üzere adli yardım kapsamındaki işler |
| Temel dayanak | CMK m.150 ve m.156 | Avukatlık Kanunu m.176-181, TBB Adli Yardım Yönetmeliği |
| Görevlendirme yeri | Soruşturma veya kovuşturmanın yapıldığı yer barosu | Yönetmelik m.5 uyarınca hizmetin görüleceği yer adli yardım bürosu/temsilciliği |
| Başvuru modeli | Ceza muhakemesi makamı barodan görevlendirme ister | İstem sahibi adli yardım bürosuna başvurur ve mali/hukuki belgeleri sunar |
Bu iki sistemin birbirine karıştırılması yanlış merciye başvuruya ve zaman kaybına neden olabilir. Genel ayrım için Mersin Ücretsiz Avukat: Adli Yardım ve CMK ve Adli Yardım Bürosu ve Portalı rehberleri incelenebilir.
Başka Yerde İfade veya İstinabe İşlemi Yapılırsa Yer Kuralı Nasıl Okunur?
Ceza soruşturmalarında esas dosya bir Cumhuriyet başsavcılığında bulunurken belirli bir işlem başka bir yerde yaptırılabilir. Şüphelinin başka şehirde bulunması nedeniyle ifade alma, sorgu veya başka bir işlemin o yerde gerçekleştirilmesi bunun tipik örneğidir. Böyle bir durumda yalnız UYAP dosyasının esas numarasının bağlı olduğu başsavcılığa bakmak yeterli değildir. Müdafi yardımının gerekli olduğu işlemin nerede yapıldığı ve görevlendirme isteminin hangi makam tarafından çıkarıldığı birlikte incelenir.
CMK m.156’nın mantığı, müdafinin ceza muhakemesi işlemine etkili biçimde katılmasını sağlamaktır. Bu nedenle başka yerde yapılan ifade veya sorguda, “dosyanın aslı başka ilde” denilerek savunma hakkının ertelenmesi kabul edilemez. Kişi CMK m.150/1 uyarınca müdafi istemişse veya zorunlu müdafilik şartı bulunuyorsa, o işlem sırasında müdafi yardımının sağlanması gerekir. Görevlendirme kaydı, işlemi yapan makamın yazısı ve baronun bildirim kaydı üzerinden kontrol edilir.
Dosya sonradan esas soruşturma yerine döndüğünde ise önceki görevlendirmenin kapsamı ile yeni işlem arasında bağlantı kurulmalıdır. CMK görevlendirme yönetmeliği, soruşturma ve kovuşturma boyunca görevin devamına ilişkin hükümler içerir. Bu nedenle farklı şehirlerdeki ardışık işlemlerde “her işlemde mutlaka yeni avukat” veya “ilk atanan avukat ülkenin her yerinde otomatik devam eder” şeklinde iki uç genelleme de kanun metninden çıkarılamaz. Dosyadaki görevlendirme kapsamı ve yeni işlemin yapıldığı yer birlikte okunur.
Yanlış Baroya Bildirim Yapılması Savunma Hakkını Ortadan Kaldırır mı?
Şüpheli veya sanığın müdafi hakkı, idari bildirim hatasına bağlı olarak ortadan kalkmaz. Kanuni şartlar oluşmuşsa ilgili ceza muhakemesi makamı görevlendirme mekanizmasını doğru biçimde işletmekle yükümlüdür. Yanlış baroya bildirim yapılması, teknik bağlantı sorunu yaşanması veya görevlendirme yazısının gecikmesi kişinin zorunlu müdafi hakkından vazgeçtiği anlamına gelmez.
Özellikle ifade, sorgu ve duruşma gibi işlemlerde müdafiin fiilen hazır bulunması gereken durumda, yalnız sistemde “talep oluşturuldu” kaydının bulunması yeterli değildir. Müdafi görevlendirilmeli, avukat işlemden haberdar edilmeli ve savunma yardımını sunabilecek durumda olmalıdır. Kişi avukat talep etmişse bu talebin geri alındığına dair açık bir beyan bulunmadan, sırf teknik gecikme nedeniyle müdafisiz işleme devam edilmesi savunma hakkı yönünden incelenir.
Mersin’de CMK Müdafii Hangi Baro Tarafından Görevlendirilir?
Soruşturma veya kovuşturma Mersin’de yürütülüyorsa CMK m.156/2’nin yer kuralı Mersin’deki baro görevlendirme sistemi üzerinden uygulanır. Bakırcı & Keskin Hukuk Bürosu bir CMK atama birimi değildir ve baro adına görevlendirme yapmaz. CMK müdafiliği görevlendirmesi, ilgili ceza muhakemesi makamının istemi üzerine baro sistemi tarafından yürütülür.
Kişi özel müdafi seçmek isterse ayrıca serbestçe avukat belirleyebilir. Özel müdafilik ile CMK görevlendirmesi aynı ücret ve görevlendirme rejimine tabi değildir. Şüpheli veya sanığın sonradan özel müdafi seçmesi hâlinde CMK m.156/3 uyarınca baro tarafından görevlendirilen müdafiin görevi sona erer.
CMK 156’nın görevlendirme istemini hangi makamın yaptığını ayrıntılı inceleyen CMK 156 Müdafi Görevlendirmesini Kim İster? yazısı ile CMK 150 Zorunlu Müdafi Rehberi birlikte okunmalıdır.
CMK 156/2 Hakkında Sık Sorulan Sorular
1. CMK avukatını hangi baro atar?
CMK m.156/2 uyarınca soruşturma veya kovuşturmanın yapıldığı yerdeki baro müdafi görevlendirir.
2. Şüphelinin ikamet ettiği ilin barosu mu görevlidir?
Hayır. Kanuni ölçüt ikametgâh değil, soruşturma veya kovuşturmanın yapıldığı yerdir.
3. Başka ilde yakalanan kişiye avukatı hangi baro gönderir?
Yakalama sonrasında hangi ceza muhakemesi işleminin nerede yapıldığı belirlenir; o işlem bakımından CMK m.156/2’nin soruşturma yeri kuralı uygulanır.
4. Dava başka ilde görülüyorsa görevli baro değişir mi?
Kovuşturma hangi yerde yürütülüyorsa m.156/2 o yer barosunu esas alır. Dosyanın taşınması hâlinde yeni aşamadaki görevlendirme kaydı ayrıca incelenir.
5. Kişi kendi şehrindeki avukatı özel olarak tutabilir mi?
Evet. CMK m.156/2 baro görevlendirmesini düzenler; kişinin kendi müdafiini serbestçe seçme hakkını sınırlamaz.
6. Kolluk istediği avukatı seçebilir mi?
Hayır. Kolluk veya ilgili makam görevlendirme istemini baroya iletir; müdafi baro sistemi tarafından görevlendirilir.
7. CMK müdafii ile adli yardım avukatı aynı sistem midir?
Hayır. CMK müdafiliği ceza muhakemesi hükümlerine; baro adli yardımı Avukatlık Kanunu ve TBB Adli Yardım Yönetmeliğine dayanır.
8. Özel avukat tutulunca baro müdafiinin görevi ne olur?
CMK m.156/3 uyarınca şüpheli veya sanığın kendi müdafiini seçmesiyle baro tarafından görevlendirilen müdafiin görevi sona erer.
9. Görevli baro kuralı mağdur vekili için de aynı mı?
Mağdur ve katılanın vekil görevlendirmesi CMK m.234 ve m.239 hükümleriyle ayrıca düzenlenir. Görevlendirme usulü ilgili CMK ve yönetmelik hükümleriyle birlikte değerlendirilir.
10. Hangi baronun görevlendirdiği nereden anlaşılır?
Baroya gönderilen görevlendirme istemi, baro görevlendirme kaydı ve müdafiin işlem/duruşma tutanaklarındaki bilgileri dosyada kontrol edilir.
Resmî Kaynaklar
- T.C. Adalet Bakanlığı UYAP Mevzuat – Ceza Muhakemesi Kanunu
- Adalet Bakanlığı – CMK Müdafi ve Vekil Görevlendirme/Ödeme Yönetmeliği
- Türkiye Barolar Birliği – Resmî Site
Hukukçu İncelemesi ve E-E-A-T Bilgisi
Yazar: Av. Halil Bakırcı – Mersin Barosu Sicil No: 3472. İçerik 15 Eylül 2026 tarihinde CMK m.150 ve m.156 ile CMK görevlendirme mevzuatı esas alınarak kontrol edilmiştir. Bu metin genel hukuki bilgilendirmedir; somut dosyada işlem yeri, dosyanın evresi ve görevlendirme kaydı ayrıca incelenmelidir.
(E-İMZALIDIR)
Hukuki konu hakkında iletişim
İlk iletişimde konuyu, bulunduğunuz ülke veya ili ve varsa tebliğ ya da son işlem tarihini kısaca belirtebilirsiniz. T.C. kimlik numarası, sağlık verisi veya kişisel belge göndermeyiniz. Mesajlaşma tek başına hukuki görüş veya avukatlık ilişkisi oluşturmaz.
